ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

ناڕەزاییەكانی دەگەیەنێتە عەرەب و عیراقییەكان
پارتی شێوازی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار رەتدەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
پارتی دیموكراتی كوردستان بەردەوامە لەسەر دەربڕینی ناڕەزایی بەرانبەر بە شێوازیی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق و ئەو ناڕەزاییەش بە لایەنە عەرەبی و عیراقییەكان رادەگەیەنێت.

لەدوای هەڵبژاردنی بەرهەم ساڵح كاندیدی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بە سەرۆك كۆماری عیراق كە لەدوای پاشەكشەكردنی فوئاد حسێن كاندیدی پارتی دیموكراتی كوردستان بوو لە خولی دووەمی كێبڕكێكە، پارتی دیموكراتی كوردستان لە زۆربەی بۆنە و چاوپێكەوتنەكانی لەگەڵ لایەنە عەرەبی و عیراقییەكان، ناڕەزایی خۆی بەرانبەر بە شێوازیی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق دەردەبڕێت.

ئەمڕۆ پێنج شەممە، فازڵ میرانی، سكرتێری مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان لە میانی پێشوازی لە د. عومەر ئەلكەندەری، كۆنسووڵی دەوڵەتی كوەیت لە هەرێمی كوردستان، رایگەیاندبوو” شێوەی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق، دوورە لە سازانی لایەنە كوردستانییەكان، چونكە ئیستیحقاقی گەلی كوردستانە و دەبووایە بە تەوافوقی هێزە سیاسییەكانی كوردستان یەكلا كرابایەوە”.

هەر ئەمڕۆ مەسعود بارزانی سەرۆكی حزبەكە، لە میانی پێشوازیی لە هادی عامری سەرۆكی هاوپەیمانی فەتح لە هەولێر، ناڕەزایی خۆی دەربڕیبوو بەرانبەر بە شێوازی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق كە بە وتەی ئەو “كۆدەنگی و رێكەوتنی پێشینەی حزبە كوردییەكانی لەسەر نەبووە”.

لە دەستەواژەیەكی تری دەربڕینی ناڕەزایی پارتی دیموكراتی كوردستان بەرانبەر بە هەڵبژاردنی بەرهەم ساڵح كاندیدی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری عیراق، مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی، لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا لەگەڵ عادل عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق، پیرۆزبایی لێكرد و بە تێكۆشەرێكی دێرین و دۆستی گەلی كورد عەبدولمەهدی وەسفكردبوو.

بارزانی لەو پەیوەندییەدا، پشتیوانی تەواوی بۆ هەوڵەكانی عەبدلمەهدی دەربڕیبوو لەپێناو پێكهێنانی حكومەتی نوێ و هیوای سەركەوتنی بۆ خواستبوو، ئەمەش لەكاتێكدایە كە هێشتا سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان و بەرپرسانی حزبەكە جگە لە ناڕەزایی، پیرۆزباییان لە بەرهەم ساڵح نەكردووە بەبۆنەی دەستبەكاربوونی وەك سەرۆك كۆماری عیراق، ئەمەش ئاماژەیەكە بۆ لێدوانەكانی پێشوویان كە رەتیانكردبۆوە مامەڵە لەگەڵ سەرۆكایەتی كۆماری عیراقدا بكەن.

توندترین لێدوانی بەرپرسانی پارتی دیموكراتی كوردستان لەو بارەیەوە، لە كۆنفرانسە رۆژنامەوانییەكەی ئەمڕۆی نێچیرڤان بارزانی جێگری سەرۆكی حزبەكە بوو كە تێیدا رایگەیاندبوو”ئامادەبوون پۆستی زیاتر لە هەرێم بدەن بە یەكێتی بە مەرجێك یەكڕیزی كورد لە بەغداد تێكنەدەن، بەڵام تێكیاندا”.

بە وتەی نێچیرڤان بارزانی” ئەوان شەڕیان لەسەر پۆستی سەرۆك كۆماری عیراق نەكردووە، بەڵام هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار بە شێوازی ئەمجارە مەترسیدارە، ئەو كارەی یەكێتی لە بەغدا كردی بۆ ئایندەی كوردستان مەترسیدارە و دەبوو پۆستی سەرۆك كۆمار لە نێو فراكسیۆنە كوردستانییەكان یەكلاكرایەتەوە”.

