ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

فەتوای هەرێم لەسەر كۆبوونەوەی نوێژی هەینی و جەژن لەمڕۆدا بڕیاریدا

خەڵك- بەشی هەواڵ
لیژنەی باڵای فەتوای هەرێمی كوردستان سەبارەت بە كۆبوونەوەی هەردوو نوێژی جەژن و هەینی لەڕۆژێكدا فەتوایەك دەردەكات و ڕای زانایانیش ڕووندەكاتەوە.

ئەمڕۆ هەینی 15ی حوزەیران بووە یەكەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز و بەو پێیەش لەم ڕۆژەدا هەردوو نوێژی جەژن و هەینی تێدا دەبێت و موسڵمانان پرسیار دەكەن “ئایا ئەوانەی ئامادەی نوێژی جەژن دەبن، پێویست و واجبە ئامادەی نوێژی هەینیش ببن؟”.

بەپێی فەتواكەی لیژنەی باڵای فەتوای هەرێم، ڕای زانایان دوو جۆرە، یەكەمیان دەڵێت: “بەهیچ شێوەیەك نوێژی جەژن شوێنی نوێژی هەینی ناگرێتەوە ‌و نوێژی هەینیش شوێنی نوێژی جەژن ناگرێتەوە، چونكە ئەویان سوننەتەو و ئەویان فەرز، بۆیە دەبێت نوێژی هەینی هەر بكرێت”.

ڕای بەشی دووەمی زانایان ئەوەیە، كە “یەكەم ڕۆژی جەژن كەوتە ناو ڕۆژی هەینی؛ دەتوانن نوێژی هەینی نەكەن”، كە ئەمە ڕایە بەلای لیژنەی فەتوای هەرێم لاوازە، چونكە تەنها دەكرێت ئەو بەڵگانەی ئەم لایەنی دووەمە خستویانەتە ڕوو تەنها بۆ هاوڵاتیانی ناوچە دوورە دەستەكان و گوندەكان بێت، كە نوێژی هەینی تێدا ناكرێت.

ڕای پەسەند لای لیژنەی فەتوای هەرێم، كە وەك فەتوایەك دەریان كردووە ئەوەیە، “هەموو ئەو موسڵمانانەی دەتوانن بەشداری نوێژ بكەن و هیچ بەهانەیەكی شەرعیان نیە؛ با ئامادەی مەڕاسیمی نوێژی جەژن و نوێژی هەینی بن”.

دەقی فەتواكە:
الحمدلله رب العالمین، والصلوە والسلام علی أشرف المرسلین، وعلی اله و أصحابە ومن اتبعهم باحسان الی یوم الدین.

بەو پێیەی ئەگەری ئەوە هەیە جەژنی رەمەزانی ئەمساڵ بكەوێتە رۆژی هەینی، پرسیار ئاراستەی لێژنەی باڵای فەتوا كراوە دەربارەی نوێژی هەینی؛ ئایا ئەوانەی ئامادەی نوێژی جەژن دەبن، پێویست و واجبە ئامادەی نوێژی هەینیش ببن یان نا!

دیارە لێژنەی باڵای فەتوا لە هەرێمی كوردستان، لە ساڵی 2010ی زایینی؛ فەتوایێكی لەم بارەوە بڵاوكردبووەوە؛ لە (23/8/2017) دووبارە جەختیان لەسەری كردەوە، بۆیە بۆ ئەمساڵیش تەئكید لەسەر هەمان فەتوا دەكاتەوە، كە ئەمەی خوارەوە دەقەكەیەتی:

هەر كاتێ جەژن و جومعە كۆبوونەوە لە یەك ڕۆژا؛ ئەگەر خەڵكەكە جەژنیان كرد بە كۆمەڵ، ئەوە دەربارەی ئەنجامدانی نوێژی هەینی، زانایانی فیقهی ئیسلامی دوو ڕای جیاوازیان هەیە:

ڕای یەكەم: رای جمهوری زانایانی ئیسلام؛ بەتایبەتی هەرسێ‌ مەزەبی (حەنەفی ‌و شافیعی ‌و مالیكی و ظاهیریەكان) پێیان وایە ، بە هیچ شێوەیەك نوێژی جەژن شوێنی نوێژی هەینی ناگرێتەوە ‌و نوێژی هەینیش شوێنی نوێژی جەژن ناگرێتەوە؛ بەم بەڵگانەی خوارەوە:
1/ گشتگیری ئایەتی: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ يَ‌مَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَيٰ ذِكْرِ اللَّهِ ؤذَرُوا الْبَيْعَۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ) الجمعە/9، كە فەرمان دەكات، بە ڕۆیشتن بۆ نوێژی هەینی لەكاتی دیاریكراوی خۆیدا بە فەرمانێكی گشتی و بێ جیاوازی كردن لەنێوان ڕۆژەكاندا، روون و ئاشكراشە، كە تەخصیصی عام بێ بوونی بەڵگەی صەحیح و (قطعی الدلالە)، دروست نیە، كە ئەو بەڵگەیەش لێرەدا نیە.

2/ هەروەك ئاماژەمان پێدا؛ هیچ بەڵگەیەكی صەحیح بوونی نیە، كە پێغەمبەری خوا -صلی الله علیە وسلم- فەرمانی دابێت بە یەكێك لە هاوەڵان لە رۆژی جەژندا نوێژی هەیینی نەكات، بێ بەهانەیەكی درووست و ڕیگەپێدراو، بەڵكو پێچەوانەی ئەوە، پێغەمبەری خوا -صلی الله علیە وسلم- لەژیانی خۆیدا هەردو نوێژەكانی ئەنجامداوە، گەر لە رۆژێكدا كۆبوونەوە، (عن النعمان بن بشير قال كان رسول الله صلي الله عليه وسلم يقرأ في العيدين وفي الجمعة بسبح اسم ربك الَاعلي وهل أتاك حديث الغاشية قال وإذا اجتمع العيد والجمعة في يوم واحد يقرأ بهما أيضا في الصلاتين). رواه مسلم. ئەم فەرموودەیە صەحیحە و دەقێكی ڕوون و ئاشكرایە، كە پێغەمبەری خوا -صلی الله علیە وسلم- هەردوو نوێژەی ئەنجامداوە لەكاتی كۆبوونەوەیان لەیەك ڕۆژدا، وە یەك فەرموودەی صەحیحیش نیە، كە پێچەوانەی ئەوە بێ.

3/ جەژن و هەینی؛ دوو دروشم و پەرستشی تایبەت و جیاوازن و نابنە جێگرەوەی یەكتری.

4/ لە ڕووی حوكمەوە؛ نوێژی جەژن سوونەتی موئەككەدەیەو نوێژی هەینیش فەڕزە؛ فەڕزیش لانابرێت بەهۆی سوننەتەوە بێ بوونی بەڵگەی صەحیح.

5/ ئەگەر ئەو فەرموودەیەی كە باس لە ڕێگەدان و جائیزبوونی ئەنجامنەدانی نوێژی هەینی دەكات لەرۆژی جەژن صەحیحیش بێت؛ ئەوە تایبەت‌ بووە بەو گوند ‌و شوێنە دوورانەی مزگەوتیان نیە ، یان وتاری هەینیان نییە ، یان ئەو موسافیرانەی كە لەگوندەكانەوە هاتوون بۆ شار و ویستوویانە بگەڕێنەوەو پێغەمبەری خواش -صلی الله علیە وسلم- بۆ ئاسانكاری و قوڕس نەبوونی ئەركی سەرشانیان وای پێفەرموونە.

ڕای دووەم: حەنبەلیەكان دەڵێن: كە یەكەم ڕۆژی جەژن كەوتە ناو ڕۆژی هەینی؛ دەتوانن نوێژی هەینی نەكەن، بەم بەڵگانەی خوارەوە:

1/ عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلي الله عليه وسلم قال: ((قد اجتمع في يومكم هذا عيدان، فمن شا‌و أجزأه من الجمعة، وإنا مجمعون)). رواه ابن ماجة و الحاكم.. اسناده ضعيف لضعف بقية، وهو ابن الوليد، ولاضطراب في اسنادة.

2/ عن إِيَاسِ بْنِ أَبِي رَمْلَةَ الشَّامِيِّ، قَالَ: شَهِدْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ ؤهُؤ يَسْأَلُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ، قَالَ: أَشَهِدْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلّي الله عليه وسلّم عِيدَيْنِ اجْتَمَعَا فِي يَوْمٍ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: فَكَيْفَ صَنَعَ؟ قَالَ: صَلَّي الْعِيدَ، ثُمَّ رَخَّصَ فِي الْجُمُعَةِ، فَقَالَ: ” مَنْ شَا‌ؤ أَنْ يُصَلِّيَ فَلْيُصَلِّ ” رواه البيهقي في السنن الكبري.

3/ عن ابن عمر رضي الله عنهما قال: ((اجتمع عيدان علي عهد رسول الله صلي الله عليه وسلم فصلي بالناس ثم قال: من شا‌و أن يأتي الجمعة فليأتها ومن شا‌و أن يتخلف فليتخلف)). رواه ابن ماجه.. ضعيف لضعف جبابرة و مندل.

ئەم سێ فەرموودەیە، كە حەنبەلیەكان كردوویانە بە بەڵگە؛ هەرسێكیان لاوازن و صەحیح نین.

فەرموودەی یەكەم: ابن عبدالبر دەفەرموێ: ئەوەندەی من بزانم، هیچ یەكێك لە (ثقات) ئەم فەرموودەیە‌ی لە (شعبە)وە نەگێراوەتەوە. زۆرێك لە زانایانیش گێڕانەوەكانی شوعبەیان بە لاواز داناوە؛ (وفیە بقیە وهو ضعیف).

فەرموودەی دووەم: ابن المنژر فەموویەتی: ئەم فەرموودەیە جێگیر نەبووە؛ (هذا الحديث لا يثبت، وأياس أبي رملة راويه عن زيد مجهول).

فەرموودەی سێیەم: زانایان دەربارەی ئەم فەرموودەیەش فەرموویانە: (في اسنادة مندل بن علي؛ متروك الحديث، والراوي عنه؛ جبابرة بن مفلس، ضعيف أو متروك أيضا).

ڕای پەسەند:
پاش لێكۆڵینەوە لە بەڵگەكان؛ ڕوون بووەوە، كە: بەڵگەكانی حەنبەلیەكان هەموویان لاوازن و زانایانی فەرموودە یەكدەنگ نین لەسەریان و هیچیان قگعی الدلالە نین و نابنە بەڵگە لەسەر نەكردنی نوێژی هەینی، ئەگەر لەگەل رۆژی جەژندا كۆبووەوە.

ئەگەر ئەو فەرموودەیەی كە باس لە ڕێگەدان و جائیزبوونی ئەنجامنەدانی نوێژی هەینی دەكات لەرۆژی جەژن صەحیحیش بێت؛ ئەوە تایبەت‌ بووە بەو گوند ‌و شوێنە دوورانەی مزگەوتیان نیە ، یان وتاری هەینیان نییە ، یان ئەو موسافیرانەی

كە لەگوندەكانەوە هاتوون بۆ شار و ویستوویانە بگەڕێنەوەو پێغەمبەری خواش -صلی الله علیە وسلم- بۆ ئاسانكاری و قوڕس نەبوونی ئەركی سەرشانیان وای پێفەرموونە؛ وەك ئەوەی لەسەرەوە باسكرا.

بۆیە ئێمە، وەك لێژنەی باڵای فەتوای هەرێمی كوردستان؛ داوا دەكەین بە هیچ شێوەیەك ئەوە نەكرێتە مایەی دەنگە دەنگ‌ و ئاژاوە و قسە‌و قسەلۆك ‌و دروستكردنی رارایی و كێشە نانەوە لە ناو موسڵمانان و باشتر وایە موسڵمانان بۆ دەرچوون لە خیلاف ‌و را جیاوازی، بەشداری نوێژی هەینی بكەن، چونكە ئەو كاتی لە جیاتی پەناربردن بۆ روخسەت، دەستگرتنە بە عەزیمەت ‌و رۆییشتنە لەسەر رای زۆرینەی زانایانی فیقهی ئیسلامی، لە خیلافیش چوونەتە دەر، بەتایبەتتر كە ئێستا لەهەركاتێك زیاتر پێویستیمان بە یەكدەنگی و خۆشەویستی و تەباییە.

