ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

ئایا گرفتی یەکگرتوو، ئەمینداری گشتییە؟ ئەی وەزیرو پەرلەمانتارەکانی یەکگرتوو، چ کارەبوون!؟ 

ئاسۆعەبدوللەتیف

وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌خه‌مه‌ كۆتایی ئه‌م وتاره‌، به‌واتایه‌كی تر ئه‌گه‌ر پرسیاره‌كه‌ به‌و شێوه‌یه‌ فۆرمه‌ڵه‌ بكه‌ینه‌وه‌، ئایا دوای ئه‌م داخزان و پاشه‌كشه‌ی یه‌كگرتوو به‌ له‌ده‌ستدانی نیوه‌ی كورسیه‌كانی، زه‌روره‌تی سه‌ركرده‌ی كاریزمی و سه‌رۆكی رۆحی و بابی مه‌زن، تاچه‌ند پێداویستیه‌كی گرنگ و ستراتیجیه‌و ده‌بێت هه‌بێت؟

چه‌ند ساڵێك پێش ئێستا وتمان یه‌كێك له‌ گرفته‌كانی یه‌كگرتووی ئیسلامی چینه‌ ده‌ستڕۆشتوه‌كه‌ی مه‌كته‌ب سیاسین، تا ئه‌وكاته‌ی وه‌زاره‌ت وه‌رده‌گرن و ده‌كه‌ون به‌ سه‌ر ئیمتیازو شیلاوگی ده‌سه‌ڵاتداو كایه‌ رۆحی و ئاینی و بانگه‌وازه‌كه‌یان بیر ده‌چێته‌وه‌، ناتوانن له‌ رووی پراكتیكی و سایكۆلۆژیه‌وه‌ خوێندنه‌وه‌ بۆ دۆخی كوردستان بكه‌ن، له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ر بانگه‌وازو په‌روه‌رده‌و ئیرشادی فیكریی بكه‌نه‌ پێشه‌نگ و به‌رگه‌ی دووری له‌ حكومه‌ت بگرن وه‌ك ئۆپۆزسیۆن ئه‌وا جه‌ماوه‌رێكی گه‌وره‌ له‌ده‌وری خۆیان كۆده‌كه‌نه‌وه‌و توشی ئه‌و شكستانه‌ نابن، به‌هه‌رحاڵ گوێ له‌م نه‌غمه‌یه‌ نه‌گیرا كاتی خۆی !

بۆ ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌ره‌تا ده‌بێت ئه‌وه‌ روون بێت شكست له‌ پرۆسه‌یه‌كدا نییه‌ كه‌ ده‌ستێوه‌ردان و ساخته‌كاری و به‌كارهێنانی هێزو پاره‌و به‌خشینه‌وه‌ هێشتا بازاڕی گه‌رمه‌و دیموكراسیش وه‌هم بێت، پاشه‌كشه‌ له‌م جۆره‌ گه‌مانه‌دا مانای كه‌وتن و كۆتایی هاتنی هێزو پارتێكی سیاسی و ئایدۆلۆژی ناگه‌یه‌نێت، خۆ ئه‌گه‌ر حیزب دووچاری وێسگه‌یه‌ك له‌ شكست و نسكۆش بێته‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی یه‌كگرتوو گۆڕان به‌ نموونه‌ ئه‌وه‌ ناكرێت به‌ته‌نها ئۆباڵه‌كه‌ی وه‌ك ملوانكه‌ی ئاگرین بخرێته‌ ملی بابی گه‌وره‌و لوتكه‌ی هه‌ڕه‌مه‌كه‌وه‌، چونكه‌ به‌ده‌یان جۆر به‌رپرسیاریه‌تی و جومگه‌ی هه‌ستیار هه‌یه‌ له‌ حیزبدا و هه‌موو وه‌ك یه‌ك به‌شدارن، ئه‌سڵه‌ن حیزبی مۆدێرن كادرانی ناوه‌نجی و وه‌سه‌تی ناو هه‌ڕه‌مه‌كه‌ داڕشتن و فۆڕمه‌ڵایزی ده‌كه‌ن.

ئه‌وه‌ی له‌ كوردستان ده‌گوزه‌رێت هه‌ڵبژاردن و دیموكراسی نییه‌، بۆیه‌ ناكرێت حیزبێك كاتێ كورسی كه‌م ده‌هێنێت وه‌ك شكست وه‌ری بگرێت، ئه‌مه‌ به‌ده‌ره‌جه‌ی یه‌كه‌م شانۆگه‌ریه‌كی سیاسییه‌ بۆ دیاریكردنی به‌رژه‌وه‌ندی ئاراسته‌ گه‌وره‌كانی ده‌وروبه‌رمان، راسته‌ ناوی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌، به‌ڵام كاراكته‌ره‌كانی وه‌ك “مه‌كگۆرك و قاسم سوله‌یمانی و هاكان فیدان” رۆڵی جه‌وهه‌ریی و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ی تێدا ده‌گێڕن، ئه‌مه‌ش به‌ حوكمی ئه‌وه‌ی ئێمه‌ وڵاتی بێ په‌چه‌و چوارچێوه‌ین، ده‌ستوورو ئاڵاو سه‌روه‌ری و كیان و ده‌وڵه‌تمان نییه‌، له‌م هه‌رێمه‌دا شكستی هێزه‌كان په‌یوه‌ندی به‌ شكست و سه‌ركه‌وتنی هێزه‌ ئیقلیمیه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌، شكست و سه‌ركه‌وتنی ئه‌وان بۆناوخۆی هه‌رێمیش درێژ ده‌بێته‌وه‌، ئه‌وان كاتێك برسی بن ئێمه‌ش برسی ده‌كه‌ن، وێران بن ئێمه‌ش وێران ده‌كه‌ن، وته‌زای به‌رپرسێكی گه‌وره‌ی ئه‌م هه‌رێمه‌ ئه‌وپه‌ڕی راستگۆیی تێدابوو كاتێك ده‌ڵێ “یه‌ك كورسی و سه‌د كورسی لای ئێمه‌ وه‌ك یه‌كه‌ چونكه‌ خاوه‌نی هێزین” بینیمان له‌ رابردووی نزیكدا هێزێكی سیاسی له‌ هه‌ڵبژاردنی 2013 چۆن شكستیخواردو ده‌ستكاری ده‌نگه‌كانی خه‌ڵكیشیان كرد له‌ ئه‌لبیسه‌كه‌و هێشتا ئاماده‌ نه‌بوون ئاڵوگۆڕی كورسی و ده‌سه‌ڵات له‌ پارێزگایه‌كی وه‌ك سلێمانیشدا بكه‌ن، ناچار كه‌لتووری دووساڵ به‌ دووساڵیان په‌یره‌وكرد به‌ هه‌زار دانیشتن و گفتوگۆی توند كه‌ له‌ هیچ پێوه‌رێكی دیموكراسیدا بوونی نییه‌، كه‌واته‌ چه‌مكی براوه‌و دۆڕاو نییه‌، هێزو سه‌ربازو وه‌لائی سیاسی بۆ ده‌وروبه‌ر ته‌حه‌كوم به‌ هاوكێشه‌كانه‌وه‌ ده‌كات، به‌ كورتی هه‌ڵسه‌نگاندنی دیموكراسی بێ خه‌وش و جه‌ماوه‌ریی له‌ ئارا نییه‌ كه‌ ویژدانی گه‌ل دادوه‌ربێت بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی هێزه‌كان، شتێك هه‌یه‌ ناوی ململانێی كورسی و هێزو پاوه‌رو نه‌وتی ژێر زه‌وی ئه‌م هه‌رێمه‌یه‌و به‌س، بۆیه‌ پاشه‌كشه‌ی ئه‌م هێزو سه‌ركه‌وتنی ئه‌و هێز مه‌كه‌نه‌ رۆژه‌ڤی سیاسی و هه‌ڵای میدیایی گه‌وره‌، راسته‌ له‌ رووی مه‌عنه‌ویه‌وه‌ گرنگه‌ وه‌لێ ته‌فره‌دانێكی سیاسی زیاتر هیچی تر نییه‌، ئه‌مه‌ به‌ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌و راستیانه‌ش كه‌ شكستی هه‌ندێك له‌ هێزه‌كان و كه‌مبونه‌وه‌ی ده‌نگه‌كانیان به‌ده‌ر له‌ “ساخته‌كاریی” تا راده‌یه‌ك په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ نه‌بوونی هه‌ڵوێستی جددی سه‌ر شه‌قام و نه‌بوونی خزمه‌تگوزاریی و بێزاریی خه‌ڵك له‌ ده‌مووچاوی كۆن و به‌رنامه‌ی ناجێگیرو نارۆشنی حیزبه‌كان، به‌ڵام هێشتا ئه‌گه‌ر یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان به‌ نمونه‌ وه‌ربگرین ناكرێت شایه‌نی ئه‌وه‌نده‌ پاشه‌كشه‌ بێت و ئه‌م پاشه‌كشه‌یه‌ش راسته‌وخۆ بخه‌ینه‌ ئه‌ستۆی ئه‌مینداره‌كه‌ی، بگره‌ ئه‌مینداری ئه‌م حیزبه‌ له‌ رابردوودا زۆرترین باجیدا كه‌ هاته‌ ناو ورده‌كاریه‌كانی سیاسه‌تی ئه‌م هه‌رێمه‌، ئه‌وپه‌ری تواناكانی خۆی ته‌رخانكرد له‌ یه‌كریزی نیشتیمانی و دروستكردنی به‌ره‌ی ئیسلامی و ئاشته‌وایی ناوخۆییدا، وه‌كو حیزبیش یه‌كگرتوو تا ئێستا باشترین حیزبی په‌روه‌رده‌یی ئیسڵاحی په‌رێزپاكی چاكه‌خوازی ئه‌م هه‌رێمه‌ بووه‌و به‌رده‌وام هه‌وێنی برایه‌تی و یه‌كریزی نیشتیمانی بووه‌، ئایا ده‌كرێت پاشه‌كشه‌ی ئه‌م حیزبه‌ وه‌ك شكست ته‌ماشا بكه‌ین، به‌ بڕوای من نه‌خێر چونكه‌ له‌ بنه‌ره‌تدا ئالیه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردن و كۆمسیاران و خودی پرۆسه‌كه‌ له‌ژێر پرسیاردایه‌و ئه‌و حیزبانه‌ش كه‌ وه‌ك یه‌كگرتوو وان باشتره‌ بیر له‌ بژارده‌ی تر بكه‌نه‌وه‌و هیچ نه‌بێت هه‌ڵبژاردن به‌م میكانیزمه‌ ره‌دبكه‌نه‌وه‌.

