سەردێر

خەڵك؛ وردەكاری بودجەی عیراق و پشكی هەرێم بڵاودەكاتەوە

خەڵك-
دوای كۆتایی هاتنی كۆبوونەوەكانی لیژنەی دارایی پەڕلەمانی عیراق لەگەڵ وەزارەت و دامەزراوەكان، دەست بە پەسەندكردنی بڕگە و ماددەكانی كراوە تاوەكو بخرێتە بەردەم پەڕلەمان بۆ پەسەند كردنی، بەڵام پشكی هەرێم بەتەواوی یەكلایی نەكراوەتەوە و بڕیارە دواین كۆبوونەوە ئەنجام بدرێت.

شاندی هەرێم دەچێتەوە بەغدا
سەرچاوەیەكی ناو پەڕلەمانی عیراق بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، شاندی حكومەتی هەرێم و عیراق تا ئێستا نەگەیشتوونەتە ڕێككەوتنی كۆتایی و بڕیارە جارێكی دیكە كۆبوونەوە بكرێت لەسەر ئەو پێشنیارانەی عیراق دەربارەی بودجە و نەوت خستویەتیە بەردەم هەرێم.

ئاماژەی بەوەشكرد، لە ئێستادا شاندی هەرێم گەڕاوەتەوە هەولێر و بڕیارە دوای تاوتوێ‌ كردنی پێشنیارەكان دووبارە بگەڕێتەوە بەغدا و كۆبوونەوەی یەكلاكەرەوە لەبارەی ڕادەستكردنی نەوت و پكشی هەرێم لە بودجە و مووچە بكرێت.

لای خۆشیەوە، ڕێزان شێخ دلێر، پەڕلەمانتاری كورد لە بەغدا بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، تا ئێستا ڕێككەوتن نەكراوە و هەفتەی داهاتوو شاندی هەرێم جارێكی دیكە سەردانی بەغداد دەكاتەوە و نزیك دەبنەوە لە وادەی دەنگدان لەسەر بودجە بۆ ئەوەی لەكاتی دەنگدانەكەدا ئامادەبن.

عیراق داوای هەموو نەوتەكە دەكات
بەپێی ئەو زانیارییانەی لە میدیا عیراقییەكان بڵاوكراوەتەوە، دەستەی سیاسی ڕەوتی سەدر پێشنیاری بۆ شاندی حكومەتی هەرێم بە سەرۆكایەتی قوباد تاڵەبانی كردووە، كە تەواوی نەوتی هەرێم ڕادەستی عیراق بكەن، بەڵام خاوەندارێتی و ئیدارەی كێڵگە نەوتییەكان لای هەرێم بمێنێتەوە و لە بەرامبەردا پشكی هەرێم لە بودجە لەی 12.67%ەوە بۆ 13.9% بەرزدەكەنەوە.

ڕێزان شێخ دلێر، ئەندامی پەڕلەمانی عێراق لە فراكسیۆنی یەكێتی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، ئەوەی ئێستا ڕوو دەدات بابەتێكی سیاسییە، حزبەكانی عێراق لەنێوان خۆیاندا كێشەیان هەیە، بەتایبەت لەگەڵ هەرێم، بۆیە بەغداد ئێستا بەمجۆرە مامەڵە لەگەڵ هەرێم بكات.

وتیشی، ئەو دوو بڕگەیەی لە بودجەی عێراق كێشەی لەسەرە، داهاتی ڕۆژانەی هەناردەكردنی نەوتە لەگەڵ شایستە داراییەكانی هەرێم، هەرچەندە پێشتر هەردوولا لەسەر ئەوە ڕێككەوتوون، بەڵام ئێستا ئەو حزبانە قبوڵی ناكەن و دەڵێن دەبێت هەموو مەلەفی نەوت ڕادەستی بەغداد بكرێت و حكومەتی هەرێمیش ئامادە نییە ئەوە بكات.

لێبڕینی مووچە هەڵوەشێنرایەوە
ماجدە تەمیمی، ئەندامی لیژنەی دارایی پەڕلەمانی عیراق بۆ ئاژانسی هەواڵی فەرمی (العراقیە) ڕایگەیاندووە، بڕگەیەكی تایبەت بە لێبڕینی مووچەی فەرمانبەران لە پڕۆژە یاسای بودجە، كە لە حكومەتەوە هاتووە هەڵوەشێنراوەتەوە و لەبری ئەوە یاسای باجی دەرامەت بە ژمارە 13ی ساڵی 1982 جێگیر كراوە.
ڕاشیگەیاندووە، بڕی خەرجییەكان لە بودجە لە 164 ترلیۆن دینارەوە بۆ 130 ترلیۆن كەمكراوەتەوە و داهاتی دیكە زیادكراوە و چەندین چاكسازی دیكە لە بودجەدا كراوە.
تەمیمی ئاماژەی بەوەشكردووە، خۆی سەرۆكایەتی لیژنەی لاوەكی تایبەت بە سێ‌ سەرۆكایەتییەكەی كردووە دەربارەی بودجە و توانراوە ڕێژەی 20%ی بودجەی هەر سێ‌ سەرۆكایەتییەكە ببڕدرێت.

كورتهێنان كەمكراوەتەوە و پڕۆژەكان پارەیان بۆ تەرخانكرا
هەیسەم جبوری، سەرۆكی لیژنەی دارایی لە پەڕلەمانی عیراق لە بەیاننامەیەكدا سەبارەت بە ئامادەكاری و گۆڕانكارییەكان لە بودجە ڕایگەیاندووە، بڕگەی لێبڕین لە مووچەی فەرمانبەران هەڵوەشاوەتەوە و 20%ی بودجەی سێ‌ سەرۆكایەتییەكە بڕدراوە و بەوەش توانیومانە كورتهێنان لە 47%ەوە بۆ 19% كەم بكەینەوە بەو واتایەی لە 76 ترلیۆن دینارەوە بۆ 25 ترلیۆن دینار كەم كراوەتەوە و هاوكات قەرزیش بۆ 51 ترلیۆن كەم كراوەتەوە.

جبوری دەڵێت: “شایستەكانی وانەبێژان و گرێبەستەكان گرنتی كراوە و پارەی گەشەپێدانی پارێزگاكان لە 2 ترلیۆن بۆ 4 ترلیۆن زیادكراوە و پتڕۆ دۆلاری پارێزگاكان لە نەوت لە 500 ملیارەوە بۆ یەك ترلیۆن دینار زیادكراوە”.

ئاماژەی بەوەشكرد، بودجەی سوپای عیراقی و دامەزراوە هەواڵگرییەكان زیادكراوە بۆ گەشەپێدانی توانا جەنگییەكان و زانیارییەكان دژی هەڕەشەی تیرۆر و هەروەها زیادكردنی تەرخانكراوی دارایی بۆ وەزارەتی پەروەردە تاوەكو بتوانێت كتێب و قەرتاسیە دابین بكات.