سەردێر

وەلی دێوانە

شاعیری كورد، (وەلی دێوانە) لە سەدەی هەژدەیەمدا ژیاوە، هەندێك سەرچاوە دەڵێن لە ساڵی 1756دا وەلی دێوانە لە ژیاندا بووە، شارەزایان و لێكۆڵەرانی ئەدەبی كوردی بەرواری كۆچی دوای ئەم شاعیرە، هەر بۆ سەدەی هەژدەیەم دەگێڕنەوە. وەلی دێوانە لە تیرەی (كەماڵەیی) یە، ئەم شاعیرە هەست ناسكە شەیدای شەمسەی كچی قادر شێروان ناوێك بووە، كە یەكێك بووە لە سەرۆك خێڵەكانی تیرەی كەماڵەیی واتە (هەمان تیرەی شاعیر( وەلی‌ بە تەواوی دێوانەی “شەم” دەبێت و گەلێك شیعری ناسك و قەشەنگ و هەستبزوێنی پێدا دەڵێت. تەنانەت خۆشەویستیی شاعیر بۆ دڵدارەكەی لە وێژەی كوردیدا دەگاتە ڕادەی خۆشەویستیی مەجنون و لەیلی‌ و شیرین و فەرهاد و مەم و زین. وەنەبێت وەلی دێوانەش كوڕی پیاوێكی هەژار بوو بێت، بگرە كوڕە گەورەی كەسێكی دەستڕۆ و دەوڵەمەندی نێو تیرەی كەماڵەیی بووە بەناوی حەمە سوور، كە زۆر مەبەستی بووە كوڕەكەی بە ئاواتی دڵی خۆی بگات، بۆیە چەند پیاوماقووڵێكی خێڵەكەی ناردۆتە لای باوكی شەم بە مەبەستی داواكردنی كچەكەی بۆ وەلی‌ دێوانە، ئەوەبوو داواكەی‌ پەسەند كرا، بەڵام لە بەدبەختیی شاعیر، زۆری نەبرد لە كاتی كۆچی هاوینەی جاف بەرەو، كوێستان، ناكۆكی لەنێوان بنەماڵەی شاعیر و بنەماڵەی خۆشەویستەكەی لە (كەلی پەیكووڵی)دا، ڕوویداوە. ئیدی بەهۆی ئەو ناكۆكییەوە، هەردوو دڵدار بە یەك نەگەیشتن و وەلی‌ دێوانە تا دواڕۆژی ژیانی، ئازار و غەمێكی سەختی چەشتوە، كە لە شیعرە بەسۆز و لوتكەكانیدا بە تەواوی ڕەنگیان داوەتەوە و دیارە. وەلی‌ دێوانە سومبولی‌ خۆشەویستی‌ خێڵی جافە و لەگەڵ شەمدا گەورەترین قوربانی‌ تایەفەیەگەریی‌ و كەلتوریی‌ سەردەمی‌ خۆیان بوون. ئێشتاش گۆڕی‌ وەلی‌ دێوانە بە قەد پاڵی‌ كێوی‌ “سەید سادق”ەوەیە لە شارۆچكەی‌ سەید سادقی‌ ناوچەی‌ شارەزوور.