سەبارەت بەم لێدوانە توندانەی بەرپرسانی پارتی دیموكراتی كوردستان لەسەر شێوازیی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق، رەحیم دەڕاجی ئەندامی پێشووی پەرلەمانی عیراق لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاندووە، فوئاد حسێن كاندیدی مەسعود بارزانی بۆ پێشبڕكێی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق، دووچاری دۆڕان هات، ئەم لێدوانەی ئێستاش لەو بارەیەوە لەلایەن بارزانییەوە دەدرێن، جگە لە كاردانەوەیەكی ئاسایی و قسەكردن بەو لاوە چی دی نین.

بە وتەی دەڕاجی”بارزانی ئەنجامەكانی رەتنەكردۆتەوە، بەڵام رێكەوتنی لەگەڵ هەندێك كوتلەی سیاسی هەبوو كە لە دوایین ساتدا لە رێكەوتنەكەیان پاشگەزبوونەوە، ئەمەش بۆتە مایەی توڕەبوون و لێدوانە توندەكانی”.

ئەو ئەندامەی پێشووی پەرلەمانی عیراق دەڵێت”پێشبینییەكان سەبارەت بە پەرچەكردارێكی بەهێز لەلایەن بارزانییەوە تەنیا قسەكردنە، و ناكرێت بەسەر بەرپرساندا پراكتیزە ببێت”.

دەڕاجی پێی باش بوو بارزانی لە بری فوئاد حسێن، كەسێتییەكی ناسراو و پەسەندكراوی كاندید بكردبا، و هەوڵەكانی بۆ دەستخستنی پشتیوانی لەنێو ئەو لایەنانەدا بخستبایەتەگەڕ كە پێگە و قورساییەكی گەورەیان هەیە.

سێ شەممەی رابردوو، 2ی تشرینی یەكەمی 2018، پەرلەمانی عیراق بەپێی رێكارە دەستورییەكان، دانیشتنێكی بۆ هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار سازكرد و لە خولی یەكەمی دەنگدان، هیچ كام لە كاندیدەكان نەیانتوانی دەنگی پێویست كە 210 دەنگ بوو، دەستبەر بكەن، لەو خولەدا هەرچەندە بەرهەم ساڵح، كاندیدی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان 165 دەنگی بەدەستهێنا لە بەرانبەر 89 دەنگ بۆ فوئاد حسێن، كاندیدی پارتی دیموكراتی كوردستان، بەڵام بەو ئەنجامە كەسییان نەیانتوانی دەنگی پێویست كە 210 دەنگە، فەراهەم بكەن، بۆیە پەرلەمان ناچار بوو پەنا بۆ ئەنجامدانی خولی دووەم ببات.

لە خولی دووەمی دەنگدان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق، هەرچەندە پارتی ڕایگەیاند، كە فوئاد حسێن لە كاندید بوون كشاوەتەوە، بەڵام سەرۆكایەتی پەرلەمان رەتیكردەوە و ڕایگەیاند، كە دەبێت خۆی ئامادەبێت بۆ دەستلەكاركێشانەوە، بۆیە خولی دووەمی دەنگدان ئەنجام درا.

لە خولی دووەمی دەنگدان، كە 272 پەرلەمانتار دەنگیاندا، بە بەدەستهێنانی (219) دەنگ بەرهەم ساڵح بە زۆرینەی دەنگی پەرلەمانتاران بوو بە سەرۆك كۆماری عیراق، بەڵام فوئاد حسێن (22) دەنگی بەدەست هێنا.

بەمشێوەیە پەردە لەسەر ماراسۆنی كێبڕكێی نێوان هەردوو كاندیدی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستان دادرایەوە و كاندیدی یەكێتیی توانی متمانەی زۆرینەی پەرلەمانتارانی پەرلەمانی عیراق بۆخۆی فەراهەم بكات و ببێتە سەرۆك كۆماری نوێی عیراق.

دوابەدوای تەوابوونی پرۆسەكەش، مەسعود بارزانی، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان لە پەیامێكدا رایگەیاندبوو “بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق پێچەوانەی ئەو نەریتەیە، كە بۆ هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار لە گەڕەكانی ڕابردوو پەیڕەو كراوە، ئەو ئالیەتەی ئێستا بە هیچ شێوەیەك قابیلی قبوڵ نییە و لە داهاتوویەكی نزیكدا هەڵوێستی خۆمان دەبێت”، لە هەمان كاتدا فراكسیۆنی پارتی لە پەرلەمانی عیراق لە ڕاگەیەنراوێكید ڕێوشوێنەكانی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری بە نایاسایی لەقەڵەمدا و رایگەیاند كە لە داهاتوودا هەڵوێستیان دەبێت.

