ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

سەعدی پیرە: یەكێتی بە بەری مام جەلالدا دوراوە بۆ هیچ كەسێكی تر نابێت

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

سەعدی پیرە وتەبێژی فەڕمی یەكێتی نیشتمانی كوردستان پێیوایە، دەبێت گۆڕانكاری بكەن و جارێكی دیكە یەكێتی لەگەڵ دۆخی ئێستادا بگونجێنن “یەكێتی كراسێكە بە بەری مام جەلالدا دوراوە و بۆ بەری هیچ كەسێكی تر نابێت”.

وتەبێژی فەڕمی یەكێتی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) باس لەوەشدەكات، بەهۆی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمارەوە ساردی كەوتۆتە نێوان پەیوەندییەكانی یەكێتی و پارتییەوە، بەڵام جارێكی دیكە ڕێكدەكەونەوە و ئەوەشی ڕووی داوە “بووە بەشێك لە مێژوو”.

سەبارەت بە دانانی دوو جێگر بۆ سەرۆكی حكومەتی هەرێم لە كابینەی نوێدا ناوبراو بە پێكەنینەوە دەڵێت”با چوار جێگری هەبێت”.

خەڵك: دوێنێ‌ تەلەفۆنم بۆ كردی بۆ چاوپێكەوتنەكە، وتت لە بەغدادیت، حەزدەكەم لەوێوە دەستپێبكەین، گفتوگۆتان كرد لەگەڵ لایەنە عێراقییەكان، بەتایبەتی چەند  پرسێكتان یەكلایی نەكردۆتەوە، وەك پارێزگاری كەركوك و وەزیرێك بۆ یەكێتی لە كابینەی نوێی عێراقدا؟

سەعدی پیرە: سەردانی ئەمجارەم بۆ بەغداد پەیوەندی بە گفتوگۆكردن لەسەر وەزارەت و پارێزگاری كەركوكەوە نەبوو، بەڵكو پەیوەندی بە سەفەرێكەوە هەیە كە من بڕیارە سەردانی چین بكەم و نوێنەرایەتی یەكێتی بكەم لە دوای 20ی مانگ. مەسەلەی وەزیر و پۆستێكی وەزاری، تائێستا كۆتایی نەهاتووە، هەشت وەزارەت ماوە و یەكێك لەو وەزارەتانەش بەر یەكێتی دەكەوێت و باس لەوەدەكرێت، وەزارەتی داد بێت و كاندیدی یەكێتیش ئامادەیە.

خەڵك: سەبارەت بە دەستپێكردنی گفتوگۆ بۆ پێكهێنانی كابینەی نوێی هەرێم گەشتونەتە كوێ‌، بەتایبەتی لەگەڵ پارتیدا، چونكە پارتی لەزاری چەند بەرپرسێكی باڵاوە رایگەیاندووە، سەردەمی 50 بە 50 لەگەڵ یەكێتی تەواو بووە؟

سەعدی پیرە: بەو جۆرە نییە، ئێوە متمانەپێكراو “امین” نین لە گواستنەوەی قسەكانی پارتی، بەرپرسی باڵایان واینەوتووە، خەڵكێك لە ناو پارتی وایوتووە، بەڵام تۆ بۆچونی یەكێتی لە مەیدانی ماستەكە وەردەگریت، یان لە منی وەردەگریت، ئێمە ئەو بۆچونەمان لە هیچ بەرپرسێكی باڵا و فەرمی پارتی گوێ لێنەبووە. بە پێچەوانەوە ئەوان دەڵێن، یەكێتی و پارتی لە رابردوو، لە خۆشی و ناخۆشی پێكەوە بووین و ئێستاش پێكەوە دەمێنینەوە. لە ئەنجامی دانانی سەرۆك كۆماری عێراق، ساردی كەوتۆتە نێوانمان، ئاساییە، ئێمە دوو هێزی جیاوازین، بەڵام دەبێت رێكبكەوین و ئەوەشی لە بەغداد روویدا، بوو بە بەشێك لە مێژوو.

خەڵك: هەستناكرێت بەو جۆرەش سادە و ساكار بێت كە بەڕێزت باسی دەكەیت، چونكە تەنانەت كەناڵە فەڕمییەكانی گۆڕانیش دەڵێن، یەكێتی نەرمی دەنوێنێت بۆ پارتی بۆ ئەوەی گۆڕان بەشداری نەكات و خۆی زۆرترین پۆست وەربگرێت لەگەڵ پارتی؟

سەعدی پیرە: دیارە ئاگاداری قسە فەڕمییەكانی گۆڕان و پارتی نەبویت لە سێ‌ چوار رۆژی پێشوودا.

خەڵك: زۆر ئاگادارم و ئەوە قسەی فازڵ میرانی، سكرتێری مەكتەبی سیاسی پارتییە، كە وتی “بەپێی كورسی مامەڵە لەگەڵ یەكێتی ناكەین، بەڵام 50 بە 50ش نەما” ئەوەی پەیوەندی بە گۆڕانەوە هەبێت، كەناڵی “كەی ئێن ئێن” بڵاوی كردۆتەوە، كە زمانحاڵ و تەلەفزیۆنی فەڕمی گۆڕانە؟

سەعدی پیرە: كەواتە بەپێی كورسی نییە، حكومەت دروستكردن لەسەر بنەمای هاوپەیمانی جیاوازە لەگەڵ وانەی بیركاری، دەرسی بیركاری لێكدانەوەی ژمارەیە، بەڵام حكومەت دروستكردن، پێویستی بە بڕێك مێژوو، بڕێك خەبات، سیاسەت، هێز و ئابوری هەیە، هەروەها لە رووی جوگرافیاوە، بەهیچ شێوەیەك حكومەت بەبێ‌ پارتی و یەكێتی دروستناكرێت.

