سەردێر

لە نێوان خراپ و خراپتر….!!

عەبدولواحێد محەمەد


ئاشكرایە پرۆسەی پەروەردە و فێركردن كاریگەری تەواوی لەسەر هەموو جومگەكانی وڵاتدا هەیە، واتە ئەگەر پەروەردەكە باش بەڕێوەچو بێگومان لێكەوتەكانی باش دەبێت و رەنگدانەوەی باشیشی بۆ ئێستا و ئایندە دەبێت، ئەگەر پێچەوانەكەشی بێت مەپرسە ئاكامەكەی چی دەبێت، بۆیە لە هەموو بارودۆخێكدا دەبێت پرۆسەی پەروەردە پێدراوی خۆی بدرێتێ و بە هەر نرخێك بێت دەبێت بەردەوام بێت، لێرەدا بە پێویستی دەزانم وتەكەی ونستۆن چەرچل سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا بخەمەوە یاد، كاتێك لە شەڕی جیهانی دووەمدا گەورە بەرپرسان هەواڵی ئەوەیان بە چەرچڵدا كە لەندەن بۆمباران دەكرێت و دەسوتێت و لە بارودۆخێكی خراپدایە، چەرچل پرسیاری لێكردن و وتی پێم بڵێن پرۆسەی پەروەردە و دادگاكان بەردەوامن، وڵامیان دایەوە و وتیان بەڵێ‌، ئەویش وتی كەوایە بەریتانیا بەخێرە و چارەنوسی باش دەبێت، بە داخەوە لە وڵاتەكەی ئێمە هەر ئاستەنگێگ دێتە پێشەوە، یەكەمجار پەروەردە دەكەوێتە ژێر هەژمونەكەی و نیوە پەكی دەكەوێت، بە تێكڕا لە 2014ەوە پرۆسەی پەروەردە بە هەوراز و نشێودا بەڕێوەچوە، كاتێكیش كۆڤید-19 سەری هەڵداو بە هەموو جیهاندا بڵاوبۆوە، دیسان گورزە كەمەر شكێنەكە بەر پڕۆسەی پەروەردە كەوتەوە، دیارە ساڵی خوێندنی 2019-2020 بەهەر شێوەیەك بێت تێپەڕێنرا، بە هیوای ئەوەبووین ساڵی خوێندنی (2020-2021) لە رەوشێكی باشتر و لە بایەخ پێدانێكی زیاتردا بەڕێوەبچێت، مخابن بارودۆخەكە بە دیوە نەرێنیەكەی بەردەوامبوو، بە قەد ئەو بارودۆخە مامەڵەی وەزارەتی پەروەردەش وەكو پێویست نەبوو كە دەبوو ئەوە لە بەرچاو بگیرابا ئەو ڤایرۆسە نەفرەتیە كۆتایی ناێیت و ناشبێت ژیان بوەستێت كە پایە بنەڕەتیەكەی پرۆسەی پەروەردە و فێركردنە،بیر و بۆچون و پڕۆژەی باش هەبوو، بە تایبەت پڕۆژەكەی (ی.م.ك) كە بەدڵنیاییەوە ئەگەر بەركاربكرابا، لە ئێستادا لە نێوان بژاردەی خراپ خراپتر نەدەبووین، خراپترەكە ئەوەیە ئەمساڵ قۆناغەكانی 1 تا 11 هەموی كۆبكرێتەوە 25 رۆژ بە كردارەكی پرۆسەی خوێندن بەڕێوەنەچوە، تۆ بێی و بڕیاری پەڕینەوە بدەی یان ئەوەتا ساڵی خوێندن رابگیرێت كە ئەمە خۆی لە خۆیدا گرفتێكی گەورە دروست دەكات و بوماوەكانی نەك هەر بۆ ساڵی دادێ بەلكو بۆ ساڵانی دواتریش بە قوڵی دەمێنێتەوە، ئەمەیان شیكاری و هەڵوەستەیەكی وردی دەوێت، بۆیە بەهەر شێوەیەك بێت نابێت بڕیاری وا بدرێت، خراپەكەش ئەوەیە بڕیاری خوێندن ئەلیكترۆنی بدرێت، ئەوەشیان گرفت و لەمپەری زۆری لەبەردەمدایە، راستە بە تیۆری ئاسانە، بەڵام بە كردارەكی ئاستەنگەكانی زۆرن، لە سەروی هەمویانەوە تازەیی پڕۆسەكە ئینجا وەرە سەر شارەزایی و ژینگەی خێزان و هێلی ئەنتەرنێت و كارەبای بەردەوام،خۆی لە بنەڕەتدا شارەزابوون و راهاتن لەسەر ئەو تەكنیكەی فێركردن كارێكی باشە، بەڵام بەو خێراییە زەحمەتە وەكو ئەوەی دەخوازرێت بشكێتەوە، جگە لەوەش ئەسڵی پرۆسەكە پەروەردەیە ئینجا فێركردن، بەڕای خۆم ئەو هەموو كێشە و ئالنگاریانەی لە كۆمەڵگەكەماندا هەیە و رۆژانە پەنجەی بە درێژ دەكەرێت و خەفەتی لێدەخورێت، هۆكارەكەی پەروەردە ناكامڵەكەی ساڵانی رابردووە، بۆیە دەبێت لە كاتی بەكارهێنانی ئەو چارەسەرە خراپە ، بۆ ئەم قۆناغە نائاساییە دەبێت تێفكرینێكی جددیش هەبێت، بۆ دیوە گرنگەكەی پرۆسەكە ئەویش پەروەردەیە، بۆیە دەبێت هاوشانی فێركردنی ئەلیكترۆنی ئەو هەنگاوانەش لەبەرچاو بگیرێت كە تا ئیستا وەزارەتی پەروەردە خۆی لێ بێ دەنگ كردیە، لەوانە:
1- كەس نیە ئەو راستیە نەزانێت قۆناغەكانی (1-2-3)ی بنەڕەتی بەو شێوە فێركردنە هیچ فێر نابن، چونكە توانای ئەوەیان نیە پیادەی بكەن، جگە لەوەش ئەو پەپولە بێوەیانە پێویستیان بەوەیە یەكێك دەستیان بگرێت و زاخاوی مێشكیان بدات، بێگومان ئەوەش بە مامۆستا و لە ناو پۆل دەبێت، بۆیە بارودۆخی ئەو سێ قۆناغە دەبێت لەبەرچاو بگیرێت ئەگەرچی تا ئێستا ئەوە نەكراوە.
2- زۆر گرنگە تەواسوڵێكی گەرموگوڕ لە نێوان مامۆستایان و قوتابیان و خوێندكارانەوە هەبێت، ئەگەر هەفتانە بۆ رۆژێكیش بێت، بەپێی بنەما پەروەردەییەكان ئەو دوولایەنە زیاتر لە یەكتر تێدەگەن و سەرچاوەی بەرهەمهێنانی نەوەی تەندروستن، لە غیابی هەر لایەنێك لەو دوو لایەنە یان لێك دووركەوتنەوە، پرۆسەی پەروەردە سودی پێویستی نابێت،یان زۆر كاتی دەبێت و لە چاو تروكانێكدا ئەوەی كرابێت لەبیر دەكرێت.
3- زۆر پێویست بوو بیر لە جوگرافیای هەرێم و ئەو تەكنیكانەی لەم وڵاتە بەكاردێت بكرابایەوە، بەسەدان دێهات و شوێن هەیە لە بنەڕەتدا ئەنتەرنێتیان نیە كارەباش سەربار و بنبار، بۆ چارەسەر دەبوو بەڕێوەبەری گشتی و پەروەردەكان دەسەڵاتیان پێ بدرابا، تاوەكو بە پێی هەلومەرجەكە مامەڵەیان لەگەڵ ئەو شوێنانە بكردبا، لەوەدا ناكرێت وابیربكرێتەوە كە كەمینە بكرێتە قوربانی زۆرینە كە من بڕوام وایە ئەسڵی بەكارهێنانی ئەو تەكنیكە تازەیە كەمینە دەبێت.
دوا پەیڤیشم لەو بارەیەوە ئەوەیە، تۆ بڵێی ئێمە لە مەلیك مەلیكتر بین، مەبەستم لە وڵاتە پێشكەوتوەكان باشتر بین هەموو هێلكەكانی پەروەردە و فێركردن بخرێتە سەبەتەی ئەلیكترۆنی و بە دیاریەوە سەرخەوێك بكرێت، پێموایە ئەوە هەڵەیەكی گەورە و باجەكەشی قورس دەبێت، ئومێد دەكەم كاتی بێت و زو زو بگەڕێینەوە ناو ناوەندەكانی خوێندن، ئەو دەم ئاساییە وەك پەرەلێل ئەو تەنكیكەش بەكاربهێنرێت.