ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

ئەمڕۆ 28هەمین ساڵوەگەڕی ڕاپەڕینی ئاداری 1991ە

خەڵك- بەشی هەواڵ

لە 5ی ئاداری 1991 لە شاری ڕانیەوە یەكەم هەڵمەتی جەماوەر و پێشمەرگە و چەكدارە كوردەكان بۆ سەر مۆڵگە و هێزەكانی ڕژێمی سەدام حوسێن دەستیپێكرد و لە 20ی ئادار بە ئازادكردنی شاری كەركوك كۆتایی هات.

 پێش ڕاپەڕین 
لە ماوەی چەند ساڵێكی كەمی پێش ڕاپەڕین ڕژێمی سەدام حوسێن 182 هەزار كوردی ئەنفال كرد، 5 هەزار كەسی بە كیمیاباران شەهید كرد، زیاتر لە 4 هەزار لادێ و شار و شارۆچكەی وێران كرد و دانیشتوانەكەی لە ئۆردۆگا زۆرە ملێكاندا نیشتەجێكرد و خستنیە ژێر چاودێری وردو داپڵۆسینەوە، ئەمانە ڕۆژ بە ڕۆژ تووڕەیی هاووڵاتیانی لە دژی ڕژێم زیاتر دەكرد. سیاسەتی بە عەرەبكردن، بە بەعسیكردن، جینۆساید‌و (ئەنفال)‌و بەكارهێنانی چەكی كیمیایی‌ و گرتن ‌و لە سێدارەدانی بە كۆمەڵ لە لایەن بەعسەوە پەیڕەو دەكرا، تاكو خەباتی كوردی لەو سەردەمەدا بەتەواوی خەفە كرد.

 بەرەی كوردستانی 
بە بەرنامەیەكی نوێ حزبە سیاسییەكان  دەستیان بەچەند هەنگاونانێكی نوێ كردەوە ‌و، بەرەی كوردستانی لە 7/5/1987دا پێكهات‌ كە حزبەكانی ناوی بریتی بوون لە یەكێتی نیشتمانی كوردستان، پارتی دیموكراتی كوردستان، سۆسیالیست، پاسۆك، پارتی گەل‌، حزبی شیوعی عێراق- لقی كوردستان‌، حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان ‌و جووڵانەوەی دیموكراتی ئاشووری، ئەم بەرەیە ڕۆڵی بینی لە ڕاپەڕیندا.

  تاكە ئێزگە كوردییەكە  
ڕاگەیاندنی كوردی ڕۆڵی گرنگی بینی بۆ جۆشدانی جەماوەر و هۆشیاركردنەوەی خەڵك بۆ ڕاپەڕین. ئێزگەی (دەنگی گەلی كوردستان)ی یەكێتی نیشتمانی كوردستان ڕۆڵی بەرچاوی بینی. بەچەند ڕۆژێك بەر لەڕاپەڕین ئامادەباشی بۆ كرابوو، لە 17/2/1991دا نەوشیروان مستەفا سەركردەیەكی ئەو كاتی یەكێتی و ڕێكخەری كۆچكردووی بزووتنەوەی گۆڕان لە قاسمەڕەش لە ناوچەی پشدەر ڕێنمایی دەركرد بۆ مەكتەبی ڕاگەیاندنی یەكێتی بەوەستاندنی هەمو بڵاوكراوەكان و پێكهێنانی كادێر بۆ ڕادیۆی جووڵاو و گەڕۆك لە سەر شەپۆلی (41میتری) كە بگوازرێتەوە ناوچەی زەڵێ‌ لە ناوچەی پشدەر، هاوكات لەگەڵ بەردەوامی پەخشی ڕادیۆی نێوەندی یەكێتی كە لەشاری سەقزی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە سەر شەپۆڵی (75میتری) پەخشی دەكرد، ڕادیۆ گەڕۆكەكە دەستی كرد بەبانگەوازەكانی بەهەردوو زمانی كوردی‌و عەرەبی پاش جێگیربوونی لە (زەڵێ‌)، لەبەرنامەكانیدا بانگەوازی هاووڵاتیانی دەكرد بۆ ڕاپەڕین دژی ڕژێمی دەسەڵاتدار، هەروەها ئەم بانگەوازانە سوپا و سوپای میللی‌و فەوجەكانی بەرگری نیشتمانی (جاش)‌و دەزگاكانی ئاسایشی دەگرتەوە.
دەنگی گەلی كوردستان ڕۆڵی گرنگی بینی لەبەیەكگەیشتنەوەی هێزەكانی پێشمەرگەو ئاگاداركردنەوەیان لەیەكتری، چونكە ئەو سەردەم هێزی پێشمەرگە جیهازی بێ ‌سیمی كەم بوو، هەروەها ڕۆڵی باشی گێڕا بۆشانە چەكدارەكانی نێو شار و ئاگاداركردنەوەیان لەڕاسپاردەكانی سەركردایەتی، پاشان ڕۆڵی زۆر كاریگەری بینی لە جۆشدانی جەماوەر بۆ ڕاپەڕین، چونكە كە ناوچەیەك ئازاد دەكرا یەك سەر و ڕاستەوخۆ هەواڵەكەی دەگەیاندە جەماوەر و، بەمەش خەڵكی هاندەدا بۆ ڕاپەڕین لەناوچەیەكی دیكە.

 هەڵایسانی ڕاپەڕین 
دوای داگیركردنی كوێت لە لایەن سەدام حوسێنەوە لە ساڵی 1990 و دوای دەركردنی لەو وڵاتە بە هێزی هاوپەیمانان، گورزێكی كوشندە بەر ڕژێم كەوت‌و شیعەكان لە باشووری عێراق ڕاپەڕین، كوردیش لە بەرەبەیانی ڕۆژی 5ی ئاداری 1991 لە شاری ڕانیەوە هەڵیانكوتایە سەر مۆڵگەكانی ڕژێم و تا ئێوارە ڕانیە و چوارقوڕنە و حاجیاوا و دەشتی بتوێن و سەربازگەی سەركەپكان ئازاد كران.
لە ٧ی ئاداری ١٩٩١دا جەماوەری شاری سلێمانی، لەی ٨ی ئاداری ١٩٩١ چەمچەماڵ و هەڵەبجە و عەربەت و ئۆردوگاكانی زەڕایەن و سمود و نەسڕ و باریكە و پیرەمەگروون، لە ٩ی ئاداری ١٩٩١دا شەقڵاوە و كۆیە، لە ١٠ی ئاداری ١٩٩١، سەڵاحەدین و تەقتەق و ڕەواندوز قەرەهەنجیر و ئاغجەلەر و هەریر و باتاس و خەلیفان و سپیلك و سۆران و چۆمان و حاجی ئۆمەران و مێرگەسوور، لە ١١ی ئاداری ١٩٩١دا، شاری هەولێر ‌و لە ١٢ی ئاداری ١٩٩١دا، جەلەولا ‌و لە ١٣ی ئاداری ١٩٩١دا، دهۆك و زاخۆ و دەڤەری بادینان لە ١٤ی ئاداری ١٩٩١دا و شاری كەركوك لە 20ی ئاداری 1991دا ڕاپەڕین و لە دەستی ڕژێم ئازادكران.

 لەیادی ڕاپەڕیندا 
ئێستا كاتێ یادی ساڵوەگەڕی ڕاپەڕین دەكرێتەوە، هاوڵاتیان و ڕۆشنبیران و چاودێران ڕەخنە لە دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان دەگرن، بەوەی نەتوانراوە لە 28 ساڵ حكومڕانی كوردیدا هەرێمی كوردستان بخرێتە سەر خۆی‌و ژیانێكی شایستە بۆ جەماوەری كوردستان دابینبكرێت، لەبەرامبەردا گەندەڵی و نادادپەروەری و قۆرخكاری سیاسی و ئابوری لە لایەن چەند حزب و بنەماڵەیەكەوە بوونی هەیە و زۆرێك لەو هۆكارانەی هاووڵاتیان ڕاپەڕینیان كرد لە دژی ڕژێمی پێشوو، ئێستاش هەر ماون.

راپۆرت

وەرزی ڕەزبڕین لەشارباژێڕ

شارباژێڕ- نزار جەزا

لەگەڵ نزیكبوونەوەی وەرزی بەهار، خاوەن ڕەزەكان دەست بە بڕینی ڕەزەكانیان دەكەن، بۆئەوەی ڕەزەكەیان ترێیەكی جوان و باشی هەبێت، ئەم كارەش لەهەندێك گونددا بەهەرەوەزری دەكرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

بەوێنە، ژنە كوردێكی شاری هەولێر خەڵاتی داهێنەرانی بەریتانیا وەردەگرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
ژنێكی كوردی پەنابەر لە وڵاتی بەریتانیا، لەلایەن دامەزراوەی (Innovate UK ) خەڵاتی (ژنانی داهێنەر)ی بۆ ساڵی 2019 پێ دەبەخشرێت، ئەمەش لەبەرامبەر بۆیەكردنی كوپە كاغەزەكان كە دەكرێت لەو ڕێگەیەوە بەكاربهێنرێنەوە و چی دی پشت بە كوپە پلاستیكییەكان نەبەسترێت كە تەنیا بۆ یەك جار بەكاردەهێنرێن.

لە حاڵەتی گشتاندنی ئەو تەكنیكە، بەریتانیا و جیهان لە كێشەی پیسبوونی ژینگە قوتارییان دەبێت كە زیاتر بەهۆی كوپە پلاستیكییەكانەوەیە و ژمارەیان تەنیا لە بەریتانیادا لە یەك ساڵدا، 90 ملیۆن تێدەپەڕێنێت.

دامەزراوەكە، بڕی 50 ملیۆن جونەیهی ئسترلینی و كۆمەڵێك پرۆگرام و پێداویستی بەخشیوە بە (ڤانیا ئیسماعیل) تا هاوكاریی بكرێت لەپێناو پەرەپێدانی داهێنانەكەی، لە هەمان كاتدا دامەزراوەیەك گرێبەستی لەگەڵ هەموو خوێندنگەكانی بەریتانیا كردووە، بۆ بڵاوكردنەوەی قەڵغانی پەمەیی كە ئاماژەكردنە بۆ دەستكەوتەكانی ژنان، ئەمەش لەپێناو هاندانی كچان لە بەریتانیا بۆ داهێنان و پەرەپێدانی تواناكانیان لە بواری زانستی.

 

ژنە داهێنەرە كوردەكە كێیە؟
ڤانیا ئیسماعیل (48 ساڵ)، خوێندنی لە زانكۆی سەڵاحەدین لە شاری هەولێری هەرێمی كوردستان تەواوكردووە و هەر لە هەولێر گەورە بووە.

لە ساڵی 1992دا كیمیای تەواوكردووە، پاشان لەگەڵ خێزانەكەی لە دوای جەنگی كەنداو لە ساڵی 1993 كە لەو دەمەدا تەمەنی 24 ساڵ بووە، پەنایان بردۆتە بەر بەریتانیا.

ڤانیا لە خێزانێكی خوێندەواردا گەورە بووە كە لە چوار خوشك و پێنج برا پێكدێت، باوكی ڤانیا لە پێشینەكانی ئەو كوردانەیە كە شەریعەتی ئیسلامیان لە ئەزهەر لە میسر خوێندووە.

ڤانیا دەڵێت:”شوكردن و خستنەوەی سێ‌ منداڵ، ڕێگر نەبوون لەبەردەم بەردەوامبوون لە كاروان و خواستەكانم لە بواری كیمیا، لە هەمان كاتدا كارەكەشم ڕێگر نەبووە لەبەردەم بەجێگەیاندنی ئەركەكانم وەك دایك، ناسرەوم تا بیركردنەوەكانم نەكەمە شتێكی زانستی، بابەتەكە زۆر بە سانایی خۆی لە خولقاندنی هاوسەنگی لەنێوان ئەركی خێزانی و ئەركی پیشەییدا دەبینێتەوە”.

