ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان
ریکلام

جیهان

جیهان لە چاوەڕوانی كۆبوونەوە گرنگەكەی ترەمپ و پۆتیندا

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

كۆبونەوە چاوەڕوانكراوەكەی سەرۆكی ئەمریكا و سەرۆكی روسیا جیهانی لە چاوەڕوانییەكی تەماویدا هێشتوەتەوە، بەشێوەیەك نازانرێت دوای كۆبونەوەو گفتوگۆكانی ئەم دوو سەرۆكە، هەنگاوەكان بۆ چۆنێتی دەرخستنی سیاسەتی ئەو دوو وڵاتە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چۆن دەبێت.

ئاژانسی تەنسیم بڵاویكردەوە، بەپێی راگەیەندراوی كۆشكی سپی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا دەیەوێت لە بەرواری 16ی ئەم مانگە لە هلسینكی پایتەختی فنلەندا لەگەڵ ڤلادیمێر پۆتین سەرۆكی روسیادا كۆببێتەوە.

رۆژنامەی “تایم” نوسیوێتی، سەرۆكی ئەم دوو وڵات پێشتر لە پەراوێزی كۆبوونەوەی سەرۆكەكانی جیهان كۆبوونەتەوە، بەڵام ئەمە بۆ یەكەمینجارەو بە بەرنامەوە لەگەڵ یەك كۆببنەوەو بە یەكەمین كۆبوونەوەی فەرمی نێوان ئەو دوو سەرۆكە دادەنرێت، ئەمەش لەكاتێكدایە كە تا ئێستا بابەتی هەڵبژاردنەكانی ئەمریكا و سەركەوتنی ترەمپ لەگەڵ روسیا گەرمە.

بەپێی راگەیەندراوەكەی كۆشكی سپی لە كۆبوونەوەكەدا باس لە پەیوەندییەكانی نێوان هەردوولا و بابەتە ئەمنییەكان دەكرێت، بەڵام رۆژنامەی “نیویۆرك تایمز” نوسیوێتی، خاڵی گرنگ ئەوەیە كۆبونەوەی پۆتین و ترەمپ لە پایتەختی فنلەندا راستەوخۆ دوای كۆبونەوەی ناتۆ لە بروكسل دێت، كە بڕیارە 11 و 12ی ئەم مانگە بەڕێوەبچێت‌و ئەگەری ئەوە هەیە كە دوای ئەم كۆبونەوەیە پەیوەندییەكانی نێوان ترەمپ و هاوپەیمانە ئەوروپییەكانی روو لە خراپتر بوون بكات.

كۆبونەوەی ترەمپ و پۆتین لەكاتێكدایە كە ماوەیەكی زۆر بەسەر گەشتی جۆن بولتون راوێژكاری ئاسایشی كۆشكی سپی تێپەڕ نەبووە كە گوایا بەمەبەستی ئامادەسازی بۆ كۆبونەوەی نێوان هەردوو سەرۆك سەردانی روسیای كردووە، بەڵام لەبنەڕەتدا بەوشێوەیە نییە و وەك ئاژانسی “رۆیتەرز” بڵاویكردەوە، مۆسكۆ بوڵتون بە سیاسەتمەدارێكی توندڕەو دژی مۆسكۆ دەناسێنێت.

بەرنامەی ترەمپ پێش كۆبوونەوەكەی لەگەڵ پۆتین ئاشكرایە بەشێوەیەك كە 11و12ی ئەم مانگە لە كۆبونەوەی سەرانی ناتۆ بەشداری دەكات و لە 13ی مانگ سەردانی بەریتانیا دەكات، ئەو وڵاتەی كە لای روسیا مێژوویەكی خراپیان لەگەڵ یەكتر هەیە.

بەپێی زانیارییەكان ئەگەری هەیە لەلایەن واشنتۆنەوە، بارودۆخی سوریاو گفتوگۆكان لەگەڵ كۆریای باكور لەنێو بەرنامەی كۆبونەوەی دوو سەرۆكەكە دابنرێت.

بۆچی كۆبوونەوە هلیسنكی؟
هلسینكی لە پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكا و یەكێتی سۆڤێتی جاران ناوێكی نائاشنا نییە، رۆژنامەی “تایم” نوسیوێتی، لە ساڵی 1975 لیونید بریجنیف و جرالد فۆرد لەگەڵ 33 سەرۆكی وڵاتی دیكەی ئەوروپا و ئەمریكای باكور لە هلسینكی كۆبوونەتەوەو رێكەوتنی هلسینكییان واژوو كرد، ئامانج لە رێككەوتنەكەش كەمكردنەوەی ئاڵۆزییەكانی نێوان هەردوو ووڵات و باشتركردنی ئاڵۆزییەكانی بلۆكی رۆژهەڵات و رۆژئاوا بووە.

لە ساڵی 1990 لەساتی روخانی یەكێتی سۆڤیەتی جاران، گۆرباجۆڤ و بۆشی باوك لە پایتەختی فنلەندا كۆبوونەوە، بابەتی گفتوكۆكەشیان كێشەكانی كەنداو بوو، ئاڵۆزییەك كە بەهۆی داگیركردنی كوێت لەلایەن عێراقەوە روویدابوو و لە كۆتایدا جەنگی ساڵی 1991 بە دەركردنی سەدام حوسێن لە كوێت كۆتایی هات.

لەلایەكی دیكەوە فنلەندا ئەندامی ناتۆ نییەو ئەگەرچی بە دەوڵەتێكی نزیك لە ئەمریكا هەژمار دەكرێت، بەڵام هێندەی ناتۆ لەبەرانبەر پۆتین هەستیار نییەو ئەمەش لەوانەیە بۆ ترەمپ باش بێت كە لە وڵاتێكدا كۆدەبیـَتەوە كە ئەندامی ناتۆ نەبێت.

سەرەتاكانی حكومەتەكەی باراك ئۆباما سەرۆك كۆماری پێشووی ئەمریكا بوو، كە هیلاری كلینتۆن وەزیری دەرەوەی ئەوكات، دیارییەكی ئاسایی پێشكەش بە سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری درەوەی روسیا كردو بەپێی ئەو هەواڵەی میدیاكان بڵاویان كردەوە كلینتۆن وتی “ئەم دیارییە ئەوە نیشان دەدات كە باراك ئۆبا سەرۆك كۆرمار و جۆزیف بایدن جێگری سەرۆك كۆمار و خودی خۆم قسەمان لەسەر كردووە”.
هەرچەندە هیلاری ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە پەیوەندییەكانیان بەرەو باشتر دەڕوات، بەڵام لە راستیدا لەماوەی 8 ساڵی سەرۆكایەتی ئۆبامادا دۆخی پەیوەندییەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە باش نەبوو بەتایبەت لەسەر دۆخی سوریا.

جیهان

تورکیا قەشە ئەمریکاییەکە ئازاد دەکات

خەڵک-

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ئاماژە بەوە دەکات، دەبوا قەشە ئەندرۆ برۆنسن مانگی ڕابردوو ئازاد بکرایە، لەم هەفتەیەدا لەو بارەیەوە وتووێژ لەگەڵ تورکەکان دەکەن.

ئەمڕۆ، مایک پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی لە میانی کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیۆیۆرک، لە وەڵامی پرسیاری رۆژنامەنووسان ڕایگەیاند: “لەوانەیە قەشە برۆنسن لەم مانگەدا ئازاد بکرێت، ئەو دەبوا مانگی ڕابردوو ئازاد بکرایە، لەم ھەفتەیەش لەو بارەیەوە وتووێژ لەگەڵ تورکەکان دەکەن.”

ھاوکات رۆژنامەی واڵ ستریت جۆرناڵ لە زاری پەرسێکی تورکیاوە کە ناوی نەھێناوە ئاماژە بەوە دەکات: بڕیارە لە ١٢ ـی مانگی داھاتوو دادگای تایبەتمەند بە کەیسی قەشە ئەندرۆ برۆنسن دانیشتنێک ئەنجام بدات و لە دانیشتنەکە بڕیاری ئازادکردنی قەشە برۆنسن بدرێت.

ئەندرۆ برۆنسن لە تەمووزی ٢٠١٦ ــەوە لە تورکیا بە تۆمەتی بوونی پەیوەندیی لەگەڵ ڕێکخراوەکانی سەر بە فەتحوڵڵا گویلەن و پارتی کرێکارانی کوردستان دەستبەسەر کراوە، ناوبراویش تۆمەتەکان ڕەتدەکاتەوە.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ئیتڵاعات: شوێنی ئامادەکارییەکانی ھێرشەکەمان دۆزیوەتەوە

خەڵک-

لەبارەی ھێرشەکەی چەند رۆژی ڕابردووی سەر نمایشە سەربازییەکەی شاری ئەھواز، دەزگای ھەواڵگریی ئێران (ئیتلاعات) ڕاگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە.

دەزگای ھەواڵگریی ئێران لە ڕاگەیەنراوەکەیدا دەڵێت: بە لێکۆڵینەوە ئەو شوێنەیان دۆزیوەتەوە کە ئامادەکارییەکانی ھێرشەکەی تیا ئەنجام دراوە.

ئەوەشی ڕاگەیاندووە: تا ئێستا ٢٢ کەسان دەستگیر کردووە راستەوخۆ و ناراستەوخۆ رۆڵیان ھەبووە لە ئەنجامدانی ھێرشەکە.

رۆژی شەممەی ڕابردوو ٢٠١٨/٩/٢٢ ژمارەیەک چەکدار لە شاری ئەھواز ھێرشیان کردە سەر نمایشێکی سەربازیی کە لە یادی دەستپێکی شەڕی ئێران عیراق ساز کرابوو، لە ئەنجامی ھێرشەکە ٢٥ کەس گیانیان لەدەستدا و ٦٩ کەسیش بریندار بوون.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ڕوسیا سوورە لەسەر پێدانی سیستمی ئێس-٣٠٠ بە رژێمی سوریا

خەڵک-

سەرەڕای تاڕەزایی توندی ئەمریکا و ئیسرائیل، ڕوسیا سوورە لەسەر ئەوەی سیستمی بەرگریی ئاسمانیی ئێس-٣٠٠ ڕادەستی رژێمی سوریا بکات.

ئەمڕۆ سێرگی شۆیگو وەزیری بەرگریی ڕوسیا رایگه‌یاند: “له‌ میانی دوو هه‌فته‌دا، سیستمی به‌رگریی ئاسمانی ده‌درێت به‌ هێزه‌ چه‌كداره‌كانی سووریا.”

ئەوەشی ڕاگەیاند: سیستمە نوێیەکە توانا جه‌نگییه‌كانی به‌رگری ئاسمانیی سوریا به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رچاو به‌هێز ده‌كات.

لەبەرامبەردا بنیامین نەتەنیاھۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ڕایگەیاند: ڕادەستکردنی چەکی پێشکەوتوو بە کەس و رژێمێکی نابەرپرس، کارەسات لە ناوچەکە دەخولقێنێت.

نەتەنیاھۆ وتیشی: ھیچ چەک و سیستم و رژێمێک ناتوانێت ڕێگر بێت لەوەی ئیسرائیل بەرگریی لە بەرژەوەندیی ئاسایشی نیشتمانی خۆی نەکات.

ھاوکات وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا لە ڕاگەیەنراوێکدا ئاماژە بەوە دەکات: ڕادەستکردنی ئەو سیستمە بە ڕژێمی سوریا، شەڕی ناوچەکە دەباتە قۆناغێکی تر و ئەمریکا ناڕەزایی توندی لەوبارەیەوە ھەیە و رێوشوێنی پێویست دژ بەو ھێز و لایەنانەش دەگرێتە بەر کە مەترسی بۆ سەر جوڵەی ھێزەکانی لە ناوچەکە دروست بکەن.

رۆژی سێشەممەی ڕابردوو ٢٠١٨/٩/١٨، پۆلێک فرۆکەی ئێف-١٦ ـی ئیسرائیل ھێرشیان کردە سەر چەند ئامانجێکی سەربازیی لە پارێزگای لازقییە لە سەر کەناری دەریای ناوەڕاست، دواتر بەھۆی موشەکێکی سوریاوە فرۆکەیەکی ڕوسیی کە لە ھەمان ناوچە بوو تێکشکا، فرۆکەکە ١٥ سەرباز و ئەفسەری ڕوسیی ھەڵگرتبوو، دواتریش ڕوسیا ئیسرائیلی بەھۆکاری سەرەکیی ڕووداوەکە تۆمەتبار کرد و پەیوەندییەکانی نێوان ئەو دوو وڵاتە گرژییان تێکەوت.

بەپێی گێڕانەوەی ڕوسیا، فرۆکە ئیسرائیلییەکان فرۆکە ڕوسییەکەیان کردووە بە قەڵغان و خۆیان لە ناوچەکە ھەڵاتوون، وەک ئەوەی لەم ڤیدیۆیەدا ڕوونیان کردۆتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام
ریکلام
ریکلام

کوردستان

دوایین