ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

سەفین دزەیی: تا پارەكەی بەغداد بنێردرێت دابەشكردنی موچە بەردەوام دەبێت

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

وتەبێژی فەرمی حكومەتی هەرێمی كوردستان رایگەیاند، كە بەپێی خشتەیەكی دانراو، وەزارەتی دارایی و ئابوری موچەی مانگی دووی فەرمانبەران دابەش دەكات و هەوڵیش دەدرێت لەكاتی خۆیدا موچە دابەش بكرێت لە مانگەكانی داهاتوودا.

سەفین دزەیی، لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) باسی لەوەشكردووە، كە ئەو پارەی حكومەتی عێراق لەم دوو مانگەدا ناردویەتی بەپێی رێكەوتنێك بووە و هێشتا جێبەجێ‌ كردنی یاسای بودجەی 2018 دەستی پێنەكردووە.

سەبارەت بەو دەنگۆیانەیشی باس لەوەدەكەن، دوای هەڵبژاردن موچە لەكاتی خۆیدا دابەشناكرێت، وتەبێژی حكومەت دەڵێت”تا پارەكەی بەغداد بنێردرێت، موچە دابەش دەكرێت”

سەبارەت بە پەسەندنەكردنی پرۆژەیاسای چاكسازیش كە ئێستا لەپەرلەمانی كوردستانە، ناوبراو تەئكیدی كردەوە، كە حكومەت چاوەڕوانی پرۆژەكەیە و بابەتەكە لای پەرلەمان ماوەتەوە.

خەڵك: موچەی مانگی دوو هەمووی دابەشنەكرا و موچەی بەشێكی وەزارەتەكان دواكەوتووە، بۆچی؟

سەفین دزەیی: پارەی موچە بەیەك بڕ نایەت، تا پێكەوە دابەش بكرێت، بەڵكو حكومەتی هەرێم لە 1ی مانگەوە تا 30ی مانگ، نەوت دەفرۆشێت و دواتر پارەكەی بە چەند قۆناغێك دەگاتە هەرێم و پاشان وەزارەتی دارایی بەپێی خشتەیەك دابەشی دەكات و وەزارەتی دارایی و ئابوری پلانی خۆی هەیە و بەپێی ئەو پارەی كە وەریدەگرێت موچە دابەش دەكرێت.

​ حكومەتی هەرێم لە چەند سەرچاوەیەكەوە پارە وەردەگرێت كە تێكڕا نزیكەی 700 ملیار دینارە و لە فرۆشتنی نەوت و پارەكەی بەغدادەوە سەرچاوە دەگرێت 

______________________________________________
خەڵك: گومانی ئەوە دەكرێت، كە موچە لە وادەی خۆیدا دابەشنەكرێت و دوای هەڵبژاردن دەستكاری بكرێتەوە، حكومەتی هەرێم چۆن لەو بابەتە دەڕوانێت؟

سەفین دزەیی: بەپێی دواین رێكەوتن، حكومەتی هەرێم لە چەند سەرچاوەیەكەوە پارە وەردەگرێت كە تێكڕا نزیكەی 700 ملیار دینارە و لە فرۆشتنی نەوت و پارەكەی بەغدادەوە سەرچاوە دەگرێت، هەركاتێك ئەو بڕە پارانە بگاتە وەزارەت دابەش دەكرێت و دەكرێت بە موچە و ئەگەر پارەكەی بەغداد و پارەی نەوت بەردەوام بوون ئسەوا موچەیش دەدرێت، بەڵام هیچ وادەیەك بۆ دابەشكردنی موچە نییە.س

​ ئەو بڕە پارەی حكومەتی عێراق ناردویەتی، بەپێی رێكەوتن بووە، ناردنی ئەو بڕە پارەیەش لەسەر بنەمای یاسای بودجە نەبووە 

________________________________________________

خەڵك: سەعد حەدیسی وتی”حكومەتی هەرێم پابەند نەبووە بە ناردنی نەوتەوە لەرێگەی بەغدادەوە” كەواتە لەوانەیە بەغداد پارەكە ببڕێت و كێشەی موچە دروست ببێتەوە، بۆچی حكومەتی هەرێم پابەندنەبووە بە ناردنی نەوتەوە؟

سەفین دزەیی: تائێستا حكومەتی هەرێم نەوتی لەرێگەی كۆمپانیای بە بازاڕكردنی نەوت”سۆمۆوە” هەناردەنەكردووە، چونكە هێشتا یاسای بودجەی 2018، نەچووەتە بواری جێبەجێ‌ كردنەوە. ئەو بڕە پارەی حكومەتی عێراق ناردویەتی، بەپێی رێكەوتن بووە، ناردنی ئەو بڕە پارەیەش لەسەر بنەمای یاسای بودجە نەبووە، بەڵكو رێكەوتنێك بووە بۆ ناردنی بڕێك پارە تا رێكەوتنی كۆتایی لەوبارەوە دەكرێت. تەنها مەسەلەی موچە و نەوت نییە، بابەتی دیكەیش هەن كە پێویستە رێكەوتنیان لەسەر بكرێت، وەك داهاتی ناوخۆ، لەسەر چی بنەمایەك رێژەی هەرێمی كوردستان دیاری دەكرێت، هەروەها بابەتی ناردنی بڕی 250 هەزار بەرمیل نەوتی كەركوك كە ئێستا لەژێر دەسەڵاتی حكومەتی عێراقدایە سودی لێوەرناگیرێت، پێشنیازكراوە لەرێگەی هەرێمەوە بنێردرێت بۆ توركیا و داهاتەكەیشی بۆ عێراق بێت، رەزامەندی لەسەر دراوە، بەڵام هێشتا جێبەجێ‌ نەكراوە.

