ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ئابوری

پشكی بودجە و مووچەی هەرێم زیادكرا

خەڵك- بەشی هەواڵ
پەرلەمانتارێكی عیراقی تەرخانكراوە داراییەكانی ناو پڕۆژە یاسای بودجەی ساڵی 2019ی بەشێكی وەزارەتەكان ئاشكرادەكات و ڕایدەگەیەنێت، كە پشكی هەرێمی كوردستان بۆ 13% زیاد دەكرێت.

سوهام عەقیلی، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عیراق ڕایگەیاندووە، پشكی وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا لە بودجەدا 3.72% لە كۆی خەرجی گشتی و هەروەها تێبینی ئەوەشمان كردووە، كە پشكی وەزارەتی تەندروستی و ژینگە زۆر كەمە و 1.98%ی خەرجیە گشتیەكانی بودجەی بۆ تەرخان كراوە.

سەبارەت بە وەزارەتە ئەمنی و سەربازییەكان وتویەتی، “پشكی وەزارەتی ئاسایش و بەرگری 19%ی خەرجی بودجەی بۆ دانراوە لەكاتێكدا پشكی وەزارەتی كشتوكاڵ و پیشەسازی 1%ی بۆ تەرخان كراوە”.

سەبارەت بە پشكی هەرێم لە بودجە ئاشكرای كردووە، كە پشكی هەرێمی كوردستان لە پڕۆژە یاسای بودجەی فیدڕاڵی زیاد دەكرێت بۆ 13% و لەهەمان كاتیشدا هەژماركردنی نرخی بەرمیلێك نەوت-یش بۆ 60 دۆلار زیادكراوە بۆ ئەوەی كورتهێنانی بودجە كەمبكرێتەوە”.

هاوكات بەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) كە لە سەرچاوەیەكی پەرلەمانیەوە دەستی كەوتووە، بڕیارە لە پڕۆژە یاسای بودجەی ساڵی 2019دا پشكی هەرێمی كوردستان بۆ 14% زیاد بكرێت و لەلایەن حكومەتی عیراقەوە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم ڕەوانە بكرێت بە مەرجی ناردنی 250 هەزار بەرمیل نەوتی ڕۆژانەی هەرێم لەلایەن عیراقەوە.

بۆ وەرگرتنی زانیاری زیاتر (خەڵك) چەند جارێك پەیوەندی كرد بە ئەحمەد حاجی ڕەشید و ماجیدە تەمیمی، كە هەردووكیان ئەندامی لیژنەی دارایین لە پەرلەمانی عیراق، بەڵام وەڵامی پەیوەندییەكانیان نەدایەوە.

ئەمە لەكاتێكدایە، كە ئەمڕۆ بە سەرۆكایەتی محەمەد حەلبوسی، سەرۆكی پەرلەمانی عیراق، لیژنەی هاوبەشی پەرلەمان و حكومەت لەسەر دەستكاری كردنی پڕۆژە یاسای بودجە كۆبوونەوە و تا ئێستا هیچ ئەنجامێكی كۆبوونەوەكە بە فەرمی ئاشكرانەكراوە.

لای خۆشیەوە، ئیخلاس سەباح، ئەندامی لیژنەی دارایی و بەشداربووی کۆبوونەوەی ئەمڕۆ، بە ماڵپەڕی فەرمیی پارتی ڕاگەیاندووە، “ئەمڕۆ لیژنەی دارایی پەرلەمان و لیژنەی وەزارەتی دارایی حکوومەتی عێراق کۆبوونەوە و لەو کۆبوونەوەیەدا کۆمەڵێک پێشنیار خرانە ڕوو، لەوانە زیادکردنی نرخی بەرمیلی نەوت و بوودجەی پێشمەرگە و داواش کرا ھەرێم و بەغدا ڕێککەوتنێک بکەن و بیخەنە بەردەم لیژنەکە بۆ ئەوەی بڕیاری لەبارەوە بدەن، بۆیە ئەم چەند ڕۆژە دەدرێتە ھەرێم و بەغدا بۆ ئەوەی ڕێک بکەون و هەفتەی داھاتوو جارێکی دیکە لیژنەکە کۆدەبێتەوە و بڕیاری کۆتایی لەبارەوە دەدات”.

وتیشی، “لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆدا ھیچ کەسێک لاریی نەبوو لەبارەی داواکاریی کوردەوە لە پڕۆژە یاسای بودجەدا، بەڵام وا بە باشتر زانرا، کە ڕێککەوتنێک بکرێت، بۆ ئەوەی لە پڕۆژە یاساکەدا جێگیر بکرێت و بڕیاری لەسەر بدرێت، بۆیە چاوەڕێ دەکەن ھەرێم و بەغدا بگەنە ڕێککەوتن”.

ئابوری

لیرەی توركی كەمترین نرخی تۆمار كرد لە مێژوودا

خەڵك-بەشی هەواڵ

 

بەهۆی سەپاندنی سزای ئابووری لە لایەن یەكێتی ئەوروپاوە بەسەر توركیا و بەردەوامی ئەو هەڵئاوسانە ئابورییەی كە لە وڵاتەكە ڕوویداوە، ئەمڕۆ نرخی لیرەی توركی گەیشتە نزمترین ئاست كە لە مێژودا تۆمار كرابێت.

ئەمڕۆ سێ شەممە بەپێی بۆرسەی جیهانی نرخی 100 دۆلاری ئەمریكی بەرامبەر بە 763 لیرەی توركی بووە، ئەوەش كەمترین ئاستە كە لە مێژودا تۆمار كرابێت.