داوامان وایە، كە هەموو ئەو موسڵمانانەی دەتوانن بەشداری نوێژ بكەن و هیچ بەهانەیەكی شەرعیان نیە؛ با ئامادەی مەڕاسیمی نوێژی جەژن و نوێژی هەینی بن، كە بەلایەنی كەمەوە ڕۆشتن و دەستگرتنە بە ڕای زۆرینەی زانایانی فیقهی ئیسلامی.

لێژنەی باڵای فەتوای هەرێم/هەولێر
23/8/2017

کوردستان

چوار تۆمەتباری بازرگانیکردن بە(چه‌ك و ده‌رمان و هێلكه‌)ى قاچاغ دەستگیرکران

خەڵک – بەشی هەواڵ

 

دژە تیرۆری کوردستان چوار کەسی بەتۆمەتی به‌تۆمه‌تى بازرگانيكردن به‌ (چه‌ك و ده‌رمان و هێلكه‌)ى قاچاغ دەستگیرکرد.

 

ده‌قی ڕاگه‌یه‌ندراوه‌كه:

 

دەستگیرکردنى چوار كه‌س به‌تۆمه‌تى بازرگانيكردن به‌ (چه‌ك و ده‌رمان و هێلكه‌)ى قاچاغ

 

له‌ درێژه‌ى هه‌وڵى بنبڕكردنى ديارده‌ى هه‌ر كارێكى ناياسايى و قاچاغ، له‌ هه‌فته‌ى رابردوو چوار كه‌س له‌لايه‌ن به‌ڕێوه‌به‌رايه‌تى ئاسايشى هه‌ولێر ده‌ستگير كرا‌ن وه‌ك له‌ خواره‌وه‌ ئاماژه‌‌ به‌ ناوه‌كانيان و ورده‌كارييه‌كان دراوه‌:

 

لە شه‌وى (10 له‌سه‌ر 11-9-2020)، كه‌سێك به‌ناوى (ئيبراهيم سه‌ردار حه‌سه‌ن) – دانيشتووى شارى هه‌ولێر – گه‌ڕه‌كى مامزاوه كه‌ كارى كڕين و فرۆشتنى هێلكه‌ ده‌كات، ده‌ستگير كرا به‌ تۆمه‌تى هه‌وڵى هێنانە ناوەوەى بڕى (84) کارتۆن هێلكه‌ى قاچاغ بۆ شارى هه‌ولێر ‌لە رێگاى بازگه‌ى هيران – شه‌قڵاوه‌ به‌ ئۆتۆمبێلى جۆرى بارهه‌ڵگر ژماره‌ (192771/هه‌ولێر).

له‌ رێكه‌وتى (13-9-2020)، كه‌سێك به‌ناوى (ئارام عه‌ونى كه‌ريم) – دانيشتووى شارى هه‌ولێر – گه‌ڕه‌كى ژيان – پيشه: پۆليس ده‌ستگيركرا به‌ تۆمه‌تى هه‌وڵى هێنانه‌ ناوه‌وه‌ى بڕى (7) كيسه‌ى گه‌وره‌ى كرێم و مه‌رهه‌مى كۆزماتيكى قاچاغ و ماوه‌ به‌سه‌رچوو بۆ شارى هه‌ولێر لە رێگاى بازگه‌ى دێگه‌ڵه‌وه‌.

  1. له‌ رێكه‌وتى (14-9-2020)، دوو كه‌س له‌لايه‌ن به‌ڕێوه‌به‌رايه‌تى ئاسايشى هه‌ولێره‌وه‌ ده‌ستگير كران به‌ تۆمه‌تى كارى قاچاغچيێتى چه‌ك به‌ناوه‌كانى:

أ- (مسته‌فا سه‌عيد محه‌مه‌د حه‌مه‌د ئه‌مين)، ناسراو به‌ حاجى هه‌رووتى – دانيشتووى هه‌ولێر- گه‌ڕه‌كى هه‌ولێرى نوێ – له‌ ماڵه‌كه‌يدا ده‌ستگيرا به‌سه‌ر 1250 دانه‌ ده‌مانچه‌ى توركى قاچاغ.

