سەردێر

هەڵبژاردنەكان، عێراقی بەرەو نادیارییەكی زیاتر برد

 

خەڵك-تەنیا هەورامی

لەكاتێكدا بە تەنیشت دیوارەكانی پارێزگاری ناوچەی سەوزی بەغدا دەڕۆین، هاوكارانمان پێمان دەڵێن وەرن خۆتان بیبینن، چۆن شاقامەكان پڕ بوون لە خێمە كە بەشێك لەو خێمانە هەمان ئەوانە بوون كە ڕێكخراوە فریادڕەسەكان هێنابوویانە نێو عێراق، هەندێكیشان بە بەتانی و بابەتی دیكە دروست كرابوون، لەژێر ئەم پەناگانە ژمارەیەكی زۆر لە پیاوان لەسەر بەتانی و پەتووی كۆن و پیس ڕاكشابوون یان دانیشتبوون و بەشێكیشان سەرقاڵی نێرگەلەكێشان بوون، بەڵام هەمووان لە چاوەڕوانیدا بوون.
ئەم ناڕەزایەتییە كە نزیكەی مانگێك پێش ئێستا و دوای ئاشكراكردنی ئەنجامی هەڵبژاردنەكانی عێراق لە 10ی ئۆكتۆبەر دەستیپێكرد.
خۆپیشاندەران ئەندام و لایەنگرانی هاوپەیمانی فەتحن، واتە پێكهێنەرەكانی حەشدی شەعبی كە لەژێر چاودێری ئێراندان، ئەوان دەڵێن، ئەنجامی هەڵبژاردنەكان قبوڵ ناكەین و ئەگەر ڕاست بێت ئەوا دوو لەسەر سێ كورسییەكانمان لەدەست دەدەین و ئەمەش جێگای قبوڵ نییە.


ئەگەرچی سەدان چاودێری نێودەوڵەتی لەنێویاندا ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان و یەكێتی ئەوروپا لەم هەڵبژاردنانەی عێراق چاودێر بوون، بەڵام خۆپیشاندەران سوورن لەسەر ئەوەی ئەنجامی هەڵبژاردنەكان ڕاست نین و دەستكاری كراون.
بڕیار بوو هەڵبژاردنەكانی ئۆكتۆبەر زۆر گرنگ بێت، چونكە ئەم هەڵبژاردنانە پێش وادەی خۆی و بە فشاری خۆپیشاندەران لەبەرانبەر گەندەڵی لە عێراق و بێكاری و كەمبوونەوەی خزمەتگوزاری كە لە كۆتاییەكانی ساڵی 2019 ساز كرا ئەنجامدرا، بەڵام بەهۆی هەڕەشەی كوشتن و ڕفاندنی چالاكانی سیاسی و ڕێبەرانی خۆپیشاندانەكان و مەترسی لەسەر گیانی خۆیان بڕیاریاندا خۆیان كاندید نەكەن و بەشداری هەڵبژاردنەكان نەكەن.
لە كۆتایدا هەمان ئەو كەسانەی ڕێگرییان لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنەكان دەكرد خۆیان كاندید كرد و لە ئەنجامی ئەمەشدا كەمتر 43%ی هاووڵاتیان بەشداری هەڵبژاردنەكانیان كرد، ئەمەش بە یەكێك لە كەمترین بەشداریكارانی هەڵبژاردنەكان دادەنرێت لە مێژووی عێراقدا دوای پڕۆسەی داگیركاری عێراق.


لەگەڵ ئەنجامدانی هەڵبژاردنەكانیش هاووڵاتیان هەستیان بەوە كرد، هەمان دەموچاوەكانی پێشوو و حزبەكانی ڕابردوو دەسەڵات دەگرنەوە دەست.

 

هەڵبژاردنەكانی عێراق، لەبری چاكسازی ئایندەی عێراقی لەنێو تەمێكی سامناك هێشتووەتەوە

خۆپیشاندەران لە تەنیشت ناوچەی سەوز، ئێمە بەرەو ناوچەیەك دەبەن كە هەفتەی ڕابردوو لەكاتێكدا خۆپیشاندەران چوونە ناو ناوچەكەوە، واتە ناوچەی نووسینگەی وڵاتان و باڵیۆزخانەكان، دوو كەس لە ئەنجامی پێكدادانیان لەگەڵ هێزە ئەمنییەكان كوژران، ئێستاش خۆپیشادەران وێنەی ئەو دوو كەسەیان بە پۆستەر و خێمەكاندا هەڵواسیوە.
چەند پەڵەیەكی ڕەنگی سوور لەسەر شەقامەكان دەبینرا و خۆپیشاندەران ئاماژەیان بۆ ئەوە كرد كە ئەو پەڵە سوورانە خوێنی ئەو دوو گەنجەبوون كە كوژران و پەڵە خوێنەكان پارێزراون.
ڕێكخراوەكان ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن، نزیكەی 4 هەزار كەس لە ناوچەكە دەمێننەوە و لە چواردەوری ئەو ناوچەیە هێزە ئەمنییەكان پارێزگارییان دەكەن.
ئەوەی دەبینرێت ئەو كەسانە چەكداری پیشەیین و هێزی ئەمنی سوپای عێراق نین، بەڵكو چەكداری حەشدی شەعبین و پەیوەستن بە گروپە شیعییەكانەوە كە هاوپەیمانی فەتحیان پێكهێناوە.
یەكێك لەو كەسانە بە شانازییەوە هاتە پێش كامێراكەمان، بەڵام نەیدەزانی كە ئەو لەسەر جلوبەرگەكەی نیشانەیەكی سەربازی ئەمریكایی پێوەبوو، كە ئەمە دوو شتی لێكجیاواز بوو.

هەر لێرە دەمێننەوە

تەنها چەند كیلۆمەترێك لە دووری ناڕازییەكان، خانو و شوێنی حەوانەوەی موستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی عێراقە.
خانو و ماڵی سەرۆك وەزیران لەنێو ناوچەی سەوزدایە، بەڵام ئەمە نەبووە هۆی ئەوەی كە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا چەند فڕۆكەیەكی بێ فڕۆكەوان و بەتایبەت یەكێك لەوانە كەوتە نێو ماڵەكەی و تەقییەوە.


هەوڵی تیرۆركردنی سەرۆك وەزیران سەركەوتوو نەبوو، بەڵام ئەم هەنگاوە تەنها دوای دوو ڕۆژ هات دوای پێكدادانی هێزە ئەمنییەكانی عێراق و حەشدی شەعبی، زۆرێك لە چاودێران پێیانوایە هێرشەكەی سەر ماڵی كازمی بەهۆی پێكدادانەكانی هێزە ئەمنییەكانەوە بووە، ئەو هەوڵەش بە تەواوەتی دۆخی عێراقی شڵەژاند و كاردانەوەی ناوخۆیی و جیهانی بەدوای خۆیدا هێنا.
لەم شوێنە ناتوانی بە سادەیی هەڵوێست و ناخی ئەو كەسانە هەڵبسەنگێنی، چونكە زۆرێك لەو كەسانە نایانەوێ لەو بارەوە قسە بكەن، وە هۆشداریشیان بە ئێمەدا كە ڕوخسەتی ئەوەمان نییە نزیكی هەر كەسێك ببینەوە كە دەمانەوێت.
ئەوانەی كە ڕوخسەتیان هەبوو قسەمان لەگەڵ بكەن، ئاشكرایانكرد، هۆكاری ناڕەزایەتی ئەوان و مانەویان لە ئێستا هەمووی دژی ساختەكارییەكانی هەڵبژاردنەكانە، كاتێكیش لەبارەی چۆنێتی و پشتڕاستكردنەوی ساختەكارییەكان پرسیار دەكەین، هیچ وەڵامێك وەرناگرینەوە، ئەو كەسانە بەتەنیا دڵنیایی دەدەن كە ئەنجامەكان بەدڵی ئەوان نییە، لێرەش ناڕۆن، بەڵام لەبەرئەوی ئەوان چییان دەوێت، هەركەسە و بە جۆرێك وەڵامی دەدایەوە.
نیشانەی ئەوە دەبینرێت كە شوێن بۆ ئەو كەسانە ئامادە كراوە كە دەیانەوێت لێرە بمێننەوە، لە ناوەڕاستی شوێنەكە خێمە هەڵدراوە و لەوێ سەرقاڵی یاریكردنن، هەر لەوێ ئامێری جلشۆری تێدایە و خۆپیشاندەران لەوێ پۆشاكەكانیان دەشۆن.

ڕوخساری قاسم سولەیمانی جەنەڕاڵی ئێرانی كە لە ساڵی ڕابردوو لەلایەن فڕۆكەی بێ فرۆكەوانی ئەمریكاییەوە تیرۆر كرا لەگەڵ فەرماندەكانی حەشدی شەعبی لەسەر جلوبەرگ و تیشێرتەكانیان نەخشاندووە.

موقتەدا سەدر یەكێكە لە پیاوە ئاینییەكانی شیعە و بلۆكی سیاسی لەژێر دەستی ئەودایە، بەهۆی ئەوەی لە هەڵبژاردنەكان زۆرترین كورسی پەڕلەمانی بەدەستهێنا و دەتوانێت سەرۆك وەزیران دابنێت.
سەدر لە ئەوروپا بەزۆری بەوە ناسراوە كە دوای شكاندنی ڕژێمی پێشوو هێرشی كردەسەر هێزەكانی ئەمریكا و هەوادارانی پڕچەك كردن بۆ دژایەتیكردنی ئەمریكاییەكان.
ئەمە واقیعێكە كە هەم براوەكان و هەم دۆڕاوەكانی ئەم هەڵبژاردنە لە گروپە شیعییەكانن، ئەمەش نیگەرانی زۆری لێكەوتووەتەوە و مەترسی هەڵگیرساندنی جەنگی ناوخۆی لێدەكرێت.
موقتەدا سەدر ناتوانێت خۆی ببێتە سەرۆك وەزیرانی عێراق، بەڵام زۆرترین هێز دەتوانێت بەكاربهێنێت بۆ دیاریكردنی ئەو كەسەی دەبێتە سەرۆك وەزیران، ئەو دەیەوێت ئەو پۆستە بداتە كەسێك كە دیدگایەكی نەتەوەیی هەبێت، چونكە زۆر بە توندی دەستوەردانی دەرەكی لەناوخۆی عێراق ڕەتدەكاتەوە.


لەكاتێكدا كە بەهۆی كاردانەوەی ساختەكاری لە هەڵبژادنەكان تا ئێستا كۆمیسیۆن ئەنجامەكانی بە تەواوەتی ڕانەگەیاندووە و لە ئێستادا سەرقاڵی ژماردنەوەی دەستی دەنگەكانن، تا ئێستاش دیار نییە كێ دەبێتە براوەی سەرەكی هەڵبژاردنەكان و سەرجەم لایەنەكانیش بە تەواوەتی نەیانتوانیوە دەست بە گفتوگۆكانیان بكەن بۆ پێكهێنانی حكومەت، چونكە ئەمە بابەتێكی سەختی سیاسییە.

بەپێی زانیارییەكانیش، لەگەڵ هاتنی وەرزی زستان و سەرما ئەگەری هەیە خۆپیشاندەران ووردە ووردە بگەڕێنەوە ماڵەكانیان.

سەرچاوە: BBC