ئەمە لەكاتێكدایە، بڕیارە پێنج شەممەی داهاتوو حكومەتی توركیا بڕیارەی زیادكردنی سوود بە بانكی وڵاتەكەی بدات، بۆ پاڵپشتیكردن لە بەرزكردنەوەی نرخی دراوی وڵاتەكەی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

شێوازی لێبڕینی موچە ئاشکرادەکرێت

خەڵک – بەشی هەواڵ

 

ئەندامێکی پەرلەمانی کوردستان شیوازی لێبڕینی موچەی موچەخۆران ئاشکرادەکات و ڕایدەگەیەنێت، کاری نایاسایی لەناو نایاسایی دەکرێت.

 

سەرکۆ ئازاد گەڵاڵی، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەڕلەمانی کوردستان ڕایگەیاند، موچەی ئایندە موچەی بەلێڕینەوەیە، بەڵام دەرناکەوێت کە لە ٪٢١ لێبڕاوە، ئەمیش یەکێکی ترە لە اجتهادو داهێنانە نایاساییەکانی حکومەت.

 

ئاماژەى بەئەوەشدا، بە پێی بەدواداچونەکان، حکومەت و وەزارەتی دارایی میکانیزمێکی نوێیان پەیڕەوکردوە بۆ دابەشکردنی مووچە،
بەجۆریکە نایاسایی لەناو نایاسایی ڕوودەددات، بە شێوازێکی ژمێریاری لە سەدا ٢١ دەبڕن، کە بە هیچ شێوەیەک مووچەی لە سەدا ١٠٠ نامێنێت، بەڵکو دەبێیت بە لە سەدا ٧٩.


ئەوەشی خستەڕوو، میکانیزمەکە بە شێوەیە دەبیت:
بڕینی ٪٢١ لە مووچەی بنەڕەتی.
بڕینی ٪٢١ لە دەرماڵەی بڕوانامە.
بڕینی ٪٢١ لە زەوجی و منداڵ.
بڕینی ٪٢١ لە جوگرافیا.
بڕینی ٪٢١ لە ترساناکی.
بڕینی ٪٢١ لە خانەنشینی.
بڕینی ٪٢١ لە باج.
بڕینی ٪٢١ ئەگەر هەر ماددە و فەصڵیکی تر هەبێت.

 

وتیشی: بۆ دەڵێین نایاسایی لە ناو نایاسایی دەکریت، چونکە مووچەی بنەڕەتی بە یاسا ڕێکخراوە هەر دەبێت بە یاسا ببڕێت، نەک بە ڕێنمایی لە وەزارەتی دارایی.

 

ئاشکراشیکرد، میکانیزمەکە بەم شێوەیە جێبەجیدەکرێت:

٪٢١ بڕی چەک ، بڕی شایستە ٪٢١ = (پۆینت دەردەچێیت تا ژمارە ٥)
ئەو پۆینتەی کە دەرچووە (هەریەک لە مووچەی بنەڕەتی و زەوجی و منداڵ و بڕوانامە و ترسانکی جوگرافی و باج و خانەنشینی .ئەگەر فصل و ماددەی تر هەبوو)
کۆی مووچە و دەرماڵە دەردەچێت — کۆی لێبڕینەکە = بڕی چەک.

ئەگەر جیاواز دەرچوو ئەو کاتە جیاوازەییەکە ٪ (هەریەک لە بنەڕەتی و بروانامە و هتد دەکەین )
لێردا بڕی شایستە دەردەچێت.

ئەم کردارە لە کۆی گشتی دەکرێت، دەستکاری لیستی مووچە ناکرێت ،لە کۆتاییدا ٪٢١ نامێنێت و مووچە دەبێت بە ٪٧٩.

 

ئەوەشی خستەڕوو، ئەم کردارەش نازانرێت بۆ ئەوەی هیچ لە ئەستۆ گرتنێک بۆ حکومەت نەمێنێت بەرامبەر بە مووچەخۆران یاخود لە ترسی چاودێری دارایی بەغداده، بۆیە پێوستە حکومەت و وەزارەتی دارایی ڕوونکردنەوە بدەن بە پەرلەمان و موچەخۆرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

نرخی نەوت لە بازاڕەكانی جیهان

خەڵك-بەشی هەواڵ

 

نرخی‌ نەوت لەبازاڕەكانی‌ جیهان بەراورد بە ڕۆژانی ڕابردوو دابەزیوە.

ئاژانسەكانی جیهان بڵاویانكردەوە، نرخی نەوت بۆ ئەمڕۆ سێ شەممە، 22ی ئەیلولی 2020، بەشێوەیەك بووە كە نرخی‌ نەوتی برێنت بە 41 دۆلار و 63 سەنت لە بازاڕەكانی جیهان مامەڵەی پێوەكراوە و هاوكات نرخی بەرمیلێك نەوتی خاوی ئەمریكیش بە 39 دۆلارو 50 سەنت مامەڵەی پێوەكراوە.

هەڵكشان و داكشانی نرخی نەوت لەكاتێكدایە، ژمارەیەك لەو وڵاتانەی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا سەرجەم كەرتە پیشەسازی و بازرگانییەكانیان وەستاندبوو، بەڵام لە ئێستادا و بەهۆی كەمبوونەوەی مەترسییەكانی كۆرۆنا، بەشێك لە چالاكییە ئابوورییەكانیان دەستپێكردووەتەوە، ئەمەش بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان