ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

“دەستوور” و “سەرۆكایەتی هەرێم” وەك بۆمبی تەوقیتكراو جارێكی دیكە پەرلەمان دەهەژێننەوە؟

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

هەرێمی كوردستان، لەمێژە بەدەست بێ دەستوورییەوە دەناڵێنێت و بووەتە جێگای مشتومڕی لایەنەكان، ئەو پرسەش بۆ ئەو خولەی پەرلەمان جێهێڵدراوە، چاوەڕێ دەكرێت قۆناغێكی دیكەی مللانێی لایەنەكان دەستپێبكات، بە تایبەت دوای ئەوەی پارتی نێچیرڤان بارزانی بۆ پۆستی سەرۆكی هەرێم كاندید كردو چاوەڕێ دەكرێت لە پەرلەمانەوە و لە رێگای دەستوورەوە بابەتی سەرۆكایەتی هەرێمیش یەكلایی بكرێتەوە.
خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستان و كابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێم كە پارتی و گۆڕان پێكهێنەری سەرەكی بوون و لە ئاستێكی زۆرباشدا بەرەو پێش دەچوو، لە نیوەكەمتری تەمەنیدا بەهۆی پرسی سەرۆكایەتی هەرێم و دەستوورەوە كەوتە قەیرانێكی قوڵ و پەرلەمان و حكومەتی گەیاندە كەناری مەرگ و خەریك بوو هەرێم لە دوو ئیدارەیی و شەڕی نێوخۆوە بگلێنێتەوە، بۆیە چاودێران پێیانوایە پرسی دەستوور و سەرۆكایەتی هەرێم وەك بۆمبی تەوقیتكراوی نێو پەرلەمانە و پێویستە بە هەستیارییەوە لایەنەكان مامەڵەی لەگەڵدا بكەن.

بەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) پارتی دیموكراتی كوردستان كە بۆ خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان زۆرینەی كورسییەكانی بەدەستهێناوەو لەسەری پێویستدەكات كە ئەو حكومەتی داهاتوو پێكبهێنێت، دوو مەرجی بۆ ئەو لایەنانە داناوە كە دێنە نێو حكومەت كە لە ماوەی ساڵێكی خولی پەرلەمانیدا، مەرجەكانی جێبەجێ بكرێن، كە بریتین لە كاراكردنەوەی دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم و تێپەڕاندنی دەستوورێك بۆ هەرێمی كوردستان.

لەسەر مەرجی یەكەمیان، لایەنەكان بۆچوونی جیاوازیان هەیە بەشێوەیەك ئەبوبەكر هەڵەدنی پەرلەمانتاری یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان رایدەگەیەنێت كە ئێمە داوای هەڵوەشاندنەوەی دامەزراوەكە دەكەین، لای خۆشییەوە سۆران عومەر پەرلەمانتاری كۆمەڵی ئیسلامی رایگەیاند، یەكلایكردنەوەكەی ئەو پرسە دیاری نییە و دەبێت پڕۆژەی نوێ هەبێت بۆ ئەو پرسە كە بمێنێت یان نەمێنێت.
وتیشی، هیچ سیناریۆیەك لە ئێستادا لە ئارادا نییە، هەركات سیناریۆیەك هەبوو هەڵوێستمان لەسەری دەبێت.
لەلایەكی دیكەشەوە كوێستان محەمەد ئەندامی جڤاتی گشتی بزووتنەوەی گۆڕان رایگەیاند، ئەم قۆناغە و ئەوەی پێشوو دوو قۆناغی جیاوازن و هەركات پڕۆژەكە هاتە پەرلەمان بە تێپەڕاندن یان تێنەپەڕاندنی گۆڕان قسەی دەبێت.
لەلایەكی دیكەوە دلێر ماوەتی ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی یەكێتی نیشتمانی كوردستان رایگەیاند، نەیبیستووە پارتی لە كۆبونەوەكاندا باسی ئەو دوو مەرجەی كردبێت، بەڵام لەمیدیاكانەوە بیستوویەتی.
وتیشی، پارتی جارێ كێشەی بەغدای هەیە، بۆیە تاكو كێشەی ئەوێ چارەسەرنەكەن پێناچێت جارێ باس لەم بابەتە بكەن، مەگەر وەك فشار لەسەر لایەنەكان باسی بكەن.

یەكگرتوو: بەگومانین لەوەی یەكێتی و پارتی بیانەوێ بگەن بە دەستور و بە دەستور حوكمڕانی بكەن

سەبارەت بە دەستوری هەرێمی كوردستان كە لە خولی پێشووی پەرلەمانی كوردستان لیژنەیەكی بۆ دروست كرا، بەڵام بەهۆی كێشە نێوخۆییەكان و پەكخستنی پەرلەمان ئەو لیژنە لەكار كەوت و نەیتوانی پڕۆژەی دەستووری هەرێم بنوسێتەوە، بەڵام ئەگەر گۆڕانكاری بەسەر بڕیارەكەی خولی پێشووی پەرلەمان نەیەت، لایەنەكان لەسەر تێپەڕاندنی دەستوور هاوڕان.

ئەبوبەكر هەڵەدنی ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی یەكگرتوو كە لەم خولەی پەرلەماندا ئۆپۆزسیۆنی بوونی خۆیان راگەیاندووە بە (خەڵك)ی راگەیاند، ئێمە 27 ساڵ حوكمڕانی دەكەین بەبێ دەستور، ئەمەش یەكێكە لە كەموكوڕییەكانی پڕۆسەی سیاسی هەرێم، دەبێت ببینە خاوەنی دەستور و لەم فەوزایە دەربچین، بەڵام بەگومانم لەوەی یەكێتی و پارتی بیانەوێ بگەن بە دەستور و بە دەستور حوكمڕانی بكەن، چونكە ئەوان بەم شێوەیە كە هەیە قازانج دەكەن.
وتیشی”لە یاسای ئامادەكردنی دەستوری كوردستان بۆ راپرسی هاتووە، بابەتی دەستور بە تەوافوق و سازان یەكلایی دەكرێتەوە نەك بە كەمینەو زۆرینە، دەبێت سازانی لەسەر بكرێت و دواتر بخرێتە راپرسییەوە”.
ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، ئومێدەوارین لە خولی پێنجەم ببین بە خاوەنی دەستور كە شایستە بێت بە قوربانییەكانی هەرێم و پارێزەری ناسنامە ئیسلامییەكەی كوردستان بێت و ماف و ئازادییەكان و دیموكراسییەكی راستەقینە دەستەبەر بكات و مۆزایكی فرە چەشنی و فرە نەتەوەیی و ئایینی لە هەرێم فەراهەم بكات.

هەرچەندە زۆربەی یاساكان لە هەرێم بە زۆرینە و كەمینە تێدەپەڕێنرێن، بەڵام هەڵەدنی لەو بارەوە رایدەگەیەنێت، بەبێ رێكەوتن و سازان ناگەین بە دەستور، بۆیە ئەم بابەتە بابەتێكی جەوهەرییە، لە هیچ شوێنێكی دنیادا بە كەمینە و زۆرینە تێنەپەڕێنراوە، بەڵكو ئەم بابەتە سازانی نیشتمانی گەل و نەتەوەو ئایینە جیاوازەكانی لەسەر كراوە، ئەوكات ئەو وڵاتانە بونەتە خاوەنی دەستور، ئومێدەوارم لە هەرێمی كوردستانیش ئەگەر خەمی سەقامگیریمانە جگە لە سازان بیر لە هیچ بژاردەیەكیتر نەكەینەوە.

