سەردێر

لەشکستی نەوتەوە بۆ جەنگی ئاو

سەردەشت محەمەد

هەوڵدان بۆ سەربەخۆی ئابوری لەڕێگەی فرۆشتنی نەوتەوە بەجۆرێک شکستی هێناوە ڕەنگە بە دەیان ساڵی دیکە هێزێک نەبێ بتوانێت ئەو بارە لارەی کەرتی نەوت لەکوردستاندا ڕاست بکاتەوە، دڵنیابونمان لە نەتوانینی ڕاستکردنەوە و قەرەبوکردنەوەی ئەوشکستە، لەو وتەیەی “ئاشتی هەورامی” وەزیری سامانە سروشتیەکانی ئەوکاتەی حکومەتی هەرێمەوە سەرچاوەی گرتووە کە بەئاشکراو لەپەنای سەرۆکی حکومەتی ئەوکاتەی هەرێم و بەبەرچاوی زۆرێک لەدەزگاکانی ڕاگەیاندنەوە باسی لەوەکرد: کە ئەگەر نرخی یەک بەرمیل نەوت بگاتە سەد دۆلاریش ئەوا هێشتا هەرێم ناتوانێت ئەوگرفتانە چارەسەربکات کەبەهۆی ڕاگەیاندنی سەربەخۆی ئابوری و فرۆشتنی نەوتەوە دوچاری بووە.

ئەم شکستەی حکومەتی هەرێم لەکاتێکدایە، کە لەئێستادا ڕۆژانە توانای بەرهەمهێنانی زیاتر لە ٤٣٠ هەزار بەرمیل نەوتی هەیەو چاوەڕواندەکرێت لەداهاتوویەکی نزیکدا بتوانرێت ئەوڕێژەیە بۆ دوو هێندە بەرزتر بکاتەوە ، کەچی سەرەڕایی ئەو ڕێژە زۆرە لەنەوتی ڕۆژانە و ئەو ژمارە زۆرەی بیری نەوت کە لەهەرێمدا دۆزراوتەوە و ئێستا لەلایەن کۆمپانیا بیانیەکانەوە کاری دەرهێنانیان تێدا دەکرێت و وا پێشبینیش دەکرێت لەساڵانی داهاتودا لەڕێگەی ئەو کنەوپشکنینانەی بۆنەوت دەکرێت، کوردستان ببێتە خاوەن چەندان بیرەنەوتی نوێ، ئەمەجگە لەو ڕێژە زۆرەی غازی سروشتی کە لەکوردستان و بەتایبەت لەسنوری پارێزگای سلێمانیدا بوونی هەیە، کە گرنگی و بایەخی ئەم غازە هیچی کەمترنییە لەگرنگی ئەونەوتەی کەلەڕێگەی بۆری و تەنکەرەوە ڕۆژانە ئاودیوی سنوری هەرێمی کوردستان دەکرێت، کەچی تائێستا هاووڵاتیانی کورد باجی سیاسەتی سەربەخۆی فرۆشتنی نەوت دەدەن.

بەرپرسانی حکومەتی هەرێمیش ئەوڕاستییەیان بۆهاوڵاتیان ئاشکراکردووە کە لە ئێستادا هەرێم زیاتر لە بیست ملیار دۆلار قەرزداری کۆمپانیا نەوتیەکان و مووچەی موچەخۆرانی هەرێمن ، ئەمە لەکاتێکدا دەبوو ئێستا بەهۆی فرۆشتنی نەوتەوە هەرێم نەک هەردەبو قەرزار نەبوایە، بەڵکو دەبوو هێندەی ئەو پارەیەی کەقەرزداری کۆمپانیاکان و خەڵکی هەرێمی کوردستانە پارەی لەنێوبانکەکانی کوردستان و دەرەوەی کوردستاندا وەک یەدەگ بۆ نەوەکانی داهاتوو هەڵگرتایە، کەچی “مەسرور بارزانی”سەرۆکی ئێستایی حکومەتی هەرێم لەگەڵ دەستبەکاربونیدا ڕایگەیاند: ئەوان حکومەتێکی قەرزاریان وەرگرتووە، ئەم قسەیەی سەرۆکی ئێستای حکومەتی هەرێم ئەوەمان پێدەڵێت کەبەڵێ هەرێم لە هەوڵەکانی بۆ باشترکردنی ژیان و گوزەرانی خەڵک لەڕێگەی دەرهێنان و فرۆشتنی نەوتەوە شکستی هێناوە.

ئەم شکست و دۆڕانەی هەرێم هێشتا ڕون نییە کەی کۆتایی پێدێت، کەچی جەنگ و ململانێیەکی دیکە بەرۆکی حکومەتی هەرێمی گرتووە، کە زۆر ڕوون و ئاشکرایە هەرێم لەم جەنگەشدا بەشکست و دۆڕانێکی قورسەوە دێتەوە کە زۆر گرانتر و بەئازارترە لەوشکستەی کە لە جەنگی سەربەخۆی ئابورییەوە لەڕێگەی فرۆشتنی نەوتەوە دوچاری بوو، ئەویش جەنگی “ئاوە” .

سەرەتاکانی ئەم جەنگ و ململانێیە لەهەرێمی کوردستان کاتێک دەستی پێکرد کە حکومەتی تورکیا لەڕێگەی پرۆژەیەکی گەورەی ئاویەوە کە بە پرۆژەی “گاپ” ناسراوەو بەگەورەترین پرۆژە لەمێژوی تورکیادا دادەنرێت کە بیست و دوو بەنداو نۆزدە وێستگەی کارەبا و چەندین پرۆژەی دیکەی ئاودێری لەخۆ دەگرێت و وابڕیارەمساڵی ٢٠٢٥ تورکیا کۆتایی بەو پڕۆژەگەورەیە بێنێت، بەمەش تورکیا لەڕێگەی ئەو بەنداوانەوە دەست دەگرێت بەسەر بەشێکی زۆر لە ئاوی هەردوو ڕوباری دیجلەو فوراتدا.

لە لایەکی دیکەشەوە کۆماری ئیسلامی ئێرانیش دەستی کردووە بە گۆڕینی ڕێڕەوی ئاوی ڕووباری سیروان و هەروەها لەڕێگەی دروستکردنی بەنداوی “داریان” لە پارێزگای کرماشان گرفتی گەورەی بۆ ئاوی بەنداوی دەربەندیخان دروست کردووە و بەتایبەت لەم ساڵدا بەهۆی وشکەساڵی و کەمی بارانەوە لەهەرێمی کوردستان بەئاشکرا هەستمان بەم گرفتە کرد، بەڵام ئەوەی هەست بەم مەترسیە ناکات و بێباکە بەرامبەر بەم سیاسەتانەی هەردوو دەوڵەتی توریا و ئێران، بەتەنها بەرپرسانی حکومەتی هەرێمی کوردستانە،.

بێباکی حکومەتی هەرێم بەجۆرێکە کە بەتەنها بیری لای ڕزگاربونە لەو شکستەی کە بەهۆی سیاسەتی هەڵەی لە سەربەخۆی فرۆشتنی نەوتدا دوچاری بوو، بەو هۆیەشەوە قەیرانی دارایی کردووە بەبیانویەک بۆئەوەی پشت لە دۆسێیەکی گرنگ بکات کە ئەویش دۆسییەی چارەسەرکردنی قەیرانی ئاوە کە واچاوەڕواندەکرێت لەچەند ساڵی داهاتوودا هەرێم و تەنانەت عێراق و سوریاش بەتەواوی، لەگەڵ تورکیا و ئێراندا بچنە ململانێ وە و واچاوەڕێ دەکرێت تورکیا و ئێران، بەدیاریکراوی بابەتی ئاو وەک کارتێکی فشار بەرامبەر بەهەرێمی کوردستان بەکاربهێن و بەهۆی ساسەتی هەڵەی هەرێمیشەوە جارێکی دیکە و لەیەک سەردەمدا هەرێم لەشکستی نەوتەوە هەنگاو بنێت بەرەو جەنگی ئاو، کە ئاشکرایە ئەوەی دۆڕاوی ئەم جەنگەشە تەنها و تەنها حکومەتی  هەرێمی کوردستانە، چونکە هەرێم لەساڵی ٢٠١٢ وە بڕیاری لەسەر دروستکردنی چەندین بەنداو داوە کە بەتەواو بونیان هەرێم دەبوو بەخاوەنی زیاتر لە ٤٠ بەنداو، بەڵام تائێستا ٨ بەنداو جێبەجێکراون و توانای گلدانەوەی ئاویان هەیەو ئەوانی دیکە کارکردن تێیاندا ڕاگیراوە یاخود تەواو نەکراون.