 

ژینگەیەكی بەدوور لە پیسبوون
ڤانیا ئیسماعیل، سەرۆكی جێبەجێكار و دامەزرێنەری كۆمپانیای ( Coating and Advanced Material Sol-Gel ) ،تێكەڵەیەكی نوێی داهێنانەوە كە بریتییە لە گیراوەیەكی كیمیایی و تەنی بچوك بەرهەم دەهێنێت كە لە پیشەسازی كوپی ئامادەكراودا بەكاردەهێنرێن و بەرگەی پلە بەرزەكانی گەرما دەگرن.

ئەو تەكنەلۆجیایە پێی دەوترێت ” Sol-Gel ” و كوپە ئامادەكراوەكان بۆ ئاوخواردنەوە بەشێوەیەكی شیاو ئامادە دەكات، بەبێ‌ ئەوەی لە دروستكردنیدا پێویست بە بەكارهێنانی ماددەی پلاستیك بكات.

شارەزایان دەڵێن، بڕێكی یەكجار زۆری پاشماوە پلاستیكییەكان لە دەریای ناوەڕاستدا كەڵەكە بووە، نزیكەی هەزار تەن لە ماددە پلاستیكییەكان بەسەر ڕووی دەریاوەن كە زۆربەیان پاشماوەی كوپ و جانتا و بەرگ و كیسەكانن.

هەروەها لەم ماوەیەی دواییدا، بڕێكی زۆر لە ماددە پلاستیكییەكان لە سكی ماسی و باڵندە و كیسەڵ و نەهەنگ و ئەو ڕوەكاندا دۆزرانەوە كە لە كەنارەكانی باكووری ئەوروپا گەشە دەكەن.

ڤانیا دەڵێت، تەكنەلۆجیای نوێی (سۆڵ جیڵ) كە ئەو دایهێناوە، ژینگە لە پیسبوون قوتار دەكات، بۆیە بەردەوام دەبێت لە پەرەپێدانی پرۆژەكەی لەپێناو ژینگەیەكی پاكژدا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

لابردنی پاشەكەوت قەیرانێكی دیكە دەخوڵقێنێت

خەڵك ـ نزار جەزا

لەگەڵ هەڵوەشانەوەی پاشەكەوتی موچەی موچەخۆرانی هەرێم پێشبینی گرانبوونی نرخی هەندێك كاڵا لە ناو بازاڕەكانی هەرێم دەكرێت.

ماوەی سێ ساڵە حكومەت بەشێك لە موچەی موچەخۆرانی هەرێم پاشەكەوت دەكات، بەڵام حكومەتی هەرێم بەهاوكاری حكومەتی عێراق بڕیاری پاشەكەوتی موچەی هەڵوەشاندەوە و بڕیارە لەم مانگەوە موچە بەبێ پاشەكەوت بەسەر موچەخۆراندا دابەشبكات.

گفتوگۆی پەیامنێری خەڵك لەگەڵ دوكاندارێك

لەبەدواداچوونێكی مەیدانیدا (خەڵك) گفتوگۆی لەگەڵ چەند كاسبكارێك كرد،لەناویاندا ئاراس محەمەد، خاوەنی ماركێتی ئامەد ڕایگەیاند، نرخی خواردەمەنییەكان پەیوەندییان بەپاشەكەوتی موچەوە نییە، چونكە ئەم بەرهەمانە لە دەرەوەی كوردستانەوە دێن و فرۆشیارانی هەرێم ناتوانن كۆنتڕۆڵی نرخەكەی بكەن، بەجۆرێك لەدەرەوە نرخەكەی دیاری دەكرێت، واتە ئەگەر كاڵایەك لەدەرەوە گرانبێت ناچارن لەهەرێمیش بە گران بیفرۆشن، یان ئەگەر گومرگ زیادبكرێت فرۆشیارانیش ناچارن نرخ زیادبكەن.

ناوبراو پێشیوابوو، نەمانی پاشەكەوتی موچە زیاتر كاریگەری لەسەر نرخی خانوو و زەوی و كەرەستە بیناسازییەكان و نرخی ئۆتۆمبێل دەبێت، چونكە ئەمانە خواست لەسەریان زیاتر دەبێت، بەڵام خواردەمەنییەكان ئەگەر قەیرانبێت یان نا خەڵك هەر دەیكڕێت.

بۆ وەرگرتنی زانیاری لەبارەی گرانبوونی نرخی خانوو و زەوی، لەگەڵ كەیوان حاتەم خاوەنی نوسینگەی سوورماش بۆ كڕین و فرۆشتنی خانوو و زەوی، وتووێژێكمان ئەنجامدا، كە تێیدا كەیوان ئاماژەی بەئەوەدا، ڕەنگە بۆ ماوەیەكی كاتی نرخی خانوو و زەوی بەرز ببێتەوە، بەڵام دواتر دادەبەزێتەوە، چونكە بۆ زۆرینەی موچەخۆران تەنها نزیكی 100 هەزارێكی لێ پاشەكەوت كراوە ، كاتێكیش ئەم پارەیەی بۆ دەگەڕێتەوە زۆر كاریگەری لەسەر بەرزبوونەوەی نرخ نابێت.

بەپێی دوایین ئاماری بانكی نێودەوڵەتی، ژمارەی موچەخۆرانی هەرێم نزیكەی 53٪ی هەموو هێزی كاری هەرێمی كوردستان پێكدەهێنن، كە بەڕای پسپۆڕانی ئابووری ئەو ڕێژە خەڵكەی كە موچەخۆر نین، لەئەگەری بەرزبوونەوەی نرخدا زیادمەندی یەكەمن، چونكە داهاتیان زیادناكات و لەبەرامبەردا خەرجییەكانیان زۆر دەبێت.

لەلایەكی دیكەوە نوری عەبدوڵڵا، خاوەنی فرۆشگای ساڕاڵ بۆ پێداویستییەكانی ناو ماڵ لە وتووێژێكیدا لەگەڵ پەیامنێری (خەڵك) باسیلەوەكرد، هیچ چاودێرییەك لەسەر نرخەكانیان نییە و تاكو ئێستا كەسێك نەهاتووە ڕێنماییان بكات، بۆ ئەوەی كاڵاكانیان بەنرخێكی دیاریكراو بفرۆشن، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا ئەم بڕیارە تازەی حكومەت كاریگەری لەسەر نرخەكانیان نابێت، چونكە تەنها ئەگەر لەدەرەوەی هەرێم كاڵاكان گرانبن یان گومرگ زیادببێت، ئەوا نرخ بەرزدەبێتەوە.

گۆران قادر، سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی

بەپێچەوانەی ڕای دوكاندارەكەوە گۆران قادر سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، بەردەوام چاودێری بازاڕ دەكەن و ڕێگری لە بەرزبوونەوەی نرخ بەهەر بیانویەك دەكەن، بەڵام ئەگەر كەسێك نرخ بەرزبكاتەوە سزا دەدرێت و هاووڵاتیانیش ئەگەر بەرزبوونەوەی نرخیان لەهەر شوێنێك بینی، دەتوانن پەیوەندی بە لیژنەكانی قائیمقامیەتەوە بكەن، لەڕێگەی پەڕەی قائیمقامیەتی سلێمانی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبووك یان پەیوەندی بكەن بە ژمارە 100، یان ژمارە مۆبایلی 07708677777، یان سەردانی قائیمقامیەتی سلێمانی بكەن لەبەرامبەر باخی گشتی.

پسپۆڕانی ئابووری ئامۆژگاری هاووڵاتیان دەكەن، كە هیچ كەسێك بەبێ بەرنامەیی داهاتەكەی خەرج نەكات، بەڵكو بەشێكی لەماڵەكەی خۆیدا لێ پاشەكەوت بكات، بۆئەوەی لەكاتی نەخۆشی و حاڵەتی زۆر پێویستدا بەكاریبهێنن.

دكتۆر نەوزاد محەمەد، مامۆستای زانكۆ و سەرۆكی ڕێكخراوی دووربین

نەوزاد محەمەد، مامۆستای زانكۆ و سەرۆكی ڕێكخراوی دووربین بۆ پرسە سیاسی و ئابوورییەكان بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، لەبەرئەوەی بازاڕەكانی هەرێمی كوردستان ئازادن، ناتوانرێت كۆنتڕۆڵی نرخەكان بكرێت، بەڵكو نرخ بەپێی خواست بەرز و نزم دەكات، لەئێستاشدا هەر شتێك خواست لەسەری زۆربوو نرخەكەی بەرز دەبێتەوە، بەڵام نەك بەوجۆری كە فرۆشیار دۆخەكە بۆخۆی بقۆزێتەوە و نرخ زۆر بەرز بكاتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، لەگەڵئەوەی حكومەتی هەرێم بڕیارێكی دروستیدا و پاشەكەوتی لابرد، پێویستە حكومەتی هەرێم چاودێرییەكی ورد بخاتە سەر بازاڕ كە زیادەڕۆیی نەكرێت و نرخ بەرزنەبێتەوە، چونكە خەڵك ناتوانێت لەگەڵ ئەم بەرزبوونەوەیە ژیانی بەڕێبكات و پێویستە ئەو كەسانەی نرخ بەرزدەكەنەوە سزا بدرێن.

زیاتر ڕوونیكردەوە، بەشێك لەموچەخۆران لەماوەی سێ ساڵی ڕابردوودا قەرزداری خەڵك بوون یان پارەی ئاو و كارەبا و زەریبەكانی دیكەی حكومەتیان نەداوە، بۆیە ئێستاش كە كەمێك موچەیان بۆ دەگەڕێتەوە دەبێت قەرزەكانیان بدەنەوە، واتە كاریگەری قەیرانی دارایی و پاشەكەوتی موچە لەچەند ساڵی ئایندەدا نامێنێت، لەبەرئەمە ناكرێت لەئێستادا لەپڕ نرخ بەرز ببێتەوە، لەلایەكی دیكەوە بەشێكی خەڵك موچەخۆر نییە و داهاتی مانگانەی هەر وەك پێشتر وایە، بۆیە ناكرێت نرخ لەسەر ئەمانیش زیاد بكرێت.

ئەو پسپۆڕە ئابوورییە ڕوونیكردەوە، لەكوردستان ڕاستە ئابووری خەڵك باش دەبێت، بەڵام ژێرخانی ئابووری نییە، بۆیە پێویستە بنەماكانی ئابووری لەئێستاوە لەسەر بنەمانی هەرێمایەتی و پلان و دنیابینی بنیادبنێن، هاوكات كەرتی كشتوكاڵ لەپاڵ كەرتی نەوت بەهێز بكەن، چونكە هەر بڕیارێكی تر بدرێت كوردستان دەگەڕێتەوە دۆخی پێشتر.

لەگەڵ بڕینی بەشە بودجەی هەرێم لەلایەن عێراقەوە و سەرهەڵدانی قەیرانی دارایی، حكومەتی هەرێمی كوردستان بەهۆی نەبوونی ژێرخانی ئابوورییەوە نەیتوانی ئیدارەی حكومەتەكەی بكات و بەناچاری بەشێك لەموچەی موچەخۆرانی بەناوی پاشەكەوتەوە بڕی، كە بووە هۆی قوڵكردنەوەی قەیرانی دارایی و هەزاران هەلی كار لەدەستچوون و هەزاران هاووڵاتی كۆچیانكرد و هەندێكیان لەڕێگای كۆچدا گیانیان لەدەستدا، لەلایەكی دیكەوە سەدان خێزان هەڵوەشانەوە و دەیان كێشەی كۆمەڵایەتی لەناو خەڵكدا دروستبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان