سەردێر

ئەكرەم ئەحمەد: حكومەت ناچارە بودجە بۆ بەنداوەكان دابین بكات

تێپەڕاندنی وشكەساڵی ئەمساڵ ئاسان نابێت

خەڵك- ئارام سەردار

لە چاوپێكەوتنێكی (خەڵك)دا ئەكرەم ئەحمەد، بەڕێوەبەری گشتی بەنداوەكانی هەرێم باس لە گرفتەكانی بەردەم دروستكردنی بەنداو لەهەرێم دەكات وەك چارەسەری وشكە ساڵی و دەڵێت 250 شوێن دەستنیشانكراوە بۆ دروستكردنی بەنداوی گەورە و بچووك و مامناوەند.

خەڵك؛ ئەمساڵ ڕووبەڕووی مەترسی كەم ئاوی دەبینەوە؟

ئەكرەم ئەحمەد؛ ئەمساڵ هەرلەسەرەتاوە پێشبینی ئەوەكرابوو كە وشكە ساڵیی دەبێت، بەڵام وشكەساڵییەكە سەرتاسەری نییە و لەهەمان كاتیشدا كێشەی كەم ئاویشی دروستكردووە، كێشەكە لەسەرتاسەری عیراق دروستبووە، بەڵام هەرێمی كوردستان زۆر باشترە، هەرچەندە عیراق خەزنێكی باشی هەیە لەبەنداوی موسڵ و حەدیسە، ئێمەش دەتوانین دۆخەكە بەڕێ بكەین.

خەڵك؛ پڕۆژەی دروستكردنی بەنداوەكان بەكوێ گەیشتووە؟
ئەكرەم ئەحمەد؛ لەساڵی ٢٠٠٧ەوە پلانی ستراتیژی باشمان دانا كە ٢٥٠ شوێن دەستنیشانكران بۆ دروستكردنی بەنداوی بچووك و مام ناوەند و گەورە، دیزایینمان بۆ ٥٠ بەنداو ئامادەكرد كە ١٨ بەنداویان گەورەبوون، ١٤ بەنداوی مام ناوەند و بچووكمان درووستكرد، ١٧بەنداویش لەژێركاركردن بوون، بەڵام بەداخەوە وەستاون، ئێستاش ئامادەكاریمان كردووە بۆ ئەوەی ۹ بەنداو بخەینە بواری جێبەجێكردن بەشێوەی PPP بانگهێشتی كۆمپانیاكانیش كراوە بێن ئۆفەری خۆیان پێشكەش بكەن، بەداخەوە لەڕابردوو بەهۆی شەڕی داعش و قەیرانی دارایی كارەكان وەستابوون، بەئومێدی ئەوەی ئەمجارە قۆناغی سەركەوتوو ببڕین.

خەڵك؛ كۆمپانیاكان تاچەند ئامادەن بێنەپێشەوە بۆجێبەجێكردنی ئەو پڕۆژانە؟
ئەكرەم ئەحمەد؛ پڕۆسەی ppp لەكوردستان نوێیە، بەڵام لەدونیادا شتێكە هەیە و ئومێدیش دەكەین سەربگرێت، چونكە دروستكردنی بەنداو چەندین بواری وەبەرهێنان لەخۆدەگرێت وەك بەرهەمهێنانی كارەبا و ئاو بۆشارەكان وگەشتیاری وسامانی ماسی و چەندین بواری تر، چەند كۆمپانیایەكیش ئاماددەییان نیشانداوە بۆ درووستكردنی بەنداوەكان، ئومێدیش دەكەین پڕۆسەكە سەركەوتووبێت، ئێمە لەڕێگای ئەو ۹ بەنداوە بەشێكی گرنگی سامانی ئاو دەپارێزین.

خەڵك؛ بەنداوەكان توانای چەند گلدانەوەی ئاویان هەیە؟
ئەكرەم ئەحمەد؛ سێ بەنداوی گەورە و ١٤ بەنداوی بچووك و مام ناوەند و نزیكەی ١٠٠ پۆنت كە ئەستێری بچووكن هەمانە، ١٧ بەنداویش لەژێر جێبەجێكردندابوون وەستاون، ئەو ١٧ بەنداوەی هەمانە توانای گلدانەوەی ١٠ ملیار مەتر سێجا ئاوی هەیە، بەڵام بەیەكسانی بەسەرناوچەكان دابەش نەكراوە بەشی زۆری دەكەوێتە پارێزگای سلێمانی، ئەوەی تر بەنداوە بچووكەكانن بەسەر ناوچەكانی تر دابەشبوون، ئەو ٢٥٠ بەنداوەی دەستنیشانمان كردووە دروستبكرێن دەتوانین ئاسایشی ئاو بۆ ٥٠ ساڵی تر دابین بكەین.

خەڵك؛ بۆچی عیراق بەنداو دروستناكات، ئایا بەهۆی مەترسییە لەوەی هەرێم وەك فشار بەكاریبێنێت؟
ئەكرەم ئەحمەد؛ هیچ كاتێك بیرمان لەوە نەكردۆتەوە ئاو وەك كارتی فشار بەرامبەر بەغداد بەكاربێنین، چونكە ئاو قوتی خەڵكە و سەرچاوەی ژیانە، ئەوەی ئێران و توركیا دەیكەن نادادپەروەرییەكی نێودەوڵەتییە، جێبەجێنەكردنی پڕۆژە ستراتیژییەكانیش بەشێكی پەیوەندی بەوە هەیە بەغداد وەك پێویست نەهاتۆتە پێش، بەشێكیشی بەهۆی كەمتەرخەمی بەشێك لەنوێنەرانی خۆمانە لەبەغداد، ئاویان وەك سەرچاوەیەكی سەرەكی سەیر نەكردووە لەكاتێكدا زۆربەی سەرچاوە ئاوییەكان لەناو هەرێمدان، عیراقیش كەمتەرخەمە، چونكە پرسی ئاو و بەنداو سەروەرییە و پێویستە بوودجەیەكی باشی بۆ تەرخان بكرێت، بەڵام ئەوان پێیان خۆش نییە هیچ بەنداوێكی گەورە لەهەرێم دروستبكرێت، ڕاستە هەندێك هۆكاری زانستی باس دەكەن، پێشیانوایە ڕۆژێك هەرێم ئاو وەك فشار بەكاربێنێت لەكاتێكدا بیر لەوەنەكراوەتەوە هیچ كات، بەڵكو هاوكار بووە لەوەی ئەوان بێ ئاو نەبن، ئەوەتا ئێران ٣٠ بەنداو و دوو كەناڵی گواستنەوەی ئاوی دروستكردووە، توركیا ٢٢ بەنداو و ١٩ پڕۆژەی هایدرۆپاوەری لەسەر سەرچاوە ئاوییەكانی دیجلە و فوڕات دروستكردووە، بەڵام ئێمە ئەو ئاوی بارانەی لەو ٨٠ هەزار كیلۆمەتر چوارگۆشەیەی دەبارێت ساڵانە دەتوانین ٢٠ ملیار مەتر سێ جا كۆبكەینەوە، جگە لەوەی بەشی هەرێم دەكات دەتوانین بەشێكی بە عیراق بدەین سەرەڕای ئەو ئاوەی دێتە ناو هەرێم.

خەڵك؛ كەواتە دەتوانرێت ئاوی پێویست دابینبكرێت ئەگەر بەنداو هەبێت؟
ئەكرەم ئەحمەد؛ ئەمساڵ ئەگەر بەنداوی پێویستمان هەبوایە دەمانتوانی ئاوی پێویست كۆبكەینەوە، زێی گەورە كە لە ٦٠٪ی سەرچاوەكەی لەناوخۆیە، ئەوەشی دەكەوێتە توركیا بواری گلدانەوەی كەمە، زێی بچوك و سیروان لە ٣٠٪ بۆ ٤٠ی سەرچاوە ئاوییەكانیان لەناوخۆی هەرێمە، بەڵام گەر ئێمە بەنداومان لەسەر سیروان و زێی بچووك و ئاوە سپی هەبوایە بەپێی پێویست دەمانتوانی بەبێ كێشە وشكە ساڵی تبپەڕێنین، ئەو ماستەر پلانەی داشنراوە بۆ ئەوەیە چیتر چاوەڕوانی ئاوی دەرەوە نەكەین، چونكە بەداخەوە چاوەڕێی ئەوەدەكەم ئەو ئاوە نێودەوڵەتییانە لەساڵانی تر یەك دڵۆپی پێدا نەیەت، پێشتریش بەگرنگیەوە سەیری ئاومان نەكردووە ئەوەی لێی دەترساین ئەمڕۆیە، بۆیە حكومەتیش نابێت بڵێت پارەم نییە بۆ بەنداو چونكە گەر دوو ساڵ ووشكەساڵی بێت كە ئومێد دەكەین وانەبێت كارەساتە، ئەو ۹ بەنداوەی بڕیارە دروستبكرێت تێچووەكەیان ٥ ملیار دۆلارە، بەهەر شێوەیە بێت دەبێت دروستبكرێت، چونكە دابین كردنی ئاسایشی ئاو واتە ئاسایشی خۆراكت دەبێت، كۆمپانیای زۆریش هەن ئاماددەییان دەربڕیوە، حكومەتیش دەتوانێ بەچەند ساڵێك پارەكەیان بۆ بگەڕێنێتەوە یان كۆمپانیاكان بەڕێگای تر سوومەندبن بۆ ئەوەی پارەكەیان وەربگرنەوە و سوودمەندیش بن، ئەگەر دروستكردنی بەنداوەكانیش دەستپێبكات بە ٥ ساڵ تەواودەكرێن، بەنداوی زەلان و چەق چەقیش بوودجەی بۆ تەرخان بكرێت بەئاسانی چاك دەكرێنەوە.

خەڵك؛ پلان چییە بۆ دابینكردنی ئاو بۆ جووتیار و خاوەن ئاژەڵەكان؟

ئەكرەم ئەحمەد؛ حكومەت پلانی هەیە ئاو بۆ شوێنە دوورە دەستەكان دابینبكات تاوەكو گوندەكان چۆڵ نەبن، بەقوڵكردنی بیرەكان بێت یان بردنی ئاو بەتەنكەر، ڕەشبین نین ئەمساڵ تێدەپەڕێنین بەڵام ئاسانیش نابێت، پڕۆژەشمان بۆ ئاودێری زەوییە كشتوكاڵییەكان هەیە تاوەكو ئاو بەفیڕۆ نەڕوات، لەهەمان كاتدا دەستدرێژی زۆر كراوەتە سەر ئاوی ژێر زەوی بەنموونە یەك ڤێلا بیرێكی ئاوی هەیە، یان هەر پڕۆژەیەكی گەشتیاری، ئێستا یاسای ئاومان ناردۆتە پەڕلەمان دەبێت سنورێك دابنرێت بۆ ئەو دەست درێژیانە، عیراقیش دەبێت لە ئەنجوومەنی ئاسایش داوای مافی خۆی بكات لەم ئاوانە چونكە ئێستا لە ٥٠٪ی ئاوی دیجلە و فوڕات كەمی كردووە بەڵام تائێستا كەم تەرخەم بووە.