سەردێر

جەنگی ڤاكسینەكان

 

خەڵك-

بەردەوامی كۆرۆنا و سەرهەڵدانی چەندین نەوەی نوێی كۆرۆنا بازاڕی ڤاكسینەكانی گەرمكردووە، چەندین كۆمپانیا لە چەندین وڵات دەستیان بە بەرهەمهێنانی ڤاكسین كردووە، ئاستی كارایی هەر یەكێكیان بە جۆرێكە.

ڤاكسینی كوروناڤاك كە كۆمپانیای سینوفاكی چینی پەرەی پێداوە، ئەنجامەكان دەریخستووە ئاستی كاریگەرییەكەی %50.4ە.

هەندێك توێژەر لە پەیمانگای بوتانتان ئاشكرایانكردبوو، ڤاكسینەكە لە ئەزموونی قۆناغەكانی دوایی لە بەرازیل گەیشتووەتە 78% دژی كۆڤید 19 بۆ سەرجەم پلەكانی توشبوون.

رۆژی 12ی كانوونی دووەم ئاماژەیان بەوە دابوو، ئەو ئەنجامەی پێی گەیشتوون و پشتیان بەو نمونانە بەستووە، ئەو كەسانەی نەگرتووەتەوە كە ڤاكسینیان وەرگرتووە‌و كۆرۆنایان بە سووكی گرتووە و پێویستیان بە پزیشك نەبووە.

كورونافاك چۆن كار دەكات؟

كۆمپانیای دەرمانی سینوفاك كە بارەگاكەی لە پەكینە، بەرهەمهێنەری ڤاكسینی كوروناڤاكە كە پشت دەبەستێت بە ڤایرۆس.

برۆفیسۆر لو داهای لە زانكۆی نانیانگ بۆ بی بی سی دەڵێت: ڤاكسینی كوروناڤاك پشتی پێ دەبەسترێت وەك رێگەیەكی نەریتی.
چەند جۆرێكی دیكەی ڤاكسین هەیە، لەنێویاندا هەن پەرەی پێدراوە لە دژی ڤایرۆسی كۆرۆنا سارس و كۆڤید 2، هەندێكیان بەكاردەهێنرێـت كە كۆمپانیاكانی فایزەر و مودیرنا بەرهەمیان هێناوە.

ئەم ڤاكسینانە پاڵ بە جەستەوە دەنێن لەسەر سیستمی بەرگری و راهێنان لەسەر شێوازی بەرگری.

لو دەڵێت: ڤاكسینی ئێم ئار ئێن ئەی جۆرێكی نوێی ڤاكسینە تاكو ئێستا بەكارنەهێنراوە.

رێكخراوی تەندروستی جیهانی دەڵێـت: كەمترین ئاستی پێویستی كارایی هەر ڤاكسینێك دژی كۆرۆنا پێویستە لە 50 % كەمتر نەبێ.

ئەنجامی ئەم ڤاكسینە لە توركیا و ئەندەنوسیا ئەنجامی هەیە بەشێوەیەك بەپێی زانیارییەكان لە توركیا لە مانگی كانوونی یەكەمی رابردوو رێژەی كارایی 91.25 بووە، ئەندەنوسیا رایگەیاندووە رێژەی كاراییەكەی 65.3 بووە.

كۆمپانیای دیكە ڤاكسینیان بەرهەمهێناوە دەڵێن رێژەی كاراییان زیاترە:

فایزەر 95%، مودیرنا 94%، سپوتنیك روسی 90%، ڤاكسینی ئۆكسفۆرد 62، 90%.

ئیزابیلا بلالای جێگری سەرۆكی كۆمەڵەی بەرازیل بۆ ڤاكسین بۆ بی بی سی دەڵێت: خزمەتگوزاری بەرازیلی بەراورد بە ئەم ڤاكسینانەی دیكە بۆ ئەم پلەیە ئاسان نییە، فایزەر و مودیرنا و ئۆكسفۆرد تەنها بەشێوەیەكی گشتی كاریگەرییەكەی دەزانین، رێنادرێت بە وێرانكردنی متمانەی خەڵك.

پلەی گەرمی و ڤاكسینەكان

یەكێك لە لایەنە ئەرێنییەكانی ڤاكسینی كۆروناڤاك هەڵگرتنییەتی لە بەفرگری ئاسایی لە پلەی گەرمیی 2 بۆ 8 پلەی سەردی.

پێویستە مودیرنا هەڵبگیرێت لە پلەی گەرمی 20ی سەدی لە ژێر سفر، فایزەر لە 70 پلەی ژێر سفری سەدی. واتە ڤاكسینی كوروناڤاك و ئۆكسفۆرد گونجاوترن بۆ وڵاتانی تازەگەشەسەندوو.

توێژەران دووپاتی دەكەنەوە لە بەرازیل ڤاكسین تا ئێستا كاراییەكەی 78%ە لە پارێزگاری لە توشبووانی سوك كە پێویستیان بە چارەسەر هەبووە، 100% كاریگەری هەبووە لەسەر ئەوانەی لە حاڵی ناوەندەوە بۆ توند گرتوویانە.

بلالای دەڵێت ستراتیژی ڤاكسین پێدان گرنگترە لە هەر جۆرە ڤاكسینێك.

بەرازیل هەستاوە بە پێداچوونەوە بە زانیارییە تایبەتەكانی ڤاكسینی كوروناڤاك.

لە هەندێك وڵات ڤاكسینەكە بەكاردەهێنرێت رەزامەندی لەسەر درا لەسەرەتادا بۆ هەندێك باری نائاسایی بۆ ئەو چینانەی مەترسییان لەسەربوو لە تەموزی 2020.

ئۆكرانیا دەڵێت داوای ڤاكسینە چینییەكەی كردووە بەرێژەی 1.9 ملیۆن ژەم كە كاریگەرییەكەی 70% كەمترە.

تایلەند تا ئێستا بڕیاری نەداوە گۆڕانكاری لەبەرنامەی ڤاكسیندا بكات، داوای زانیاری دیكەی كردووە لە كۆمپانیای سینوفاك.

تایلەند دوو ملیۆن ژەمە ڤاكسینی لە كوروناڤاك كڕیوە، لەگەڵ 61 ملیۆن ژەم لە ئۆكسفۆرد.

سەنگافوورە 3 جۆری وەرگرتووە مودیرنا و كوروناڤاك و فایزەر، بەڵام لە كۆتاییدا رەزامەندی لەسەر دواینیان درا.

تێچووی ڤاكسین

دڵنیایی نییە ئەم ڤاكسینە چەند تێچوویەتی، بەڵام تیمی بی بی سی لە شاری یی ووی چینی زانیویەتی كارمەندانی تەندروستی كوروناڤاكیان وەرگرتووە بە بڕی 60 دۆلار.

كۆمپانیای بیوفارمای ئەندەنووسی گوتویەتی تێچووی هەر ژەمێك بریتییە لە 13.60 دۆلار.

تا ئێستا ئەم نرخە لە ڤاكسینی ئۆكسفۆرد بەرزترە، كە تێچووی ژەمێكی 4 دۆلارە، مودیرناش 33 دۆلارە.

سەرۆكی ئەنجومەنی كۆمپانیای سینوفاك دەڵێت كۆمپانیاكەمان دەتوانێت 300 ملیۆن ژەم ساڵانە بەرهەم بهێنێت لە كارگە نوێكەیان كە رووبەرەكەی 20 هەزار مەتر چوار گۆشەیە.

كۆمپانیای مودیرنا دەڵێت ئامانجیانە 500 ملیۆن ژەم بۆ كڕیارەكانیان بنێرن لە ئەمساڵدا.

ئۆكسفۆرد دەڵێت 700 ملیۆن ڤاكسین تا كۆتایی چارەكی یەكەمی ئەمساڵ بەرهەم دەهێنن.

كۆمپانیای سینوفاركی چینی كە دەوڵەت خاوەنیەتی كار دەكات بۆ پەرەدان بە دوو ڤاكسین دژی كۆڤید 19 وەك كوروناڤاك و سینوفارم.

كۆمپانیای سینوفارك لە 30ی كانوونی یەكەمی رابردوو رایگەیاند: قۆناغی سێهەم لە ئەزموونی ڤاكسینەكە كاریگەرییەكەی بە رێژەی 79% دەركەوتووە.

دەوڵەتی ئیمارات رەمەزاندی نیشان لەیەر بەكارهێنانی ڤاكسینی سینوفارم لە رابردوو رایگەیاند ئەم ڤاكسینە كاریگەرییەكەی 86%ە، بەپێی بەرهەمەكەی لە قۆناغی سێهەمی ئەزموونەكەیدا.

برۆفیسۆر دیل فیشر لە زانكۆی سەنگافوورەی نیشتمانی دەڵێت دروست نییە چڕكردنەوەی بەرنامەی ڤاكسین پێدان بەبێ تێپەڕین بە قۆناغی دواییدا.

دوو ڤاكسینی دیكە لەبەرهەمهێناندان لە چین دژی كۆڤید 19، یەكێكیان كانسینو بیولوجیكە، كە لە قۆناغی سێهەمی ئەزموونیدایە لە هەندێك وڵات لەوانە سعودیە.

یەكێكی دیكە پەرەی پێدەدرێت لە لایەن كۆمپانیای ئەنهوی زیفی لونگ كوم و بەم دواییە چووە قۆناغی سێهەمی ئەزموونییەوە.

هەرێمی كوردستان و عێراق بڕێك هاوكارییان لە ڤاكسینی چینی بۆ هاتووە و چاوەڕێ دەكەن بڕی زیاتریان پێ بگات.

ڤاكسین بۆ دەوڵەمەندەكانە و هەژاران لێی بێبەشن، بۆیە تەندروستی جیهانی هۆشداری دەدات

تا ئێستا ڤاكسینی بەرهەمهاتوو بە زۆری لە وڵاتە دەوڵەمەندەكان دابەشدەكرێت، وڵاتانی هەژاری لێ بێبەشكراوە.

رێكخراوی تەندروستی جیهانی لە ماوەی مانگێكدا دوو جار هۆشداری بە وڵاتانی دەوڵەمەند داوە لە قۆرخكردنی ڤاكسین بۆ وڵاتانی دەوڵەمەند و بێ بەشكردنی وڵاتە هەژارەكان، تەنها كۆرۆنا لە بارێكدا رادەگرێت ناتوانێت لەناوی بەرێت، باشترین هەنگاو بۆ لەناوبردنی كۆرۆنا بە یەكجاری دابەشكردنی ڤاكسینە بە یەكسانی بەسەر سەرجەم وڵاتانی جیهاندا.