خەڵك: چەند پەرلەمانتارێك رایانگەیاندووە، كە حكومەتی هەرێم دوای هەڵبژاردن موچەی پێنادرێت و دەستكاری دەكاتەوە، هیچ پلانێك هەیە بۆ دەستكاریكردنەوەی موچە؟
سەفین دزەیی: پێشتر حكومەت پارەی هەبوو دابەشی دەكرد، دواتر پارەی نەبوو، موچە دواكەوت،  ئەو بۆچونانە وادەڵێن “دورن لە راستییەوە”، چەند پەرلەمانتارێك یان كەسانێك بەبێ‌ زانیاری ئەو قسانە دەكەن و ئێوەیش وەك رۆژنامەنوسان بەشێك لەو ئەركەتان دەكەوێتەئەستۆ كە نابێت لە خۆتانەوە ئەو دەنگۆیانە بڵاوبكەنەوە، چونكە موچە سەرچاوەكانی دیارن و پشت بە نەوت و پارەی بەغداد دەبەستن و ئەوانیش دێن و پاشان وەزارەتی دارایی بەپێی خشتەیەك دابەش دەكات.

خەڵك: ئومێدی ئەوە هەبوو كە پرۆژەیاسای چاكسازی موچە جێبەجێ‌ بكرێت و بەشێكی كێشەی موچە چارەسەبكات، بەڵام دواكەوت و دەڵێن حكومەت نایەوێت پێش هەڵبژاردن جێبەجێ‌ بكرێت؟

سەفین دزەیی: نا بەپێچەوانەوە، حكومەت خۆی پرۆژەكەی ناردووە بۆ پەرلەمان، چۆن دەكرێت پرۆژەیەك خۆی بینێرێت نەیەوێت جێبەجێ‌ بكرێت، ئێستا لە پەرلەمانە و چاوەڕوانی ئەوەین پەسەند بكرێت و ئەوكاتە حكومەتیش جێبەجێی دەكات.

​ حكومەت كار لەسەر كەمكردنەوەی خەرجی دەكات، نەك زیادكردنی، پەرلەمانیش دەبێت ئاگاداری ئەو بابەتەبێت 

________________________________________________
خەڵك: پرۆژەیەكی تریش هەیە لە پەرلەمان تایبەت بە خانەنشینكردنی هێزەكانی پۆلیس و ئاسایش، ئەندامانی لیژنەی ناوخۆ دەڵێن”حكومەت رەزامەندی دەرنابڕێت بۆ بەرژەوەندی هێزە ئەمنییەكان” بۆچی؟

سەفین دزەیی: حكومەت كار لەسەر كەمكردنەوەی خەرجی دەكات، نەك زیادكردنی، پەرلەمانیش دەبێت ئاگاداری ئەو بابەتەبێت كە ئەركی سەرشانمان زیاتر نەكات، گلەیی ئەوەدەكرێت، كە خەڵكی زۆر كراوە بە فەرمانبەر و بندیوار و سەردیوار، بۆیە پەرلەمانیش دەبێت تێگەیشتنی هەبێت بۆ حكومەت و هەوڵنەدات پرۆژەیەك پەسەندبكات كە ئەركی داراییمان زیاتر بكات.

چاوپێکەوتن

“پێویستە حزبەكان لەبری دروشمی كوردایەتی و ئاینی و ئایدۆلۆژی خزمەتگوزاری پێشكەش بكەن”

خەڵك- سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

مامۆستایەكی زانكۆ دەڵێت “هێزە باڵا دەستەكانمان كاتێك بانگەشە دەكەن بۆ هەڵبژاردن ئەجێندای خواستەكانی خۆیان لە خواستەكانی خەڵكەوە هەڵنەگۆزیوە زیاتر بانگەشەیەكی مەكراوی‌و پلاندارێژی بۆ خەڵكی بندەستی كوردە سەرلەبەری پارتەكان بەم جۆرە ئاڕاستە كراون”.
ماجید خەلیل لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) دەشڵێت “پێویستە هێزە سیاسییەكان بیر لە خزمەتگوزاری بكەنەوەو ئیدی دروشمی كوردایەتی‌و نەتەوەیی‌و ئایینی‌و دروشمی سیكۆلاریزم بوون‌و رۆشنگەری نەفرۆشن بە خەڵك، چونكە خەڵك پێویستی بە خزمەتگوزارییە”.
ئاماژە بەوەش دەكات “سەرلەبەری دەرمانی وڵاتی ئێمە دەرمانێكی كۆپی كراوەو لەرێگای باندە قاچاخەكانەوە دەهێنرێن”.
روونیشیكردەوە “نەوت‌و داهاتی ئێمە لە داهاتی هەرێمێك زیاترە كە بەشێوەیەكی ئاسایی‌و دانپێنراو بفرۆشرێت، لای ئێمە فرۆشتنی بەرهەمەكان وەكو باندو بەقاچاخبردنی كانزا وەكو وڵاتانی ئەمریكای لاتین‌و مەكسیك‌و كۆڵۆمبیایە‌و هەرێمی كوردستان خۆی لە هەڕاجكردنێكی مەترسیداردا دەبینێتەوە”.

