سەردێر

مێژووی پردی قەشان

خەڵك-
پردی قەشان یەكێكە لە پردە كۆنەكانی كوردستان و بەداخەوە مێژووی دروستبوونی تا ئێستا زۆر ڕوون نیە، بەپێی بۆچونی شوێنەوارناسان رەنگە بگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ساسانی و لە ناوەڕاستی سەدەی سێزدەهەمداو لەسەردەمی قاجارەكاندا نۆژەن كرابێتەوە.

ئەوەی ئێمە باسی دەكەین ئەو دوو پردەیە كە یەكێكیان تا ئێستاش شوێنەوارەكەی ماوە، ئەوی دیكەشیان هیچ شوێنەوارێكی نەماوە. چونكە ئەوە شتێكی ڕوونە كە ئەم پردە لەسەرەتادا پردێكی سادە بووەو وەكو هەر پردێكی ئاسایی لادێكان كە كاتی خۆی كراوەو تەنیا بۆ پیادەو وڵاخ پەڕینەوە بووەو كە بە دارەڕێ و گڵكردن بەسەریداو لەسەر هەندێ پایە بە بەرد یاخود بە دار هەڵچنراوەو كەرەستەیەكی كەمی پێویست بووەو بۆ ژمارەیەكی زۆر لە لادێكان سوودی لێوەرگیراوە.

هەربۆیە كاتێك بابانەكان میرنشینەكەیان لە دارەشمانەوە دەگوازنەوە بۆ شارباژێڕو ماوەیەك ماوەت و دوای قەڵاچوالان دەكەنە پایتەخت، بایەخێكی زۆر بە ناوچەكە دەدەن و دەستدەكەن بە دروستكردن و نۆژەنكردنەوەی هەندێك پردو رێگاوبان. پردی قەشانیش یەكێك بوو لەو پردانەی لەو سەردەمەدا نۆژەن كراوەتەوە.

بۆ یەكەمجار ئەم پردە كە دروستكراوە لە شوێنی ئێستای پردە ئاسنەكەی قەشان بووەو بەپێی بۆچوونی شوێنەوارناسان دروستكردنی پردەكە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ساسانی، ئەویش بە سەرنجدان لە شێوازی دروستكردنی پردەكە، چونكە تا ساڵی 1665 یش ناوچەكە سەر بە حكومەتی بانە بووەو دواتر لە سەردەمی بابانەكاندا كە میرنشینەكەیان لە ماوەت و قەڵاچوالان بووە چەند جارێك نۆژەن كراوەتەوە. بەڵام بەهۆی باران و لافاوی زۆرەوە پردەكە ڕووخاوەو یان وەك ئیدمۆنز دەڵێت: یەكێك لەو پردانە لەژێر گوشاری هێزی سوپای نادر شادا ڕووخاوە. ئەو سوپایە، دوای گەمارۆ سەرنەكەوتوەكەی بەغدا، بە كەركوكدا گەڕابوەوە. كە ئەمەش لەساڵی ١٧٣١ یان ١٧٤٣ دا بووە.

زۆر دواترو لەساڵانی (1800 بۆ 1850) جارێكی دیكە دروستكراوەتەوەو وەكو لەبەساڵاچوانی گوند دەگێڕنەوە، لە ئێرانەوە بە ئێستر دەیان نێرگەی درێژیان بۆهێناوە، بە قسڵ و گەچ و بەرد دروستیانكردووەو سەرەكەیان تامان كردووە (تامان دارێكی باریكە لە داری بەڕوو پەیدا دەبێت و دوو تا سێ مەتر درێژەو سەری پردەكەیان پێ تەنیوە، وەكو چۆن فەرش دەچنن، ئاوا چنیویانە، دوایی قوڵفەسیان كردووە) سەرەتای بیستی سەدەی رابردوودا ئەم پردە دەڕوخێت و بەهۆی فراوانی و دووری هەردوو بەری چەمەكە لەو ئاستەی پردەكەدا، واز لەو پردە دەهێنرێت و بەدووری (150) مەتر لەسەرووی ئەو پردەوە و لەئاستێكی بەرتەسكتردا، پردێكی دیكەی نوێ بە بەردو قسڵ و گەچ بۆ مەبەستی پەڕینەوەی كاروان و سەڵتە زەلام. لە ساڵانی 1924 بۆ 1925 بنیاتدەنرێت، كە بودجەكەی لەلایەن حكومەتی ئەوسای عێراق و بەریتانیەكان دابین دەكرێت و لەلایەن ئەندازیارێكی كوردەوە بەناوی (حیكمەتە فەندی) سەرپەرشتی بنیاتنانی دەكرێت. كە لە كەركوكەوە ئاسنەكانی بە ئۆتۆمبێل دەهێنن بۆ سلێمانی و لەوێشەوە بە وڵاخ و بار بۆ قەشان.

ئەم پردەش بۆماوەی (34) ساڵ رێگەی هاتوچۆی كاروان و خەڵك بووە، تا دروستكردنی رێگاوبانی ئۆتۆمۆبێل و پردە سەرەكیەكەی ئێستا، رۆڵی گەورەی هەبووە لە بەستنەوەی گوندەكانی شینكایەتی و سنوری ماوەت و هەروەها كارئاسانی بۆ كاروانی گوندەكانی سنوری ماوەت بۆ شاری سلێمانی و بە پێچەوانەوە، تا لەكۆتایی ساڵانی پەنجاكاندا واز لە هاتوچۆی ئەو پردەش دەهێنرێت و بەداخەوە ساڵی 1970 ئەم پردە بەهۆی ئاوێكی زۆری لافاوەوە كە تا سەر پردەكە چووە، ڕووخاوەو ئێستا تەنیا شوێنەوارەكەی ماوە.

لە نزیكی ئەو بەدووری ( 150 مەتر) و لەسەرهەمان شوێنی پردە كۆنەكەی یەكەمجار، پردێكی دیكەی ئاسن لەساڵی 1959 داو لەسەردەمی حكومەتی عەبدولكەریم قاسمدا دروستدەكرێت لەلایەن ئەندازیار حەمەسەعید شێخ عەبدولڕەحمان بۆسكانی، ناسراو بە شێخ حەمەسەعیدی موهەندیس سەرپەرشتی بنیاتنانی دەكرێت و دەبێتە رێگەیەكی سەرەكی ئۆتۆمبێل لەنێوان سلێمانی و ماوەتدا. كە ئێستا پێی دەگوترێت، پردە تازەكەی قەشان یاخود باشتر بڵێن ئەو پردە ئاسنەی لە ئێستادا ماوەو پێی دەڵێن پردی قەشان و بۆتە شوێنگرەوەی پردە كۆنەكانی قەشان و هاتوچۆی خەڵك و ئۆتۆمبێل.

ئەم پردەش چەندجارێك لەشەڕەكانی پێشمەرگەو حكومەتی عێراقیدا زیانی بەركەوتووەو لەشەڕی نێوان عێراق و ئێرانیشدا لەساڵی 1988 دا پاش پێشڕەویكردنی ئێرانییەكان لە سنوری قەزای ماوەت، حكومەتی عێراق ئەم پردە گرنگ و تۆكمەیەی تێكداوە و ئێستاش پردەكە دوو ناوچەی گرنگ بەیەكەوە دەبەستێتەوە.





هەلبژاردە

گرنگترینەکان