سەردێر

“نەبوونی بودجە دەرگای گەندەڵی دەكاتەوە”

زۆرترین بودجەی عێراق بۆ مووچەیە

خەڵك
پسپۆڕێكی دارایی و ژمێریاری ئاماژە بەوە دەكات، دواكەوتنی پڕۆژە یاسای بودجە دەرگای گەندەڵی بەسەر سەرجەم بوارەكانی گەندەڵیدا واڵا دەكات.

نەبەرد كەریم مامۆستای زانكۆ و پسپۆڕی دارایی و ژمێریاری، بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، زیانەكانی ئامادەنەكردنی بودجە لە عێراق و هەرێمی كوردستان لە ساڵانی ڕابردوودا، دەرگای گەندەڵی واڵا كردووە بەسەر سەرجەم بوارەكاندا كە ئەگەری بوونی گەندەڵییان تێدایە.

ناوبراو، بوارەكانی دارایی، كارگێڕی، وەبەرهێنان، بازرگانی‌و كشتوكاڵی بە نمونەی ئەو پرۆژانە هێنایەوە كە گەندەڵییان تێدا دەكرێت و بە نەبوونی پڕۆژە یاسای بودجەش رێ لە بوژانەوەیان دەگیردرێت.

ئەو مامۆستایەی زانكۆ بوونی پرۆژەیاسای بودجە بەچارەسەری سەرجەم ئەو كێشانە دەزانێت، لەحاڵێكدا پڕۆژە یاساكە تۆكمەبێت و پارەیەكی باشی بۆ دابین بكرێت.

فەرمانڕەوایانی نوێی عێراق لە دوای 2003 و رووخانی رژێمی پێشووی عێراقەوە سەرباری بوونی داهاتێكی زۆری نەوت و هاوكاری دەرەوە، نەیانتوانیوە ژێرخانێكی بەهێزی ئابووری دروستبكەن، هیچ پرۆژەیەكی خزمەتگوزاری لە هیچ بوارێكدا نەكراوە.

سەرجەم بوارەكان لە عێراق، تەندروستی، پەروەردە و خوێندن، كارەبا و ئاو و سوتەمەنی، رێگاوبانەكان، ئاوەدانی و نیشتەجێكردن هیچ پێشكەوتنێكیان بەخۆیانەوە نەدیوە.

ئەوەی لە عێراقدا بڵاوبووە لە ماوەی ئەو ساڵانەدا بریتی بووە لە دابینكردنی بڕێكی زۆری بودجە بۆ مووچەی فەرمانبەران و بەرپرسانی باڵای حزبی و حكومی و هێزە ئەمنیی و سەربازییەكان لەگەڵ بوونی ژمارەیەكی زۆری خاوەن پلەی خەیاڵی كە لە عێراق بە فەزایی ناودەبرێن و لە هەرێم بە بندیوار لەگەڵ بوونی سیستمێكی خانەنشینی كە بودجەیەكی گەورە بۆ بەرپرسان دابین دەكات.

هاوكات پارەیەكی زۆر لەلایەن بەرپرسانی حكومەتەوە لە رێگای گەندەڵییەوە دەستی بەسەردا گیراوە و بەشێكی رەوانەی دەرەوەی وڵات كراوە بەتایبەت لە رێگای گرێبەست و پرۆژەی وەهمییەوە.

نەبەرد كەریم مامۆستای زانكۆ دەڵێت: حكومەتی عێراق خراپترین جۆری سیستمی دارایی و ئابووری پەیڕەو كردووە، هەمیشە زۆرترین پارەی بودجەی تەرخان كردووە بۆ بەكاربەر كە خۆی لە دابینكردنی مووچەدا دەبینێتەوە و كەمترینی دابینكردووە بۆ وەبەرهێنان، لە كاتێكدا پڕۆژە یاساكە لەسەر دوو بنەمای سەرەكی (بودجەی بەكاربەر و بودجەی بەرهەمهێنان ) دادەنرێت.

رونیشیكردەوە، بەغدا ساڵانە نزیكەی % 80 بۆ 85 ی بودجەی بۆ بواری مووچە تەرخان كردووە، تەنانەت ساڵی پار % 97 ی بودجەی عێراق بۆ مووچە تەرخانكرا.

وتیشی: عێراق ناتوانێت بودجەیەكی باش بۆ وەبەرهێنان تەرخان بكات و ئاستی بێكاری و هەژاری كەم بكاتەوە، چونكە زیادەیەكی زۆری لە مووچەخۆر هەیە، بە جۆرێك لەساڵی 2003 850 هەزار مووچەخۆری هەبوو، بەڵام ئەمساڵ زیاد لە 10 ملیۆن مووچەخۆری هەیە.

ئاماژە بەوەش دەكات، عێراق دەتوانێت بە ئەو ڕێككەوتننامەیەی لەگەڵ وڵاتی چین هەیەتی و لەساڵی 2019 لەسەر دەستی عادل عەبدول مەهدی سەرۆك وەزیرانی پێشوو واژۆ كراوە، هەنگاوی باش ببڕێت كە خۆی لە 6 هەزار و 250 پڕۆژە دەبینێتەوە لەسەرجەم بوارەكان بە بڕی 118 ملیار دۆلاری ئەمریكایی.

دەشڵێت: دواكەوتنی پڕۆژە یاسای بودجەی بووەتە شتێكی ئاسایی تەنانەت لە ساڵی 2014 و 2020 پڕۆژە یاسای بودجەی هەر نەبووە، داهاتەكەی بەشێوازی 1 لەسەر 12 دابەشكردووەو خەرجییەكانی خۆی پێدابین كردووە، لە كاتی هەبوونی بودجەش بەهەمان شێوە حكومەتی عێراق نەیتوانیوە گەندەڵی چارەسەر بكات، چونكە عێراق لەسەر بنەمای تایەفی و حزبی و دەستێوەردانی كۆمەڵێك دەوڵەت دەڕوات بەڕێوە و نەیتوانیوە لەسەر پێی خۆی بوەستێت، بەڵام هەمیشە ئامادەكردن و بوونی پڕۆژە یاسای بودجە لە نەبوونی باشترە و دەتوانێت ڕێگری لە بەهەدەردان بكات.