خەڵك: هۆكاری گرفتە مێژوییەكانی هەرێمی كوردستان بۆچی دەگێڕیتەوە بەتایبەت دوای 27 ساڵ لە حوكمڕانی كوردی؟
ماجید خەلیل: ئەگەر بە فراوانی سەیری واقیعی هەرێمی كوردستان بكەین دەبینین هەرێمی كوردستان لە بەشێك لە نێو كۆی سیستەمێكی دیاریكراو دەبینینەوە كە بە رۆژهەڵات ناوزەند كراوە.
لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست گرفتێكی گشتی هەیە كە یەك لەدوای یەك هەموو ئەو وڵاتانە دەگرێتەوە ئەو گرفتەش پەیوەندی بە سیستەم‌و شێوازی پەروەردەو لایەنی دامەزراوەییەوە هەیە كە تا ئێستا رێكنەخراوە، كوردستانیش وەكو هەرێمێك كۆمەڵێك كێشەی سەرەكی هەیە كە بەشێكی گەورەیان وابەستەیە بەو سیستەمە گشتییەوە كە لەناویدا خۆی دەبینێتەوە كە ناكرێت نكولی لێبكرێت.
هەروەها لە كوردستان گرفتێكیتر هەیە كە وابەستەیە بە دەسەڵاتی ناوەندەوە‌و لە دەرەوەی دەسەڵاتی ناوەندیشەوە گرفتێكی دیكەمان هەیە وابەستەیە بە دەسەڵاتە هەرێمییەكانەوە، كۆی هەموو ئەمانە رەوشێكی هێناوەتە گۆڕێ كە هاووڵاتی تێیدا زیانمەندە.
لەنێو ئەم سیستمەدا وەكو هەرێم شتێكی بنچینەییمان نییە كە ناوی دەستوورە، ئێمە دەستورێكمان هەیە كە زیاتر رەنگوبۆنی پڕۆژەیەكی دەرەكی كۆپیكراوی پێوە دیارە، دەستورێكی ناجێگیرمان هەیە بەشێوەیەك لایەنە سیاسی‌و ئایینی‌و نەتەوەییەكان لەسەری كۆك نین، وەكو وڵاتان دەستورێكمان نییە مۆركێكی ریشەیی هەڵهێنراوی سروشتی كۆمەڵایەتی ئەو خەڵكەی پێوەدیار بێت.
دەرهاویشتەی نەبوونی دەستوورو دامەزراوەكان‌و ئاشتەوایی‌و ململانێی حزبی سیاسی‌و گرفتی ریشەیی‌و مێژوویی كە لە وڵاتی ئێمەدا رەنگدانەوەی هەیە لە دەرهاوێشتەی هەموو ئەمانەدا خزمەتگوزارییەكانی خەڵكیش بەرەو ئاقارێكی دژواردا تێپەڕیون.
هەروەها نەبوونی مافی هاوڵاتی‌و ئەتەكێتی ژیان‌و ئاوەدانی‌و بوونی گەندەڵی، هەموو ئەمانە هۆكارگەلێكن لەناویاندا هاووڵاتی هاووڵاتیبوونی خۆی ون كردووەو بێزاری رووی لەتاك ناوە كە سەرلەبەری ئەم چینە كۆمەڵایەتییە وەكو تاك دەیەوێ قوتاری ببێت‌و بچێتە دەرەوە.

خەڵك: كێ بە بەرپرس‌و هۆكار دەزانیت بۆ خولقاندنی ئەم دۆخە ناهەموارە؟
ماجید خەلیل: ئەگەر بەدیدێكی واقیعی‌و ئەكادیمی سەیری رەوشی ژیان بكەین لە هەرێمی كوردستان لەوە تێدەگەین بابەتەكە تەنها وابەستە نییە بە پارتێكی دەسەڵاتدار یان پارتەكانی ئۆپۆزسیۆنەوە، بەڵكو تێكڕای ئەمانە هەڵهێنجراوی ژینگەیەكن كە بە مەنگۆلی لەدایكبووە.
حزبی دەسەڵاتدارو ئۆپۆزسیۆن‌و دامەزراوەی پەروەردەی سیاسی‌و ئەخلاقی سەرلەبەری بە مەنگۆلی لەدایك بوون، چونكە دەرهاوێشتەكەی لە كاردانەوەیەكدا هاتوەتە گۆڕێ‌ كە پێویستی خەڵك نەیویستووە، سەیر بكە هەموو ئەو جووڵانەوەو تەڤگەرانەی دروست بوون پێویستییەكانی ژیانی خەڵك دروستی نەكردوون، بەڵكو ململانێیەكی سایكۆلۆژی كەسی‌و ئەجێندای وڵاتێكی هەرێمی بۆ راگرتنی هاوسەنگی سیاسی لە هەرێم دروستی كردوون.

خەڵك: پێتوایە لەدایكبوونی لایەنەكان بە مەنگۆلی چ كاریگەرییەكی نەرێنی دەبێت لەسەر دۆخی هەرێم؟
ماجید خەلیل: لە كوردستان سەرلەبەری تایبەتمەندییە نەتەوەییەكانی ئێمە لەژێر فشارو مەترسی گەورەدایە،
تایبەتمەندی جوگرافی كە خۆی لە گرفتی ناوچە جێناكۆكەكان دەبینێتەوە لەژێر فشارێكی گەورەدایە، لە دەستوردا شوێنی نابێتەوە، ئەوەشی شوێنی دەگرێتەوە جێبەجێی ناكرێت.
جگە لەوەی ئەو هەرێمە فیدڕاڵە دیاریكراوە چەسپاوەی لەدوای 2003 هەمانە دانپێدانانێكی نێودەوڵەتی لەهەمبەریدا نییە، بەڵكو وڵاتێكی هەرێمی دژ بە چارەنوسی ئێمە دروستی كردووە كە ناوچەیەكی ئارامەو بە بڕیاری توركیا دروست بووە، لەبەرئەوە هەمیشە ئایندەیەك نیشانی ئێمە دەدات كە هەرێمی كوردستان بەردەوام لەسەر لقێكی شكاوەوەیە.
لەرووی پێكهاتەی نەتەوەیی ئێمەوە گوتارێكی رۆشن لە میتۆدی پارتە سیاسییەكانی ئێمەدا نییە لەسەر بوونی كوردبوونی ئێمە لەسەر مامەڵە لەگەڵ كەمەنەتەوە جیاوازەكاندا، چونكە هەریەكێك لە وڵاتان هێزو تەڤگەرێكی نەتەوەیی‌و ئایینی دەجوڵێنێت كە لە دەرهاوێشتەیدا ئاشتەوایی كۆمەڵایەتی دەستەبەر نابێت، جگە لەوەش نەبوونی كیانێكی زمانەوانی‌و نەتەوەیی‌و ئایینی روحی كوردەواری لەبەردەم قەیرانی گەورادایە، بەشێوەیەك ململانێی مەزهەبەكانی دەرەوە كاریگەری خراپیان لەسەر رەوشی ئاینی تاكی كوردی جێهێشتووە.
نەبوونی دنیای رۆشنبیرو میدیا كە ئەرزشێكی بۆ دونیای كۆمەڵایەتی ئێمە نەهێشتوەتەوە جگە لەوانە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەكان كە ئێستا خەڵك ئاتاجی پێیانە.