جیهان

تیرۆركردن و دەستگیركردنی رۆژنامەنووسان لە زیادبووندایە

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

 

رێكخراوی پەیامنێرانی بێ سنور ئاشكرایكرد، تەنها لەم ساڵدا، 80 رۆژنامەنووس لە جیهاندا تیرۆر كراون، لەو ژمارەیەش 49 رۆژنامەنووسیان بە ئەنقەست بە ئامانج گیراون و تیرۆر كراون.

بەپێی زانیارییەكانی ئەو رێكخراوە، ئەو كەسانەی ئەو رۆژنامەنووسانەیان تیرۆر كردووە بریتین لە سیاسەتمەداران، دەوڵەمەندەكان، تاك و گروپە ئاینییەكان یان گروپە توندڕۆكان.

جەمال خاشقچی نووسەر و رۆژنامەنووسی رەخنەگری سعودییە كە لە كونسوڵخانەی سعودیە لە ئیستەنبوڵ كوژرا، یەكێك بوو لە بەناوبانگترین كەیسی رۆژنامەنووسە تیرۆركراوەكان لە ساڵی 2018.

ئەو رێكخراوە ناوی ئەو وڵاتانە ئاشكرا دەكات كە بە مەترسیدارترین وڵات دادەنرێن بۆ رۆژنامەنووسان و لە هەمووشیان مەترسیدارتر ئەفغانستان بووە.

 

توندوتیژی بەرانبەر رۆژنامەنووسان

80 رۆژنامەنووس تیرۆر كراون، 77 رۆژنامەنووسیان لە رەگەزی نێر بوون و 3 رۆژنامەنووسیش لە رەگەزی مێ، بەم شێوەیە:

لە ئەفغانستان 15 رۆژنامەنووس و لە سوریا كە بە پلەی دووەم دێت 11 رۆژنامەنووس و لە یەمەن 8 رۆژنامەنووس و لە هیندستان 6 رۆژنامەنووس و لە مەكسیك 9 رۆژنامەنووس و لە ئەمریكاش 6 رۆژنامەنووس تیرۆر كراون.

 

رۆژنامەنووسان لە پشت زیندانە ئاسنینەكانەوە

رێكخراوی پەیامنێرانی بێ سنور ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، تەنها لەم ساڵدا 348 رۆژنامەنووس بەهۆی كارەكەیانەوە خراونەتە زیندانەوە و زۆرترین ئەو وڵاتانەی رۆژنامەنووسانیان تێدا بەند كراوە بەم شێوەیە دەخاتەڕوو.

348 رۆژنامەنووس زیندانی كراون، لەو رێژەیە 324 رۆژنامەنووسیان لە رەگەزی نێر و 24 رۆژنامەنووسیشیان لەرەگەزی مێ-ن.

وڵاتی چین بە پلەی یەكەم دێت و 60 رۆژنامەنووس بەندكراون و لە وڵاتی میسر 38 رۆژنامەنووس و لە توركیا 33 رۆژنامەنووس و لە هەر یەك لە سعودیەو ئێرانیش 28 رۆژنامەنووس بەندكراون.

بەرزبوونەوە و زۆربوونی ئەم ئامارە تەنها ئەو كەسانە ناگرێتەوە كە بە تەواوەتی پەیوەست بن بە كاری رۆژنامەنووسییەوە، بەڵكو ئەو كەسانەش دەگرێتەوە كە سوود لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان وەردەگرن و پۆستەكانیان بڵاودەكەنەوە، كە ژمارەی دەستگیركراوانی ئەم گروپە بە بەراورد بە ساڵی رابردوو 40% زیادی كردووە بەشێوەیەك لە 107 كەسەوە بووە بە 150 كەس.

جگە لەو رۆژنامەنووسانەی دەستگیر كراون یان كوژراون، 60 زیندانیكراو لە جیهاندا بە بارمتە گیراون كە 59 كەسیان لە رۆژهەڵات و لە وڵاتانی سوریا و یەمەن و عێراق بە بارمتە گیراون و رۆژنامەنووسێكیش لە ئۆكرانیا بە بارمتە گیراوە، هاوكات سێ رۆژنامەنووسیش لە مەكسیك و هایتی و روسیا دیار نین، ئەمەش لەكاتێكدایە كە سەرقاڵی كاری پیشەیی خۆیان بوون.

سەرچاوە: BBC

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ئەمڕۆ، ڕۆژی ئاڵای كوردستانە

خەڵك- بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ ڕۆژی ئاڵای كوردستانە، لە هەموو شوێنێكی كوردستان ئاڵای كوردستان هەڵدەكرێت و رێوڕەسمی تایبەتی لە دامودەزگا حكومییەكان بۆ ساز دەكرێت، كوردان بە پۆشاكی كوردییەوە پێشوازی لەرۆژی ئاڵای كوردستان دەكەن.

ئاڵای كوردستان هێمای شۆڕشە ڕزگاریخوازە یەك بەدوای یەكەكانی كورد بووە، تاكو لەڕۆژی 22\1\1946 و لەڕێوڕەسمی ڕاگەیاندنی كۆماری كوردستان لە رۆژهەڵاتی كوردستان لە گۆڕەپانی چوارچرای شاری مەهاباد (سابڵاغ) بۆ یەكەمجار بەفەرمی هەڵدراوە و بوو بە رەمزی كۆماری كوردستان.

دوای كەمتر لە 11 مانگ و بەپیلانێكی دوژمنانی كورد، كۆماری كوردستان شكستی هێنا و لەرۆژی 1946/12/17 بەمەبەستی پاراستنی ئاڵاكە لەدوژمنان كە سووكایەتی پێنەكەن، ئاڵایەكەیان داگرتووە.

لەساڵی ٢٠٠٩دا پەرلەمانی كوردستان بڕیاریدا ڕۆژی ١٧ی كانوونی یەكەمی هەموو ساڵێك وەكو ڕۆژی ئاڵا دیاری بكرێت لەو ڕۆژەدا سەرجەم ئاڵاكانی سەر دامودەزگاكانی هەرێمی كوردستان بگۆڕدرێن و نوێ بكرێنەوە، هاوكات پەرلەمانی كوردستان لە ساڵی 1999 بە بڕیارێك بەئاڵای فەڕمی حكومەتی هەرێمی كوردستانی ناساند.

مانای چوار ڕەنگەكەی ئاڵای كوردستان
سوور : هێمای شۆڕشگێڕی و خوێنی شەهیدانی میللەتی كوردە لە پێناو مافەكانیاندا.
سپی : هێمای ئاشتیی و ئاساییشە كە میللەتی كورد بەردەوام ئاشتیخوازبووە.
سەوز : لە سروشتی كوردستانەوە هاتووە و هێمای ژیانەوەیە.
زەرد : مەبەست لەڕۆژە بیست و یەك تیشكییەكەیە كە هێمای دواڕۆژی میللەتی كوردە.

ئاڵا جیاوازەكانی كورد
ئاڵای ئێستای كوردستان كە بەفەڕمی لەئاستی نێوخۆیی و نێونەتەوەیی دانیپێداندراوە لەباشور و ڕۆژهەڵاتی كوردستان بەكاردەهێندرێت، بەڵام لەڕۆژئاوا و باكوری كوردستان كە پەكەكە لەوێ باڵادەستە، ددان بەئاڵای كوردستاندا نانێن و ئاڵای ئەو حیزبە بەشێوازی جیاواز بەكاردەهێنن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

سبەینێ‌ ڕۆژی ئاڵای كوردستان و دایكانی كوردستانە
خەڵك؛ دەقی یاساكەی پەرلەمان بۆ ناساندنی ئاڵای كوردستان بڵاودەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
بە بڕیاری پەرلەمانی كوردستان، كە لە ساڵی 1999 دەرچووە، ئەو ئاڵایەی لە كۆماری مهاباد هەڵكرا كرایە ئاڵای فەرمی هەرێمی كوردستان و ئەو ڕۆژەش بە ڕۆژی “ئاڵای كوردستان” دیاری كرا و بە بڕیارێكی دیكەی پەرلەمانیش هەر ئەو ڕۆژە بە “ڕۆژی دایكانی كوردستان” ناسێنرا.

