ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

جیهان لە چاوەڕوانی كۆبوونەوە گرنگەكەی ترەمپ و پۆتیندا

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

كۆبونەوە چاوەڕوانكراوەكەی سەرۆكی ئەمریكا و سەرۆكی روسیا جیهانی لە چاوەڕوانییەكی تەماویدا هێشتوەتەوە، بەشێوەیەك نازانرێت دوای كۆبونەوەو گفتوگۆكانی ئەم دوو سەرۆكە، هەنگاوەكان بۆ چۆنێتی دەرخستنی سیاسەتی ئەو دوو وڵاتە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چۆن دەبێت.

ئاژانسی تەنسیم بڵاویكردەوە، بەپێی راگەیەندراوی كۆشكی سپی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا دەیەوێت لە بەرواری 16ی ئەم مانگە لە هلسینكی پایتەختی فنلەندا لەگەڵ ڤلادیمێر پۆتین سەرۆكی روسیادا كۆببێتەوە.

رۆژنامەی “تایم” نوسیوێتی، سەرۆكی ئەم دوو وڵات پێشتر لە پەراوێزی كۆبوونەوەی سەرۆكەكانی جیهان كۆبوونەتەوە، بەڵام ئەمە بۆ یەكەمینجارەو بە بەرنامەوە لەگەڵ یەك كۆببنەوەو بە یەكەمین كۆبوونەوەی فەرمی نێوان ئەو دوو سەرۆكە دادەنرێت، ئەمەش لەكاتێكدایە كە تا ئێستا بابەتی هەڵبژاردنەكانی ئەمریكا و سەركەوتنی ترەمپ لەگەڵ روسیا گەرمە.

بەپێی راگەیەندراوەكەی كۆشكی سپی لە كۆبوونەوەكەدا باس لە پەیوەندییەكانی نێوان هەردوولا و بابەتە ئەمنییەكان دەكرێت، بەڵام رۆژنامەی “نیویۆرك تایمز” نوسیوێتی، خاڵی گرنگ ئەوەیە كۆبونەوەی پۆتین و ترەمپ لە پایتەختی فنلەندا راستەوخۆ دوای كۆبونەوەی ناتۆ لە بروكسل دێت، كە بڕیارە 11 و 12ی ئەم مانگە بەڕێوەبچێت‌و ئەگەری ئەوە هەیە كە دوای ئەم كۆبونەوەیە پەیوەندییەكانی نێوان ترەمپ و هاوپەیمانە ئەوروپییەكانی روو لە خراپتر بوون بكات.

كۆبونەوەی ترەمپ و پۆتین لەكاتێكدایە كە ماوەیەكی زۆر بەسەر گەشتی جۆن بولتون راوێژكاری ئاسایشی كۆشكی سپی تێپەڕ نەبووە كە گوایا بەمەبەستی ئامادەسازی بۆ كۆبونەوەی نێوان هەردوو سەرۆك سەردانی روسیای كردووە، بەڵام لەبنەڕەتدا بەوشێوەیە نییە و وەك ئاژانسی “رۆیتەرز” بڵاویكردەوە، مۆسكۆ بوڵتون بە سیاسەتمەدارێكی توندڕەو دژی مۆسكۆ دەناسێنێت.

بەرنامەی ترەمپ پێش كۆبوونەوەكەی لەگەڵ پۆتین ئاشكرایە بەشێوەیەك كە 11و12ی ئەم مانگە لە كۆبونەوەی سەرانی ناتۆ بەشداری دەكات و لە 13ی مانگ سەردانی بەریتانیا دەكات، ئەو وڵاتەی كە لای روسیا مێژوویەكی خراپیان لەگەڵ یەكتر هەیە.

بەپێی زانیارییەكان ئەگەری هەیە لەلایەن واشنتۆنەوە، بارودۆخی سوریاو گفتوگۆكان لەگەڵ كۆریای باكور لەنێو بەرنامەی كۆبونەوەی دوو سەرۆكەكە دابنرێت.