خەڵك: هیچ جیاوازییەك لە ژیان‌و گوزەرانی هاووڵاتییان دەبینی لە ئێستا و رابردوو لە هەرێم؟
ماجید خەلیل: ئەگەر بەروارد بكەین لە ژیانی هاووڵاتییان پێش 27 ساڵ لەمەوپێش، ئاسایشی كۆمەڵایەتی‌و خۆراك‌و تەندروستی‌و رێگاوبان‌و جلوبەرگمان هەبوو، رێساو یاسا بوونی هەبوو، پیاوكوژێك نەیدەتوانی لەنێوشەقامدا بسوڕێتەوە، بەڵام گرفتی ئازادی‌و دۆزی نەتەوەیمان هەبوو، بەڵام ئێستا گرفتە نەتەوەیی‌و ئازادییەكەشمان هەیەو لە رووی خزمەتگوزاریشەوە لە خراپیدا دەژین.
هەروەها سەرلەبەری دەرمانی وڵاتی ئێمە دەرمانێكی كۆپی كراوەو لەرێگای باندە قاچاخەكانەوە دەهێنرێن، نەوت‌و داهاتی ئێمە لە داهاتی هەرێمێك زیاترە كە بەشێوەیەكی ئاسایی‌و دانپێنراو بفرۆشرێت، لای ئێمە فرۆشتنی بەرهەمەكان وەكو باندو بەقاچاخبردنی كانزا وەكو وڵاتانی ئەمریكای لاتین‌و مەكسیك‌و كۆڵۆمبیایە‌و هەرێمی كوردستان خۆی لە هەڕاجكردنێكی مەترسیداردا دەبینێتەوە.
جگە لەوەش لەم حاڵەتەدا، نەوەیەكیش هاتوەتە پێشەوە ئەگەر سەیری بكەین تێروانینی دەقیقی تێدا نابینیتەوە كە وەك یەكی لەنێویدا هەبێت، سەیری تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان‌و میدیاكانی هەرێم بكە میدیایەكی زەردەو ئاڕاستەكراوە بەئەجێندایەك كە لە ئەجێندایدا ژیانی خەڵك نابینێتەوە، ئەگەر لە دیدێكی زانستیشەوە سەیری واقیعی كۆمەڵگەی كوردی بكەین، دەبینین لە پاشەكشەیەكی یەكجار گەورەدایە لە رووی زمانەوانی‌و تەندروستی‌و سایكۆلۆژی‌و رەشبینی‌و گەشبینی‌و بەخێرایی بەرەو دواوە دەچین.

خەڵك: بەڵام ئەگەر سەیر بكەین لایەنە سیاسییەكان بانگەشەی جوان دەكەن لە كاتی هەڵبژاردنەكان بۆچی جێبەجێی ناكەن؟
ماجید خەلیل: بانگەشەكانی هەڵبژاردنی ئێمە زیاتر بانگەشەیەكن خۆیان لە دەرهاویشتەیەكی بازاڕاویدا دەبیننەوە، واتە بانگەشەكانیشمان كۆمپانیاكانی دەرەكی دەیبات بەڕێوە، كاتێكیش ئەم كۆمپانیا دەیبات بەڕێوە دور تا نزیك سروشتی پێداویستییەكانی خەڵكی كوردستان لە هەگبەیدا نییە، هێزە باڵا دەستەكانمان كاتێك بانگەشە دەكەن بۆ هەڵبژاردن ئەجێندای خواستەكانی خۆیان لە خواستەكانی خەڵكەوە هەڵنەگۆزیوە زیاتر بانگەشەیەكی مەكراوی‌و پلاندارێژی بۆ خەڵكی بندەستی كوردە سەرلەبەری پارتەكان بەم جۆرە ئاڕاستە كراون.
تەواوی كارنامەی كاندیدان كاتێك ئێمە دەیخوێنینەوە، هیچكامیان بەڵێنیكی واقیعی لەنێو بانگەشەكانیدا نابینین، كە هەست بەوە بكەیت لە داهاتوودا كار لەسەر ئەو بانگەشەیە دەكەن، بەڵێنی گەورە گەورە كە بە زلهێزێكی گەورەی وڵاتانی پێشكەوتوو جێبەجێ ناكرێت، ئەو هەموو بەڵێنە گەورانەی كە دەیدەن، بانگەشەی هیچ كاندیدێكمان نەبینی كە بانگەشەیەكی واقیعی بێت‌و بەشێوەیەكی ئەكادیمی قسە بكات كە گرفتەكان چارەسەر بكات، هەمووی بەڵێنی چارەسەركردنن.
ئەگەر خوێندنەوەیەك بكەین بۆ سایكۆلۆژیای ئەو كاندیدانەی كە بانگەشەی هەڵبژاردن دەكەن، تێدەگەین هەموویان بەردی گەورەیان هەڵگرتووە كە ناتوانن بیهاوێژن، بۆیە بانگەشەكان زیاتر تەعبیری ئەدەبی‌و راكیشانی دەنگ‌و مەكری كۆمپانیا پارەدارەكانن بۆ بەفریودانی عەقڵی رەشۆكی‌و ساویلكەی خەڵك كە وڵاتی ئێمە زۆرینەی پێكدەهێنێت.
هەرئەمەشە وایكردووە خەڵك گەشبین نەبێت بە هەڵبژاردنەكان، چونكە ئەو هێزە سیاسییەی دەچێتە نێو هەڵبژاردنێكەوە تەنها شتێك كە سوكایەتی پێدەكات خودی هەڵبژاردنەو خۆشی سوكایەتی پێدەكات، ئەو كەسەی كە دەچێتە پەرلەمان تەنها شتێك كە لە میزاجیدا شوێنی نابێتەوە بابەتی پەرلەمانەو ئیمانیشی پێی نییە، لە كۆی ئەمانە تێدەگەین كە بەهایەك بۆ بەشداری سیاسی لە وڵاتی ئێمەدا شوێنی نابێتەوەو بەشداری لە سیاسەتی وڵاتی ئێمەدا ستراتیژ نییە، بەڵكو تاكتیكێكە بۆ ململانێ‌و شكاندنی هێزەكانیتر، تاكتیكە بۆ دەستبەسەراگرتنی بیرە نەوتی زیاترو قۆرخكردنی ئابووری‌و خۆنزیكردنەوە لە وڵاتێك كە هەژمونی بەسەر تۆدا هەیە.

خەڵك: دەبێت هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان لەم نێوەندەدا چی بكەن؟
ماجید خەلیل: دەبێت هاووڵاتیانی كوردستان جیاوازی نەكەن لەنێوان هێزەكانی كوردستان‌و بەچاوێك سەیریان بكەن، چونكە هەموویان دەرهاویشتەی یەك ژینگەن.
دەبێت هاوڵاتیان لەنێو دامەزراوە حزبییەكانی خۆیان هەوڵی ریفۆرم دەستپێبكەن، هیچ هێزێكی سیاسی ناتوانێت ببێتە هێزێكی پێشەنگ تاكو گەندەڵییە ناوخۆییەكانی خۆی چارەسەر نەكات، تاكو شكاندن‌و قۆرخكاری حزبی خۆی چارەسەر نەكات ناتوانێت كۆی پێَكهاتەی كورد هەڵبگرێت، حزبەكانی ئێمە حزبگەلێكن دەبێت خواستی خەڵك دروستیان بكات، نەك جوڵانەوەیەك بن لە ئەنجامی ئەوەی پۆستێكی گەورەت نادەنێ جیابیتەوەو جوڵانەوەیەك دورست بكەیت یان لەبەرئەوەی بنەماڵەیەك قۆرخی حزبێكیان كردووە جیابیتەوەو بە كۆمەڵێك دروشمی جوان كار بۆ خۆت بكەیت.
لەبەرئەوە دەبێت ریفۆرم لەنێو حزبەكان بكرێت، چونكە هەرێمی كوردستان وەكو تێكڕای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەتوانێت ژیانی سیاسی خەڵك ئاڕاستە بكات، تا ئێستا كاندیدبوونی كەسانی سەربەخۆو هێزی كەسی‌و جوڵانەوەی تەكنۆكرات لە هەرێم نەبوەتە مۆدیلێك، لەبەرئەوە دەبێت پشتبەستوبین بە حزب بۆ چاكسازی، دەبێت پێكهاتەی حزبەكان چارەسەر بكەین‌و ئایدۆلۆژی بیرنەكەنەوە، چونكە ئەگەر بەو شێوەیە بیریان كردەوە ناتوانن چارسەری كێشەكان بكەن، ئایدۆلۆژی روحی حزبەكانی ئێمەش كوشتووە.
لەدوای بەهاری عەرەبی، خواستی خەڵك ئایدۆلۆژیا رۆڵی نەبوو، جاران خۆپشاندانەكانی وڵاتانی عەرەبی داوای وڵاتی ئیسلامییان دەكرد هەندێكیان، بەڵام ئێستا داوای كارو نان‌و ئاو دەكەن.
لەبەرئەوە لە وڵاتی ئێمەشدا گەیشتوینەتە قۆناغێك كە ئیدی قۆناغی ململانێی سیكۆلاریزم‌و ئیسلامی نەما ململانێی راستڕەو چەپڕەو نەما، ئایدۆلۆژیا ئەرزشێكی نەماوە، دەبێت لایەنەكان پڕۆژە پێشكەش بكەن بۆ هەرزانی‌و خزمەتگوزاری‌و ئاشتكردنەوەی خەڵك.
پێویستە هێزە سیاسییەكان بیر لە خزمەتگوزاری بكەنەوەو ئیدی دروشمی كوردایەتی‌و نەتەوەیی‌و ئایینی‌و دروشمی سیكۆلاریزم بوون‌و رۆشنگەری نەفرۆشن بە خەڵك، چونكە خەڵك پێویستی بە خزمەتگوزارییە، لە كۆمەڵگەیەكی تەندروستدا دەتوانرێت جوڵانەوەیەكی تەندروست بێتە بەرهەم، كۆمەڵگەی ئێمە كۆمەڵگەیەكی نەخۆشە لە رووی سایكۆلوجی‌و بایۆلۆجییەوە، كۆمەڵگەیەكی بریندارە نەخۆشی روحی تەنیوە، ئامادەیی لە پەروەردەییەكی تەندروستدا نییە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

ڕاوێژكاری  مەسعود بارزانی بۆ خەڵك: كەركوك دەگەڕێتەوە باوەشی كوردستان

خەڵك- بەشی هەواڵ
ڕاوێژكاری ڕۆژنامەوانی مەسعود بارزانی، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان، هیوایەكی گەورەی هەیە بە گەڕانەوەی شاری كەركوك و ناوچە دابڕێنراوەكان بۆ ئامێزی هەرێمی كوردستان، بەپێویستیشی دەزانێت حكومەتی فیدڕاڵ هەماهەنگی لەگەڵ هەرێمی كوردستاندا بكات تا ئاسایش و ئارامی بۆ ئەو ناوچانە بگڕێتەوە.

كیفاح مەحمود، ڕاوێژكاری  ڕۆژنامەوانی مەسعود بارزانی، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان لە چاوپێكەوتنێكی تایبەتدا بۆ (تۆڕی میدیایی خەڵك) ڕایگەیاند، “پارتی دیموكراتی كوردستان لە هەموو ئەو ئیئتیلاف و هاوپەیمانییە عیراقیانەوە نزیكە، كە بەئاراستەی پاراستنی مافەكانی هەرێمی كوردستان و قەوارەی سیاسی هەرێم كوردستان كاردەكات و دەیەوێت پارێزگاریی لە دەستكەوتەكانی هەرێمی كوردستان بكات”.

خەڵك: بڕیارە بەم نزیكانە پڕۆسەی جیاكردنەوەی دەنگەكان بە دەست دەستپێبكات، هەڵوێستی پارتی چییە؟
كیفاح مەحمود: پارتی دیموكراتی كوردستان پشتیوانی لە هەموو ئەو بڕیارانە دەكات، كە لەلایەن دادگای فیدراڵەوە لەو بارەیەوە دەردەكرێن و لەگەڵ ئەوەشدا لەگەڵ هەموو ئەو هەنگاوانەدایە، كە متمانەی هاوڵاتی بە پرۆسەی هەڵبژاردن پتەو دەكات، بۆیە پارتی پشتیوانی لە هەموو ئەو ڕێوشوێنانە دەكات، كە بۆ ئەو مەبەستە دەگیرێنەبەر.

خەڵك: ئایا هۆكاری سەرهەڵدانەوەی داعش و تەقینەوەكانی ئەم دواییەی كەركوك و ناوچە جێناكۆكەكان بۆچی دەگەڕێتەوە؟
كیفاح مەحمود: نەك تەنیا پارتی دیموكراتی كوردستان، بەڵكو لای هەموو حزبە كوردستاییەكان و حكومەتی هەرێمی كوردستان و پەرلەمانی كوردستان ئەو ناوچانە، پێیان دەوترێت، ناوچە جێناكۆكەكان، بەو واتایەی، كە هێشتا یەكلایی نەكراونەتەوە و لە چاوەڕوانی جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستوریدان، بۆیە چوونەدەرەوەی هێزەكانی پێشمەرگە و دەزگاكانی ئاسایش لەو ناوچانە، بووە مایەی دروستكردنی كەلێنێكی ئەمنی لەو ناوچانە و زیندووبونەوەی شانە نوستووەكانی داعش، لەم چەند مانگەی دوایشدا بینیمان، كە چۆنە ئەو شانە نوستوانە كەوتنەوە چاكی و دۆخی ئەمنی كەركوك و خانەقین و شنگال و ناوچەكانی تریان تێكدا.

خەڵك: هەڵوێستی پارتی لەسەر گەڕانەوەی پێشمەرگە بۆ كەركوك چییە؟
كیفاح مەحمود: بەگەڕكەوتنەوەی چەكدارە توندڕەوەكان لەدوای هاتنی هێزەكانی حەشدی شەعبی و هێزە عیراقییەكان بوو بۆ ئەو ناوچانە، بۆیە بەبێ‌ گەڕانەوەی هێزەكانی پێشمەرگە و دەزگاكانی ئاسایش بۆ ئەو ناوچانە و بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزە عیراقییەكاندا كارنەكەن، ئاسایش و ئارامی فەراهەم نابێت، بەڵگەش بۆ ئەوە لە ساڵی 2003 و تا 17 ئۆكتۆبەر، ئەو ناوچانە ئاسایش و ئارامی تێیاندا بەرقەرار بوو، هێزەكانی پێشمەرگە و ئاسایش توانیبویان پارێزگاریی لە ئاسایش و ئارامی و ئاشتی كۆمەڵایەتی ناوچەكان بكەن.
هەر حكومەتێك لە ئایندەدا پێكبهێنرێت و كار بۆ جێبەجێكردنی ماددەی 140 نەكات و چارەسەریی ڕیشەیی كێشەكانی ئەو ناوچانە نەكات، حكومەتێكی شكستخواردوو دەبێت.

خەڵك: ئایا كەركوك ناوچەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم دەگەڕێتەوە سەر هەرێمی كوردستان؟
كیفاح مەحمود: ئەگەر حكومەتی بەغدا نیازی پاك بێت و بەشێوەیەكی ڕاستگۆیانە مامەڵە بكات، بەبێ‌ گەڕانەوە بۆ كلتوری تەعریب و گۆڕانكاریی دیموگرافی لە ناوچەكە، كەركوك دەگەڕێتەوە باوەشی كوردستان و هاتنەدی ئەو هیوایەش نزیكە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

جەمیل بایك: ئەردۆغان هەر كات بەرەو تێكشكان دەڕوات دەست بەدرۆكردن دەكات

جەمیل بایك هاوسەرۆكی دەستەی بەڕێوەبەریی كەجەكە، وەڵامی لێدوانەكانی ئەردۆغانی دایەوە كە وتبوی “كادێرە سەركردەكانی پەكەكەمان لە قەندیل بۆردومان كردووە” و رایگەیاند، هەموو ئەو قسانە بە تەواوی درۆن.


جەمیل بایك هاوسەرۆكی دەستەی بەڕێوەبەریی كەجەكە وتویەتی، ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا دەیەوێت بە پڕوپاگەندە و درۆ لەهەڵبژاردندا سەربكەوێت. وتیشی “ئیتر ئەو درۆكردنانە ناتوانێت ئەردۆغان رزگار بكات”.


بایك لەبارەی هێرش بۆ سەر قەندیل دەڵێت “سوپای تورك ناتوانێت بێتە قەندیل، ئەوە ئەستەمە بۆیان، ئەگەریش بێت، هیچی دەست ناكەوێت”.


“زیان بە نینۆكی هەڤاڵێكیشمان نەگەیشتووە”
ئەوە چەند رۆژە لە كۆبوونەوە جەماوەرییەكاندا بۆ بانگەشەی هەڵبژاردن دەڵێن، كاتێك بەڕێوەبەرایەتیی پەكەكە لە قەندیل كۆبوونەوەی هەبووە، بۆردومانمان كردوون و گوایە لەو بۆردومانەدا ٣٥ هەڤاڵی ئێمەیان شەهید كردووە، ئەوە بە تەواوی درۆیە، نەك هیچ هەڤاڵێكی بەڕێوەبەرییمان شەهید نەبووە، بەڵكو تەنانەت شەڕڤانێكیش شەهید نەبووە و زیانیش بە نینۆكی هەڤاڵێكیشمان نەگەیشتووە. ئەوان پڕوپاگەندە لەسەر بنەمای درۆكردن دەكەن، بەبێ ئەوەی شەرم بكەن دەستیان بەو درۆیانە كردووە.
ئەگەر هەندێك كەس درۆ دەكەن، دەبێت ئێوە هۆكاری درۆكردنەكەی بە باشی بزانن و لێی تێبگەن، ئەو درۆكردنە مانای ئەوەیە كە تاوانی گەورەی كردوە و ناچارە، بێهێزە، لاوازە، بێزارە و لە ترسی تێكشكاندندا ئەو درۆیانە دەكات، جگە لەو پێناسەیە هیچی تر بۆ دۆخی درۆكردنەكەی ئەردۆغان ناوترێت.

میدیای تورك وەك ئەوەی ئەو درۆیە راست بێت، دەستیان بە بڵاوكردنەوەی كردووە، ئەو میدیایانە چ میدیاكن كە ئەوە بڵاودەكەنەوە؟ ئەوانە میدیای سەر بە ئەردۆغانن و ئەو میدیایانەن، كە فەرمان لە ئەردۆغانەوە وەردەگرن.
پێش هەموو شتێك بە پێی بنەماكانی كاری رۆژنامەوانی، دەبێت ئەخلاق و راستگۆیی لە كارەكەیاندا هەبێت، بەڵام ئێمە دەبینین، كە میدیای توركیا بە گشتی لە خزمەتی ئەردۆغاندایە. ئەردۆغان چ درۆیەك بكات، ئەو درۆیە بڵاودەكەنەوە و زەقیشی دەكەنەوە. لە تەلەفزیۆن و رادیۆییەكاندا بڵاودەكرێنەوە و دەیانەوێت لەو رێگەیەوە كۆمەڵگا فریو بدەن.

لە مسوڵمانێتیدا درۆ نییە
لە مسوڵمانێتیدا درۆ نییە. درۆ بێ ئەخلاقییە، ئەردۆغان بە درۆكردن بێ ئەخلاقی دەكات، دەیانەوێت كۆمەڵگە فریو بدەن، دەیەوێت بە درۆ و فریودان دەسەڵاتەكەی بپارێزێت، دەیەوێت كۆمەڵگە بكاتە كەرەستەیەك و بە بەكاری بهێنێت، لەبەر ئەوەشە درۆ دەكات، درۆ لەبارەی عەفرینەوە دەكات، بۆ ئەوەی هەدەپە سەرنەكەوێت.
لە ئیستەنبول بە دزییەوە فەرمانی رێگریكردن لە هەدەپە بە پیاوەكانی دەدات. كۆبوونەوە رێكدەخات، بە ئاژانسی هەواڵی ئەنادۆڵ دەڵێت هەواڵ دروست بكەن و تیایدا بنووسن بە ڕێژەی سەدا 52 سەركەوتن بە دەست دەهێنین.
لە پرسوس وڵاتپارێز دەكوژن و بە بەردەوامیش پڕوپاگەندە دەكەن و دەڵێن، ئەو كۆمەڵكوژییە پەكەكە و هەدەپە ئەنجامیان داوە ئەوەشیان بە كەم زانی و هەوڵیاندا، ناوی پاڵێوراوی جەهەپە بۆ سەرۆك كۆماری تێكەڵ بەو رووداوە بكەن. بە كورتی دەیانەوێت سەربكەون، ئەوانە بەشی سەركەوتنیان ناكات بۆیە وتیان، كۆبوونەوەی بەڕێوەبەرایەتیی ئێمەیان لە قەندیل بۆردومانكردووە و 35 هەڤاڵی ئێمەیان شەهید كردووە بە بەردەوامی ئەوە دووبارە دەكەنەوە بە هەموو ئەو شتانە دەیانەوێت گەلانی توركیا فریو بدەن دەیانەوێت بە درۆكردن هەڵبژاردن ببەنەوە و دەسەڵاتەكەیان لەسەر كار بهێڵنەوە.

ئیتر درۆكانی ئەردۆغان بڕ ناكەن
لە ناو كۆمەڵگەدا دەوترێت ‘تەمەنی درۆ كورتە’ ئیدی درۆكانی ئەردۆغان بڕ ناكەن. تاوەكو ئێستا بە بەردەوامی دەیتوانی بە درۆكانی كۆمەڵگە لە خشتە ببات زۆر كەس و لایەنەی بە درۆكانی هەڵخەڵەتاند، بەڵام ئیتر كۆتایی بەو درۆیانە هات.
ئیدی كەس هەڵناخڵەتێت ئێستا درۆی ئەوەی كە لە قەندیلیان داوە و گوایە 35 هەڤاڵی ئێمەیان لە كۆبوونەوەیەكەدا شەهید كردووە، درۆیەك بوو كە تەمەنی زۆر كورت بوو.
ئەو میدیایەی كە پێی دەڵێن، میدیا لایەنگرەكانی بۆ ئەو درۆیە بوونە ئامڕاز. ئەوەش هەموو شتێك دەخاتە بەرچاومان و هەموو شتێك روون دەكاتەوە هیچ شتێكی لەو جۆرە نەبووە و رووی نەداوە نە بەڕێوەبەرانی ئێمە، نە شەڕڤانەكانیشمان، هیچ كەسێك شەهید نەبووە و بریندار نەبوون ئەوە بە تەواوی پڕوپاگەندەیەكی رەش و قێزەونە.

هەموان دەزانن قەندیل بە بەردەوامی بۆردومان دەكرێت، تاوەكو ئێستا زۆر جار بۆردومانیان كردووە، زۆر فڕۆكەش بەشدارن لە بۆردومانەكەدا، بە بەردەوامی قەندیل بۆردومان دەكەن، بەڵام بۆردومانەكان هەر وەك بۆردومانەكانی پێشووترن و بەردەوامییان هەیە،بەڵام سەرباری ئەوەش دەڵێن “ئێمە لە قەندیل نزیك بووینەتەوە، ئەوەندە كیلۆمەترمان ماوە بگەینە قەندیل، ئێمە ئەنجام بەدەست دەهێنین”بە بەردەوامی ئەو قسانە بۆ میدیاكان دەكەن.
تاوەكو ئێستا لە زەمینەوە نەگەیشتوونەتە قەندیل، بەڵام بە بەردەوامی فڕۆكە قەندیل بۆردومان دەكات، ئەو بۆردومانكردنانە راستە، هەر بە درۆكانیاندا دیارە كە تاوەكو ئێستا بەو بۆردومانانە هیچیان دەست نەكەوتووە.

