سەردێر

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی رۆژی ژنانە

ژنان دەڵێن هێشتا مافەكانیان زەوت دەكرێت

خەڵك
ڕۆژنامەنووسێكی بواری مافەكانی ژنان دەڵێت پەتای توندوتیژی لەهەموو شاروشارۆچكەكانی هەرێم بڵاوەو كەس ئامادە نییە رێگری لێبكات.

ئەمڕۆ رۆژی جیهانی مافەكانی ژنانەو لەسەرانسەری دونیادا ڕێوڕەسم و چالاكی جۆرا و جۆر بەو هۆیەوە ئەنجام دەدرێت و لە هەرێمی كوردستانیش بەهەمان شێوە.

هانا شوان، ڕۆژنامەنووس و چالاكوانی بواری ژنان بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، ئەگەرچی ئامارە فەرمییە ڕاگەیاندراوەكان ئاماژە بەوە دەكەن كە كوشتنی ژنان كەم بووەتەوە، بەڵام ئەوە ناكرێت بە پێوەر كە بڵێین بارودۆخی ژن باشە، بەڵكو دۆخەكە ناهەموارەو مەترسی لەسەر زۆرێك لە دەستكەوتەكانی ژنان هەیە كە پێشتر بەدەستیان هێناوە.

ڕۆژی 8 ی ئادار ڕۆژێكی سیمبولییەو یادی دەكرێتەوە، ئەگەر نا هەموو ڕۆژێك ڕۆژی ئیشكردنە بۆ ژنان و داواكردنی مافەكانیان و هەرگیز پێگەی ژن لە ڕۆژێكدا كورت ناكرێتەوە.

ئەو دەڵێت، ئەگەر بەم شێوازەی ئێستا بزوتنەوەیەكی یەكگرتووی ژنان نەبێت و خەباتكاران پاشەكشە بكەن و كۆمەڵێك خواستی بەدی نەهاتووی ژنان هەبێت، هیچ پێشبینی باشتربوونی دۆخی ژنان ناكەم و بارودۆخی ژنان لەسەر چەندین ئاست ناهەموارە.

لەبارەی هۆكارەكانی خراپی دۆخی ژنان لە هەرێمی كوردستان هانا شوان دەڵێت، كۆمەڵێك هۆكار بوونەهۆی دۆخی ژنان لە هەرێمی كوردستان بەو جۆرە خراپە بێت و یەكێك لەو هۆكارانەی كە زۆر كەم باس دەكرێت هۆكارە سیاسی و نێو دەوڵەتییەكانن، چونكە ئێمە دراوسێی دووو دەوڵەتین كە ئەگەر ئێمە گۆڕانكاری لەیاسایەك بكەین ئەوان ناڕەزایی دەر دەبڕن و دەستوپێوەندەكانیان هان دەدەن كە لەنێو هەرێم و عێراق هەیانە.
رونیشیكردەوە هۆكارێكی دیكە دەستێوەردانی سیاسییە كە لە دەستتێوەردان و قۆرخكردنی ڕێكخراوەكانی ژنانەوە دەستپێدەكات هەتا دەگاتە گۆڕانكاری لە بارو دۆخی كۆمەڵایەتی و یاساكان و بارودۆخی سیاسی خودی ژنان خۆیان.

ئاماژە بەوەش دەكات، دیدێكی باو هەیە لە كۆمەڵگەی ئێمە كە دەوترێت ئەو كێشانەی پەیوەستە بە ژنان كێشەی ژنان خۆیانەو دەبێت خۆیان چارەسەریبكەن، ئەمە تەنها بۆ ئەوە دەوترێت كە كۆمەڵگە لە خەمی كێشەكان نەیێت و وەك خۆیان بمێننەوە، ئەگەرنا كێشەكانی ژنان كۆمەڵگەییەو كێشەی بەتەمەنەكانیش ناكرێت بڵێین با بە تەمەنەكان خۆیان بەرگری لە خۆیان بكەن.
لە بارەی ڕەوشی دادگاو یاساكانەوە دەڵێت بەداخەوە ڕەوشی یاسا بە گشتی لەژێر هەڕەشەدایە، پێشتر ویستمان یاساكانی پەیوەست بە ئازادی ڕا دەربڕین و ژنان و منداڵان گۆڕانكاری تێدا بكەین، بەڵام بارودۆخەكە ئەوەندە نەرێنی و خراپەو دەستتێوەردانی هەرێمی ئەوەندە زۆرە ئەگەر یاسایەك بچێتە پەرلەمانەوە بە پەڕوو باڵ كراوی دێتە دەرەوە یان شتێك دەڕوات شتێكی دیكە دێتە دەرەوە.

“ئەگەر یاساكان سەربەخۆ بوونایە چۆن بەم جۆرەی ئێستا تۆمەتبار دەهێننە سەر شاشە لە كاتێكدا نابێت لە كاتی لێكۆڵینەوەدا تۆمەتبار پیشان بدرێت و ئەوە گەورەترین پێشێلكاری مافی مرۆڤە بەرامبەر هەركەسێك چ ژن بێت یان پیاو ئەمە نیشانەی سەربەخۆنەبوونی داگاو دەستێوەردانی حزبییە”.

لە ڕووی مێژووییەوە 8ی ئادار وەك ڕۆژێكی جیهانی تایبەت بە خانمان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٥٦ كە لە ڕۆژێكی وەكو ئەمڕۆدا سەرجەم كرێكارە ژنەكانی كارگەیەكی قوماش و دوورینی جلوبەرگ لە شاری نیویۆركی ئەمریكا لە پێناو زیادكردنی داهات و چاككردنی ژیان و گوزەرانیان و كەمكردنەوەی ماوەی كاركردنیان خۆپیشاندانیان كرد، بەڵام بەهێز و زەبرێكی زۆر كەوتنە لێدانی ئافرەتەكان و سوكایەتی پێكردنیان.

ئەم ڕووداوە كاریگەریەكی زۆری دروستكرد لەڕووی مرۆڤایەتیەوە و لە ساڵی ١٩٠٨لەیادی پەنجاهەمین ساڵڕۆژی خۆپیشاندانی نیویۆرك لە ٨ی ئاداردا خەباتی ژنان بۆ دابینكردنی مافە سیاسی ‌و كۆمەڵایەتییەكانی ژنان خۆپیشاندانیان ‌ڕێكخست.

دواجار و بە یەكجاری لە ١٦ی كانوونی یەكەمی ١٩٧٧دا نەتەوە یەكگرتووەكان ٨ی ئاداری وەك “ڕۆژی جیهانیی ئافرەتان” دیاریكرد.