خەڵك: مەبەست ئەمری واقیعە، كە هەردوولایان زۆنی دەسەڵاتی خۆیان هەیە؟

سەعدی پیرە: تۆ تەنها لێكدانەوەی نەرێنی دەكەیت و منیش ئەوە قبوڵناكەم، لێكدانەوەی من وایە، ئێمە و پارتی دوو ئیدارە بووین، یەكمان گرتەوە، تائێستاش سیمای دوو ئیدارەیی هەیە و كۆتایی نەهاتووە، كەواتە چۆن یەكێتی دەتوانێت دەسەڵاتی بەسەر زۆنی زەرددا بسەپێنێت، بەبێ‌ پارتی، یان پارتی چۆن دەتوانێت دەسەڵات بسەپێنێت بەبێ‌ یەكێتی.

خەڵك: ئەی سەبارەت بە گۆڕان، چەند رۆژێكە دەڵێن، ئێوە لەگەڵ پارتی لە هەوڵدان بۆ ئەوەی گۆڕان بەشداری حكومەت نەكات، بۆ ئەوەی پێگەی خۆتان بە بەهێزی بمێنێتەوە؟

سەعدی پیرە: كێ‌ لە گۆڕان وای وت؟

خەڵك: چەند رۆژێكە لەرێگەی كەناڵی “كەی ئێن ئێن”ی زمانحاڵی ئەو حزبەوە دەوترێت.

سەعدی پیرە: قسەی فەڕمی گۆڕان لە كەی ئێن ئێن وەرناگرم، كاك عومەری سەید عەلی، كاك حەمە تۆفیق و برادەرانی جڤات دەتوانن قسە بكەن.

“سەرۆكی پەرلەمان و جێگری سەرۆكی حكومەت هی یەكێتین، سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران هی پارتییە”

خەڵك: لەسەر پۆستەكانی هەرێم قسەی جیاواز دەكرێت، بەڵام ئەوەی زۆر جێگای تێبینییە، باس لەوەدەكرێت لەوانەیە لەم خولەدا سەرۆكی حكومەت دوو جێگری هەبێت و ئێویش وەك یەكێتی رەتتانكردۆتەوە؟

سەعدی پیرە: با چوار جێگری هەبێت “بە پێكەنینەوە” سەرۆكی پەرلەمان و جێگری سەرۆكی حكومەت هی یەكێتین، سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران هی پارتییە، پارتیش وایوتووە، بەڵام هەر یەكلایی نەكراونەتەوە و باس دەكرێت، ئەوەیش زیاتر ئێوە وەك راگەیاندن باسیان دەكەن. ئەمانە بنەمای راستیان نییە، كۆبونەوەی فەرمی نەكراوە، لە راگەیاندنەوە یەكتر ئاگادار ناكەینەوە.

خەڵك: ئەی لە كۆبونەوەی فەرمی باسنەكراوە، چۆن بەرێزت ئەوەندە دڵنیایت پۆستەكانی سەرۆكی پەرلەمان و جێگری سەرۆكی حكومەت بۆ ئێوە دەبن؟

سەعدی پیرە: كاكە من دەمێكە سیاسەت دەكەم، قاعیدەی سیاسی وایە، هێزی یەكەم، دووەم، سێهەم و چوارەم هەیە، ئەوانەی بەشداری دەكەن، یەكێتی و پارتی، ئەوانی تر دەڵێن، با سەیری بەرنامەكە بكەین. پۆستی یەكەم بۆ حزبی یەكەمە، كە سەرۆكی حكومەتە و پۆستی دووەم بۆ حزبی دووەمە لە سەرۆكایەتییەكان و پاشان جێگر و پۆستەكانی دیكە.

خەڵك: كاك سەعدی وەڵامی پرسیاری دوو جێگرەكەم وەرنەگرتەوە، بۆچونی فەرمی یەكێتی لەسەر پێشنیازی دوو جێگری چیە؟

سەعدی پیرە: بەفەڕمی باسنەكراوە، هەر كاتێك باسكرا، ئێمە قسە دەكەین، بەڵام پێموایە دوو جێگر و سێ‌ جێگر، ئەوە وردكردنەوەیە، ئێمە با پۆستەكان وردنەكەینەوە، ئەگەر دەمانەوێت لە رووی ئابورییەوە سود وەربگرین، چوار جێگر دابنرێت، هەر یەكەو نوسینگەی دەبێت و هەر یەكە و پاسەوان و خزمەتكار و خەرجی دەوێت، لەكاتێكدا هەرێم دۆخی ئابوری خراپە، جا ئەو كاتە حەقە بوترێت، ئەگەر چوار جێگرت هەبێت، بۆ دۆخت خراپە، یان وەزارەتەكانی تریش حەقوایە بچوكبكرێنەوە.

خەڵك: مەبەستت ئەوەیە، كە بەرپرس دابنرێت و پۆست دروستبكرێت و پاشان خانەنشین بكرێن، هەموو فشاری دارایی زیاتر دەكات، هەرچەندە ئێستا بەهۆی خانەنشینی پلەباڵاكانەوە گلەیی زۆر دەكرێت، پێتانوایە خانەنشینكردنی پلەباڵاكانیش هەمان بابەتن، یانی پێتانوایە ناحەقی زۆری تێدایە؟

سەعدی پیرە: دوو جۆرن، یەكێكیان مافی ئیداری خۆیانە، بەپێی ساڵانی خزمەت، لە یاسایی خانەنشینی عێراقدا باسكراوە. ئەوەی تریش بۆ هەندێك كەس كراوە، وەك بۆ پیاوێكی شۆرشگێڕی وەك عەزیز محەمەد بكرێت.

خەڵك: بەڵام یاساكەی هەرێم كێشەی زۆر گەورەی تێدایە، بەشێك لە وەزیر و پەرلەمانتارەكان لە تەمەنی 30 ساڵیدا خانەنشین كراون بە 6 ملیۆن دینارەوە؟

سەعدی پیرە: ئەوە دەبێت لە پەرلەمان چاكبكرێت و سیستمێك دابنرێت تەخشان و پەخشانی تێدا نەبێت و ئەگەر بدرێت بە كەسێك رەچاوی خزمەت بكرێت.

خەڵك: بابەتێكی تری گەرم سەبارەت بە یەكێتی كۆنگرەیە، لێدوانی جیاواز لەمبارەوە دەدەن، حەزدەكەم بۆچۆنی فەڕمی یەكێتی بزانم، بۆچی كۆنگرە زۆر دواكەوتووە و تائێستا هیچ وادەیەك بۆ بەستنی دیاری نەكراوە؟

سەعیدی پیرە: دەبوو ساڵانی 2013 یان 2014 كۆنگرەمان ببەستایە، بەڵام بەرێز مام جەلال نەخۆش كەوت. ساڵی 2014 لە مانگی 6، هێرشی داعش دەستی پێكرد، پاشان تا 2017 مایەوە، لەو ماوەیەدا قەیرانی دارایی و بابەتی ریفراندۆم دەستی پێكرد، 8 تا 9 ساڵ دەبێت كۆنگرەمان نەكردووە، بۆیە نابێت و 8 نەوەمان بێبەش كردووە لە داڕشتنی بەرنامەی یەكێتی و بەرنامەی 8 ساڵ پێش ئێستا پەیڕەو دەكەین. بۆ بەرنامەی نوێی یەكێتی دەبێت دەستەیەك هەڵببژێرێن و كارەكان جێبەجێ‌ بكەن. بەرنامە هەیە، بەڵام هێشتا وادەی كۆنگرە دیاری نەكراوە، ناتوانم زیاتر بە بەرێزت بڵێم.

خەڵك: بەپێچەوانەی بەڕێزتەوە، چەند بەرپرسێكی یەكێتی دەڵێن”چەند بەرپرسێكی باڵای یەكێـتی رێگرن لە كۆنگرە”؟

سەعدی پیرە: تۆ پێتوایە من لەبەرژەوەندی كێ‌ ئەو قسەیە دەكەم.

خەڵك: نازانم، بۆچونی چەند بەرپرسێكی دیكەی یەكێتی دەگوازمەوە بۆ بەڕێزت؟

سەعدی پیرە: دوای مام جەلال شاراوە نییە، یەكێتی كێشەی هەبوو لە نێو سەركردایەتیدا، ئەو كێشانە بە من و بە تۆ و بەو برادەریش كە ئەو قسانەی كردووە چارەسەرنابێت، لەوانەیە ئەوەی بە جەنابتی وتووە، خۆشی بەشێك بێت لە كێشەكان. كەواتە ئێمە چ سود لە كۆنگرەیەك وەردەگرین كە پچڕ پچڕ بێینە دەرەوە، دەبێت بە یەكگرتوویی بڕۆین و بە یەكگرتوویی بێینە دەرەوە.

 

“لەوانەیە پێویست بێت بۆ كۆنگرە رێككەوتنی پێشوەخت بكەین”

خەڵك: مەبەست ئەوەیە رێكەوتنی پێشوەختە بكەن، پێش كۆنگرە؟

سەعدی پیرە: لەوانەیە ئەوەش پێویست بێت، بەڵام ئێمە ناكۆكیمان هەیە، بەڵام خەریكە كێشەكان كەناڵیزە بكەین و یەكێتی بۆ كۆنگرە پێویستی بە ساڕێژكردنی كێشەكانی هەیە، پاشان بڕیار بدات.

خەڵك: دەوترێت بەشێكی كێشەكانتان چارەسەر كردووە، ئەوانەی پێشتر لە نێوان گروپەكانی یەكێتیدا هەبوو؟

سەعدی پیرە: دیزە بە دەرخۆنەمان كردووە، یان پێویستی سەپاندبێتی، لە ناو یەكێتی نەگەیشتونەتە رێكەوتن، ناتوانین كۆنگرە ببەستین. یەكێتی دەبێت هەموو بەرپرسەكانی كۆبكاتەوە و سود لەهێز و تواناكانیان وەربگرێت. ئەو یەكێتییەی دەبینرێت، كراسێكە بە بەری مام جەلال دوراوە  و بۆ هیچ كەسێكی تر نابێت، دەبێت ئێمە جارێكی تر دەستكاری یەكێتی بكەینەوە.

خەڵك: مەبەست ئەوەیە دەتانەوێت یەكێتی بە بەری خۆتان بدورن؟

سەعدی پیرە: نا مەبەستم ئەوەبوو، كە دەبێت دوای مام جەلال چۆن یەكێتی رێكبخەینەوە و ئیدارەی بكەین. یەكێتی رێكخراوێكی ئاسان نییە، یەكێتی بۆچونی جیاواز هەیە.

خەڵك: ئەو گۆڕانكارییانەی لە ماوەی رابردوودا بەسەر یەكێتیدا هات، چەند هەڤاڵێكتانی ئاشت كردەوە و هەندێكی لێ تۆراندن، تەنانەت برادەرتان هەیە لە مەكتەبی سیاسی دەوام ناكات؟

سەعدی پیرە: چاك دەبێت، ئەو شتانە لە نێو یەكێتیدا هەبوە، بۆچونی جیاواز هەیە و ئەوانەش تۆ باسیان دەكەیت خۆیان خاوەنی یەكێتین.

 

“گەمارۆكانی ئێران زیانی بۆ سەر یەكێتی دەبێت، بەڵام قابیلی چارەسەرە”

خەڵك: بابەتێكی تر سزاكانی سەر ئێرانە، پێتانوایە كاریگەری لەسەر یەكێتی دەبێت، بەتایبەتی لەرووی سیاسی و ئابورییەوە؟

سەعدی پیرە: لەسەر یەكێتی نا، لەسەر هەموو كوردستان، بە ئەمریكییەكانمان وت “نەتانوانیوە سزاكانی سەر مەكسیك جێبەجێ‌ بكەن”، ئەگەر مەبەستیان نە ڕۆیشتنی نەوت بێت بە تەنكەر كێشە نییە، بەڵام ناتوانرێت بەوردی كۆنتڕۆڵی سنورەكان بكرێت. بۆ یەكێتی زیانی دەبێت، بەڵام قابیلی چارەسەرە.

خەڵك: لە نێو یەكێتیدا دوو لیژنە دروستكران بۆ چاكسازی لە حزب و حكومەت، بەڵام شتێكی ئەوتۆتان نەكرد؟

سەعدی پیرە: نەخشەڕێگایەكمان هەبوو بۆ گۆڕانكاری. زۆرجار لایەنە سیاسییەكان، ئیش بۆ خەڵك دەدۆزنەوە، نەك خەڵك بۆ ئیش بدۆزنەوە و گۆڕانكاری لەسەر ئەو بنەمایە بكەین.

خەڵك: بەڵام هیچتان نەكرد؟

سەعدی پیرە: هیچمان نەكرد، چونكە ئەگەر لە حكومەت بیكەین، دەبێـت ئیدارە بگۆڕدرێت، ئەگەر لە حزب بێت، دەبێت كۆنگرە بكرێت. رەنگە پێویست بێت لەسەر ئاستی مەكتەبی سیاسی و سەركردایەتی و بەڕێوەبەرە گشتییەكان یان فەرماندەكان گۆڕانكاری بكرێت.

چاوپێکەوتن

(خەڵك) دیمانەیەكی بڵاونەكراوەی ڕۆژنامەوانێكی عەرەب لەگەڵ نەوشیروان مستەفا بڵاودەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
بۆیەكەمجار (خەڵك) لە زاری عەلی ناجی، ڕۆژنامەنووسی عیراقی، دیمانەیەكی ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا، ڕێكخەری گشتی پێشووی بزوتنەوەی گۆڕان بڵاودەكاتەوە، كە تایبەتە بە هەندێك پرسی پەیوەست بە قۆناغە مێژووییەكانی عیراق و كوردستان و سیاسەتی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان، كە لەلایەن كەسی نەوشیروان مستەفاوە لە ساڵی 2009 دامەزرا و هەر لەو ساڵەدا لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستاندا توانی ببێتە خاوەنی 25 كورسی پەڕلەمانی و پێگەیەكی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسەتی هەرێمی كوردستان بۆخۆی دیاری بكات.

دەقی دیمانەكە وەك ڕۆژنامەنوسە عیراقییەكە خۆی بۆ (خەڵك)ی باس دەكات:
لە ساڵی 2012 چاوم بە نەوشیروان مستەفا، دامەزرێنەری بزوتنەوەی گۆڕان كەوت لە ماڵە سادە و ساكارەكەی، كە جلێكی مەیلەو شینی لەبەردابوو.

لە هۆڵی دانیشتنی ماڵەكەی زۆر بە گەرمییەوە پێشوازی لێكردم، جگە لەئێمە، كە من لەگەڵ هاوڕێم كاك نەژاد ڕۆیشتبووم، دوو كەسی تری كورد، كە لە سایتی (سبەی) كاریان دەكرد لەگەڵمان دانیشتبوون، ئەو لە تەنیشت خۆیەوە داینیشاندم و دوای كەمتر لە 10 خولەك دوو كەسەكە چوونە دەرەوە، پاشان ئاخاوتنمان بە زمانی عەرەبی دەستپێكرد.

نەوشیروان مستەفا وتی: بەخێر ببێیت بۆ سلێمانی و ئەم گەڕەكەی، كە تێدایت لەئێستاوە هەر بە ناوی تۆوەیە، كە عەلی ناجییە و ناوی شاعیرێكی كوردە.

من ناوبانگی تۆم لە سەردار عەبدوڵڵا، پەڕلەمانتاری بزوتنەوەكە بیستووە، كە كەسێكی گەلی كوردت خۆش دەوێت و بایەخ بە دۆزی كورد دەدەیت “ئەو چاوپێكەوتنەكەی بۆ ڕێكخستم”.

سوپاسم كرد بۆ قسەكانی و بۆ ئەو پێشوازییە گەرمەی لێكردم، دوای ئەوەی چایان بۆ هێناین، قسەكانمان لەبارەی دەستوری عیراقییەوە دەستپێكرد، نەوشیروان مستەفا وتی: من و مام جەلال و كاك مەسعود و كاك ڕۆژ نوری شاوەیس، وەك نوێنەری كورد دانوستانمان كرد بۆ دانانی دەستورێكی عیراقی، كە دەستورێكی باشە و خزمەت بە گەلی كورد دەكات.
بەردەوام بووین لە دانوستان و ئەو دانوستانەش زۆری خایاند، تا ئەو كاتەی شیعە و سوننەمان بە خواستی خۆمان لە دەستوردا ڕازیی كرد.

دوای ئەوەی هاتە سەر باسی ئەو حزبە سەرەكییانەی، كە حوكمڕانی عیراقیان كردووە، لەوانەش حزبی دەعوە، ئەو وتی: ئەو حزبە تەقلیدی هیچ مەرجەعێكی شیعە ناكاتەوە. من وەك عەلی ناجی تووشی شۆك بووم، كە چۆن كاك نەوشیروان ئەو زانیارییە دەزانێت، پرسیارم لێكرد لەكوێوە ئەو زانیارییە دەزانیت، لەكاتێكدا تۆ شیعە نیت.

نەوشیروان مستەفا وتی: حزبی دەعوە و ئەندام و سەركردەكانی بە باشی دەناسین (مەبەستی مالكی و عەبادی و ئیبراهم جەعفەری بوو)، ئەوان شوێنكەوتەی حسێن فەزلوڵڵان (مەرجەعی شیعەی لوبنانی) و تەقلیدی هیچ مەرجەعێك ناكەنەوە بە عەلی سیستانیشەوە.

دوای ئەوەی لەبارەی كەركوكەوە پرسیارم لێكرد، ئەو وتی: چارەسەرەكەی لەڕێی دەستوری عیراق و جێبەجێكردنی دەستور و بڕگەكانی پەیوەست بە كەركوک، كێشەكانی چارەسەر دەكات.

پاشان گفتوگۆمان لەبارەی ئەمریكاییەكان و ڕۆڵیان لە عیراقدا كرد، ئەو وتی: ئەمریكا تاكە لایەنی بەهێز نییە لە عیراق، بەهێزترینیش نابێت لە جیهاندا، چونكە لەئێستادا دەوڵەتی بەهێزی هاوشێوە سەریانهەڵداوە.

وتم ڕێگەم بدە بوێربم و هەندێك پرسیاری بوێرانەت لێبكەم، كە لێرەدا دەكرێت میواندارییەكەت بقۆزمەوە و دەشزانم میوان پێگەیەكی گەورەی هەیە لای ئێوە و ڕێزی زۆری لێدەگرن.

كاک نەوشیروان بە پێكەنیوە وتی، پرسیار بكە، پێم وت، بۆچی بە دەستێكی ئاسنین گۆڕان بەدەستەوە ناگریت، لە هەمان كاتدا ئێوە لە سێبەردان و بە دەگمەن لە میدیاكاندا دەردەكەون؟ لەو دەمەدا جگەرەی دەكێشا و جگەرەیەكی داگیرساند و بە توندی دووكەڵەكەی هەڵمژی و وەڵامی دەستی ئاسنینی بۆ بزوتنەوەكە پشتگوێ‌ خست و منیش حەزم نەكرد بێزاری بكەم، بۆیە وتی: نامەوێت لە میدیاكاندا وەك هەندێك لە سیاسەتوانان زۆربڵێ‌ بم.

پێم وت، تۆ بەشێكیت لە دروستكردنی بڕیار لە كوردستانی عیراق، بەڵام خواستی گەلەكەت بەجێنەگەیاندووە.
نەوشیروان مستەفا وتی: “كە لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەرچووم، دەستبەرداری پۆستەكان بووم بۆ بەدیهێنانی ئایندەیەكی باشتر بۆ كوردستان و گەلەكەی”. لەو دەمەدا باسی لە گرنگی ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن و ئەو ئامانجانە كرد، كە دەكرێت بیانهێنێتەدی.

بەر لە تەواوبوونی چاوپێكەوتنەكە، كە زیاتر لە كاتژمێرێكی خایاند، پرسیارم لەبارەی شەڕی پشت ئاشانەوە لێكرد، نەوشیروان مستەفا لە دوای كێشانی جگەرەیەك وتی: “ڕاگەیاندنی شیوعی بەهێز بوو، ئێستاش هەر بەهێزە”.

لەكاتی ماڵئاوییدا، لە بەردەم دەرگای هۆڵەكە پێی وتم: دەرگامان كراوەیە بۆت كاك عەلی و پێشوازی لە بوێری و بایەخت دەكەین، هەر كاتێك دێیت بەخێر بێیت.

من وەك عەلی ناجی، كە توێژەرم لە كاروباری كوردی، هیواخوازم كوڕەكانی كاك نەوشیروان مستەفا و ئەوانەی هەڵسورێنەری بزوتنەوەی گۆڕانن، كتێبی “پەنجەكان یەكتری دەشكێنن” كە بە زمانی كوردی نووسراوە، بۆسەر زمانەكانی تر وەربگێڕن، لەوانەش زمانی عەرەبی، چونكە شایتحاڵێكی گرنگی گەلی كوردە لەو قۆناغە مێژووییەدا.

عەلی ناجی لەدایكبووی 1987، ڕۆژنامەنووسێكی عیراقییە و ئێستا لە پاریس نیشتەجێیە، توێژەرە لە  كاروباری كورددا و كتێبێكی لەبارەی پارتی كرێكارانی كوردستان (pkk ) بڵاوكردۆتەوە بە ناونیشانی “ئەو چەكانەی بۆ ئاشتین” كە بە دوو چاپ لە كتیبخانەكاندا دەستدەكەوێت.
كتێبێكی تریشی هەیە، كە لە قۆناغی هاتنەبەردایە لەبارەی كوردی ئێران بە ناوی “ئەو چیایانەی گوللـە ماندووی كردوون”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

خانمە كاندیدێكی كورد بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج بۆ (خەڵك) دەدوێت

خەڵك – بەشی هەواڵ

خانمێكی كورد، كە دانیشتووی وڵاتی نەرویجە، لە سەر داوای پارتێكی ئەو وڵاتە كاندیدە بۆ هەڵبژاردنی شارەوانی “شاری فریدركستاد”.

ڤیان حەمەلاو، خانمە كوردێكی شاری سلیمانییە، لە ساڵی 2002 چۆتە دەرەوەی وڵات و لە نەرویج نیشتەجێ‌ بووە، لە ئێستادا ئەم خانمە لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان و وەك نوێنەری شاری فریدركستاد دەست نیشان كراوە.

 

لە گفتوگۆیەكدا لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك)، ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاو تیشكی خستە سەر ژیانی و وتی: ناوم ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاوە بە ڤیان حەمەلاو ناسراوم، لە ساڵی 1976 لە دایك بووم، خاوەن بڕوانامەی دبلۆمم بەر لە هاتنم بۆ نەرویج سەرقاڵی كاری مامۆستایی بووم، لە ساڵی 2002 هەرێمی كوردستانم بەرەو وڵاتی نەرویج بەجێ هێشتووە، بە گەیشتنم بە دەرەوەی وڵات، بڕوانامەی شارەزایی و پەروەردەیی و كاركردنم لەگەڵ منداڵ و لاوان بەدەست هێناوە.

سەبارەت بە خۆگونجاندن لەگەڵ كەلتور و داب و زمانێكی دیكە، ڤیان دەڵێت”كا تێك هاتمە وڵاتی نەرویج هیچ شارەزاییەكم لە زمان و فەرهەنگی نەرویجی و نرخی مرۆڤایەتی نەبوو، بەڵام بەشێوەیەكی خێرا هەموو شتێك پێچەوانە بووە وە،هەماهەنگی لە نێوان كەلتوری كورد و نەرویجی وای لە من كرد، بە زوویی شارەزایی زمان پەیدا بكەم و لە بواری سیاسی كاربكەم، بۆ لە سیاسەتیشدا، چونكە من لە خانەوادەیەكی خەباتگێڕ لە دایك بووم هەڵبەت دەبێت ئەم هۆكارەش كاریگەری هەبووبێت كە وا لە وڵاتێكی ئەوروپایی تێكەڵ بە كاری سیاسی بوومەتەوە”.