هاتنە قەندیل ئەوەندەش ئاسان نییە
ئەوەندەش ئاسان نییە بۆیان كە بێنە قەندیل تەنها كاتێك دەتوانن بێنە قەندیل، كە پارتی دیموكراتی كوردستان (پەدەكە) هاوكارییان بكات و پشتیوانییان لێ بكات و لەگەڵ داگیركردنی قەندیل دا بێت، ئەوا توركیا دەتوانێت لە وشكانییەوە بێتە قەندیل، چونكە تاوەكو قەندیل مەودایەكی دوور و درێژیان لە بەردەمدایە، چیایان لە بەردەمدایە، دۆڵیان لە بەردەمدایە ئەوەندە ئاسان نییە كە توركیا بتوانێت بە تەنها بێتە قەندیل، ئەگەریش بێن هیچ لە گۆڕیدا نییە تاوەكو ئەنجامی بدەن، دەبێت هەموو كەس لەوە تێبگات.
ئەردۆغان فاشیستەكانی لە دەوری خۆی كۆكردووەتەوە و هاوپەیمانییەكی لەگەڵ فاشیستەكاندا دروستكردووە، بە بەردەوامی لەگەڵ ئەو فاشیستانەدا شاتەشات دەكات و هەڕەشە دەكات، گوشار دەكات، مرۆڤەكان زیندانی دەكات، كۆمەڵكوژی ئەنجام دەدات و هەواڵی درۆ بڵاودەكاتەوە، دەیەوێت لەو رێگەیانەوە كاریگەری لەسەر رای گشتی دروست بكات و لە هەڵبژاردندا سەربكەوێت.
ئەگەر مرۆڤێك بە بەردەوامی درۆ بكات و بە بەردەوامی كار بە مەكینەی درۆ بكات، ئەوە نیشانەی ئەوەیە، كە ئیتر كۆتایی پێهاتووە، نیشانی دەدات، كە ناچارە، دەترسێت و دەیەوێت تاوانەكانی بشارێتەوە.

رەوایەتیی بۆ هەڵبژاردن نەهێشتووەتەوە
ئەو كارانەی ئەوان لە ئێستاوە رەوایەتیی بۆ هەڵبژاردن نەهێشتووەتەوە ئەم هەڵبژاردنە زۆر بە رەوا نازانرێت ئەردۆغان بە ئاشكرا دەڵێت “چی دەبێت با ببێت، دەبێت هەموو دەرفەت و تواناكان بخرێنە كار بۆ ئەوەی هەدەپە لە خوار بەربەرستەكەوە بێمێنتەوە”.
ئەو جۆرە فەرمانانە لەبارەی هەدەپەوە بە هەموو كەسێك دەدات لە پرسوس بە كۆمەڵكوژیی كوردان چاوترسێن دەكەن تاوەكو كەس دەنگ بە هەدەپە نەدات. سەرباری هەموو ئەوانەش دێن، درۆ لەبارەی قەندیلەوە دەكەن ئەوان دەیانەوێت ورەی هەموو كەسێك بڕوخێنن دەیانەوێت بێ بڕوایی، بێ متمانەیی و بێ ئیرادەیی بڵاوبكەنەوە تاوەكو لە هەڵبژاردندا سەربكەون.
ئەو فرتوفێڵ و درۆیانە پووچ و بەتاڵن، بەو درۆیانە ناتوانن كۆمەڵگە فریو بدەن. تاوەكو ئێستا ئەنجامێكیان لەو درۆكردنانە دەست كەوتبێت، بەڵام ئیدی ئەنجامی نابێت بۆیان، گەلانی توركیا بە تایبەتی كۆمەلگەی مسوڵمانان ئەوەیان بینی، كە ئەردۆغان تاوەكو چ رادەیەك درۆ دەكات و تا چەند درۆزنە، دوایین درۆشی درۆكردن بوو لەبارەی قەندیلەوە، ئەوەش راستیی كەسایەتیی ئەردۆغان دەردەخات، كە چ كەسایەتییەكی هەیە.

ئەردۆغان و تیمەكانی چیللە و ئاغار
ئەردۆغان هەر یەك لە محەمەد ئاغار، تانسو چیللە ر و دەوڵەت باخچەلیی داوەتە پاڵ خۆی، دەیەوێت بە شاتەشات و هەڕەشەكردن و چاوسووركردنەوە و زیندانیكردن و كوشتن و گوشار بەرامبەر بە ناوخۆ و دەرەوەی توركیا، ئەنجامێكی دەست بكەوێت.
هەندێك لە دەوڵەتە رۆژئاواییەكان هێشتا پشتیوانی لە ئەردۆغان دەكەن مرۆڤ لەوان تێناگات، باسی مافی مرۆڤ و دیموكراسی دەكەن، بەڵام دەشزانن ئەردۆغان لە توركیا قەڵایەكی فاشیزمەو هەموو شێوازەكانی فاشیزم بەكار دەهێنێت.
دەیەوێت هێزە دیموكراسیخوازەكان و گەلان پاكتاو بكات و بیانسڕێتەوە چۆن ئەوە نابینن، كە دەیەوێت لەو رێگەیەوە (لە رێگەی فاشیزمەوە) لەسەر دەسەڵات بمێنێتەوە، چۆن لەوە تێناگەن، چۆن ئەوان (دەوڵەتە رۆژئاواییەكان) بەو ڕادەیە لە بەها و نرخەكانی خۆیان دووردەكەنەوە، من ئەوانە بۆ گەلەكەمان و هێزە دیموكراسیخوازەكان بەجێدەهێڵم.

سەرچاوە: anfsorani.com

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
ریکلام

کوردستان

دوایین