گۆڕان: بەپێی بڕیارەكەی پەرلەمان دەبێت بە رێكەوتنی نێوان هەموو لایەنەكان دەستوور تێپەڕێنرێت

هاوكات كوێستان محەمەد ئەندامی جڤاتی گشتی بزووتنەوەی گۆڕان بە (خەڵك)ی راگەیاند، بابەتی دەستور جیاوازە لە بابەتە یاساییەكانی دیكە، چونكە ئەو بڕیارەی پەرلەمان دەریكردووە و 21 كەسی دەستنیشان كردووە بۆ ئامادەكردنی دەستوری هەرێم بۆ راپرسی.

وتیشی” بڕیارەكە بەشێوەیەكە كە دەبێت بە رێكەوتنی نێوان هەموو لایەنەكان بێت، واتە ئەگەر لایەنێك تێبینی هەبێت دەستورەكە تێناپەڕێت”.

 

كۆمەڵ: دەستور بە زۆرینە و كەمینە تێناپەڕێنرێت

 

سۆران عومەر پەرلەمانتاری كۆمەڵی ئیسلامی هەمان بۆچونی بزووتنەوەی گۆڕانی هەیە، بۆ (خەڵك)ی ئاشكرا كرد، دەستور بە زۆرینە و كەمینە تێناپەڕێنرێت.

وتیشی” بە بڕیارێكی پەرلەمان لیژنەیەكی بۆ دروست كراوە بە كۆدەنگی هەموو لایەنەكان دەبێت بنوسرێتەوە، بەڵام هێشتا هیچ نەبووە تاكو تێپەڕێنرێت.”

 

یەكێتی: پێناچێت پارتی مەرجی تێپەڕاندنی دەستوور بۆ یەكێتی دابنێت

 

لای خۆشییەوە دلێر ماوەتی پەرلەمانتاری یەكێتی نیشتمانی كوردستان پێی وانەبوو لەكاتی هاتنی وەفدەكەی پارتی بۆ لای یەكێتی ئەو مەرجانەیان بۆ دابنێت.
ماوەتی بە (خەڵك)ی راگەیاند، بەهۆی ئەوەی پارتی كورسی زۆرە، هەرچی بوێت دەیكات، بەڵام تاكو ئێستا هیچی بەیەكێتی نەوتووە و پێشناچێت ئەو مەرجە بەیەكێتی بڵێت.

ئاشكراشیكرد، پەرلەمانتاران ناچنە ژێر هیچ فشارێكەوە، چونكە لیستەكان لیستی نیمچە كراوەن، ئەگەریش حزب بچێتە ژێر فشارەوە، ڕەنگە پەرلەمانتاران نەكەونە ژێر فشارەوە.

 

چاودێران: نیوەی هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان نوێنەریان نییە لە پەرلەمانی كوردستان

لای خۆشیانەوە بەشێك لە چاودێرانی سیاسی ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن، ئەگەری زۆرە لەم خولەی پەرلەمان هەرێمی كوردستان ببێتە خاوەنی دەستوور، دەستورێك كە 50%ی هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان هیچ نوێنەرێكیان لە پەرلەمانی كوردستاندا نییە.

ئەوەش روون دەكەنەوە، تێپەڕاندنی پڕۆژەی یاسای دەستوور كە دەبێت هاوڵاتیانی هەرێمی كوردستان دەنگی لەسەر بدەن، گومان لەسەر شێوازی راپرسییەكە دەكرێت ئایا وەك پڕۆسەی ریفراندۆم و هەڵبژارنەكان ساختەكاری تێدا دەكرێت، یان وەك هەر وڵاتێكی پێشكەوتوو تێدەپەڕێنرێت، لە ئەگەری خراپ بەڕێوەچوونی راپرسییەكەش ئەگەری تێكچوونی دۆخی نێوخۆی كوردستان دووبارە دەبێتەوە.

راپۆرت

ئۆج ئالان، دوای 20 ساڵ لە دەستگیركردنی
خۆپیشاندان و مانگرتنەكان بۆ ئازادكرنی بەردەوامن

خەڵك-بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 20 ساڵە بەسەر دەستگیركردنی عەبدوڵڵا ئۆج ئالان تێپەڕ دەبێت و لە ژمارەیەك وڵات خۆپیشاندان و گردبوونەوە بۆ ئازادكردنی ئەنجام درا.

 

خۆپیشاندان و مانگرتن بۆ ئازادكردنی ئۆج ئالان دەكرێت
بەپێی زانیارییەكان لە هەرێمی كوردستان و توركیا و چەند وڵاتێكی دیكە ژمارەیەك لە ئەندام و هەواداری پەكەكە و عەبدوڵڵا ئۆج ئالان مانیان گرتووە و تا ئێستاش هیچ بەرپرسێكی توركیا بەدەم داواكاری ئەو كەسانەوە نەڕۆیشتووە و ئەمڕۆ هێزەكانی توركیا ڕێگرییان لە پەڕلەمانتارانی هەدەپەو ژمارەك هاووڵاتی گرت كە سەردانی لەیلا گیوفەن بكەن كە نزیكەی 100 رۆژە مانی گرتووە.


هاوكات لە هەرێمی كوردستانیش لە شارەكانی هەولێر و سلێمانی خۆپیشاندان بۆ پشتگیری لە ئازادكردنی ئۆج ئالان ئەنجام درا.

 

عەبدوڵڵا ئۆج ئالان كێیە؟
عەبدوڵڵا ئۆج ئالان لەدایكبووی ٤ی نیسانی ١٩٤٨ لە دێی ئامەرای قەزای خەلفەتێی سەر بە شاری ئورفا ڕحا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی توركیا، سەركردەی پارتی كرێكارانی كوردستانە.

ناوبراو ئالان كۆلێجی زانستی سیاسی لە زانكۆی ئەنقەرە خوێندووە، بەڵام تەواوی نەكردووە و گەڕاوەتەوە بۆ دیاربەكر، ھەستی نیشتمانی و كوردایەتی كاری تێكردووە و بۆی تێكۆشاوە تا لە ساڵی ١٩٧٨ پارتی كرێكارانی كوردستانی دامەزراندووە، ئەم پارتە لە ساڵی ١٩٨٤ دەستی كرد بە كاری چەكداری لەناو توركیا و ئێران و عیراق بە مەبەستی دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردی.

 

دەستگیركردن و دادگاییكردنی
تاكو ساڵی ١٩٩٨ ئۆج ئالان لە وڵاتی سووریا بوو، پاش ئەوەی پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و سوریا تێكچوو، توركیا ھەڕەشەی لە سوریا كرد بەوەی پشتگیری لەم پارتە دەكات، بۆیە سوریا ئۆج ئالانی ناچار كرد سوریا جێبھێلێت بێ ئەوەی بیداتە دەست دەسەڵاتدارانی توركیا، پاشان ڕوویكردە ڕوسیاو دواتر ڕوویكردە چەند وڵاتێكی دیكە لەوانە ئیتالیا و یۆنان، لە ساڵی ١٩٩٨ لەوكاتەی لەوكاتەی لە یۆنان بوو، حكومەتی توركی داوای ڕادەستكردنەوەی ناوبراوی كرد و لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ لە كینیا دەستگیر كرا، ئەویش لە پڕۆژەیەكی چەكداری ھاوبەش لە نێوان دەزگاكانی “سی ئای ئەی”ئەمریكایی و “ئێم ئای تی”توركی و “موساد”ی ئیسرائیلی، پاشان لە رێگەی ئاسمانەوە گوازرایەوە بۆ توركیا بۆ دادگاییكردنی.

دروستكردنی پەكەكە
ئۆج ئالان لە ساڵی ١٩٧٨ لە گوندێكی باكووری كوردستان پارتی كرێكارانی كوردستانی دروست كردووە و یەكەم كۆنگرەی لە ڕۆژی ٢٧/١١/١٩٧٨ لە گوندی فیسی سەر بە قەزای لیجە لە پارێزگای ئامەد لە باكوری كوردستان بەستووە و تا ئێستاش 11 كۆنگرەی بەستووە.

پەكەكە ئێستا لەژێر چەتری كۆما جڤاكێن كوردستان (كەجەكە) كار دەكات و شێوەی بەڕێوەبردنی سیستمی هاوسەرۆكایەتییە، ستراتیژیی ئێستای پەكەكە كۆنفیدڕاڵیزمی دیموكراتیكە و بەپێی ئەو ستراتیژە هەموو گروپ، پێكهاتە، ئایین و نەتەوە جیاوازەكان دەتوانن بەپێی تایبەتمەندییەكانیان خۆیان بەڕێوە ببەن.

بارەگای سەرەكی ئێستای سەركردایەتی پەكەكە لە زنجیرە چیاكانی قەندیلە و ئەو ناوچانەی لە ژێر دەسەڵاتی پەكەكەدان و لەلایەن پەكەكەوە بە ناوچەكانی پاراستنی میدیا دەناسرێن و ڕووبەری ئەو ناوچانەش زیاتر لە ٢٠ هەزار كیلۆمەتر چوار گۆشە دەبێت.

بەپێی زانیارییەكان، مەزەندە دەكرێت پەكەكە زیاتر لە ١٤ هەزار گەریلای لە شاخدا هەبێت، كە لە چوارچێوەی هێزەكانی پاراستنی گەل (هەپەگە)دا ڕێكخراون و لەلایەن موراد قەرەیلانەوە سەرپەرشتی دەكرێت.

ژمارەیەك لە حزبە كوردستانییەكان بە دۆست و هاوپەیمان و هاوئایدۆلۆژی لەگەڵ پەكەكە دەناسرێن كە بریتین لە پەیەدە، تەڤگەری ئازادی، پژاك، كۆدار و هەدەپە، دەبەپە، كەجەدە، كۆنگرەی گەل، دەتەكە و كەژەئا و هێزە سەربازییەكانی یەپەگە، یەبەشە، یەپەژە، یەرەكە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ساڵانە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەست دەدەن

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەپێی ڕاپۆرتێك كە لەلایەن رێكخراوی “منداڵان رزگاربكەن save the children”، ساڵانە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییە چەكدارییەكان لە جیهاندا، زیاتر لە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەستدەدەن.

لە راپۆرتەكەدا كە لە پەراوێزی كۆنگرەی ساڵانەی ئاسایش لە میۆنیخ بڵاوكرایەوە هاتووە”لانی كەم 550 هەزار منداڵی ساوا لەماوەی ساڵانی 2013و 2017 لەو دە وڵاتەدا كوژراون كە گەورەترین زیانیان بەهۆی جەنگەوە بەركەوتووە، ئەمەش بەهۆی برسێتی یان كەمی پاكژی یان نەبوونی چاودێری تەندروستی یان بێبەشبوون لە پێویستییە سەرەكییەكانی ژیان”.

بەپێی راپۆرتەكە”گەر منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵانیش بخرێنە سەر ئەو ژمارەیە لەهەمان ماوەدا، ئەوا ژمارەی منداڵە كوژراوەكان بۆ 870 هەزار منداڵ بەرزدەبێتەوە، رێكخراوەكەش پێشبینی دەكات لە واقیعدا ژمارەكە زۆر لەوە زیاتر بێت”.

راپۆرتەكە لە زاری هێلی تۆرنینگ- شمیت، بەرپرس لە رێكخراوەكە بڵاویكردۆتەوە:”رۆژانە ژمارەیەكی زۆر لە منداڵان ڕووبەڕووی هێرشی بەكۆمەڵی چەكداری و ئەو هێزە چەكدارانە دەبنەوە كە رێز لە یاسا و بەڵێننامە نێودەوڵەتییەكان ناگرن”.

