سەردێر

میكیاڤیلی بۆ كوردستان قسه‌ ده‌كات

ئەبوبەکر عەلی – کاروانی

بناغه‌ی ده‌وڵه‌ت له‌ ڕێكخستنێكی سه‌ربازیی دروسته‌وه‌ سەرچاوە دەگرێت‌

هه‌میشه‌ هێزی سه‌ربازی و جۆری رێكخستنه‌كه‌ی و عه‌قیده‌ سه‌ربازیه‌كه‌ی و ئه‌و رۆڵه‌ی له‌ ژیانی سیاسی و ده‌وڵه‌تدا ده‌یبینێت، تا راددەیەکی زۆر، ئاوێنه‌ی ده‌ستنیشانكردنی شێوه‌ و مۆدێلی حوكمڕانی و ئاستی به‌هێزی و لاوازی و باشی و خراپی دەوڵەتمان، بۆ دیاری دەکات‌.

له‌ سه‌رده‌می ناسیونالیزم و ده‌وڵه‌تی نوێشدا، هێزی سه‌ربازی لە پاڵ ئه‌ركی به‌رگریكردن له‌ سنوره‌كانی ده‌وڵه‌ت و شكۆی نه‌ته‌وه‌، یەکێ لەو ئەرکە نیشتمانی و ژیاریە گرنگانەی دەبێت ئەنجامی بدات، بەشداریکردنە لە به‌دیهێنان و خەمڵاندنی هه‌ست و ناسنامه‌یەکی نیشتمانی هاوبه‌ش و به‌هێزكردنی گیانی یه‌كگرتوویی نێوخۆیی و تێپه‌ڕاندنی ناسنامه‌ و دابه‌شبوونه‌ بچووكه‌ خوار نه‌ته‌وه‌ییه‌كان.

میكیاڤیلیش له‌ كتێبی (هونه‌ری جه‌نگ)دا، له‌ دیدی بیرمه‌ندێكی سیاسی و سیاسه‌تمه‌دارێكه‌وه‌ قسه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی نێوان رێكخستنی سوپا و سیستمی حوكمڕانی و ده‌وڵه‌تمان بۆ ده‌كات و لەم بارەوە ده‌ڵێت: (بناغه‌ی ده‌وڵه‌ت له‌ رێكخستنی سه‌ربازیی دروسته‌وه‌ هاتووەو سەرچاوە دەگرێت‌) لێره‌شه‌وه‌ (میر)ی سه‌ركه‌وتو نابێت ته‌نها چاوی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بێت، هێزێكی چه‌كدار پێكه‌وه‌ بێنێت، به‌ڵكو ده‌بێت وردیش بێته‌وه‌ له‌وه‌ی، سوپاكه‌ی له‌ چ كه‌سانێك پێكدێت و دیسپلینی سه‌ربازیان چۆنه‌ و پاڵنه‌ری جه‌نگانیان چیه‌ و تا چه‌ند و كوێ گره‌و له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵی و وه‌فاداریان ده‌كرێت؟

له‌م روانگه‌شه‌وه‌ (میر) هۆشیار ده‌كاته‌وه‌ له‌ كێشه‌كانی سوپایه‌ك، كه‌ له‌سه‌ر بناغه‌ی سه‌ربازی (كرێگرته‌) پێكهاتووه‌ نه‌ك هاووڵاتی و گیانی نیشتمان په‌روه‌ری. كه‌ له‌و كاته‌دا مۆدێلی سەربازی کرێگرتە له‌سه‌ر ئاستێكی به‌ربڵاودا باو بووه و تەنانەت‌ تائێستاش لێرەو لەوێ و لەبەرگی کۆمپانیا ئەمنیەکاندا، پاشماوه‌ی ده‌بینرێت.

بۆ نیشاندانی ڕاستی بۆچوونه‌كانیشی، به‌ سه‌رنجدان له‌ ئه‌زموونه‌ مه‌یدانیه‌كان، ئاماژه‌ به‌ ئه‌خلاقی خراپ و پاڵنه‌ری نانیشتمانی سه‌ربازی كرێگرته‌ ده‌كات و دەنوسێت: (كرێ گرته‌ بۆ پاره‌ شه‌ڕ ده‌كات، له‌م پێناوه‌شدا ئاماده‌یه‌ هه‌موو كارێكی نامرۆڤانه‌ و توندوتیژ بێ سڵه‌مینه‌وه‌ ئه‌نجام بدات. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی تەنھا بۆ سامان و پاره‌ ده‌جه‌نگێت، نه‌ك پرۆژه‌ و ئامانجێكی سیاسی و نیشتمان دیاریکراو، بیر له‌ ئامانجەکانی شه‌ڕ و ئاینده‌ ناكاته‌وه‌، چونكه‌ بۆخۆی شه‌ڕده‌كات و پیشه‌ی بووه‌ بە شەڕکردن و‌ كوشتن و خوێنڕێژی و به‌رده‌وامیش به‌دوای شه‌ڕدا ده‌گه‌ڕێت، بۆ ئەوه‌ی پاساوی درێژه‌دان به‌ كرێگرته‌ییه‌كه‌ی بمێنێ و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی پارێزراو بن. كه‌ شه‌ڕیش هه‌ڵگیرسا، زۆر خۆی لێ نادات و ته‌نها بۆ هه‌ندێ خۆ خستنه‌ به‌رچاو نه‌بێت، ئازایه‌تی نانوێنێت، لەبەر ئەوەی‌ نایه‌وێت بكوژرێت. وه‌سفی سوپا به‌كرێگرته‌كه‌ی ئه‌و كاتەی لەمەڕ خۆشیان ده‌كات و ده‌ڵێت: ( هه‌ڵوه‌شاوه‌ بوون، هیچ یه‌كیه‌تییه‌ك له‌نێوانیاندا نه‌بوو، چاوبرسی و نادڵسۆز و دوور له‌ پره‌نسیپه‌كانی سه‌ربازیی بوون، له‌ نێو براده‌ره‌كانیاندا ئازا و له‌ ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ دوژمندا ترسنۆك، هیچ ترسیان له‌و خوایه‌ نه‌بوو بڕوایان به‌ هیچ پیاوێكیش نه‌بوو).

ئەم خوێندنەوە و بەرەنجامگیریەی میکیاڤیللیش دەربارەی پەیوەندی نێوان جۆری ڕێکخستنی ھێزە سەربازیەکان و بناغەی دەوڵەت و حوکمڕانی، دەتوانێت یارمەتیمان بدات بۆ دەستنیشانکردنی بەشێکی گرنگ لە کێشەکانی ھێزی پێشمەرگەو ھێزو دامەزراوە چەکدارەکانی تری ھەرێمی کوردستان، بەحوکمی ئەوەی ئەم ھێزانە بەھۆی بەنیشتمانی نەکردن و مانەوەیان لەژێر ھەژمونی حیزبە دەسەڵاتدارکاندا، بەئاقاری ناوخۆدا تاراددەیەکی بەرچاو، بە پێچەوانی ئەرکە نیشتمانیەکانی خۆایەنەوە ئاراستەو بەکارھێنراون!! ئەمەش وای کردووە ڕۆڵیان لە خەمڵاندنی ناسنامەیەکی نیشتمانی یەکگرتوو لاواز و تەنانەت ھەندێ جار پێچەوانە بێتەوەو بەم جۆرەی ئێستاشیان بەدەردی ئەوە نەخۆن بناغەی حوکومڕانیەکی باش و دەوڵەت لەئایندەدا پێکبێنن؟!

ھەر لەم چوار چێوەشدا دەبێت، ئاسۆی تێگه‌یشتنمان بۆ ناوه‌رۆكی چه‌مكی کرێگرتەیی و رەنگدانەوە‌ فراوان بكه‌ین. ھەوڵدەین له‌ ڕوانگه‌ی پاڵنەرو چاوەروانی و ره‌فتار و خه‌سڵه‌ت و ده‌ركه‌وته‌ ئه‌خلاقی و سه‌ربازی و ده‌روونیه‌كانیە‌وه‌ لێی بڕوانین، نه‌ك تەنھا لەبێگانه‌ بوونی چەکداری كریگرته دا قەتیسی بدەین‌. له‌م ڕوەشەوە، ده‌كرێت له‌ كاتێكدا هیچ كرێ گرته‌یه‌كی بێگانه‌ به‌ مانای وشه‌ له‌ ئارادا نه‌بێت، واته‌ له‌گه‌ڵ نه‌بوونی سه‌رباز و چه‌كداری كرێگرته‌ به‌ واتا باوه‌كه‌ی، ئه‌خلاق و بیركردنه‌وه‌ و پاڵنه‌ر و واقیعی كرێ گرته‌ییمان هه‌بێت؟.