ئه‌گه‌رچی گرنگه‌ لێره‌دا كه‌موو كورتی و كێماسیه‌كانی یه‌كگرتوو له‌ چوارساڵی رابردوو باس بكه‌ین كه‌ به‌شێكی په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ تیمی لاوازی ئه‌م حیزبه‌ له‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مان، به‌تایبه‌تی وه‌زیره‌كانی یه‌كگرتوو له‌ خولی ئه‌مجاره‌ نه‌ك نه‌یانتوانی ئه‌دایه‌كی جوان و شایسته‌ پێشكه‌ش بكه‌ن و بێنه‌ ناو خه‌ڵك و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵك بڕیاربده‌ن به‌ڵكو بوونه‌ مایه‌ی شه‌رم و كوتله‌یه‌ك له‌ بارگرانی بۆسه‌ر یه‌كگرتووش، هه‌ندێك چالاكی و گرێبه‌ست و سلوكی ئه‌م وه‌زیرانه‌ی یه‌كگرتوو به‌جۆرێك بووه‌ مایه‌ی شه‌ك و گومان كه‌ نه‌ده‌كرا هه‌ڵوه‌سته‌ی له‌سه‌ر نه‌كرێت، له‌مه‌یاندا ده‌بوو سه‌ركردایه‌تی یه‌كگرتوو لێپێچینه‌وه‌ی توندی بكردایه‌ و ئه‌مرۆی له‌به‌رچاوبوایه‌ به‌ڵام نه‌یكرد، ئه‌م تیمه‌ وه‌زارییه‌ی یه‌كگرتوو نه‌ك نه‌یانتوانی به‌رنامه‌ی ئیسڵاحخوازی و جددیه‌تی كاری ئیسلامی و میتۆدی یه‌كگرتوانه‌ موماره‌سه‌ بكه‌ن، به‌ڵكو هه‌ندێك جار مرۆڤ سه‌راسیمه‌و به‌دگومان ده‌بوو له‌ ئاست لێدوان و جوڵه‌و مه‌شهه‌دی ئۆتۆمبیل و نۆرمی ئیشكردنیان، توشی سه‌رسوڕمان ده‌بویت به‌راست ئه‌وانه‌ سه‌ر به‌ مه‌دره‌سه‌ی میانڕه‌ویی ئیخوان و یه‌كگرتوون یان موتوربه‌كراون له‌ داری پڕ له‌ ژه‌هری گه‌نده‌ڵیه‌وه‌، پاشان تیمی په‌رله‌مانی ئه‌م حیزبه‌، له‌ سه‌ره‌نجامی رووداوه‌كانی رابردوودا، هاوخه‌می بۆ شه‌قام و كوردانی رۆژئاواو یاسای سه‌رۆكایه‌تی و یاسای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر(تۆقاندن) نه‌یانتوانی خۆڕاگربن و بگره‌ ده‌نگیاندا به‌ درێژكردنه‌وه‌ی یاسایه‌كی قاسی وه‌ك به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر، ئه‌مانه‌ به‌ گشتی قه‌له‌ق و جیاوازی هه‌ڵوێست و ترس و رارایی سیاسی و په‌رته‌وازه‌یی كۆی فراكسیۆنه‌كه‌ی داپۆشی بوو، ته‌م بوو ته‌مێكی ره‌ش به‌سه‌ر كۆی ئه‌ندامانی په‌رله‌مانی یه‌كگرتوو به‌تایبه‌تی بادینیه‌كانی ئه‌م حیزبه‌، كه‌ لای خه‌ڵكی به‌ گشتی خرابووه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌.

سه‌رباری ئه‌م چیرۆكه‌ تاڵانه‌، هه‌نگاوی نادروستی یه‌كگرتوو، دووباره‌ كاندیدكردنه‌وه‌ی هه‌مان ئه‌و ده‌مووچاوانه‌ی په‌رله‌مان بوو بۆ هه‌ڵبژاردنی ئه‌مجاره‌و به‌تایبه‌تی سه‌رۆكی لیست و هه‌ندێ په‌رله‌مانتاری پێشوو كه‌ نه‌ده‌بوو یه‌كگرتوو بیانكاته‌وه‌ ناو حه‌له‌به‌كه‌، هه‌ندێكیان چه‌ند مانگێك پێش ئێستاو له‌ 12 ی مایسی 2018، له‌ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عێراق شكستیان خوارد، دیسان یه‌كگرتوو وه‌ك بونه‌وه‌ری تاقیگه‌ له‌ هه‌رێمیش تاقیكردنه‌وه‌، له‌كاتێكدا یه‌كگرتوو ده‌یان كادرو سه‌ركرده‌ی گه‌نج و لێهاتووی هه‌یه‌و ده‌كرا سوودیان لێوه‌رگرێت.

كه‌واته‌ گرفتی یه‌كگرتوو ئه‌مینداره‌كه‌ی نییه‌، تكایه‌ ئه‌مینداره‌كه‌تان بێ به‌ها مه‌كه‌ن، سەرکردەی کاریزمی ئاسان دروست نابێت، ئه‌مه‌ شكست نییه‌، وه‌ك هه‌ندێ كاراكته‌ری ناو مه‌كته‌ب سیاسی و كادری باڵا پیشه‌سازی پێوه‌ ده‌كه‌ن و هاوتای ده‌كه‌ن به‌ رێكخه‌ری گشتی بزوتنه‌وه‌ی گۆران بۆ وازهێنان له‌ پۆسته‌كانیان، ئه‌وانه‌ كه‌ داوای به‌دیل و ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی ئه‌مینداری یه‌كگرتوو ده‌كه‌ن، له‌ خۆیان پرسیوه‌ چه‌ند ساڵ ئه‌ندامی مه‌كته‌ب سیاسی بوون، چه‌ند ساڵ وه‌زیر بوون، چه‌ند ساڵ له‌ هه‌ره‌می ده‌سه‌ڵاتدابوون، چه‌ند هه‌نگاوی جددیتان گرته‌ به‌ر بۆ ئاینده‌ی ئه‌م حیزبه‌ جگه‌ له‌ گوتاری میدیایی و دروشمی ساخته‌، له‌ خۆتان پرسیوه‌ چه‌ند گه‌نجتان له‌خۆتان ره‌نجاندو تۆراند، توانیتان چ شۆك و ریفۆرم و پرۆژه‌یه‌ك پێشكه‌ش بكه‌ن ته‌نانه‌ت بۆ نزیكه‌كانی خۆشتان، بۆیه‌ هیچ لۆژیكی تێدا نیه‌و به‌ عه‌قلانی نابینم پاشه‌كشه‌ی ئه‌م حیزبه‌ بخرێته‌ ئه‌ستۆی یه‌ك كه‌س، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌م پاشه‌كشه‌یه‌ پێشبینیكراوبوو، زیاتر په‌یوه‌ندی به‌ میكانیزمی ئیشكردن و هه‌ڵوێست و لاوازی گوتاری میدیایی و ساردبوونه‌وه‌ی كادری یه‌كگرتوو خۆیه‌وه‌ هه‌بوو،هه‌موومان ده‌زانین یه‌كگرتوو هێزێكی په‌روه‌رده‌یی ئایدۆلۆژیی رادیكاڵ مه‌زهه‌به‌و ئاراسته‌كه‌شی نه‌هجێكی دینی و نه‌ته‌وه‌ییه‌و یه‌ك كه‌س ره‌نگرێژی ئه‌م سیاسه‌تانه‌ ناكات، شوراو سه‌ركردایه‌تی و راوێژكاری زۆرو زه‌به‌ندی هه‌یه‌، هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌م هێزه‌ش ته‌نها له‌ روانگه‌ی پرۆسه‌یه‌كی نادیموكراسی و ناشه‌فافه‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌كی میتۆدی و نامه‌نهه‌جییه‌، بۆیه‌ به‌ كه‌مكردنی ده‌نگ و كورسیه‌كانی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی 30/9/2018 تاوانه‌ كۆی جومگه‌و جه‌مسه‌ره‌كانی ئه‌م پارته‌ هه‌ڵوه‌شێنین و سه‌رله‌به‌ری بخه‌ینه‌ به‌رده‌م نه‌شته‌ری لێكۆڵین و لێپرسینه‌وه‌.

گرنگه‌ یه‌كگرتوو له‌مه‌ودوا پێگه‌و شوناس بگه‌رێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌میندار، ئه‌وه‌نده‌ ئه‌میندار به‌كارنه‌هێنێت بۆ شه‌ڕی بچووك، وه‌ك فیگه‌ری راستكردنه‌وه‌ی هه‌ڵوێسته‌كان و باری لاری وه‌زیره‌كان و خانه‌نشینانی كه‌وتووی ئه‌م حیزبه‌، ئه‌وه‌نده‌ بارگاوی نه‌كه‌ن به‌ كێشه‌و ئاریشه‌كانی په‌رله‌مان و حكومه‌ته‌وه‌، هه‌موو حیزب و بزوتنه‌وه‌یه‌كی سیاسی و مه‌زهه‌بی پێویستی به‌ سیمبول و بابی مه‌زن و رۆحی و كاریزمی هه‌یه‌، بۆ یه‌كگرتووش پێویستیه‌كی حه‌یاتییه‌و ده‌بێت هه‌بێت و نه‌ته‌وه‌ هه‌یه‌ سه‌د ساڵی پێویسته‌ بۆ دروستكردنی ره‌مزێك، له‌ دونیای هاوچه‌رخیش هه‌روایه‌ ره‌مزه‌ گه‌وره‌كان ستراتیج و روانگه‌ی قوڵ و حیكمه‌ت و جیهانبینی به‌رهه‌م دێنن و زۆر خۆیان شۆڕناكه‌نه‌وه‌ بۆ گۆشه‌ به‌رته‌سكه‌كان، سه‌ركرده‌ی كاریزمی پێویسته‌ بزانێت چۆن قسه‌ ده‌كات و چۆنیش كارته‌كانی به‌كار ده‌هێنێت، بۆنموونه‌ كاریزمای سه‌ید عه‌لی سیستانی مه‌رجه‌عی باڵای شیعی عێراقی، چۆن توانی به‌ لێوجوڵاندنێك كایه‌ی سیاسی حوكمرانی چالاك بكاته‌وه‌و كاراكته‌ره‌كان دابنێت پاش ئه‌و هه‌موو شه‌ڕو ململانێ گه‌ورانه‌ ئینجا هاته‌ ده‌نگ، یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان پێویسته‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌ ئاسانی ره‌مزه‌كانی خۆی نه‌خاته‌ بازاڕی شێواوی ململانێ حیزبی و حكومی و پارله‌مانیه‌كانه‌وه‌، دنیا ئاخر نابێت ماوه‌یه‌ك نه‌چێته‌ حكومه‌ته‌وه‌، هه‌ر نه‌ته‌وه‌و جڤاك و پارتێكی سیاسیش پێویسته‌ هاوتای ئه‌جێنداو په‌یره‌وی ناوخۆكه‌ی، كاریزمایه‌كی هه‌بێت بۆ به‌رهه‌مهێنانی فیكرو راگرتنی باڵانس و جیهانبینی.