بۆچی كۆبوونەوە هلیسنكی؟
هلسینكی لە پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكا و یەكێتی سۆڤێتی جاران ناوێكی نائاشنا نییە، رۆژنامەی “تایم” نوسیوێتی، لە ساڵی 1975 لیونید بریجنیف و جرالد فۆرد لەگەڵ 33 سەرۆكی وڵاتی دیكەی ئەوروپا و ئەمریكای باكور لە هلسینكی كۆبوونەتەوەو رێكەوتنی هلسینكییان واژوو كرد، ئامانج لە رێككەوتنەكەش كەمكردنەوەی ئاڵۆزییەكانی نێوان هەردوو ووڵات و باشتركردنی ئاڵۆزییەكانی بلۆكی رۆژهەڵات و رۆژئاوا بووە.

لە ساڵی 1990 لەساتی روخانی یەكێتی سۆڤیەتی جاران، گۆرباجۆڤ و بۆشی باوك لە پایتەختی فنلەندا كۆبوونەوە، بابەتی گفتوكۆكەشیان كێشەكانی كەنداو بوو، ئاڵۆزییەك كە بەهۆی داگیركردنی كوێت لەلایەن عێراقەوە روویدابوو و لە كۆتایدا جەنگی ساڵی 1991 بە دەركردنی سەدام حوسێن لە كوێت كۆتایی هات.

لەلایەكی دیكەوە فنلەندا ئەندامی ناتۆ نییەو ئەگەرچی بە دەوڵەتێكی نزیك لە ئەمریكا هەژمار دەكرێت، بەڵام هێندەی ناتۆ لەبەرانبەر پۆتین هەستیار نییەو ئەمەش لەوانەیە بۆ ترەمپ باش بێت كە لە وڵاتێكدا كۆدەبیـَتەوە كە ئەندامی ناتۆ نەبێت.

سەرەتاكانی حكومەتەكەی باراك ئۆباما سەرۆك كۆماری پێشووی ئەمریكا بوو، كە هیلاری كلینتۆن وەزیری دەرەوەی ئەوكات، دیارییەكی ئاسایی پێشكەش بە سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری درەوەی روسیا كردو بەپێی ئەو هەواڵەی میدیاكان بڵاویان كردەوە كلینتۆن وتی “ئەم دیارییە ئەوە نیشان دەدات كە باراك ئۆبا سەرۆك كۆرمار و جۆزیف بایدن جێگری سەرۆك كۆمار و خودی خۆم قسەمان لەسەر كردووە”.
هەرچەندە هیلاری ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە پەیوەندییەكانیان بەرەو باشتر دەڕوات، بەڵام لە راستیدا لەماوەی 8 ساڵی سەرۆكایەتی ئۆبامادا دۆخی پەیوەندییەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە باش نەبوو بەتایبەت لەسەر دۆخی سوریا.

جیهان

ترەمپ: پارەیەكی زۆرم بۆ ناتۆ كۆكردەوە

خەڵك-بەشی هەواڵ

سەرۆك كۆماری ئەمەریكا ئاشكرایكرد، كۆبوونەوەكەی لەگەڵ سەرۆكی ڕوسیا زۆر باش بووەو ئەوەی لە راگەیەندنەكان باس لەوە دەكەن كە زیانی بۆ ئەمریكا هەبووە راست نییە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆك كۆماری ئەمریكا لە تویتەری خۆی بڵاویكردەوە، كاتێك بەشداریم كرد لە كۆبوونەوەیەكی گرنگی هاوپەیمانێتی ناتۆدا پارەیەكی زۆرم كۆكردەوە، كۆبوونەوەیەكی باشتریشم لەگەڵ سەرۆكی ڕوسیا ئەنجامدا، بەڵام بەداخەوە ڕووماڵی ڕاگەیاندنەكان بەم شێوەیەیە، هەواڵی ساختە ئێستا زۆر بووە.

وتیشی، هاوپەیمانێتی ناتۆ بێهێز بووە، بەڵام هێزەكەی بۆ گەڕایەوە، ئەوەش لە بەرژەوەندیی ڕوسیا نییە، ڕاگەیاندن تەنها ئاماژەیان بەوەدا كە من خراپ بووم لەگەڵ ڕابەرانی وڵاتانی هاوپەیمانێتی ناتۆدا، ئاماژەیان بە زیادبوونی پارەكە نەداوە.

كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەی ترەمپ لەگەڵ پۆتیندا بووە هۆی تووڕەبوونی هەردوو حزبی كۆمارییەكان و دیموكراتەكانی ئەمەریكاو ڕەخنەگران دەڵێن ترەمپ بەرژەوەندی ڕوسیای لەسەروو بەرژەوەندیی ئەمەریكا داناوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

داعش و تاڵیبان شەڕیان لە دژی یەک ڕاگەیاند

خەڵک-

نوسینگەی سەرۆکی ھەرێمی سەریپول لە باکوری ئەفغانستان ئاماژە بەوە دەکات، چەکدارانی داعش ھێرشیان کردۆتە سەر ماڵی سەرکردەیەکی تاڵیبان و لە ھێرشەکەدا چەند کەسێک لە ھەردوو لا کوژراون.

نوسینگەی زەبیحوڵڵا ئامانی، سەرۆکی ھەرێمی سەریپول لە باکوری ئەفغانستان بۆ رۆیتەرز ڕایگەیاندووە: چەکدارانی داعش لە ناوچەی سەیدیی سەر بە ھەرێمەکەیان چوونەتە سەر ماڵی بەرپرسێکی بزوتنەوەی تاڵیبان، لە ئەنجامی شەڕەکەشدا لانی کەم ١٥ چەکداری ھەردوو لا کوژراون و ٥ چەکداریش بریندار بوون.

ئەوەشی ڕاگەیاندووە: چەند رۆژێک دەبێت لە ئەفغانستان داعش و تاڵیبان شەڕیان لە دژی یەک ڕاگەیاندووە.

ھاوکات عەتائوڵڵا خۆگیانی، وتەبێژی سەرۆکایەتیی ھەرێمی نەنگەھار بە ھەمان ئاژانسی ڕاگەیاندووە: رۆژی دووشەممە ٢٠١٨/٧/١٦ بە هێرشی فڕۆکەیەکی درۆن (بێ فڕۆکەوان) سەرکردەیەکی داعش لە ھەرێمەکەیان کوژراوە.

ئەوەشی ڕاگەیاندووە، سەرکردە کوژراوەکەی داعش ناوی سابا گوڵە و بە محەمەد ئەلخوراسانی ناودەبرێت، ناوبراو بەرپـرسە لە کوژرانی سەدان کەس و پـێشتر تاڵیبان بووە و لە پاش سەرهەڵدانی داعش لە کۆتایـیەکانی ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بەو گروپەوە کردووە.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ترامپ لەبەرامبەر بەرپرسانی ئەمریکا بەرگریی لە وتەکانی دوێنێی دەکات

خەڵک-

پاش شەپۆلی توندی ناڕەزایی بەرپرسانی ئەمریکا لەبارەی وتەکانی دۆناڵد ترامپ لە کۆنگرە رۆژنامەوانییەکەی لەگەڵ ڤلادیمێر پۆتن، ئێوارەی ئەمڕۆ ترامپ لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا وتەکانی دوێنێی دووبارە کردەوە.

کەمێک پێش ئێستا دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمریکا لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند: “جارێکی دیکە دەیڵێمەوە، ڕوسیا ھیچ کاریگەرییەکی نەبووە لەسەر ئەنجامی ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکەی ٢٠١٦.”

ئەوەشی ڕاگەیاند: پەیوەندییەکانمان لەگەڵ ڕوسیا ڕوویان لە باشی کردووە و لە داھاتوودا باشتریش دەبن.

ترامپ ئاماژەی بەوەش کرد: لە کۆبوونەوەکەی لەگەڵ سەرۆکی ڕوسیا گەشتوون بە ڕێگاچارەی گونجاو بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و لەبارەی رۆژھەڵاتی ناوینیشەوە تووێژمان کردووە.

دوێنێ پاش تەواوبوونی کۆنگرەی رۆژنامەوانیی ترامپ و پۆتن لە شاری ھێلسێنکیی پایتەختی فنلاند، بەرپرسە ئەمریکاییەکان لێدوانی توندیان لەبارەی وتەکانی سەرۆکی وڵاتەکەیان بڵاوکردەوە و بە لاواز و ئەنجامدانی خیانەتی گەورە لە ئەمریکا تۆمەتباریان کرد.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام

کوردستان

دوایین