ڤیان حەمەلاو، لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، ئێستا كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان وەك نوێنەری شاری فریدركستاد، ئەو دەڵێت لێرە كاری حزبی بەراورد بە هەرێمی كوردستان جیاوازە، هەموو هەوڵێك بۆ خزمەتكردنە، ئەوەش كە تێكەڵ بە كاری سیاسی و حزبی دەبێت پێویستی بە خۆ لێڕابینینە چونكە لێرە خزمەتكردن ڕۆڵ دەبینێت.

بە پێی وتەكانی ڤیان، لە نەرویج، كوردەكان هۆگرییان بۆ پارتی كرێكاران هەیە، بەڵام ڤیان پێچەوانەی خواستی بەشێك لە ڕەوەندی كوردی دەڵێت، پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، یەكێك لە پارتە هاوخەم و دڵسۆزەكانی قەزییەی كوردییە، بە وتەی ڤیان، لە سەردەمی پەلاماردانی داعش بۆ باشوور و ڕۆژئاوا و دواتریش لە میانی پەلاماردانی توركیا بۆ عەفرین و ناوچەكانی ڕۆژئاوا، كاتێك وەك كوردێك ئەم باسەم لا وروژاندوون، بە هەوڵی ئێمە و بەشێكی زۆر لە ئەندامانی پارت، نوێنەری پارتی چەپی سۆسیالیست، لە پارلەمان داكۆكی سەختی لە قەزییەی كوردی كردووە، تەنانەت لە زۆر بابەتی دیكەی پەیوەست بە دۆخی كورد لە پارچەكانی دیكەی كوردستان قسەمان هەبووە لەگەڵ بەرپرسان و كاربەرێكەرانی نەرویجی گەنگەشەی بارودۆخەكانمان كردووە، پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویجیش لەگەڵ ئەوەیە كە كورد خاوەن كیانی خۆی بێت.

ڤیان لە ئێستادا، كاری ڕۆژانەی لە باخچەی ساوایانە، ئەو دەڵێت: بە لەبەرچاوگرتنی شارەزایم لە بواری پەروەردەیی، تا كاری باشتر بكەم بۆ یارمەتیدانی منداڵ و گەنج بۆ ئەوەی لە كەشێكی ئارام و ئابوریەكی جێگر و تەندروستیەكی باشتردا گەورە ببن، خزمەت دەكەم، تێكەڵی و هەماهەنگیشم لەگەڵ هاوڵاتیانی نەرویجی و نەتەوەكانی دیكە زۆر باشە، هەوڵ و ماندوو بوون و خەمخۆریم بۆ كارەكەم ئەوەی لێ‌ دەخوێنمەوە كە جێی متمانەی هاوڵاتیانی نەرویجی و غەیرە نەرویجییەكانی شارەكەم بم تا لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكاندا سەركەوتوو بم و لە نێوان وڵاتی دایك و وڵاتی نیشتەجێمدا ببمە هۆیەك بۆ لێك نزیكبوونەوەی زیاتری كەلتور و خەم و كۆژانەكانمان و پردی پەیوەندی نێوان كورد و نەرویج بم، دیموكراتی بۆ هەمووان گرنگە، من هیواخوازم لە ڕێگای پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویج باشتر بتوانین بە ناوی مرۆڤایەتیەوا پەیوەندی لەگەڵ یەكتر بكەین.

سەبارەت بە دەسپێكردنی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن و ڕێوشوێنەكانی بانگەشە كردن، ئەو خانمە كوردە دەڵێت: بانگەشەی هەڵبژاردن بە پێی یاسا ڕێكخراوە و ناتوانیت لە بەند و مەرجە یاساییەكان لابدەیت، وەك خانمێكیش كە خۆم كاندید كردووە لەوە ناترسم نازناوێكی خراپ یان تۆمەتێك یان كارێكی نەشیاوم بەرامبەر بكرێت ئێرە زۆر پێچەوانەی هەرێمی كوردستانە بە داخەوە دەیڵێم دەبینین لای خۆمان چی ناوەناتۆرە و بانگەشەی خراپ شوێن كەسەكان دەخرێت، كە پشت بەخوا ئێمەش دەبێت ببینە دەوڵەت و بەو دۆخە بگەین كە لە نەرویج دەگوزەرێت، لێرە كاندیدەكان پێشوەختە دەبێت خول ببینن، تا كۆتایی هەڵمەتی بانگەشە كاندید دەبێت سێ‌ خول ببینێت، ناتوانیت بۆ هەموو جێگەیەك و هەموو شوێنێك بچیت و بێ‌ ئاگاداركردنەوە بانگەشە بكەیت، ماوەیەكە هەڵمەتەكان دەستیان پێكردووە و لە ڕێگەی دانانی مەوعید سەردانی شوێن و جێگەكان دەكەین و ئامانج و بەرنامەمان بۆ خەڵك ڕوون دەكەینەوە، ئەولەویەتیش بۆ ڕێز گرتنە لە بەرامبەر و ڕەچاوكردنی مافی ئەوی دییە، چونكە ئێستا 9 پارت لە نەرویج، بە پارتی ئاینی و نەتەوەیی و چەپ و ڕاست ڕەو لە كێبڕكێداین بۆ بردنەوە.

كاندیدە كوردەكەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج، پێی وایە، پارتی چەپی سۆسیالیست، یەكێك لەو پارتانەیە كە داوای ئەوەی لە بەرپرسانی وڵاتی نەرویج كردووە كە هەر كەسێك بە كورد و غەیرە كورد كاتێك پەنا بۆ نەرویج دەهێنێت دەبێت پەنا بدرێت و وەك مرۆڤێك مافی هەبێت.

بڕیارە 19-9-2019 هاوڵاتیانی نەرویجی بچنە سەر سندوقەكانی دەنگدان و نوێنەری خۆیان بۆ شارەوانییەكان دیاری بكەن.
نەرویج یەكێكە لە وڵاتە ئەوروپییە سكاندیناڤییەكان، سنووری ھەیە لەگەڵ ھەریەك لە سوید، فینلاند، ڕووسیا، سنووری دەریایی لەگەڵ ھەریەك لە وڵاتانی دانمارك و بریتانیادا ھەیە.

نەرویج بە باشترین وڵات دادەنرێ لە ڕووی بژێوی ژیان.

ئەمانەی خوارەوە گەورەترین شارەكانی نەرویجن بە پێی سەرژمێری ساڵی 2014
ئۆسلۆ (نزیكەی 634000 كەس)
بێرگێن (نزیكەی 272000 كەس)
ترۆندهەیم (182000 كەس)
ستاڤانگێر (نزیكەی 130000 كەس)
كریستیانساند (نزیكەی 86000 كەس)
فریدریكستاد (نزیكەی 78000كەس)
ترۆمسۆ (نزیكەی 72000 كەس)
ساندنێس (نزیكەی 72000 كەس)
دراممێن (نزیكەی 66000 كەس)
سارپسبۆرگ (نزیكەی 54000 كەس)

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات”
سادیقون هەڵوێستی خۆی بۆ (خەڵك) لەبارەی سزاكانی سەر ئێران ئاشكرا دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەعد شاكر عەزیز، پەڕلەمانتاری فراكسیۆنی (سادیقون) كە لەلایەن قەیس خەزعەلی، سەرۆكی بزوتنەوەی ئەهلی حەقەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، لە دیمانەیەكدا لەگەڵ (خەڵك) باس لە ژمارەیەك پرسی نێو گۆڕەپانی سیاسی ئێستای عیراق دەكات و هەڵوێستی فراكسیۆن و بزوتنەوەكەیان لەبارەی ڕەوشی سیاسی وڵات و تەنگژەكانی ئێستای ناوچەكە دەخاتەڕوو.

خەڵك: لەئێستادا باس لە بوونی بەعسییەكان دەكرێت لە ناوەندە دیپلۆماسییەكانی دەوڵەت و لەلایەن چەند پەڕلەمانتارێكی عیراقییەوە ئەو پەرسە دەوروژێنرێت، ئێوە لە فراكسیۆنی (سادیقون) چۆن دەڕواننە ئەو پرسە؟

سەعد شاكر عەزیز، وەزارەتی دەرەوە، كە گرنگترین جومگەی دەوڵەتی عیراقە، بەو پێیەی لەنێوەندە دەرەكییەكان و نێوەندە نێودەوڵەتییەكاندا نوێنەرایەتی حكومەت و گەلی عیراق دەكات، بۆیە دەبێت ئەوانەی لە باڵێوزخانەكاندا دادەنرێت، بە باشی وردینی ناوەكانیان بكرێت لەلایەن دەزگای لێپرسینەوە و دادپەروەری (ڕیشەكێشكردنی بەعس) و دەزگاكانی تری وەك دەزگای چاودێری دارایی و دەزگای دەستپاكی و یاسای لێپرسینەوە دادپەروەری نەیگرێتەوە یان كەسێك لە خێزانەكەی ئەو یاسایە نەیگرێتەوە و تۆماری نیشتمانی بێخەوش بێت.

(خەڵك): ئەوانەی تۆمەتی بەعسیبونیان ڕووبەڕوو دەكرێتەوە، یان ناوەكانیان لەلایەن ئەندامانی پەڕلەمانی عیراقەوە دیاریكراوە كە گوایە بەعسیبوون و لە سەردەمی ڕژێمی پێشوودا كارییان لە دەزگاكانی بەعسدا كردووە، بەڵگەی تەواوەتییان لەسەر كۆكراوەتەوە، یان تەنیا وەك گومان داوای لێكۆڵینەوە لە تۆمارەكانیان دەكرێت؟

سەعد شاكر: لیژنەكانی پەڕلەمان هەریەكەو پسپۆڕە لە بواری خۆیدا، لیژنەی پەیوەندییەكانی دەرەوەش شارەزاتر و ئاگادارترە لەو ڕووەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پەڕلەمانتاران دەتوانن چاودێربن بەسەر تەواوی جومگەكانی دەوڵەتدا، هەندێك لە پەڕلەمانتاران دەستەواژەیان بەدی كردووە، سەبارەت بە هەندێك لە كەسێتییەكان لە كونسوڵخانەكانی عیراقدا لە دەرەوە، كە گومانیان لێدەكرێت پەیوەندییان بە حزبی بەعسەوە هەبێت، بۆیە ئێمە لەمڕۆدا دەمانەوێت لە چوارچێوەی حزبی بێینە دەرەوە و هەر تەنیا نوێنەرایەتی حزبەكانمان نەكەین و نوێنەرایەتی عیراق بكەین لەو ڕووەوە، بە تایبەت كە پەیوەندییەكانی دەرەوەی وڵات سێكتەرێكی گرنگی دەوڵەتە، بە تایبەت لەم ڕەوشەی ئێستادا، كە عیراق دەیەوێت بەڕووی هەموواندا كراوەبێت و لەدەرەوەی چوارچێوەی میحوەرەكاندا بێت، بۆیە دەبێت هەركەسێك بۆ باڵێوز دیاریی دەكرێت، وردبینییەكانی هەمەلایەنە و تەواوەتی بە تۆمارەكەیدا بكرێت.

خەڵك: هەڵوێستی فراكسیۆنی (سادیقون) بەرانبەر بە بوونی هێزە بیانییەكان بە گشتی و هێزەكانی ئەمریكا بە تایبەت چییە و چۆن دەڕواننە بوونی ئەو هێزانە لەسەر خاكی عیراق؟

سەعد شاكر: فراكسیۆنی سادیقون، بە هەموو شێوەیەك بوونی هێزەكانی ئەمریكا لەسەر خاكی عیراق ڕەتدەكاتەوە، باشترین بەڵگەش بۆ دروستی ئەم هەڵوێستە، دەستدرێژییەكانی ئەم دواییەیە، كە كرایە سەر هێزەكانی عیراق و تێیدا ژمارەیەك لە هێزەكانی سوپا و پۆلیسی فیدراڵی شەهید بوون، لەلایەكی تریشەوە دەتوانیین بەڵێین ئەم هێزەی ئێستا لە عیراقدا هەیە، هێزی شەڕكەرە نەك هێزی مەشقپێكردن، بەڵگەش بۆ ئەمە بەئامانجگرتنی هێزەكانی عیراقە لەلایەن ئەو هێزانەوە، كە لە دەرەوەی چوارچێوەی دەسەڵاتیاندایە.

پێشتر فراكسیۆنی سادیقون، چەند بڕگەیەكی خستەبەردەم سەرۆك وەزیران و فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عیراق، تا زانیاری تەواوەتی لەبارەی ئەو هێزانەوە ئاشكرابكات، بە تایبەت لەڕووی ژمارەی ئەو هێزانەی لەنێو سنوری عیراقدان، شوێنی بونیان لەنێو خاكی عیراق، پاشان هۆكاری بونیان لە وڵاتدا، گەر بۆ مەشقپێكردنە، پێویست ناكات ژمارەیان لە سەروو هەزارانە ساربازەوە بێت، واتا پێویستە ژمارەیەكی شیاو بێت، بەڵام شیاو نییە و قبوڵ ناكرێت ژمارەیان هەزاران سەرباز بێت.

خەڵك: ئەمریكا لە ساڵی 2003دا ڕژێمی بەعسی ڕوخاند و هۆكاری كەوتنی ئەو ڕژێمەش لە دوای دەیان ساڵ لە حوكمڕانی، هۆكارە سەرەكییەكەی ئەمریكا بوو، ئێوە پێتان وانییە لەئێستادا ئەمریكا خۆی بە شیاوی مانەوە بزانێت لە عیراقدا لەكاتێكدا سیستمی نوێی حوكمڕانی لەسەر دەستی ئەمریكاییەكان لە عیراقدا دروست بوو؟

سەعد شاكر: ئەمە بۆچوونێكی تایبەتە و ناكرێت گشتیگر بكرێت، ڕاستییەكەی هۆكاری ڕوخانی ڕژێمەكەی سەدام حسێن گەلی عیراق و قوربانیدانی گەلی عیراق و خوێنی شەهیدان بوو، كە بونە مایەی ڕوخاندنی دیكتاتۆری، بگرە ئەمریكاییەكان پیلانیان لە دژی عیراق گێڕا و بوونە مایەی كاولكردنی عیراق و بوونە مایەی كاولكركردنی دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەكانی وڵات، لەمڕۆشدا، كە سوپا بەهێز نییە و وەزارەتی بەرگری لاوازە ئەوەیە، كە ڕێگە نادەن چەكی قورسی هەبێت و تەنیا خاوەنی چەكی مامناوەند بێت، ئەمریكاییەكانن.

هەروەها ئەمریكاییەكان، هۆكاری سەرەكی هاتنەناوەوەی داعش بوون بۆ نێو وڵات، لەمڕۆشدا ئەمریكا پەیام ڕەوانە دەكات لەبارەی سەرهەڵدانەوەی ڕێكخراوە توندڕەوەكە و دەیانوێت جارێكی تر تەنگژە و ئاڵۆزی لە وڵاتدا دروستبكەنەوە، ئەمەش بەو هۆیەی، كە حكومەتی عیراقی دەیەوێت ئازاد بێت لە مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو وڵاتانەی دەیەوێت ڕێككەوتن و گرێبەستن و بازرگانیان لەگەڵ بكات و پەیوەندی لەگەبَیاندا باش بێت.
ئێمە بەڵگەی تەواوەتیمان هەیە، كە ئەمریكا داڵدەی پاشماوەی چەكدارانی داعش دەدات، بەو پێیەی لەم ماوەیەدا هێلیكۆپتەرەكانی لەو ناوچانەدا نیشتوونەتەوە، كە شوێنی چەكدەكانی ڕێكخراوەكەیە، ئەم بەڵگانەش لای حەشدی شەعبی پارێزراون، لەمڕۆدا واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات، ئەمەش لەكاتێكدایە، كە عیراق دەیەوێت لەڕووی ئابورییەوە بگەڕێتەوە و بوژاندنەوە بەخۆوە ببینێت.

خەڵك: ئێوە چۆن دەڕواننە تەنگژەكانی ئێستای نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكان و كۆماری ئیسلامی ئێران و پێتان باشە هەڵوێستی دەوڵەتی عیراقی لەم ڕووەوە چۆن بێت؟

سەعد شاكر: ئێمە دەمانەوێت عیراق بەڕووی هەموو وڵاتاندا كراوەبێت و مامەڵە لەگەڵ هەموواندا بكات، و ڕێگە نەداتن خاكی وڵاتەكەی لە دژی وڵاتێكی تر بەكاربهێنرێت، دەمانەوێت مامەڵەكانی عیراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی وڵاتدا بگونجێت و لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش دابمەزرێت.

دەبێت ئەوەمان لەیاد نەچێت، یەكەم وڵات، كە لە دژی داعش لە عیراقدا جموجۆڵی كرد، كۆماری ئیسلامی ئێران بوو، یەكەم وڵات، كە سنورەكانی خۆی بەڕووی عیراقییەكاندا كردەوە و چەك و تەقەمەنی و ڕاوێژكاری ئەمنی ڕەوانە كرد ئێران بوو، بۆیە ئێمە بە هەموو شێوەیەك ئەو سزایانە ڕەتدەكەینەوە، كە لەلایەن ئەمریكاوە بەسەر گەلی ئێراندا دەسەپێنرێت.

ئەمریكا لەئێستادا پیلانی هەیە، لە سنورەكانی نێوان عیراق و سوریا، ناوچەیەكی ئارام بۆ ڕێكخراوی داعش دروست بكات، حەشدی شەعبیش لەو بارەیەوە بەڵگە و وردەكاری تەواوەتی لەبەردەستدایە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان