سەردێر

یەکەم ڕوونکردنەوەی تەندروستی هەرێم لەبارەى ڤاکسینە چینییە پەسەندنەکراوەکە

خەڵک – نزار جەزا

ڤاکسینی سینۆفارم کە ماوەی هەفتەیەکە لەهەرێمی کوردستان بەکاردەهێنرێت و لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستی جیهانییەوە پەسەندنەکردووە، تەنها بۆ باری لەناکاو نەبێت، وەزارەتی تەندروستی هەرێمیش جەخت لەئەوەدەکاتەوە، ڤاکسینەکە لەزۆر وڵات بەکارهاتووە و کێشەیە نییە و لەلایەن ناوەندە تەندروستییەکانەوە پەسەندکراوە.

 

نەجمەدین حەسەن، لێپرسراوی ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی نووسینگەی سلێمانی بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی تەنها سێ ڤاکسینی پەسەندکردووە، ئەوانی دیکە لەژێر لێکۆڵینەوەدان و ئەوەی لەهەرێمی کوردستان و عیراقیش بەکاردێت سینۆفارمە، کە ئەمیش لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستی جیهانییەوە پەسەندنەکراوە، بەڵام لەزۆر وڵات بەکارهێنراوە.

 

وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی هەرێم بەپێچەوانەى نوێنەرەکەی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانییەوە بۆ (خەڵک) جەختی لەئەوەکردەوە، زۆربەی ڤاکسینەکان بۆ باری لەناکاو کاتێک ڕێژەى تووشبوون بەکۆرۆنا زۆربوو پەسەندکراون، بەڵام بۆ فرۆشتن نابن وەک فایزەر و مۆدێرنا و ئۆکسفۆرد،

 

ئاسۆ حەوێزی وتیشی: لەناوەندە تەندروستییەکان و ناوەندی تەندروستی عیراق و وەزارەتی تەندروستی هەرێم ئەم ڤاکسینە پەسەندکراوە، هەروەها ڕێکخراوی تەندروستی جیهانیش بۆ باری لەناکاو پەسەندی کردووە.

 

ئەوەشی خستەڕوو، نزیکی هەفتەیەکە لەهەرێمی کوردستان ڤاکسینەکە بەکاردەهێنرێت، تاکوئێستا هیچ کاریگەرییەکی خراپی لەسەر ئەو کەسانە نەبووە، کە ڤاکسینەکەیان بەکارهێناوە.

 

ئاماژەى بەئەوەشدا، وەزارەتی تەندروستی ڤاکسینێک ناهێنێت کە بۆ هاوڵاتییان خراپبێت، ئەمەش لەچەندان وڵات بەکارهێنراوە و سەرکەوتووبووە.

 

پێشتر وا بڵاوکرایەوە کە ڤاکسینە چینییەکە، بەڕێژەى لەسەدا ٧٢ بەرگری لەجەستەدا دروستدەکات، بەڵام کەناڵی BBC لەڕاپۆرتێکدا ئاشکرایکرد، ئەم ڤاکسینە لەسەدا ٥٠.٤ کاریگەری دەبێت، لەوبارەیەوە وتەبێژەکەی وەزارەتی تەندروستی هەرێم وتی: هیچ کێشەیەک لەوەدا نییە، بەکارهێنانی باشترە لەوەی بەکارنەهێنرێت.

 

پەرلەمانی کوردستان بێئاگایە لەوەی ڤاکسینەکە پەسەندنەکراوە، و ئەندامێکی لیژنەى تەندروستی پەرلەمانیش بۆ (خەڵک) ئاماژەى بەئەوەدا، ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی کارێکی باشی نەکردووە، کە ڕێگەیداوە ئەم ڤاکسینە بێتە عیراق و هەرێمی کوردستان کە تاکو ئێستا خۆی پەسەندی نەکردووە.

 

زانا مەلا خالید ڕاشیگەیاند، ئەگەر ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی ئەو ڤاکسینەى پەسەند نەکردووە کە لەهەرێمی کوردستان بەکاردێت، نەدەبوو ڕێگەبدەن بێتە هەرێمی کوردستان و عیراق، پێویستە ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی خۆی یەکلایی بکاتەوە، چونکە ناکرێت ڕێگەبدات ئەو ڤاکسینە لەوڵاتێک بەکاربهێنرێت و نوێنەرەکانیشیان بڵێن پەسەند نەکراوە.

 

ئەوەشی خستەڕوو، ئەم ڤاکسینە لەهەندێک وڵاتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەکارهێنراوە، واتە عیراق و هەرێمی کوردستان یەکەم وڵاتنین کە بەکاریانهێنابێت، بۆیە لەو ڕوانگەیەوە حکومەتی عیراق و هەرێمیش بەکاریدەهێنن.

 

ئەو ڤاکسینەی ئێستا لەهەرێمی کوردستان بەکاردەهێنرێت، لەلایەن وڵاتی چینەوە بەهەدیە هاتووە، واتە نەکڕدراوە، بەڵام حکومەتى هەرێم بەنیازە ڤاکسین بکڕێت، کە لەئێستادا حکومەتى هەرێم بودجەى تایبەتى بۆ تەرخانکردووە و گفتوگۆی لەگەڵ فایزەر و ئۆکسفۆرد(ئەترازینکا) کردووە، کە ئەمانە لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستی جیهانییەوە پەسەندکراون.

 

نەجمەدین حەسەن، لێپرسراوی ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی نووسینگەی سلێمانی بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی ڕێگری لەهیچ وڵاتێک ناکات، کە چی ڤاکسینێک بەکاردەهێنێت، بەڵکو وڵاتەکان خۆیان سەرپشکن چی بەکاردەهێنن.

 

ئەحمەد مونزری بەڕێوەبەری رێكخراوی تەندروستی جیهانی لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بۆ كەناڵی العربیە رایگەیاند، رێكخراوی تەندروستی جیهانی تەنها رەزامەندی لەسەر بەکارهێنانی ڤاكسینەكانی فایزەر و مودیرنا و ئۆكسفۆرد داوە، ڤاكسینەکانی دیکەی وەک سینوفارم و سینوفاك و سپوتنیك لەژێر لێکۆڵینەوەدان، کە پەسەندبکرێن یان نا.

 

لەهەفتەى ڕابردوودا پێنج هەزار ڤاکسینی جۆری سینۆفارمی دژەڤایرۆسی کۆرۆنا لەلایەن وڵاتی چینەوە بەهەرێمی کوردستان بەخشرا، کە دواتر بەسەر سەنتەرەکانی وەرگرتنی ڤاکسینی دژە کۆرۆنا دابەشکرا و ژمارەیەک لەتەندروستکاران ڤکسینەکەیان بەکارهێنا.