سەردێر

جۆرێكی نوێی كۆرۆنا بڵاودەبێتەوە و ڤاكسین كاری تێناكات

خەڵك-
كاریگەرییەكانی گۆڕاوێکی نوێی ڤایرۆسی کۆرۆنا، کە لەئێستادا سەریهەڵداوە، ترسی جیهانی بەرزکردەوە، دوای ئەوەی لە ماوەی چەند ڕۆژی ڕابردوودا بە خێرایی لە ئەمریکا و بەریتانیا بڵاوبووەوە، کە نزیکەی لەسەدا ٩ی ژمارەی تووشبووانی تۆمارکراو لە پەتاکە پێکدەهێنێت و ڤاكسینەكانی كۆرۆناش هیچ كاریگەرییان لەسەری نییە.

بەپێی هەواڵێكی ماڵپەڕی “Science Alert” کە تایبەتمەندە بە هەواڵە زانستییەکان، بڵاوبوونەوەی “BA.4.6” کە یەکێکە لە گۆڕاوە سەرەکییەكانی “ئۆمیکرۆن” پشتڕاستکرایەوە، بەبێ ئەوەی بزانرێت تا ئێستا چۆن دەرکەوتووە.

دوایین ڕاپۆرت لەسەر گۆڕاوی کۆرۆنا، کە لەلایەن دەزگای ئاسایشی تەندروستی لە بەریتانیا دەرچووە، ئاماژەی بەوە کردووە، کە لە ماوەی لە ١٤ی ئاب-ەوە گۆڕاوی نوێ “BA.4.6″، نزیکەی لەسەدا ٣.٣ی تووشبووانی لە بەریتانیا پێکهێناوە، بەجۆرێک کە ڕێژەکە دەستی کرد بە زیادبوون بۆ ئەوەی لە ئێستادا پێکبێت نزیکەی لەسەدا ٩ی حاڵەتە تۆمارکراوەکان.

هاوكات، ناوەندەکانی کۆنتڕۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشیەکانی ئەمریکا بڵاویكردەوە، ئێستا “BA.4.6” زیاتر لە ٩%ی ئەو حاڵەتانە دەگرێتەوە، کە لەم دواییانەدا لە سەرانسەری ئەمریکا تۆمارکراون، هەروەها لە زۆرێک لە وڵاتانی دیکەی جیهان چاودێری گۆڕاوەکان کراوە.

گۆڕاوە نوێیەكەی كۆرۆنا چییە؟
BA.4.6 وەشانێكی نوێی گۆڕاوی BA.4 یە کە لە بنەڕەتدا لە ئۆمیكرۆنەوە هاتووە.

هەرچەندە BA.4 بۆ یەکەمجار لە مانگی یەکەمی ئەمساڵ لە باشووری ئەفریقا دۆزرایەوە و لەو کاتەوە لەگەڵ جۆری BA.5 لە سەرانسەری جیهاندا بڵاوبووەتەوە، بەڵام بە تەواوی ڕوون نییە، کە چۆن گۆڕاوە نوێیەکە دەرکەوتووە، بەڵام پێدەچێت بووبێتە گۆڕاوێكی تێكەڵە لەگەڵ جۆرەكانی دیكە.

ئایا دەرکەوتنی گۆڕاوەکە مەترسییە؟
د.زرار بلعاوی، راوێژكاری چارەسەری دەرمانی کلینیکی بۆ نەخۆشییە گوازراوەکان ڕایگەیاند، لەسەدا ٧٠ی ئەو هەوکردنانەی، کە بە گۆڕاوی کۆرۆنا لە جیهاندا بڵاودەبنەوە لە جۆری “PA4” و “PA5”ن، بەڵام پێش ماوەیەک گۆڕاوی “PA4”. 6” دەستی کرد بە دەرکەوتن.

وتیشی، “بەڵام بڵاوبوونەوەی تا ئێستا ئەوەندە گەورە نییە و ڕێژەی ئەو گۆڕاوانەی، کە لە وڵاتێکی دیاریکراودا بڵاودەبنەوە هێشتا تا ڕادەیەک کەمە”.

بۆچی ئەم ترسە لە گۆڕاوە نوێیەکە؟
بە وتەی بلعاوی، “ترسی ئەم گۆڕاوە نوێیە دێتە ئاراوە، چونکە دوو گۆڕانی جیاواز لە “PA5”ی تێدایە، کە لە پرۆتینی بڕبڕەی پشتیدا هەیە، ئەم دوو گۆڕانکارییە بۆ ئەوە دروستکراوە، کە لە دژە تەنەکان دوور بکەونەوە، کە لەش بە شێوەیەکی سروشتی دوای وەرگرتنی ڤاکسین بەرهەمی دەهێنێت، یان لەگەڵیدا دژەتەنی دروستکراوی تاقیگە کاریگەریان نابێت بۆ ئەم گۆڕاوە”.

ئاماژەی بەوەشدا، کە لە کۆی ١٦ دەرمان، کە لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە، پشتڕاستکراوەتەوە، کە تەنها یەک دەرمان توانیویەتی لە ڕاستیدا دژی ئەم گۆڕاوە بێت.

پێشتر توێژینەوەیەک دەریخستووە کە دژەتەنەکانی ناو EvoShield کە تاکە چارەسەرە، کە بەردەستە بۆ پاراستنی ئەو کەسانەی کە کارکردنی بەرگری لەشیان تێکچووە لە دژی Covid-19، لەوانەیە هێزیان لەدەست بدەن دژی گۆڕاوەكانی كۆرۆنا BA.4.6.

زانکۆی ئۆکسفۆرد ڕایگەیاند، کە ئەو کەسانەی سێ ژەمی ڤاکسینی فایزەریان وەرگرتووە دژەتەنی کەمتر بەرهەم دەهێنن لە وەڵامی “BA.4.6”، بە بەراورد بە “BA.4”، یان “BA.5”، و ئەمەش نیگەرانییە، وەک ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ڤاکسینەکانی کۆرۆنا ڕەنگە کەمتر کاریگەر بێت لە دژی گۆڕاوە نوێیەکە.

نیشانە سەرەکییەکانی تووشبوون بە گۆڕاوەكە چین؟
سەبارەت بە باوترین نیشانەکانی ئەم گۆڕاوە، بلعاوی ڕوونیکردەوە، ئەوان هاوشێوەی ئەوانەن، کە گۆڕاوی ئۆمیکرۆنیان هەیە، بەو پێیەی زۆربەی زۆری هەوکردنەکان لە بەشی سەرەوەی کۆئەندامی هەناسەدان و بە دەگمەن کاریگەرییان لەسەر کۆئەندامی هەناسەی خوارەوە هەیە، ئەمەش بە “شتێکی ئەرێنی” دەزانن، بۆیە کە باری تەندروستی نەخۆشەکان تێکناچێت یان پێویستیان بە چوونە ناو بەشەکانی چاودێری نییە.

نیشانە دیارەکانی ئەم گۆڕاوە نوێیە بریتین لە ئاوی لووت، ئازاری ماسولکەکان، فرمێسکی چاوەكان، کۆکە، تا، ئاوی لووت، پژمین و سەرئێشە.

چۆن خۆمان بۆ گۆڕانکاری نوێ ئامادە بکەین؟
ڕاوێژکاری چارەسەری دەرمانی کلینیکی بۆ نەخۆشییە گوازراوەکان جەختی لەوە کردەوە، کە بڵاوبوونەوەی گۆڕانی نوێی کۆرۆنا پێویستی بەوەیە چاوەکان بە کراوەیی بمێننەوە بۆی بۆ ئەوەی بزانن بڵاوبوونەوەی لە ڕێگەی شیکارییەکانی ڕێزبەندی بۆماوەیی، لە چاوەڕوانی زیاتر بڵاوبوونەوەیدا، کە داوای بەرزکردنەوەی پلەی ئاگادارکردنەوە دەکات لە دژی بۆ ئەوەی ببێتە “گۆڕانێکی نیگەرانکەر”.

ماڵپەڕی “ساینس ألیرت” هەمان بۆچوونەكانی بلعاوی پشتڕاست كردۆتەوە، کە چاودێریکردنی وردی گۆڕاوە نوێیەکان، لەنێویاندا “BA.4.6″، پێویستییەکی بەپەلەیە، چونکە لەوانەیە ببێتە هۆی شەپۆلێکی داهاتووی پەتای کۆرۆنا.

جەختیشی كردۆتەوە، پێویستە ڕێوشوێنی خۆپارێزی سەرەتایی و پەیڕەوکردنی ڕێگاکانی کۆنترۆڵکردنی تووشبوون بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی گۆڕانکارییە نوێیەکە بگیرێتەبەر.