وتار

مەنبەج ، وێنەیەکی تاریک لە نێوان تورکیا و ئەمریکادا

هونەر تۆفیق

ساڵی ١٩٧٤ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا هێنری کیسنجەر سەردانی تورکیای کرد، بۆ ئەوەی ئەنقەرە ڕازی بکات هێرش نەکاتە سەر قوبرس، چونکە ئەمریکا لەنێوان دوو دۆستی ئەندامی ناتۆدا ( تورکیا و یۆنان ) ناتوانێت هیچیان لەدەستبدات، کیسنجەر لەپاش گەڕانەوەی بۆ واشنتۆن، بە کۆشکی سپی گوت : تورکەکان بەڵێنیان پێدام کە هێرش نەکەنە سەر قوبرس، بەڵام بڕوایان پێناکەم، پێدەچێت لە هەفتەی داهاتوودا قوبرس داگیربکەن، ئەوەش ڕویدا .

ماوەی دوو ساڵە پەیوەندی نێوان ئەمریکا و تورکیا لەسەر تێڕوانینی جیاوازیان بۆ شەڕی ناوخۆی سوریا ئاڵۆزی گەورەی تێکەوتووە، لەپاش هەڵگیرسانی شەڕەکەوە نەخشەی سوریا لەهەر لایەکەوە سەیری دەکرێت ستراتیژێکی تایبەتی هەیە،  لەباکورەوە جۆرە ستراتیژێکە بۆ هێزە دەرەکیەکان

( ئەمریکا ، ڕوسیا ، تورکیا ، ئێران ، سعودیە ) جیاواز لە باشوور، ڕۆژهەڵاتی فورات لە ستراتیژدا جیاوازە لە خۆرئاوای فورات، لەهەندێک شوێندا شارۆچکەیەک لەناو بەرژەوەندی سەربازی و سیاسی ئەو هێزانەدا دەبێتە پێگەیەکی ستراتیژێکی هەستیار، لە نمونەی شارۆچکەی مەنبەج،
مەنبەج وێنەیەکی تاریکە لە پەیوەندی نێوان تورکیا و ئەمریکادا، لەستراتیژی هەرکامیاندا بێت، جیاوازە لە کۆبانێ و عەفرین، دەشێت مەنبەج خاڵی یەکلاکەرەوەی ئەو ناڕوونی و پێچانەبێت لەنێوان هەردوو هێزدا .

لەکاتێکدا وەزیری دەرەوەی تورکیا ، ئەمریکا تۆمەتبار دەکات بەوەی ئەمریکاییەکان ڕاستگۆنین لەگەڵیاندا، چونکە پشتیوانی لە هێزەکانی پەیەدە دەکەن، کونسوڵی ئەمریکا لەهەمان ڕۆژدا (رۆژی هەینی ) بۆ یەکەم جارە سەردانی دەروازەی سمێلکا دەکات لەنێوان هەرێمی کوردستان و رۆژئاڤادا .

چونی ستیڤ ڤەیگن، بۆ سمێلکا و بەسەرکردنەوەی ئەو دەروازەیە و پشکنینی ئیدارە و چۆنیەتی بەڕێوەچوونی پەیوەندیەکان کە کۆمەکە سەربازیەکانی ئەمریکا بۆ رۆژئاڤای لێوە دەپەڕێتەوە، مانا و هێمای سیاسی و سەربازی خۆی هەیە، پەیامێکە بەتایبەت بۆ تورکیا کە ئەمریکا لەو دەروازەیەوە دەتوانێت ئیدامەی شەڕێک بکات کە هەرگیز ئامادەنیە ڕووبەڕوو و ڕاستەخۆ بێت لەگەڵ ئەنکەرەدا، بەڵام ئەگەر تورکیا بەرپای بکات، پردی سمێلکا دەبێتە پردی کاروانێکی بێ کۆتایی بۆ کۆمەکی یەپەگە و ئەو هێزانەی لەبری ئەمریکا شەڕی تورکیا دەکەن لەپێناو بەرگری لە خاکەکەی خۆیاندا .

بەپێی هەڕەشەکانی ئەردۆغان و سوپاسالارەکەی بێت، تورکیا ئەو هێرشە چاوەڕوانکراوەی بۆ سەر مەنبەج دەستپێدەکات، پێناچێت ئەمریکا وەکو عەفرین گڵۆپی سەوز بۆ تورکیا دابگیرسێنێت و داوا لە هێزە هاوپەیمانەکانی بکات وەکو عەفرین، مەنبەج بۆ تورکەکان چۆڵ بکەن، چونکە لەدەستدانی مەنبەج لە ستراتیژی سیاسی و سەربازی ئەمریکادا واتا لە دەستدانی کۆی خۆرهەڵاتی فورات، کە دەکاتە بەیەکجاری دەرکردنی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە سوریا.

لەناو ئەو وێنە تاریکەی مەنبەجدا، تورکیا سەرەتا لە بۆردمانی کەمپی مەخمور و چیای شەنگالەوە سەرەتای جەنگەکەی ڕاگەیاند، کونسوڵی ئەمریکاش لە هەولێر بەسەردانکردنی دەروازی سمێلکا وەڵامی یەکەمی تورکیای دایەوە کە ئامادەی ئەو جەنگەین .

هەرچەندە بەغدا و قاهیرە و فەرەنسا بە توندی ئیدانەی ئەو بوردمانانەی تورکیایان کرد و حکومەتی هەرێمی کوردستان هیچ هەڵوێست و ڕوونکردنەوەیەکی نەدا، بەڵام ئێران و ڕوسیا بە هەستیاری سەیری ئەو وێنە تاریکە دەکەن، جیاواز لە هێرشی تورکیا بۆ داگیرکردنی عەفرین لە هێرشی مەنبەج دەڕوانن .

دەمێکە هەر یەک لە ڕوسیا و ئێران چاوەڕوانی تێوەگلانی ڕاستەوخۆی تورکیا دەکەن لە زۆنگاوی شەڕی ناوخۆی سوریادا،  یاخود باشترە بڵێین دەمێکە دەیانەوێت تورکیا باجی بەرپاکردنی شەڕی ناوخۆی سوریابدات، بەتایبەتی لەم کاتەدا کە پەیوەندی هەریەک لەمیسر و سعودی عەرەبی بەتورکیاوە لەو پەڕی ئاڵۆزی و دژبووندایە .

سعودی عەرەبی دەیەوێت مەنبەج ببێتە خاشقچیەکەی تورکیا، وەک چۆن بەهۆی کوشتنی خاشقچیەوە سعودیە ناچار بە تەنازول کرا لە شەڕی ناوخۆی یەمەندا، سعودیەش بۆ تۆڵەی یەمەن، لە شەڕی مەنبەجەوە دەیەوێت تورکیا ناچار بە تەنازول لەشەڕی ناوخۆی سوریادا بكات .

بۆیە تێکڕای هێزە دەرەکیەکانی شەڕی سوریا بەو پەڕی هەستیاریەوە چاوەڕوانی ئەو حەماقەتەی ئەردۆغانن کە ڕەنگە ببێتە سەرەتایی کۆتایی شەڕی ناوخۆی سوریا .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

تەنگژەكانی بەردەم حكومەتی هەرێم

سەروەت تۆفیق

لە رۆژانی رابردوو مانۆڕی دیپلۆماسی لایەنە براوەكانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دەستی پێكردووە، بە ئامانجی ئەوەی پێش قسەو باسكردن لە پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەت، كەشی سیاسی هەرێم بانگەشەی هەڵبژاردنەكانی ماوەی رابردوو تێبپەڕێنێت، تا بەهیوای ئەوەی بتوانن لێكتێگەیشتنێكی نوێ لەنێوان لایەنەكان بێتە ئاراوە.

هەرچەندە بەبڕوای بەشێك لە چاودێرانی سیاسی وایان بە گونجاوتر دەزانی، كە پێكهێنانی حكومەتی نوێ لەبەر ئەنجامی هەڵبژادنی پێشوەختە، یان لەكاتی خۆیدا ئەنجامبدرایە، واتە چاوەڕێی دەرئەنجامی هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق نەبوونایە، بەو ماناو دەلیلەی بەشێك لە كێشە ئیدارییەكان كۆتا دەهاتن، ئەم كاری بە وەكالەت كارییە لە وەزارەتەكان و بەرێوەبەرایەتییە گشتییەكان كۆتاییان پێ دەهات، هەم ئەو چەقبەستووی كەمی خزمەتگوزاری و بازاڕ وەستاندنەی بەجۆرێك لە جۆرەكان چارە دەكرد، لەلایەكی ترەوە لانیكەم چاوێك لە حكومەتی ناوەندی كرابایە، كە هەڵبژاردن وەك دیوە دیموكراسییەكەی لەكاتی خۆیدا ئەنجامبدرایە.

لەبەر ئەنجامەكانی هەڵبژاردنەكان و دیفاكتۆی واقعی هەرێمی كوردستانەوە دەردەكەوێت كە حكومەت بە زۆرینە پێكنایەت، بەڵكو دەبێ هێزە ئەساسیەكان پێكەوە حكومەتێكی تاڕادەیەك بنكەفراوان لەو هێزانەی كە مەیلی بەشداری حكومدارێتیان هەیە پێكبهێنن، بۆیە لە ئەگەری بەشداریكردنی (بزووتنەوەی گۆڕان)، ئەوا سێ لایەنەكەی تر (كۆمەڵی ئیسلامی، یەكگرتووی ئیسلامی، نەوەی نوێ) وا پێدەچێ كە ببنە ئۆپۆزسیۆن، بەڵام ئەوەی گرنگە لێرەدا ئەوەیە، كە ئایا ئەو هێزانەی كە بەشدار دەبن لە حكومەت بەكارو فعلی بەشدار دەبن و خاوەن دەسەڵات دەبن؟ یان وەك پێشتر دەبیستراو دەوترا، راستە لە حكومەتین، بەڵام شتێكی ئەوتۆمان دەسەڵات نییە … !
ئەم قسەیە، گەر بۆ پێشتر راست بووبێ، ئەوا لە ئێستادا نەخێر، چونكە فەرموون لە دانوستاندنەكان باسی كێشەوگرفتەكان بكەن، چارەیەكی بنەڕەتی بۆ بەشداربوونی كارا بدۆزنەوە، گریمان گەر وانەبێ و بەشداری كاراو فعلی نەبێ، ئەوا لە خراپترین گریمانەدا دوور نییە سیناریۆكانی ساڵانی رابردوو دوبارە ببنەوە، هەرچەندە پێشتر بەو بێ دەسەڵاتییەش دەستلەكاركێشانەوە رووینەدا، بگرە پاساوی جۆراوجۆریشی بۆ دەهێندرایەوە. بۆیە قسەكە ئەوەیە، كە بێ دەسەڵات بووی لە سنوری دەسەڵاتی ئیدارەی وەزارەت و بەڕێوبەرایەتییەكان، ئیدی بەشداریكردن لە حكومەت هۆكاری چییەو سودی چییە؟ گەر دەسەڵاتی راستەقینە بەپێی سنووری دەسەڵاتدارێتیش درا بەو هێزانەو كاریان نەكرد، ئەوا بەرپرسیارێتی دەكەوێتە سەرشانیان، و بەشێكی گرنگی حوكومداری دەبن. كە ئەوەش رێگە راستەكەیە.
یاخود دەوترا، كە ئەو هێزانەی بەشدارن لە حكومەت نابێ لە لایەكەوە لە دەسەڵاتدا بن، لە لایەكیترەوە وەك ئۆپۆزسیۆن مامەڵە بكەن، بەڵام دەگونجێت، ئەم فكرەیە بۆ بە دامەزراوەكردن بیركردنەوەیەكی هەڵە نەبێ، واتە دەگونجێ بۆ هەموو هێزەكان، كە پەنا ببەنە بەر ئەم جۆرە مامەڵەكردنە، چونكە كاری دەسەڵاتی جێبەجێكردن جیاوازە لە كاری دەسەڵاتی یاسادانان، بەومانایەی ئەندام پەرلەمان تەنها ئەركی دەركردنی یاساو گفتوگۆكردنی بودجەو دەستخۆشی و پێداهەڵدان و چەپڵەلێدان نییە، بۆ دەسەڵاتی جێبەجێكردن بۆ ئەو كارانەی كە كردوویانەو دەیكەن، بەڵكو ئەركێكی گەورەتریان هەیە، كەخۆی دەبینێتەوە لە ئەركی چاودێری كردنێكی تۆكمەو كاریگەر بەسەر دەسەڵاتی جێبەجێكردنەوە، واتە دەبێ كاركردنی حكومەت جیابكرێتەوە، تا باشترین پڕۆژەكان پێشكەش بكات، كە سودی بۆ بەرژەوەندی گشتی و هاووڵاتیان هەبێت و بكرێت.

لەلایەكیترەوە نابێ هێزەكانی ناو دەسەڵات، ئەو هێزانەی دەرەوەی دەسەڵات (ئۆپۆزسیۆن) وەك دوژمن وێنا بكەن و بیانناسن، لەكاتێكدا ئەوانیش دەنگ و رەنگ و متمانەی بەشێك لە هاووڵاتیانیان بەشێوەیەكی شەرعی بەدەستهێناوە، ئەوە جیالەوەی كە لە هەر وڵاتێكدا بوونی ئۆپۆزسیۆن وەك بناغەو كۆڵەكەیەكی گرنگی ئەو كۆمەڵگەو سیستمە حكومداریەتییە دێت، كە لە ژێر سیستمی دیموكراسی گەشەدەكەن و رێز لە راو فكری جیاواز دەگرن، واتە بۆ هاووڵاتی ئەوە گرنگ نییە، كە كێن ئەوانەی لە دەسەڵاتدان، بەڵكو ئەوە گرنگە بۆی كە كێ رێز لە مافەكانیان دەگرێت، كۆمەڵگە بەرەوپێشەوە دەبات، لەبەر رۆشنایی چەمكەكانی مافی مرۆڤ و دیموكراسی و پێشكەوتنی هەمەلایەنەی ئابووری، كۆمەڵایەتی، رۆشنبیری، كولتوری، هێمنی و ئاسایشی گشتی و خزمەتگوزاریە مرۆیی و شارستانییەكانی تر …
پێویستە وردترو باشتر گوێبگرێ لە داخوازی هاووڵاتیان، بەومانایەی چەند ساڵە گەندەڵی هەیەو هەمووان هەواریان لێ بەرزبۆتەوە، كە وانابێ و وا نەكرێ باشە. یان ئەوە رێگە هەڵەكەیەو فەرموون رێگەی دیكەش هەیە …؟! كەچی بەداخەوە گرفتی سەرەكی ئەوەیە، كە ئەو هەموو نوسین، قسەكردن، دیالۆگ، كۆنفراس، دیدار، كۆڕ، كتێب، توێژینەوەی زانستی ئەكادیمیاكان و بڵاوكراوە و كۆبوونەوانەی كەسانی خاوەن ئەزموون و قەڵەمی خەمخۆرو ئەكادیمی دڵسۆزو گەنجانی بەتوانا هەوڵی بۆ دەدەن، تا كۆی پڕۆسەی حكومدارێتی و بەڕێوەبردن دوور لە گەندەڵی و خزم خزمێنەو ناشەفافیەت و بیری تەسكی حزبایەتی لەنێو حكومەت و دەسەڵاتدارێتی مۆدێرن نەهێڵن، كەچی تێبینی دەكرێت كەس و لایەنێك نییە، باش و دڵسۆزانە گوێیان بۆ بگرێت، كە بەرژەوەندی گشتی وادەخوازێت جدی بن لەوكارانە، نەك وانیشان بدرێت كە زۆر سەرسامی ئەم خەڵكە نیەت پاكانە نەبن، چونكە ئەوان جیاوازن بە بەراورد بە كەمینە بەرژەوەندیخوازەكان، كە باكیان بە گوزەران و ژینگەی كۆمەڵایەتی و سیاسی و بەهێزی حكومەت نییە، لەكاتێكدا كەم نین ئەوانەی كە بە دوور لە كینەو بوغزی سیاسی و شەخسی رێگەی دروست نیشان دەدەن. بۆیە كاتی ئەوە هاتووە حكومەت بە ویژدانتر لە خەمی گشتی و بەرژەوەندی گشتی خزمەتگوزاری و پێداویستییە سەرەتایی و سەرەكییەكانی هاووڵاتیاندا بێت، واتە لە دروشمەوە بۆ كرداری راستەقینە هەنگاوەكان خێراتر بكرێت.

بەكورتی دۆخی ناوخۆی هەرێم و بەغداو ناوچەكەش وادەخوازێت، كە هەر دەسەڵاتەو كاری خۆی بكات، تەركیز لەسەر چاكردنەوەی هێڵە گشتییە نیشتیمانییەكان بێت، نەك بە لارێدا بردنی تەركیزەكان بەبیانووی جۆراوجۆر، چونكە دەبێ هەموو هێزەكان بێ جیاوازی لەوە تێبگەن، گەر حكومەتێكی بەهێز لە نیشاندانی هاوكاری و كاری پێكەوەی بۆ بەرەو بەدیهێنانی دادپەروەری كۆمەڵایەتی كۆشش نەكەن، مەسەلەی گەندەڵی و ناعەدالەتی كۆمەڵایەتی چارە نەكرێت، ئەوا ئەم هەڵبژاردنەی تر رێژەی دەنگدان چەندانجار لەوە كەمتر دەبێ، كەبیری لێدەكرێتەوە.

ئەمە خۆی جۆرو وێنەیەكی روونە لەبێ متمانەی نێوان حزبەكان و حكومەت و هاووڵاتیاندا. بۆیە هەلی باش لەبەر دەستدایە، تا كاری پێكەوەی لەنێوان سەرجەم لایەنەكان بكرێت. بۆیە واپێویست دەكات لە راستەوە بۆ چەپ گۆڕانكاری لە كۆی سیستمی ئیدارەداندا بكرێت، بۆ بەرەو باشتربوون و خزمەت لەپێناو گشتی، نەك دەستەو تاقمێكی دیاریكراو، گەر وانەكرێت دوور نییە لە ئایندەدا هاوسەنگی هێز گۆڕانكاری بەسەردا نەیەت، یاخود هێزگەلی نوێی رادیكاڵ و توند لە پەیام ناردن دروست نەبێ، كە دواجار ئەمەش نەك نابێتە هۆی ئەوەی كە كێشەكان چارەسەر بكات، بەڵكو كێشەی گەورەتری لێدێتە بەرهەم. بۆیە پێویستەو گرنگە ئەو نائومێدیەی خەڵك بڕەوێتەوەو هەرچی زووترە پێداچوونەوەیەك بەكۆی كێشە هەنووكەییەكاندا بكرێ، چونكە هەم بۆ هاووڵاتیان، هەم بۆ حكومەت و دەسەڵات و حزبەكانی دیكەش قازانج و پڕ بەرهەم دەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

بەڵێنی كەسایەتی سیاسی بۆ گرنگە؟

نیان مەحمود

لە سیاسەت و حزبایەتی کردندا،  خاڵێک کە شارەزاییمان لەسەری کەمە و یاخود لای ئێمەی کورد بە گرنگ نەزانراوە دەروونناسی سیاسیە، کە بڕیار وو شکۆی کەسێتی هەرە گرنگترینیانە، کاتێک کەسێک دەبێتە ڕێبەرو ڕابەر، نەتەوەیەک یان چەند نەتەوەیەک ئیدی ژمارەکە وەک دانیشتوان و وەک شوێنکەوتووان هەر چەندبێت چاو لەدەمی كەسایەتی سیاسین .

بۆ سیاسەت کردن لای ئێمە لە دووڕیان دایە؟ چونکە گرنگی گوفتار و بەڵێن لای کەسایەتی سیاسی کوردی لە نزمترین ئاست و چاوەڕوانی هاووڵاتی و هاونیشتیمانیە، ووتەی ڕابەرێک بەبێ (کردە) واتە شکاندنی بەڵێنەکەی، لەدەستدانی متمانەی کەسێتی خودی کەسایەتیەکەیە پاشان کەسایەتیی لە پێگە سیاسیەکەیدا، بۆ هەر مرۆڤێک وتەو بەڵێنی کەسەکەیە کە لەکەسێکی تر جیای دەکاتەوە، خەڵک یا میللەت کاتێک ناتوانێت جیا کاری لەنێوان کەسێتیە سیاسیەکاندا بکات، تووشی باروودۆخێک دەبێت کە دەگاتە بێ باوەڕی بە دۆخ و وڵات و سیستمەکە.

فەلسەفەی بێ فەلسەفەیی لەجۆری سیاسەت کردندا لای ئەحزابی کوردی بەتەواوی بۆتە مۆدێل و مۆرکی حزبیی نائاگایی وە گەورەکردنی چەند نەوە بەبێ پرەنسیپ و هەڵسەنگاندن و ڕەچاونەکردنی کەسایەتی وەک (کەس، مرۆڤ، عاقڵ)وە پێچەوانەی یاسای دەروونی مرۆیی،کاریان وەک كەسایەتی سیاسی وە بەهەند وەرنەگرتنی شکۆ و کەسێتیان لەسەر حیسابی لایەنە سیاسیەکە.

ئەم باسە دەمانگەیەنێتە خاڵێک کە سیاسیە کانمان کەسێتی خۆیان وون دەبێت و هەموو شکۆ و بەڵێنیان سفر دەبێتەوە کاتێک گرنگی یەکەم دەبێتە پێگە و حزب و دەرخستنی ووڵات یا هەرێمەکە بە بێ جێبەجێ کردنی بەڵێن و ئامانجی دیاری کراو، دواجار ئەم بێ متمانەییە یە کە نائومێدی بۆ میللەتێک بێ بەرهەمی ناوخۆیی دێنێت، نەوەی تەمەڵ و بێ بەرهەم و کۆمەڵگەی بێ ئامانج دێتە بەر، هەمیشە چاو لەدەست بۆ سنوورەکان.

بۆسەی ترسناکیش ئەوەیە کوردستان وەک هەمیشە و بەمۆدێلی ڕۆژ گۆڕەپانی ململانێی سیاسەت و جەنگی دراوسێ یە، ئێستا بۆدەرچوون لەم باروودۆخەی خەڵک پێوویستمان بە سەرکردەیە، سەرکردەی کردە،  سەرکردەیەکی چۆن؟ کە لەووتارەکانی داهاتوو خاڵ بەخاڵی ڕیز دەکەین.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین