چۆن لەڕووداوی فڕۆكەكەی سەرۆكی ئێران تێبگەین؟!



د. سەعید علی محمد

بێگومان ڕووداوی كەوتنەخوارەوەی فڕۆكەكەی سەرۆكی ئێران و هاوڕێكانی لەبەر هۆكاری خراپی كەش و هەوا بەدڵنیاییەوە یەكێكە لە ئەگەرەكان ، بەڵام لە هەمان كاتدا كۆمەڵێك تێبینی و سەرنج هەن لەسەر كۆی ڕووداوەكە كە دەكرێ مۆركێكی تر بە ڕووداوەكە ببەخشن تا ئەو كاتەی لێكۆڵینەوە و ڕێوشوێنە ئەمنییەكان پێچەوانەكە دەسەلمێنن!.

یەكەم : هەرچەندە هێرشەكانی 14ی نیسانی ڕابردووی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل تا ڕادەیەكی زۆر سنووردار بوون و  بە ئاگاییەكی زۆرەوە ئەنجامدران، بەڵام ناكرێ قەوارەی جولەكە ئەو هێرشانەی بەسەردا تێپەڕێ بەبێ وەڵامدانەوە و بەرپەرچدانەوەیەكی قووڵ و بەهێز، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ سروشتی پێكهاتەی دەوڵەتی جولەكە کە ناكرێ لەبەر كۆمەڵێ هۆكاری ستراتیژیی ڕێگە بدات ئەو هەیمەنە و دەسەڵاتە سەربازییەی كە لەناوچەكەدا هەیەتی – وەك قەوارەیەكی دروستكراو و نامۆ – بشكێنرێ و لێی بدرێ ، ئەمەش ڕاستیەكە كە بە ڕوونی لەمێژووی تەمەنی ئەو قەوارەیەدا دیارە ، كە چۆن مامەڵەی كردووە كاتێك ئەگەر بچوكترین شۆڕشگێڕێكی فەلەستینی ئازاری دابێ ، ئەی دەبێ چۆن مامەڵە بكات ئەگەر دەوڵەتێك بۆ یەكەمجار هێرش بكاتە سەری لەدوای هێرشەكانی سەدام حسێنی سەرۆكی پێشووی عێراق لە ساڵی 1991 ەوە!

دووەم : لەبەر هەندێ هۆكاری تری جیۆستراتیژیی كە پەیوەندیان بە ڕێوشوێنە تایبەتەكانی ئەمریكاوە هەیە لە ناوچەكەدا ، باشترین بژاردەی بەردەم دەوڵەتی جولەكە لەبەرانبەر هێرشەكانی ئێراندا ئەوە بوو وەڵامێكی هەبێت كە لە ئاستی دەوڵەتدا بێت بەڵام وەڵامەكە لەچوارچێوەی شەڕێكی ناڕاستەوخۆی سێبەردا بێ .

سێهەم : چونكە دەوڵەتی جولەكە توانایەكی بێ وێنەی هەیە لەڕووبەڕووبوونەوەی ناڕاستەوخۆ و شەڕی سێبەردا ، بۆیە لەو بوارەدا لە توانای خۆی زۆر دڵنیابوو، هەر لەدوای تێپەڕبوونی چوار ڕۆژ بەسەر هێرشەكانی ئێران زۆرێك لە پسپۆڕان و شارەزایانی بواری ئەمنیی و سەربازیی ئاماژەیان بۆ ئەوەدا كە قەوارەی جولەكە لە وەڵامدانەوەی ئێراندا پەنا بۆ شەڕی سێبەر دەبات ، ئەو شەڕە سێبەرەی كە ئەزموون سەلماندوویەتی دوژمنەكانی دەوڵەتی جولەكە لەو بوارەدا ئەو توانا هاوشێوەیەیان نیە ، بەتایبەت كە ئەو دەوڵەتە خاوەن چەندین تۆڕی ئەمنیی و سیخوڕیی تۆكمەیە لە قوڵایی چەندین وڵات لەوانەش :  ئێران .

چوارەم  :  مەرج نیە تەلئەبیب نەخشەی تیرۆركردنی سەرۆكی ئێرانی داڕشتبێ ، بەڵام یەكێك لە ئەگەرەكان ئەوەیە : پێدەچێت ئەو هەلە لە بارودۆخێكی گونجاوی وادا هاتبێتە پێش كە زۆر یارمەتیدەر بووە بۆ توانای خێرا جێبەجێكردن و پیادەكردنی نەخشە و بیرۆكەكە .

پێنجەم  :  بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی كە ڕێڕەو و ئاڕاستەی گەشتەكەی سەرۆكی ئێران ڕوون و ئاشكرا بوو لای ئیسرائیلییەكان ، ڕۆشتنی بۆ بینینی سەرۆكی وڵاتێكی هاوپەیمانی جولەكە كە ئازەربایجانە ، واتە: ئیسرائیل زانیاری پێش وەختەی لەبەردەستدا بووە سەبارەت بە ئاڕاستەی فڕۆكەكان و شوێنی نیشتنەوەیان ، ئەمە جگە لەوەی ناوچەكە جوگرافیای سیاسیی مەیدانیی چالاكی دەزگا سیخوڕیەكانی ئەمریكا و ئیسرائیلە : ڕۆژهەڵاتی توركیا ، باكووری ڕۆژهەڵاتی عێراق ، ئەرمینیا ، ئازەربایجان ، بۆیە توانا ئەمنیە خێراكان زۆر بە ئاسانی لە بەردەست بوون بۆ جێبەجێكردن.

شەشەم  :  دەوترێ فڕۆكەكەی (ڕەئیسی) پشتی بە سیستمی (G-P-S) بەستووە ، كە ئەم سیستمەش ئیسرائیلییەكان زۆر بە ئاسانی و بەتوانایەكی باشەوە دەتوانن تەشویش بخەنە سەری و تێكی بدەن ، ئەڵبەت سەرەڕای بوونی هۆكاری سروشتی – بەڵام لە هەمان كاتدا ناكرێ لەنێو سێ فڕۆكەدا تەنها لەنێو فڕۆكەی سەرۆكدا كەمتەرخەمی هەبووبێ ، دیارە ئەمەش كۆمەڵێك پرسیار دەوروژێنێ و، وەڵامدانەوەشیان پێویست بە لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونی وورد دەکات.

حەوتەم : هەندێك پرسیاری ئەوە دەكەن ئاخۆ پۆستی سەرۆك لە ئێراندا گرنگە؟ ئایا خودی كەسایەتی ڕەئیسی گرنگ بوو؟ لە وەلامدا دەڵێین : بیرۆكەكە لە سروشتی مەعنەویی قوڵی ئامانجەكەدایە ، بەشێوەیەك كە هاوتابێت لەگەڵ قەبارەی هێرشەكەی ئێران بۆ سەر جولەكە ، بەو پێودانگەی كە ئێران دەوڵەتێكی هەرێمایەتی گەورەی ناوچەكەیە.

هەشتەم :  لەگەڵ ئەوەشدا پۆستی سەرۆك لە ئێراندا گرنگە و پەراوێزیی نیە هەروەك هەندێك دەڵێن! پۆستی سەرۆك لە ئێراندا یەكێكە لە ئامڕازەكانی بەردەستی ئەو وڵاتە لە ڕێكخستنی دژ بەیەكەكان و دابەشكردنی دەسەڵاتەكان ، ڕابەری ئێستاش لە سەردەمی خومەینیدا هەر سەرۆك بوو.

نۆیەم : (ڕەئیسی) و (عەبدول لاهیان)ی وەزیری دەرەوە هەردووكیان سەر بە پەیڕەو و خەتی ڕابەری ڕۆحیی بوون و، لە كەسایەتیە هەرە نزیكەكانی بوون ، ئەمە جگە لەوەی كە (ڕەئیسی) بە جێگرەوەی ڕابەری ئێستا پێشبینی دەكرا ، كە ئەمەش بایەخ و گرنگی تایبەتی خۆی هەیە و ناكرێ فەرامۆش بكرێ.

دەیەم :  بە چاوپۆشی لەوەی كە ڕووداوەكە سروشتی بووە یان مەبەستدارو پلان بۆ داڕێژراو بووە ، دەكرێ بڵێین : گەشتی سەرۆك بە هاوڕێیەتی چەندین كەسایەتی گرنگ بە كۆپتەرێك كە خاوەن توانایەكی ئەوتۆی پێویست نیە لە پاراستنی سەلامەتی گیانی سەرنشینەكانی ، هەروەها لە كەشوهەوایەكی دژوارو، لەنێو ناوچەیەكی شاخاوی سەختدا بۆ ناوچەیەكی هەستیار لەڕووی ئەمنیەوە بۆ بینینی سەرۆكی دەوڵەتێكی هاوپەیمانی ئیسرائیل ، هاوكات لەگەڵ ئەو گرژیە بەرفراوانەی لە ناوچەكەدا هەیە ، ئەمانە هەر هەموویان جێی سەرسوڕمان و تێڕامانن ، چونكە ئاماژەن بۆ بوونی بۆشایی و كەمتەرخەمیەكی ئەمنیی ناڕوون ، ئەمە بێجگە لە دەستەبەرنەكردنی دەزگاو كەل و پەلی پێویست لەنیو فڕۆكەكەدا بۆ بینین و ڕێكردنی شەوانە كە ئەمەش دووبارە جێی سەرسوڕمانە ، چونكە دەكرا تەكنەلۆژیای ئەو بوارە لە وڵاتی چین یان كۆریای باكوور وەربگیرێ و كۆپتەرەكەی سەرۆكی پێ سازو ئامادە بكرێ.

لەلایەكی ترەوە پشت بەستن بە فڕۆكەی وڵاتانی هاوپەیمانی ئەمریكا لە كاری پشكنین و فریاكەوتن و گەڕاندا ، واتە : دەستخستنی زانیاری وورد و خێرا بۆ ئەمریكییەكان پێش ئێرانییەكان خۆیان ، لەکۆتاییدا دەڵێم :  ئەم ڕووداوانەش نیشاندەری ئەوەن كە بۆشاییەك و خاوبوونەوەیەكی ئەمنیی گەورە هەیە لەو یاریە شەترنجە ئیقلیمی و نێودەوڵەتیە زۆر  مەترسیدارەدا.

قائیمقامیه‌تی سلێمانی سزای ئه‌م شوێنانه‌ ده‌دات
پێشت قائیمقامیه‌تی سلێمانی سزای ئه‌م شوێنانه‌ ده‌دات
“بێڵ ٢١٢”، ئەو هێلیکۆپتەرە ئەمریکییەی سەرۆکی ئێران تیایدا گیانی لەدەستدا
دواتر “بێڵ ٢١٢”، ئەو هێلیکۆپتەرە ئەمریکییەی سەرۆکی ئێران تیایدا گیانی لەدەستدا
ەیوەندیدار