سەردێر

كۆبوونەوەی پەڕلەمان لەسەر لێبڕینی مووچە دوادەخرێت

خەڵك-
چەند پەڕلەمانتارێكی كوردستان ئاشكرای دەكەن، كە هەوڵی نەكردن و دواخستنی كۆبوونەوەی پەڕلەمان لەسەر پرسی لێبڕینی مووچە دەدرێت و جەختیش دەكەنەوە، كە لەو كارە بێدەنگ نابن، هاوكات (خەڵك) لە زاری سەرچاوەیەكەوە ئاشكرای دەكات، كە كۆبوونەوەكە بۆ كاتێكی نادیار دواخراوە.

بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێم، كە لە حزبی سەرەكی پێكهێنراوە (پارتی و یەكێتی و گۆڕان) ماوەی دوو ساڵە لێبڕینی مووچە لەسەر فەرمانبەران و خانەنشینان پەیڕەو دەكرێت سەرەڕای نەدانی مووچەی 7 مانگی ساڵی 2020، هاوكات هەندێك مانگیش بە 50 بۆ 60 ڕۆژ یەك مووچە بە لێبڕینەوە دراوە لەكاتێكدا حكومەتی هەرێم ئەم لێبڕینەی ناوناوە (خۆگونجاندن) بەپێی داهاتی بەردەست.

كێ‌ كۆبوونەوەی پەڕلەمان پەك دەخات؟

سەركۆ گەڵاڵی، ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی یەكێتی لە هەژماری خۆی لە فەیسبووك بڵاویكردۆتەوە، ھەوڵێك ھەیە بۆ دواخستنی دانیشتنی پەرلەمان لەسەر لێبڕینی مووچە، لەكاتێكدا دەستەی سەرۆكایەتی پەرلەمان بەڵێنی دا ئەم هەفتەیە دانیشتنی تایبەت لەسەر بڕیاری نایاسایی لێبڕینی مووچە ئەنجام دەدرێت، ئەویش دوای ئەو فشارەی لەگەڵ هاوڕێیانماندا لە بەشێك لە فراكسیۆنە جیاوازەكان كردمان.

دوای ئەوەی دوو یاداشت لە لایەن پەرلەمانتارانەوە ئاڕاستەی دەستەی سەرۆكایەتی پەرلەمان كرا بۆ ئەوەی دانیشتنی داھاتوو تەرخان بكرێیت بە لێبرینی مووچە و دواكەوتنی مووچە، بەڵام تا ئێستا سەرۆكایەتی پەڕلەمانی كوردستان بانگێشتی پەڕلەمانتارانی نەكردوە بۆ ئەو دانیشتنە.

هاوكات، ئاشنا عەبدوڵڵا، ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی گۆڕان ڕایگەیاند، هەفتەی ڕابردوو بڕیاردرا تایبەت بە پرسی لێبڕینی مووچە و گرفتەکانی مامۆستایانی وانەبێژ و دامەزراندنیان ڕۆژی چوار شەممەی ئەم هەفتەیە پەڕلەمانی کورستان کۆببێتەوە، بەڵام ئاماژەکان ڕوونن کە ویست هەیە بۆ نەکرنی ئەو دانیشتنە.

بەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) كە لە سەرچاوەیەكی پەڕلەمانی كوردستانەوە دەستی كەوتووە، “بەهۆی ئامادەنەبوونی وەزیری دارایی لە كۆبوونەوەی پەڕلەمان تایبەت بە لێبڕینی مووچە و پرسی فەرمانبەرانی گرێبەست و مامۆستایانی وانەبێژ، كۆبوونەوەكە بۆ كاتێكی نادیار دواخراوە”.

سەرچاوەكە وتیشی، “لە ئێستادا وەزیری دارایی هەرێم لە بەغدایە لەگەڵ شاندنی حكومەتی هەرێم و ناتوانێت ئامادەی كۆبوونەوەی پەڕلەمان بێت و ئەو پرسەش لەكاتی باسكردنی پێویستی بەوەیە وەزیری دارایی ئامادەبێت”.

“بێدەنگ نابین”

سەركۆ گەڵاڵی دەشڵێت: “ھیوادارام ھەموو ئەو ئەندام پەرلەمانتارە بەڕێزانەی ئیمزایان لەسەر ئەو یاداشتانە كردوە بێدەنگ نەبن بێ ڕێزی بە ئیمزاكانیان نەكرێت، هیواداریشم سەرۆكایەتی پەرلەمان لەسەر بەڵێنەكەی خۆیان بن و بەزووترین كات بانگێشتی ئەندامان بكەن و ئەو دانیشتنە ئەنجام بدەن”.

ئاماژەی بەوەشكردووە، ئەگەر پەیڕەویش بشكێنن و حساب بۆ ئەندامانی پەڕلەمان و ئەو خەڵكە بەش مەینەتە نەكەن و ڕێز لە قسە و بەڵێنی خۆیان نەگرن، ئەوا دڵنیابن بێدەنگ نابین و تائەو كاتەی بڕیای نایاسایی لێبڕینی مووچە هەڵدەوەشێتەوە.

لە هەفتەی پێشوودا دوو یاداشت بە واژۆی پەڕلەمانتاران درا بە سەرۆكایەتی پەڕلەمان بۆ ئەنجامدانی كۆبوونەوە لەسەر لێبڕیننی مووچە و مافی فەرمانبەرانی گرێبەست و مامۆستایانی وانەبێژ و دامەزراندنی یەكەم و دووەم و سێیەمەكانی زانكۆكان.

یاداشتی یەكەم / بە واژۆی ٥٧ ئەندام پەڕلەمان لە فراكسێونی (یەكێتی و گۆڕان و فراكسێونەكانی ئۆپۆزسیون و سەربەخۆكان و فراكسێونی پێكھاتەكان) بۆ ئەوەی دانیشتنی پەرلەمان بكرێیت بۆ ھەڵوەشاندنەوەی بڕیاری نایاسای لێبڕینی مووچە.
یاداشتی دووەم/ بە واژۆی ٦٥ ئەندام پەڕلەمان لە فڕاكسێونی (یەكێتی و پارتی و گۆڕان و بەشێك لە ئەندامانی فراكسێونەكانی ئۆپۆزسیون) بۆ دانیشتنی داهاتووی پەڕلەمان.

ئاشنا عەبدوڵڵا دەشڵێت: “بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی پەڕلەمان دەبێت 48 کاتژمێر بەر لەدانیشتن ئاگاداری ئەندامان بکرێت، بەڵام تا ئێستا کاتی دانیشتن و بەرنامەی کار بڵاو نەکراوەتەوە”.

“فەرمانبەران چاویان لە پەڕلەمانە و پەڕلەمانیش چاوی لە حكومەتە”

لە ئێستادا سەرجەم فەرمانبەرانی گرێبەست و مامۆستایانی وانەبێژ چاویان لە كۆبوونەوەی پەڕلەمانە تاوەكو شتێكیان بۆ بكات و لە ناو پڕۆژە یاسای بودجەی هەرێم بڕگەیەك جێگیر بكەن بۆ دامەزراندنیان.

هاوكات سەرجەم فەرمانبەران و خانەنشینان چاویان لەوەیە پەڕلەمان بە بڕیارێك لێبڕینی مووچە هەڵبوەشێنێتەوە، كە ماوەی دوو ساڵە فەرمانبەران بە دەستیەوە دەناڵێننن، بەڵام پەڕلەمانیش چاوی لە حكومەتە بەو پێیەی ئەو بڕیارە حكومەت خۆی دەری كردووە و هەر دەبێت حكومەت خۆی هەڵی بوەشێنێتەوە، چونكە ئەوە پاشخانی داراییە و لە دەسەڵاتی حكومەتدایە.

عەبدولقادر ساڵح، ڕاوێژكاری یاسایی بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، ئەندامانی پەڕلەمان لەرێگەی یاداشتەوە هەوڵدەدەن، كە كۆتایی بهێنن بە بابەتی لێبرینی مووچەی فەرمانبەران لەلایەن حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە، بەڵام ئایا دەتوانێت بڕیاری لێ برینی مووچەی فەرمانبەران هەڵوەشێنێتەوە؟

ڕاشیگەیاند، بڕیاری لێبرینی مووچە لەلایەن حكومەتەوە بڕیارێكی كارگێڕییە، كە لە زۆربەی پایەكانیدا وەك بڕیاری كارگێری بەبڕیارێكی نەبوو (معدوم) دادەنرێت لەڕووكنی تایبەتمەندی و محەلدا، چونكە لەم بڕیارەدا دەسەڵاتی جێبەجێكردن تەجاوزی كردۆتەوە سەر تایبەتمەندی دەسەڵاتی یاسادانان و لە هەمانكاتدا سەرپێچی یاسا لە ڕووكنی محەلی بڕیارەكەدا ئەوەندە قورسە، كە بەبڕوای ئێمە بڕیارەكە وەك نەبوو لێ‌ دەكات (مەعدوم) نەك پووچەڵ و بەوەش تەنها حكومەت دەبێت هەڵی بوەشێنێتەوە.

پەڕلەمان دەوتانێت چی بكات بۆ فەرمانبەران؟

عەبدولقادر ساڵح، ڕاوێژكاری یاسایی وتی، “لەسەر ئەو بنەمایەی لەڕووی یاساییەوە بڕیاری پووچەڵ (باگل) یان نەبوو (معدوم) چ لایەنێك دەری كردبوو دەبێت هەمان لایەن هەڵیوەشێنتەوە یان بیكشێنێتەوە، لەبەر ئەوە پەڕلەمانی كوردستان بە بڕیارێكی تەشریعی ناتوانێت بڕیاری لێبرینی مووچە لەلایەن حكومەتەوە هەڵوەشێنێتەوە، بەڵكو لایەنی تایبەتمەند بە هەڵوەشاندنەوەی ئەم بریارە دەستەی بەرزەفتكردنی فەرمانبەرانی هەرێمە سەبارەت بە فەرمانبەران ئەمەش گەرهاتوو بەپێی ڕێككارە یاساییەكان تانەی لێدرا”.

ئەو ڕاوێژكارە یاساییە جەختیشی كردۆتەوە، بەبڕوای ئێمە ئەوەی لەم كاتەدا پەڕلەمان دەتوانێت بیكات ئەوەیە، كە پاڵپشت بە ماددەكانی (68 ـ 76)ی پەیرەوی ناوخۆ ڕێككارەكانی هاتوو لەو ماددانە دەربارەی پڕۆسەی پرساندن و پاشان لێسەندنەوەی متمانە لە كابینەی نۆیەمی ئەنجومەنی وەزیران ئەنجام بدات، كە ئەمەش كارێكی ئەستەمە بۆ پەڕلەمان بەو پێكهاتەی كە ئێستا هەیەتی، بە پێچەوانەوە پەڕلەمانی كوردستان لەم بابەتەدا و لەڕووی یاساییەوە هیچی پێ ناكرێت .