تۆرینگ-شمیت پێیوایە”كاتێك یاساكانی جەنگ پێشێل دەكرێن، پێویستە كۆمەڵی نێودەوڵەتی هەڵوێستی رون بێت و لێبوردەیی نەنوێنێت بەرانبەر بە پێشلكارەكان و لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بكات”.

هەر لە راپۆرتەكەدا هاتووە”نزیكەی 420 ملیۆن منداڵ، واتا 18%ی منداڵانی جیهان، لە ساڵی 2017 لە ناوچە زیانلێكەوتووەكانی جەنگدا ژیاون، ئەمەش بەراورد بە ساڵی پێشتر 30 ملیۆن منداڵ زیادی كردووە”.

ئەو دە وڵاتەی لە راپۆرتەكەدا ناوییان هاتووە و تێیاندا منداڵان ڕووبەڕووی كوشتن بونەتەوە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییەكان، بریتین لە ئەفغانستان، یەمەن، سودانی باشوور، كۆماری ئەفریقای ناوەند، كۆنگۆی دیموكرات، سوریا، عیراق، مالی، نەیجەر، نەیجیریا، و سۆماڵ”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە

خەڵك- ڤیان حەسەن

ئەمڕۆ 13 ی شوباتی 2019 ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە، كە لەلایەن ڕێكخراوی پەروەردە و زانست و كلتور- یونسكۆ-وە، دیاریكراوە.

هۆكاری دیاریكردنی ئەو ڕۆژە بە ڕۆژی جیهانیی ڕادیۆ، دەگەڕێتەوە بۆ 71 ساڵ بەر لە ئێستا، كە لەو ڕۆژەدا و لە ساڵی 1946 ئێزگەی ڕادیۆی نەتەوە یەكگرتووەكان دەستی بە پەخش كردووە.


بۆ یەكەم جار یادی ئەو ڕۆژە، لە ساڵی 2011 لەلایەن ئەكادیمیای ئیسپانیا بۆ ڕادیۆ كرایەوە و دواتریش لە ساڵی 2012دا كۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكان، ڕۆژەكەی بە فەڕمی بە ڕۆژی ڕادیۆ ناساند.

ڕۆژەكەش هاوكاتی یادكردنەوەی ئەو ڕادیۆیەی نەتەوەیەكگرتووەكانە لە ساڵی ١٩٤٦دا، بە ئامانجی زیندووكردنەوەی ئەو ڕۆژە و هۆشیاریی دەربارەی بەهای ڕادیۆ و باشكردنی هاوكاریی نێودەوڵەتیی لە نێوان ئێزگەكاندا، هەروا هاندانی دروستكارانی بڕیار بۆ پێشكەشكردنی زانیاری لە ڕێگەی ئێزگەكانەوە.

لە ئێستاشدا، دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە سەدەیەك بەسەر دروستكردنی ڕادیۆدا و لە ڕۆژی جیهانیی ئامڕازە كاریگەرەكەی ڕاگەیاندندا، میدیای بیستراوی كوردی لە هەرێمی كوردستاندا پێویستیی بە پێداچوونەوەی وردی زانستی هەیە، بە جۆرێك لەگەڵ گیانی سەردەم و ژیانی دیموكراسی و پێداویستییەكانی كۆمەڵی كوردیدا یەكانگیر بێت.

لە هەرێمی كوردستانیشدا ئێستا ڕادیۆیەكی زۆری نێوخۆیی و هەرێمی هەن، ڕادیۆی (خەڵك)یش یەكێك لە ڕادیۆ هەرێمییەكانە و لە سەرانسەری هەرێمی كوردستان پەخشی بەرنامەكانی دەكات.
ڕادیۆی (خەڵك) ڕووماڵی ڕووداوە نێوخۆیی و هەرێمی و جیهانییەكان دەكات بە شێوەیەكی پیشەییانە و بێلایەنانە، وێڕای ژمارەیەك بەرنامە لە بوارە جیاوازەكان و پەخشكردنی گۆرانی و مۆسیقای ڕەسەنی كوردی بۆ گوێگرەكانی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان