سەردێر

بی بی سی: بۆچی كوردەكانی عێراق بۆ گەیشتن بە رۆژئاوا سەركێشی بەژیانیانەوە دەكەن

بێكاریی و كەمیی خزمەتگوزاریی و خراپی بژێویی ژیان و مووچە و جەنگی توركیا و پەكەكە هۆكاری كۆچن

خەڵك –
لەساڵی ٢٠١٥ەوە نزیكی ٦٥٠ هەزار كەس لەعێراقەوە كۆچیان بۆ یەكێتی ئەوروپا كردووە، كە زۆرێكیان كوردن، لەم ماوەیەشدا كۆچی بەلێشاوی بێلاڕووس و گیانلەدەستدانی ٢٧ كەس لەنۆكەندی ئینگلیزی كاردانەوەی جیهانی بەدواداهات، كەناڵی BBCی بەریتانیاییش لەڕاپۆرتێكدا باس لەهۆكارەكانی كۆچ دەكات و دەپرسێت بۆچی كوردەكانی عێراق بۆ گەیشتن بە ئەوروپا سەركێشی بە ژیانیانەوە دەكەن.

لەڕاپۆرتەكەی BBCدا ، ئەو پرسیارە دەوروژێندرێت، بۆچی زۆر كەس لە هەرێمی كوردستانی نیمچە سەربەخۆی عێراق، كە سەرچاوەی نەوتە و ناوبانگی تا ڕادەیەك پارێزراو و سەقامگیری هەیە، دەیانەوێت گەشتێكی ترسناك بكەن، كە ژیانیان بكەوێتە مەترسییەوە و گیانلەدەستبدەن.

زۆرێك لەكوردەكانی عێراق لەو كەمپانەدا گیرساونەتەوە، كە بەدرێژایی كەنارەكانی باكووری فەڕەنسا و سنووری بێلاڕووس – پۆڵەندا جێگیركراون، ئەو كوردانە دەڵێن: هەوڵدەدەن لە قەیرانی ئابووریی هەرێم دەربازبن و ژیانێكی باشتر دروستبكەن.

بەپێی ڕاپۆرتەكە، كۆچبەرەكان گلەیی لە بێكاریی زۆر و كەمی مووچە و خراپی خزمەتگوزاری گشتی و گەندەڵی بەرفراوان و بوونی دەسەڵات لای چەند خێزانێكی سەرەكی و لایەنە سیاسییەكان دەكەن، كە نزیكەی سێ دەیەیە دەسەڵاتی هاوبەشیان هەیە.

ژنێك لەكەمپی دانكیخ، ئاماژە بەوە دەكات، مێردەكەی ساڵانێكە خزمەتی وەك پێشمەرگە كردووە، بەڵام دوای ئەوەی چەند مانگێك پارەی پێنەدراوە بۆ ئەوروپا ڕۆیشتووە “ئێمە هیوامان بە ژیانێكی باشتر هەیە كاتێك بگەینە (بەریتانیا) داهاتوویەكی باشتر بۆ منداڵەكانمان دەستەبەردەكەین.

 

زەحمەتی ئابووری

هەرێمی كوردستان ژمارەی دانیشتوانەكەی زیاتر لە پێنج ملیۆن كەسە، كە نزیكەی یەک ملیۆن و ٣٠٠ هەزاریان لەلایەن حكومەتەوە موچەیان پێدەدرێت، واتە زۆرێك لە خێزانەكان ئازارێكی خراپیان كێشا كاتێك حكومەت لە سەرەتای ساڵی پارەوە تا 21٪ پارەی كەرتی گشتی بڕی، دواتر دروستبوونی قەیرانی دارایی، بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا و گۆڕانی نرخی نەوت و تێكچوونی پەیوەندییەكانی هەرێم و عێراق لەسەر پڕۆژە یاسای بودجە.

راپۆرتەكەی بی بی سی دەڵێت “هەرچەندە لەمانگی تەمووزدا بڕینی مووچە نەماوە، بەڵام دیار نییە مووچەخۆران ئەو پارەیەیان وەرگرتووەتەوە، كە قەرزدارن یان نا” و ئاماژەی بە نەدانەوەی پاشەكەوتی مووچە نەكردووەو ئاماژەی بە فەوتانی چەند مووچەش نەكردووە .

نرخی نەوت ئێستا گەڕاوەتەوە شوێنی خۆی و ئابووری چاك دەبێتەوە، بەڵام كەمیی كار، كەمی پارە و هەژاری وادەكات دەربڕینی ناڕەزایەتییەكان بەردەوامبێت.

ئەم هەفتەیە هەزاران خوێندكاری زانكۆ ڕژانە سەر شەقامەكانی هەردوو شارە هەرەگەورەی هەولێر و سلێمانی بۆ داواكردنی گێڕانەوەی دەرماڵەی مانگانە، كە لەساڵی 2014وە ڕاگیراوە، ئەمەش دوای دابەزینی نرخی نەوت و دەستپێكردنی جەنگ لەگەڵ داعش.

خوێندكارێك بە ئاژانسی هەواڵی ئەی پی ئۆی راگەیاند “ئەو خوێندكارانە ناتوانن لەبەشە نێوخۆییەكانەوە پارەی گەڕانەوە بۆ ماڵەوە بدەن، هاوكات پارەی سێ ژەمە خواردنی ڕۆژانەیان پێنییە. ”

هەندێك لەخۆپیشاندانەكان توندوتیژییان لێكەوتەوە، بەجۆرێك خەڵك ئاگریان لەبینا حكومییەكان و نووسینگەكانی پارتە سیاسییەكان بەرداوە هێزە ئەمنییەكان دەیان خوێندكاریان دەستگیركردووە.

حكومەت ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە لەوەڵامەكەی بەرامبەر بەناڕازییەكان، بەجۆرێك لە مانگی ئایاردا نەتەوە یەكگرتووەكان هۆشداریدا، كە ڕۆژنامەنووسان و چالاكوانانی مافی مرۆڤ و خۆپیشاندەران كە پرسیاریان لە دەسەڵاتەكان كردووە یان ڕەخنەیان لێگرتووە، ترسێندراون و جوڵەیان سنورداركراوە و دەستگیركراون بە تۆمەتی ناوزڕاندن و ئاسایشی نەتەوەیی.

 

شەڕكردن لەگەڵ توركیا

بیردەكرێتەوە كە زیاتربوونی دوژمنكارییەكان لە نزیك سنوورەكانی توركیا ‌و هەرێمی كوردستان هۆكارێكی كۆچە، كە سەدان كەس لە دوو شارۆچكەی پارێزگای دهۆك – شیلادزێ و لە نزیكی دێرەلوك – ەوە كۆچیان كردووە و هەندیكیان لەبێلاڕووس.

سوپای توركیا لە مانگی نیسانەوە هێرشی خۆی بۆ سەر پەكەكە زیاد كردووە و فڕۆكەی جەنگی و فڕۆكەی بێفڕۆكەوان پێگەكانی پەكەكەیان كردەئامانج و سەربازانی توركیا لەسەر زەوی لەباشووری كوردستان شەڕی چەكدارانی پەكەكە دەكەن.

بەرپرسانی كوردی عێراق دەڵێن لەهێرشەكانی توركیادا هاووڵاتی مەدەنی كوژراون لەكاتێكدا ژمارەیەك پێشمەرگەی ناوخۆ لەو هێرشانەدا گیانیان لەدەستداوە، بەهۆی ئەمەشەوە سەركۆنەی پەكەكەیان كردووە.

پیاوێكی شیلادزێ، كە كوڕە 19 ساڵانەكەی گەشتی كردبوو بۆ ئەڵمانیا، مانگی ڕابردوو بە ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندناوچەكەمان گەمارۆدراوە، لە دەستی پەكەكە و توركەكاندایە، هەرێمەكەمان جوانە، بەڵام ئێمە دەترسین و متمانەمان بە مانەوە نییە لێرە.

ئەم ڕاپۆرتەی BBCی بەریتانیایی لەكاتێكدایە كۆچی بەلێشاوی هاوڵاتییان بۆ بێلاڕووس كاردانەوەی گەورەی لەئاستی جیهان بەدوایخۆیدا هێنا، هەرچەندە ژمارەیەكیان لێ گەڕایەوە بۆ خاكی هەرێمی كوردستان.