سەردێر

عەلی باپیر؛ ئەو گۆڕانكارییانەی ئەمجارەی كۆمەڵ لە عەقڵ و دڵی خودی بەندەوە هەڵقوڵیون

خەڵك

سەرۆكی كۆمەڵی دادگەریی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، ئێمە لەم ‌ژیانە دنیاییەماندا لە جیهانێكی بەردەوام گۆڕاو و گەشەسەندووداین و نكووڵیكردن لەوە، لەگەڵ واقیع و سەرەتا عەقڵییەكاندا دژو ناكۆكە ، دەشڵێت ،”ئەو گۆڕانكارییانەی ئەمجارەی كۆمەڵ سەرەتا لە عەقڵ و دڵی خودی بەندەوە هەڵقوڵیون و دواتر زۆربەی هەرە زۆری ئەندامانی كۆنگرە تەبەننییان كردووە”.

عەلی باپیر، سەرۆكی كۆمەڵی دادگەریی كوردستان بابەتێكدا بەناونیشانی (كۆمەڵ و گۆڕانكاریی لەكوێوە بۆكوێ؟) دەنووسێ،”ئەو كەسانەی لەجیاتی ورد خوێندنەوە و باش تێگەیشتنی كتێب و بەرهەمەكانی بەندە و دواتر هەڵسەنگاندنی بابەتییانە، توانج و پلارو قسەی ناشایستە دەكەن، دوعای خێریان بۆ دەكەم و با دڵنیابن بەو ڕەفتارە ناشەرعییانەیان، هیچ بەهیچ ناكەن و جگە لەعەیبداریی و گوناهباریی، هیچ ناچننەوە”.

لە نوسینەكەیدا داوایەكی برایانەش دەكات و دەڵێت ،”هەرلە خۆوە و بینا لەسەر قسەو فەتوایەكی پێشوو، كە بۆ كات و شوێن و ژینگە و كۆمەڵگایەكی دیكە دراوە، بازنەی قەدەغەكراوەكان لەخەڵك فراوان مەكەن و بەناهەق و بەبێ بەڵگەی ڕوون و بێ چەند و چوونی شەریعەت ، خەڵك مەخەنە دڵەڕاوكەو سەراسیمە‌ییەوە”.

ئەمەی خوارەوە دەقەكەیەتی:
بسم الله الرحمن الرحیم
كۆمەڵ و گۆڕانكاریی: لەكوێوە بۆكوێ؟
زانایانی كەلام و عەقیدەی ئیسلامیی لەمێژە گوتە (مقولە)یەكی ناوداریان هەیە: (العالم حادپ ڵانه متغیِّر، وكلّ متغیِّر حادپ فالعالم حادپ) واتە: جیهان پەیدابوویە چونكە گۆڕاوەو، هەموو گۆڕاوێكیش پەیدابوویە، كەواتە: جیهان پەیدابوویە.
بەڵێ ئێمە لەم ‌ژیانە دنیاییەماندا لەجیهانێكی بەردەوام گۆڕاو و گەشەسەندوو (متغیِّر و متگوِّر) داین و، نكووڵیی كردن لەوە، لەگەڵ واقیع و سەرەتا عەقڵییەكاندا دژو ناكۆكە.
زانایانی جەستەناسیی (فَسْلجە) دەڵێن: لەهەر چركەیەكدا نیزیكەی: سەدو بیست و پێنج ملیۆن (125,000,000) خانە لەجەستەی هەر مۆرڤێكدا دەمرن و، هەمان ژمارەش دروست دەبنەوەو جێیان پڕدەكەنەوە!
هەڵبەتە ئەو گۆڕانكارییە لەبواری ماددەو دیاردەكانی دایە “بەپێی زانینی ئێمە” ڕووح شتێكی چەسپاوەو لەڕووی چییەت (ماهیە‌)یەوه،‌ هەروەك خۆیەتی و گۆڕانی جەوهەریی بەسەردانایەت.
شەریعەتی خوای كاربەجێش لەوبوارانەدا، كەپەیوەستن بە ڕووحی مرۆڤ و چییەتەكەیەوە، وەك: بوونناسیی، ئیمان، پەرستنەكان، ڕەوشت و ئاكار، باری كەسێتیی، سنوورەكانی حەڵاڵ و حەڕام، چۆتە نێو وردەكارییەكانەوەو نوختەی تێدا لەسەر پیتان ڕۆناون، چونكە ئەو بوارانە گۆڕانیان بەسەر نایەت، بەڵام لەو بوارانەدا كە گۆڕانیان بەسەردادێ و پەیوەستن بەلایەنی ماددیی ژیان و ئینسانەوە وەك: حوكم و ئیدارەو سیاسەت، ئابووریی و ژیان و گوزەران، جەنگ و ئاشتیی، هەڵس و كەوتە كۆمەڵایەتییەكان، شەریعەت بەدانانی چوارچێوەیەكی فراوان و چەند هێڵێكی گشتیی وازی هێناوەو، نەچۆتە نێو وردەكارییەكانەوەو بۆشاییەكی زۆری جێهێشتوە، تاكو مرۆڤەكان بەپێی گۆڕانی ژیان و گوزەران و، داخوازیی بەرژەوەندییان، پڕی بكەنەوەو لەبەر ڕۆشنایی هێڵەگشتییەكانداو، لەبازنە فراوانە دانراوەكەی شەریعەتدا، ئیجتیهادیان بۆ بكەن.
ئنجا لێرەوەشە كە زانایان بەتێوەڕامان (إستفرا‌و)ی دەقەكانی شەریعەتی بەرجەستە لە قوڕئان و سوننەتدا، ئەم بنچینەیان داناوە: (تفصیلٌ فی الپوابت و إجمال فی المتغیِّرات) واتە: بەڕوونیی دوان لەبارەی چەسپاوەكانەوەو، بەكورتیی و گشتیی دوان لەبارەی گۆڕاوەكانەوە، چەسپاوەكان (پوابت)یش بەخواپەرستییەكان (العبادات)، و گۆڕاوەكان (المتغیرات)یش بە هەڵسو كەوتەكان (المعاملات) تەعبیریان لێكراوە.
هەربۆیەش هەر پەیداكردنێك لەبواری چەسپاوەكان (خواپەرستییەكان)دا، بە بیدعەت دانراوە، وەك: پێغەمبەری خوا “صلی الله علیه وسلم” فەرموویەتی: (من أحدپ فی أمرنا هژا مالیس منه فهو ردُّ)، البخاری: 2697، ومسلم: 1718، (من عمل عملاً لیس علیه أمرنا فهو ردُّ)، مسلم: 1718.
بەڵام بواری گۆڕاوەكان (هەڵس و كەوتەكان) بناغە تێیاندا، داهێنان (إبداع)ەو، سەنگی مەحەك و پێوەر تێیاندا، هینانەدی بەرژەوەندیی و چەسپاندنی دادگەریی (تحقیق المصلحە وتپبیت العدل)ە، (إبن القیم)یش گوتوویەتی: (أینما وجِدَ العدلُ فپمّ شرع الله) (إعلام الموقعین…) ج4، ص441، واتە: دادگەریی لەكوێ بێ بەرنامەی خواش لەوێیە.
ئێمەش وەك (كۆمەڵی دادگەریی) “كە پێشتریش هەروابووین”هەوڵدەدەین لەبواری گۆڕاوەكان (متغیرات)دا، كە سەرجەم هەڵس و كەوتە: سیاسیی و ئیداریی و ئابووریی و كۆمەڵایەتیی و…هتدەكان دەگرێتەوه، بەعەقڵێكی كراوەو ئازادو، دڵێكی فراوان و ئازاوە،بەڕووی كۆمەڵگاو پێكهاتەكانی و، تێكڕای گۆڕانكارییەكاندا بكرێینەوە، ئەویش بەمەبەستی: چاكتر گەیاندنی ئایین و پەیامی خوای بەرزو مەزن بەخەڵك و كۆمەڵگاو، باشتر پێكەوە ئاوێتە كردنەوەی دین و ژینیان.
شایانی باسیشە: ئەو گۆڕانكارییانەی ئەمجارەی كۆمەڵ، سەرەتا لە عەقڵ و دڵی خودی بەندەوە هەڵقوڵیون و، دواتر زۆربەی هەرەزۆری ئەندامانی كۆنگرە تەبەننییان كردن و پشتگیرییان كردن، كەواتە: باهیچكەس لەوبارەوە دوودڵیی و گومانی نەبێ و، هەموو ئەوانەش كە بەمەبەستی لێ تێگەیشتن، سەروكاریان لەگەڵ كتێب‌ و بەرهەمەكانی بەندەدا هەیەو، دەیانخوێننەوەو قەناعەتی پێش وەختە ڕێگریان نیە، دەزانن و دڵنیان كە بەندە بەردەوام “لەبواری گۆڕاوەكاندا” بیرو ڕاو ئیجتیهادی تازەم هەبوون و هەن و، هەركەسێكیش پێی وابێ: قوڕئان و سوننەت هەرچی تێیاندایه،‌ لێیان دەرهێنراوەو، هیچی تازەیان بۆ سەرجەم خەڵك و كۆمەڵگاكانی ڕۆژگارە نوێیەكان تیدا نەماوە! گومانی خراپی بەئایین و بەرنامەی تێرو تەواوی خوای كارزان و میهرەبان بردوەو، زەینی ساتمەی پێكردوە.
ئومێدیشم وایە ئەو هەنگاوانەی ناومانن و، ئەوانەی لەداهاتووشدا دەیاننێین، هۆكاری زیاترو باشتر گەشەپیدان و بەرەوپێشبردنی كارو پڕۆژەی ئیسلامییمان بن و، ئەو كەسانەش كە لەدین و ژین تێگەیشتوون، هەرگیز ڕێ بەخۆیان نادەن، لەبارەی داهاتووەوە “كە نادیار (عیب)ە” هەڵبڕەرانە (بالقگع) قسە بكەن!
كەسانێكیش كە لەجیاتی ورد خوێندنەوەو باش تێگەیشتنی كتێب و بەرهەمەكانی بەندەو، دواتر هەڵسەنگاندن (تقییم)ی بابەتییانە، توانج و پلارو قسەی ناشایستە دەكەن، دوعای خێریان بۆ دەكەم و، با دڵنیابن بەو ڕەفتارە ناشەرعییانەیان، هیچ بەهیچ ناكەن و، جگە لەعەیبداریی و گوناهباریی، هیچ ناچننەوە.
ئەوەی زۆریشم بەلاوە گرنگە، ئەوەیە كە ئایینی خوا، وەك “كە لە قوڕئان و سوننەتدایە” بیخەینەڕوو و، وریابین تێگەیشتنەكان لەئیسلام لەگەڵ خودی ئیسلامدا تێكەڵ نەكەین، چونكە ئیسلامیی بەرجەستە لە وەحییدا، بەكەڵكی هەمووكات و شوین و كۆمەڵگایەك دێ و، هەرگیز خەڵك سەغڵەت ناكات: (…ۆمَا جَعَڵ عَڵیْكُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ ۚ…) الحج -78-، بەڵام تیگەیشتنەكانی ئیسلام (فهوم الإسلام) و ئیجتیهادەكانی زانایان “لەبواری گۆڕاوەكاندا” وانین و، پەیوەستن بەژینگەو باو و نەرێتەكانەوه،‌ كە بەردەوام گۆڕانیان بەسەردادێ و، شەرعزانانیش گوتوویانە: (لایُنكر تغیر اڵاحكام بتغیّر اڵازمان)، (القرافی)یش لەكتێبی: (الإحكام فی تمییز الفتاوی عن اڵاحكام وتصرّفات القاچی والإمام)دا گوتوویەتی: هەموو ئەو حوكمانەی پەیوەستن بە عورف و باوێكەوە، لەكاتی گۆڕانی عورف و باوەكەدا، یەكسەر دەگۆڕێن، ص318.
داوای برایانەش لەهەموولایەك دەكەم، كە:
1- هەرلەخۆوەو بینا لەسەر قسەو فەتوایەكی پێشوو، كە بۆ كات و شوێن و ژینگەو كۆمەڵگایەكی دیكە دراوە، بازنەی قەدەغەكراوەكان لەخەڵك فراوان مەكەن و، بەناهەق و بەبێ بەڵگەی ڕوون و بێ چەندو چوونی شەریعەت، خەلك مەخەنە دڵەڕاوكەو سەراسیمە‌ییەوە: (ۆڵا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَژِبَ هَٰژَا حَڵالٌ ۆهَٰژَا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُوا عَڵی اللَّهِ الْكَژِبَ…) النحل -116-.
2- هەرچی زیاتر هەوڵ بدەن بخوێننەوەو شارەزا بن و، ئاسۆی بیرتان فراوان بكەن، نەك بە باریكە ڕێیەكی تەسك و كەمبەرداو، بە زانیارییەكی كەم و سنووردارەوە بكەونە ڕێ و، خۆتان و خەڵكی نیزیكتان دووچاری حاڵەتی دۆگمایی و داخراویی (جمود و إنغلاق) بكەن و، دڵنیاش بن هەمیشە زانیاریی زۆرو فراوان، سینە فراوانیی (سماحە)و، زانیاریی كەم و، دەمارگیریی بەرهەم دێنن.
3- زانایانی پێشینمان هەمیشە بیروڕای جیاوازیان لەسەر بابەتە جیاوازیی هەڵگرەكان (المواچیع الخلافیە) بووەو، هەمیشە بە لێبوردەیی و سینگ فراوانییەوەش، لەو بوارەدا مامەڵەیان پێكەوە كردوەو، هیچ زانایەك ئەوی دیكەی تۆمەتبار نەكردوە بە شلگیریی لە دیندارییداو، بێگومانیش مەرج نیە هەر كەس بیرو ڕایەكانی توندتربوون و پتر لای سەختیی گرت، لە بەرانبەرەكەی پارێزكارترو دیندارتربێ و، خەواریجیش لەو بارەوە نموونەیەكی زەقن، پێغەمبەری خواش “صلی الله علیه وسلم” فەرموویەتی: (ما بالُ رجالٍ ێبلغهم عنِّی أمر تَرَخَّصْت فیه، فكرهوه وتنزّهوا عنه، فوالله ڵانا أعلمهم بالله وأشدهم له خشیە) البخاری: 6101، ومسلم: 2356، واتە: بۆچی پیاونێك كارێكیان لەهی من پێدەگات كە بە مۆڵەت كارم كردوە، پێیان ناخۆشەو خۆیانی لێ بە بەرز دەگرن! بەخوا من لەهەموویان زاناترم بەخواو لەهەمووشیان پتر سامی لێ دەكەم.
4- هەمیشە خەتی نێوەڕاست گرتن و هاوسەنگیی (إتزان)، هەق بە مرۆڤ دەپێكێ و، لە لادان و خلیسكان دەیپارێزێ: (ۆكَژَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّەً ۆسَگًا…) البقرە -143-.
كەواتە: وەك وریای شلگیریی و كەمتەرخەمیی (میوعە و تفریگ) دەبین، با وریای زۆر لە خۆكردن (تكلّف) و سەختگیریی (تشدّد) یش بین، چونكە هەردووكیان لادانن لەڕاستە شەقام.
5- پێغەمبەری خوا “صلی الله علیه وسلم” زۆر جەختی لەسەر دڵخۆشكردن و ئاسانكاریی (تبشیر و تیسییر) كردوەو فەرموویەتی: (یسِّروا ولا تُعَسِّروا وبشِّروا ولا تُنَفِّروا) البخاری: 69، ومسلم: 1734.
واتە: ئاسانكاریی بكەن و قورسكەریی مەكەن و، خەڵك دڵخۆش بكەن و مەیان سڵەمێننەوە.
بە هیوای ئەوەی هەموو لایەك سرووشت و میزاجی خۆمان لەگەڵ شەریعەتدا بگونجێنین و، تەرازوو (میزان)ی دیندارییمان شەریعەتی خوا بێ، نەك میزاج و تەبیعەتی خۆمان.
والسلام علینا وعلی عبادالله الصالحین
28/3/2021 ز
15/ شعبان/1442 ك
عەلی باپـیـر