دوابەدوای دەرچوونی بڕیارەكەی پەرلەمانی كوردستان ساڵانە لە شار و شارۆچكەكانی هەرێمی كوردستان لە 17-12ی هەموو ساڵێك ڕۆژی ئاڵای كوردستان بەرز ڕادەگیرێت و ئاڵای كوردستان بەرزدەكرێتەوە و لە فەرمانگە و خوێندنگەكان و دامەزراوە فەرمییەكاندا ئاڵای كوردستان نوێ‌ دەكرێتەوە و لە مەڕاسیمێكدا هەڵدەكرێت.

مێژووی ئاڵای كوردستان لەچییەوە هاتووە؟
ئاڵای كوردستان هێمای شۆڕشە ڕزگاریخوازە یەك بەدوای یەكەكانی كورد بووە، تاكو لەڕۆژی 22-1- 1946 و لەڕێوڕەسمی ڕاگەیاندنی كۆماری كوردستان لە گۆڕەپانی چوارچرای شاری مەهاباد (سابڵاغ) بۆ یەكەمجار بەفەرمی هەڵدراوە و بوو بە ڕەمزی كۆماری كوردستان و دوای كەمتر لە 11 مانگ و بەپیلانێكی دوژمنانی كورد، كۆماری كوردستان ڕووخێنرا و لەڕۆژی 17-12-1946 بەمەبەستی پاراستنی ئاڵاكە لەدوژمنان، كە سووكایەتی پێنەكەن، ئاڵایەكەیان داگرتووە.

پەرلەمانی كوردستان ئاڵاكەی پەسەند كرد
لە ڕۆژی 11-11-1999، پەرلەمانی كوردستان یاسای ئاڵای كوردستانی پەسەندكرد، كە بە یاسای ژمارە (14)ی ساڵی 1999 ناسراوە و هەروەها لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 2004 بە بڕیاری ژمارە 48 ڕۆژی 17ی كانوونی یەكەمی هەموو ساڵێكی بە “ڕۆژی ئاڵای كوردستان و ڕۆژی دایك” دانا.

بەپێی یاساكەی پەرلەمانی كوردستان، كە ئیمزای جەوهەر نامیق سالم، سەرۆكی ئەو كاتەی پەرلەمانی لەسەرە لە ساڵی 1999، ئاڵای كوردستان بۆتە ئاڵای فەرمی هەرێمی كوردستان و نیشانە و ڕەنگەكانیشی دیاری كراوە.

وەك لە یاساكەدا هاتووە، ئاڵای كوردستان لاكێشەیە و پانییەكەی دوو لەسەر سێی درێژییەكەیەتی و دابەش كراوە بەسەر سێ لاكێشەی یەكسان.

مانای ڕەنگەكان چیین؟
سەبارەت بە ڕەنگەكان-یش ئەوە هاتووە، “لاكێشەی سەرەوە ڕەنگی سوورە و هێمایە بۆ شەهیدانی بزاڤی ڕزگاریخوازی كوردستان، لاكێشەی ناوەڕاست سپییە و هێمایە بۆ ئاشتیخوازیی گەلی كوردستان و ئازادیی و لێبووردن، هەروەها لاكێشەی خوارەوە سەوزە و هێمایە بۆ كشتوكاڵ و ژینگەی كوردستان”.

سەبارەت بە خۆرەكەش لە یاساكەدا دیاری كراوە، كە خۆرێك لە ناوەڕاستی ئاڵاكە هەیە لەناو لاكێشە سپیەكە و 21 تیشكی تێدایە، كە نیشانەن بۆ بەردەوامی ژیان و زانست و یەكەم ڕۆژی سەری ساڵی كوردی و جەژنی نەورۆز.

ئاڵا جیاوازەكانی كورد
ئاڵای ئێستای كوردستان، كە بەفەڕمی لەئاستی نێوخۆیی و نێونەتەوەیی دانیپێداندراوە لەباشور و ڕۆژهەڵاتی كوردستان بەكاردەهێندرێت، بەڵام لەڕژۆئاوا و باكوری كوردستان، كە پەكەكە لەوێ باڵادەستە، دان بەئاڵای كوردستاندا نانێن و ئاڵای سەردەمی “ماد” بەكاردەهێنن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟
  • وه‌زارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەکانی ئاو 85%, 34
    34 85%
    34 - 85% هەموو دەنگەکان
  • وه‌زارەتی دارایی و ئابووری 8%, 3
    3 8%
    3 - 8% هەموو دەنگەکان
  • وه‌زارەتی بازرگانی و پیشه‌سازی 8%, 3
    3 8%
    3 - 8% هەموو دەنگەکان

کوردستان

دوایین