 

ب- (سه‌ڵاح به‌هرام تاهير حه‌سه‌ن)، دانيشتووى هه‌ولێر – گه‌ڕه‌كى كورانى رێگاى مه‌خموور – پێشه‌: پێشمه‌رگه‌ى خانه‌نشينى يه‌كه‌ى (70)، له ‌ماڵه‌كه‌يدا ده‌ستگيرا به‌سه‌ر 10 دانه‌ ده‌مانچه‌ى توركى قاچاغ.

 

ئێمه وه‌ك دژه‌ تيرۆرى كورستان دووپاتى ده‌كه‌ينه‌وه‌، كه‌ به‌ هاوبه‌شى له‌گه‌ڵ به‌ڕێوه‌به‌رايه‌تييه‌كانى ئاسايش له‌ چاودێريكردن و به‌شوێنداچوونى ديارده‌ى هێنانى ده‌رمان و خۆراكى قاچاغ و ماوه‌به‌سه‌رچوو‌ و هه‌ر كارێكى ناياسايى كه‌ زيان به‌ ته‌ندروستى هاووڵاتيانى هه‌رێمى كوردستان و ئابوورى و ئاراميى هه‌رێم بگه‌يه‌نێت، به‌رده‌وام ده‌بين و هه‌موو رێوشوێنێكى ياسايى ده‌گرينه‌به‌ر بۆ بنبڕكردنى ئه‌م ديارده‌يه‌.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ڤیدیۆ؛ وەزارەتی ناوخۆی عیراق دانپێدانانی بكوژی خێزانە كوردەكەی بڵاوكردەوە

خەڵك – بەشی هەواڵ
وەزارەتی ناوخۆی عیراق دانپێدانانی بكوژی شیلان و دایك و باوكی بڵاودەكاتەوە كە ماوەی چوار ساڵ بوو باوكی دەناسی.

ئەمڕۆ هەینی وەزارەتی ناوخۆی عیراق دانپێدانانی بكوژەكەی بڵاوكردەوە و ڕایگەیاند ماوەی چوار ساَ بوو “دارا” باوكی شیلانی دەناسی، بەڵام بەو جۆرە نا كە سەردان و هاتووچۆ هەبووبێت لە نێوانیاندا و چاودێریشی كردوون.

ڕوونیشیكردەوە كە ئێوارەی ڕۆژی تاوانەكە چووەتە ماڵی دارا و داوای پارەی لێكردووە، بەڵام ئەویش لە وەڵامدا وتوویەتی پارەی لا نییە بۆیە لە پێناو بەدەستهێنانی پارەدا، دارا و هاوسەرەكەی بە چەقۆ كوشتووە.

ئەوەشی خستەڕوو كە پاشان شیلان هاتووەتەوە بۆ ماڵەوە و تووشی شۆك بووە كاتێك تاوانبارەكەی لە ماڵەكەیان بینیوە و پرسیاری دایك و باوكی كردووە، كاتێكیش ویستوویەتی هاوار بكات، دەمی گرتووە و دواتریش بە سەرینێك خنكاندوویەتی.

تاوانبارەكە كە ئالوودەبووی ماددە هۆشبەرەكان بووە، تاوەكو بەیانی ڕۆژی دواتر لەو ماڵەدا ماوەتەوە و پاشان چووە بۆ هەولێر و لەوێ دەستگیركراوە.

لایخۆشیەوە سەعد مەعن وتەبێژی وەزارەتی ناوخۆی عیراق ڕایگەیاند ئەو خێزانە بەنیازپاکییەوە مامەڵەیان لەگەڵ ئەو کەسە دڕندەیەدا کردووە کە ئالوودەبووی ماددە هۆشبەرەکانە و داواشی لە هاووڵاتییان کرد لە پێناو ڕێگرتن لە دووبارەبوونەوەی ئەو تاوانانەدا بە وریاییەوە مامەڵەبکەن و لە کاتی هەر حاڵەتێکی گوماناویشدا دەستبەجێ پەیوەندی بە هێزە ئەمنییەکانەوە بکەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

وەزارەتی تەندروستی: 26 تووشبووی كۆرۆنا گیانیان لە دەست دا

خەڵك – بەشی هەواڵ
وەزارەتی تەندروستی هەرێمی كوردستان ڕایگەیاند لە ماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا 26 تووشبووی كۆرۆنا گیانیان لە دەست داوە.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان