سەردێر

پێشبینی دەكرێت ١٠٠ هەزار تۆن گەنم لە هەرێم بەرهەم بهێنرێت

خەڵك – ئارام سەردار

شارەزایەكی كشتوكاڵ لەوەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو ڕایدەگەیەنێت، هاوشێوەی ساڵی ٢٠٠٨ كە ڕووبەڕووی وشكە ساڵی بووینەوە لەهەموو هەرێمی كوردستان ١٠٠ هەزار تۆن گەنم بەرهەم بێنین، پێشبینی دەكرێت هەر ١٠٠ هەزار تۆن گەنم بەرهەم بێنین، ئەحمەد تاهیر بۆ (تۆڕی میدیایی خەڵك) وتی، لەسنووری پارێزگای هەولێر زیاتر لە ١١ هەزار بیر هەیە ئەوەی كەتۆماركراوە، لەكاتێكدا بەپێی ڕاپۆرتی ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان دەبێت لە ٣ هەزار بیر تێپەڕنەكات.

خەڵك؛ كاریگەرییەكانی وشەكەساڵی لەسەر هەرێم چین؟

ئەحمەد تاهیر؛ بەهۆی گۆڕانكارییەكانی كەش و هەوا لەجیهاندا، چەند ساڵ جارێك هەرێمی كوردستان ڕووبەڕووی وشكەساڵی دەبێتەوە، كاریگەری زۆریش لەسەر كشتوكاڵ هەیە لەبەروبومی زستانە وەك گەنم و جۆ، كە ئەمساڵ بەهۆی كەمی باران زۆرینەی فەوتاوە، بۆ بەرهەمی هاوینەش لەبەر كەمی بەفر و باران ئاستی ئاوی ژێر زەوی دادەبەزێت و ناتوانن سوود لەئاو وەربگرن بۆ ئاودانی باخ و بەرهەمە كشتوكاڵییەكانی وەرزی هاوین، لەهەمان كاتدا خاوەن ئاژەڵەكانیش ڕووبەڕووی كێشەبوونەتەوە، چونكە لەوەڕگا نییە و ئەو گەنمەشی چێندراوە بەهۆی وشك بوونی ئێستا ئاژەڵی تێكراوە، ئەمەش بووەتە هۆكاری گرانبوونی نرخی جۆ كە پێكهاتەیەكی سەرەكی ئالیكە و نرخی گەنم و سەرجەم پێكهاتەكانی تریش گرانبوون، ئاستی ئاویش لەم حاڵەتانەدا زۆر دادەبزێت و بەشێكیش لەسەرچاوە كشتوكاڵییەكان تاڕادەی وشك بوون دەچن.

خەڵك؛ وشكە ساڵی دەبێتە مەترسی لەسەر ئاسایشی خۆراك؟

ئەحمەد تاهیر؛ تێگەیشتنی چەمكی ئاسایشی خۆراك گۆڕاوە، مەرج نییە ئەوەی لەوڵات بەرهەمی دەهێنی پێداویستی ناوخۆت پڕبكاتە لەدەرەوە پێداویستیەكانت هاوردە دەكەی، بەڵام ئەوكێشانەی دروست دەبن بەرزبوونەوەی نرخەكانە، ڕەنگە ئەمساڵ بەرهەمی گەنمان زۆر كەم بێت، هاوشێوەی ساڵی ٢٠٠٨ كە ڕووبەڕووی وشكە ساڵی بووینەوە لەهەموو هەرێمی كوردستان ١٠٠ هەزار تۆن گەنم بەرهەم بێنین، پێشبینی دەكرێت هەر ١٠٠ هەزار تۆن گەنم بەرهەم بێنین، لەكاتێكدا ساڵانی ئاسایی كەباران باش بووبێت ئەوا سەرووی یەك ملیۆن تۆن گەنم بەرهەم دەهێنرێت، بۆیە دەبێت پەناببرێتە بەر هاوردەكردن ئەمەش بەهۆی نرخی دینار و دۆلار دەبێتە بارگرانی لەسەر هاووڵاتیان و زیانێكی زۆریش لەجوتیاران دەكەوێت بەهۆی فەوتانی بەرهەمی گەنمی ئەمساڵ.

خەڵك؛ پلانی ڕووبەڕووبوونەوەی وەزارەتی كشتوكاڵ چییە؟

ئەحمەد تاهیر؛ ئێمە لەپلانە دواكەوتووین، دوو كۆبوونەوەی ئەنجومەنی ڕاوێژكاری وەزارەتكراوە، ڕاپۆرتێك ئامادەكراوە پلان و پێشنیار و ڕاسپاردە دانراوە ڕووبەڕووبوونەوەی وشكەساڵی، بڕیارە لەئەنجومەنی وەزیران گفتوگۆی لەسەر بكرێت لەچەند ڕۆژی داهاتوو، بەڵام بەگشتی ڕووبەڕووبوونەوەی وشكەساڵی پێویستی بەپارەیە و ئەم قەیرانە بەپارە چارەسەر دەكرێت، لەهەمان كاتدا دەبێ ئەو زێدەڕۆییانەی كراوەتە سەر سەرچاوەكانی ئاو بۆمەبەستی كەسی و باخی تایبەتەكان لەهەموو شوێنەكان، هەروەها ئالیك بەنرخێكی گونجاو بدرێت بەخاوەن ئاژەڵەكان و بنەتۆش بدرێتە جوتیاران بۆ ئەوەی زیانەكانیان كەم بكرێتەوە، هەوڵیش بدرێت ئەو بەرهەمانەی ئاویان زۆر پێویستە نەچێندرێت وەك گەنمە شامی و برنج بۆ ئەوەی ئەو ئاوەی هەیە دەستێ پێوەبگرین، چونكە ئاودانی زۆر دەبێتە هۆی زیاتری كەم بوونی ئاو، ئەمەش بەقەرەبووكردنەوەی جوتیاران دەكرێت.

خەڵك؛ ساڵانە توركیا و ئێران ئاو دەگرنەوە، كێشەكە زیاتر نابێت؟

ئەحمەد تاهیر؛ هۆكارەكان دوو جۆرن یەكێكیان سروشتی ئەوەی ئێستا هەیە، هەشە بەدەستە وەك گرتنەوەی ئاو، ئەو چارەسەریانەی باسی دەكەین چارەسەری هەنوكەیین، بەڵام چارەسەری درێژخایەن بیرمان لێ نەكردۆتەوە وەك دروستكردنی بەنداوی گەورە، ئێران و توركیا لەدوای ساڵی ٢٠٠٣ەوە ئاڵۆزی عیراقیان بەهەل زانی بەنداوی گەورەیان لەسەر سەرچاوەكانی ئاو كەدەڕژێنە عیراق و هەرێمی كوردستان دروست كرد و حیسابیان نەكرد بۆ ئەو ڕێككەوتنانەی هەن لەسەر ئاستی جیهان كە ئاو هاوبەشە لەنێوان وڵاتان، ئێستا وای لێهاتوو بەشێوەیەك ئاو دەگرنەوە ئاوی خواردنەوەش لەقەڵادزێ نامێنێ، بۆیە دروستكردنی بەنداوی گەورە و مام ناوەند و بچووك بۆ ئێستا پێویستە، تاوەكو لەكاتی پێویستی وەك ئێستا سوودی لێ بكەین، چونكە توركیا نیوەی ئاوی دیجلە لەڕێگای بەنداوی ئەلیسۆ دەگرتەوە.

خەڵك؛ پێتان وایە تاكی كۆمەڵگا ئەركی چییە لەپاراستنی ئاو؟

ئەحمەد تاهیر؛ ئەركی تاك ئەوەیە ئەو ئاوەی هەیە دەستی پێوەبگرین و سوود لە تەكنەلۆجیای نوێ وەربگرین بۆ كشتوكاڵ كە بەكەمترین ئاو زۆرترین بەرهەمیان هەیە وەك ئاودان بەقەترە و مەڕەشە و شێوازی تر، چیتر ئاو بۆ مەزرەعەكان و شوێنەكانی تر بەفیڕۆ نەدرێت، بەداخەوە لەسنووری پارێزگای هەولێر زیاتر لە ١١ هەزار بیر هەیە ئەوەی كەتۆماركراوە، لەكاتێكدا بەپێی ڕاپۆرتی ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان دەبێت لە ٣ هەزار بیر تێپەڕنەكات.