تاڵەبانی: هەرێم وەك دارجلی لێهاتووە و عیراق كێشەكانی خۆی پێدا هەڵدەواسێ‌

"كورد دەیەوێت ئەندامی لە سۆمۆ هەبێت"

سەردێر

خەڵك-
جێگری سەرۆك وەزیرانی هەرێم و سەرۆكی شاندی دانوستانكار لەگەڵ حكومەتی عیراق وردەكاری گفتوگۆكان لەبەغدا ئاشكرادەكات و جەختدەكاتەوە، كە تا ئێستا پشكی تەواو لە بودجە نەدراوە بە هەرێم و ئەوەی هەبووە تەنها 5% بووە و باقی پارەكە كەس نازانێت چی لێ‌ هاتووە و بۆ پارێزگاكانی دیكەی عیراقیش خەرج نەكراوە، دەشڵێت: “هەرێم خوازیاری پەیوەندی باشە لەگەڵ عیراق و دەمانەوێت كۆمپانیای نوێی سۆمۆ دروست بكرێت و كورد نوێنەری لە ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی هەبێت”.

قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆك وەزیرانی هەرێم لە چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ (ناوەندی هەواڵی نیشتمانی) عیراق ڕایگەیاندووە، هەرێمی كوردستان وەك دارجلی لێ‌ هاتووە، كە عیراق سەرجەم دۆسیەی گەندەڵی و كێشەكانی پێوە هەڵدەواسێت.

پەیوەندی هەرێم بە نەوتی بەسرەوە چییە؟
قوباد تاڵەبانی: هێزە سیاسییەكانی عیراق بەردەوام هەرێم تۆمەتبار دەكەن بەوەی، كە پارە لە نەوتی بەسڕەش دەبات، لەكاتێكدا ڕاستییەكەی بەو جۆرە نییە و ئێمە بەرپرسی ئەوە نییە، چونكە ئەگەر سەیر بكەیت دەبینیت تەنانەت پشكی هەرێمی كوردستان لە بودجە بەتەواوی نایەت و ئەوەی هەیە تەنها 5% بووە.

هەروەها لە ساڵی 2014ەوە تاوەكو ساڵی 2018 هیچ بڕە پارەیەك لە حكومەتی فیدڕاڵییەوە بۆ هەرێم نەهاتووە، بۆیە ئەگەر ئەو پارەیەی نەدراوە بە هەرێم لە پڕۆژەیەكی وەبەرهێنان لە بەسڕە یان زیقار خەرج بكرایە ئێمە خۆشحاڵ دەبووین، بەڵام ئەو پارانە دیارنەماون بەبێ‌ ئەوەی بزانرێت چی بەسەرهاتووە.

لە مانگی 8ی ساڵی 2020دا ڕێككەوتن كرا لەنێوان بەغدا و هەولێر و حكومەتی فیدڕاڵی پێی ڕاگەیاندین، كە داهاتی نەوت و نانەوتی هەمووی بۆ هەرێم و تەنها بڕی 320 ملیار دیناری مانگانە دەنێرن لەبەرامبەردا تیمێكی هونەری دەنێرن بۆ چاودێری دەروازە سنوورییەكانی هەرێم، بەڵام ئەو ڕێككەوتنە زۆری نەخایاند و حكومەتی عیراق تەنها بۆ دوو مانگ ئەو بڕە پارەیەی نارد و وەستاندی، بۆیە دەپرسین ئەی دواتر پارەكە بۆ كوێ‌ خەرج كرا؟ ئایا بۆ بەغدا یان بەسڕە یان سەڵاحەدین خەرج كراوە؟

پەیوەندی كوردستان بە كێشەكانی حكومەتی فیدڕاڵی چییە؟
قوباد تاڵەبانی: هەرێمی كوردستان وەك دارجلی لێ‌ هاتووە، كە عیراق دۆسیەی گەندەڵی و كێشەكانی خۆی پێدا هەڵدەواسێت، بۆیە ئەگەر كێشەی بەسڕە بە شایستە داراییەكانی هەرێم چارەسەر دەبێت ئەوا ئێمە دەستبەرداری دەبیت بۆ ئەوان.

ئایا هەرێم پابەندی ئەركەكانی بەرامبەر عیراق دەبێت؟
قوباد تاڵەبانی: هەرێمی كوردستان ئامادەیە بۆ جێبەجێ‌ كردنی سەرجەم پابەندییەكانی بەرامبەر حكومەتی فیدڕاڵی، جا پەیوەندی بە بڕی 250 هەزار بەرمیلی ڕۆژانەبێت یان داهاتی نانەوتی دەروازە سنورییەكان بەپێی یاسا و دەستوور، بەڵام دەبێت لەبەرامبەریشدا مافەكانی هەرێم دابین بكرێن.

بۆچی هەرێم ڕەتی كردۆتەوە تەواوی نەوت ڕادەستی كۆمپانیای سۆمۆ بكات؟
قوباد تاڵەبانی: سەرچاوەی سەرەكی داهاتی هەرێم بریتیە لە نەوت و لەو ڕێگەیەوە داهاتی زۆربەی خەرجییەكانی هەرێم دابین دەكرێت، واتە هیچ سەرچاوەیەكی دیكەی بەو جۆرە بوونی نییە و ئەمەش مانای وایە هیچ گرنتییەك نییە بۆ بەدەستهێنانی خەرجییەكان، كە لەو ڕێگەیەوە قەرزەكانی سەر شانی هەرێم دەدرێتەوە.

ئەگەر قسە لەسەر لایەنی هونەری بكرێت، ئەوە وەزارەتی دارایی فیدڕاڵی ژمارەی تۆماركراوی لەسەر فەرمانبەرانی هەرێم لایە، كە دەگاتە 683 هەزار فەرمانبەر لەكاتێكدا ئێمە لە هەرێم 751 هەزار فەرمانبەرمان هەیە، بۆیە لێرەدا دەبێت بزانین چۆن مووچەی ئەو فەرمانبەرانە دەدرێت، كە ناویان لەلای وەزارەتی دارایی فیدڕاڵی نییە ئەگەر ئێمە سەرچاوەی داراییمان نەبێت، كە لێرەدا جیاوازی لە ژمارەكەی نێوان هەرێم و عیراق نزیكەی 70 هەزار فەرمانبەر.

ئێمە دەمانەوێت پەیوەندییەكی باش بنیات بنێین تایبەت بە نەوت و دارایی لەگەڵ حكومەتی فیدڕاڵی و بڕواشمان بەوەیە هەنگاو بە هەنگاو ئەوە بێتەدی تاوەكو دەگەین بە دامەزراندنی كۆمپانیای نوێی سۆمۆ، كە تێیدا كورد ئەندامی هەبێت لە ئەنجوومەنی بەڕێوەبردن، بۆیە ئێستا ئێمە لەسەرەتاداین و ئەوەش پێویستی بە كاری زیاترە بۆ زیادكردنی متمانە لەنێوان هەردوولا.

ئایا سەرجەم سەرچاوەكانی نەوتی هەرێم بە یەك ئیدارەی سەر بە حكومەتی فیدڕاڵی دەبەسترێنەوە؟
قوباد تاڵەبانی: ئەوەی وەزیری نەوتی فیدڕاڵی قسەی لەبارەوە كرد سەبارەت بە پێكەوەبەستنەوەی هەموو نەوتی هەرێمی كوردستان بە یەك ئیدارەی سەر بە فیدڕاڵی داواكارییەكی نادەستوورییە.

لیژنەی دارایی پەڕلمان چی پرسیارێكیان لە قوباد تاڵەبانی كردووە؟
قوباد تاڵەبانی: زۆرینەی پرسیارەكان تایبەت بوون بە خەرجییەكانی هەرێم و ژمارەی فەرمانبەران و بانكەكان، بۆیە پێم وتن قسەكردن لەسەر سەرچاوەكانی تەمویل وازلێ‌ بێن لە ئێستادا، چونكە هەموو بودجەیەك پێكهاتووە لە چەندین بەش، كە داهات و خەرج و كورتهێنان و قەرزی تێدایە.

چەندین جۆر لە خەرجی بەكاربردن و مووچەی خانەنشینی و چاودێری كۆمەڵایەتی و هاوكاری زیندانیە سیاسییەكان و شەهیدان هەیە جگلە لە گەشەپێدانی هەرێمەكان و بودجەی بەكاربردن، بۆیە هەموو ئەوە واتە خەرجی و قەرز، كە مانگانە دەبێت خەرج بكرێت.

هەرێمی كوردستان دەیەوێت كێشەكانی لەگەڵ بەغدا بە زووترین كات چارەسەر بكات بەجۆرێك مایەی جێبەجێ‌ كردن بن، بۆیە داوا لە هەمووان دەكەین دووربكەونەوە لە كەشوهەوای هەڵبژاردن و سۆز و دروشم، با بگەڕێین بۆ چارەسەری لۆژیكی بۆ ئەم قۆناغە.