ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

بە وێنە.. مێژووی سەرڕێژبوونی دەریاچەی دووكان دوای 31 ساڵ دووبارە دەبێتەوە

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

ئاستی ئاوی بەنداوی دووكان نزیكەی 10 مەتر لە ساڵی ڕابردوو بەرزترە و دەتوانێت ملیارێك و 500 ملیۆن مەتر سێجای دیكە ئاو كۆبكاتەوە و پاشان دەبێت ئاوە زیادەكە بەربدرێتەوە، بەوەش لە ماوەی 31 ساڵی ڕابردوودا پێوانەیەكی مێژووییتر تۆمار دەكات و دوو جۆر مەترسى دروست دەكات.

بەنداوی دووكان تەمەنی 65 ساڵە و دەتوانێت 7 ملیار مەتر سێجا ئاو كۆبكاتەوە و یەكەم بەنداوی كۆنكرێتی گەورەیە لەسەر ئاستی عێراق و لەسەر ڕووبەری 250 كلیۆمەتری دووجا دروستكراوە بۆ چەند مەبەستێكی سەرەكی كە گرنگترینیان كۆكردنەوەی ئاوی پێویست بۆ خواردنەوە و كشتوكاڵ، ڕێگری لە مەترسییەكانی لافاوی ساڵانە و سامانی ماسی، گەشتیاری و بۆ یەكجاریش لە مێژوودا بەنداوەكە پڕبووە و سەرڕێژی كردووە لە ساڵی 1988 دا و ئەگەری زۆرە ئەمساڵیش هەمان سیناریۆی پێش 31 ساڵی ڕابردوو دووبارە بێتەوە.

محەمەد تاهیر، بەڕێوەبەری بەنداوی دووكان لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) باسی لەوەكرد، هیچ مەترسییەك لەسەر ڕووخانی بەنداوەكە نییە، چونكە بەپێی خشتەیەك ئیدارەی ئاو لە دەریاچەكەدا دەكرێت و بەردەوامیش پشكنین بۆ ئامێرە هەستیارەكانی دەكرێت “لەكاتی پڕبووندا دوو جۆر مەترسی دروست دەكات لەلایەك بۆ سەر كەرەستەكانی پڕۆژەی بەنداوی دووكان، بەهۆی دروستبوونی فشار و لۆدێكی زۆرەوە لەسەر بەنداوەكە، لەلایەكی تر بۆ سەر ئەو موڵكانەی لە خوارووی دەریاچەكەوەن و لەسەر ڕۆخی ڕووبارەكە دروستكراون، لەوانەیە زیانی بۆ هاووڵاتیان هەبێت، هەرچەندە نازانرێت لە دوو مانگی داهاتوودا هەمان بڕی ئاومان بۆ دێت، ساڵی 1988 ناچاربووین لە چركەیەكدا دوو هەزار و 250 مەتر سێجا ئاو بەربدەینەوە، لەو كاتەدا یاسا جێبەجێ‌ دەكرا و بەپێی یاسای ژمارە 59 ئاستی بەرزترین لافاو دیاری دەكرێت و پاشان 20 مەتری دیكەش دیاری دەكرێت، بەڵام ئێستا حساب بۆ ئەو یاسایە ناكرێت و هەندێك فەرمانگە ئەو شوێنانەشیان تاپۆ كردووە و بەوەش دەوڵەت دەكەوێتەژێر بەرپرسیارەتی قەرەبووكردنەوەش”.

محەمەد تاهیر، بەرێوەبەری بەنداوی دووكان

بەڕێوەبەری بەنداوی دووكان ڕوونیكردەوە، بەهۆی تەسكبوونەوەی ڕێڕەوی ئاوی زێی دووكانەوە، ئەگەر ڕێژەیەكی كەمتر لە ساڵی 1988 یش بەربدەنەوە، هاووڵاتیان زیانی زیاتر دەكەن.

بەنداوی دووكان “ڕێڕەوی دەمەجەڕە Spill way”ی هەیە كە لە حاڵەتی پڕبوونی بەنداوەكەدا ئاوە زیادەكە دەچێتە دەرەوە و ساڵی 1988 یش بۆ یەكەمجار بەكارهاتووە، مەبەستی دروستكردنی ئەو ڕێڕەوە ئاوییەش بۆ كەمكردنەوەی لۆدی ئاوەكە و دورخستنەوەی مەترسییە لەسەر بەنداوەكە و بەڕێوەبەری بەنداوەكەش دەڵێت”لە ڕێگەی قائیمقامیەتی دووكانەوە ئەو هاووڵاتیانەمان ئاگادار كردووەتەوە كە پڕۆژەیان هەیە لە خوار بەنداوەكە هەموو كاتێك لە ئامادەباشیدابن، ئەگەر لافاویش بێت لەدەسەڵاتی ئێمەدا نامێنێت و ئاوەكە لە ڕێگەی ڕێرەوەكە خۆی پێدا دەكات و دەردەچێت”.

ئاوی زێی بچوك لە نێو قەزای دووكاندا

بەنداوی دووكان لەسەر زێی بچوك دروستكراوە و سەرچاوەی سەرەكی زێیەكەش لە سنووری سەردەشتی ڕۆژهەڵاتی كوردستانەوە دەڕژێتە نێو خاكی هەرێمەوە، ئێران لەسەر زێیەكە 16 بەنداوی دروستكردووە، كە دیارترینیان بەنداوی كۆڵەسێی سەردەشتە كە توانای گلدانەوەی 500 ملیۆن مەتر سێجا ئاوی هەیە و كاریگەری زۆری هەبووە لەسەر كەمكردنەوەی داهاتی ئاوی بەنداوی دووكان، بۆیە بە بڕوای چاودێرانی بوارەكە حكومەتی هەرێم دەبوو پێشتر بیرى لە دروستكردنی بەنداوی یاریدەدەر بكردایەوە، بەتایبەتی لە ناوچەكانی قەڵادزێ‌ و شارباژێڕ بۆ كەمكردنەوەی لۆد لەسەر بەنداوی دووكان، بەتایبەت كە لقێكی دیكەی زێی بچووك سەرچاوەكەی لە شارباژێڕەوەیە.


محەمەد تاهیر، بەڕێوەبەری بەنداوی دووكان پێیوایە، دروستكردنی بەنداوی دیكە لە نێو هەرێمدا لەسەر زێی بچوك پێویستە، بەڵام دەبێت پێشتر بە وردی خوێندنەوەی بۆ بكرێت، بۆ ئەوەی نەبێتە هۆكاری كەمبوونەوەی ئاوی بەنداوەكە”دروستكردنی بەنداو ئەگەر بۆ كەمكردنەوەی داهاتی ئێمە بێت وەك ئێران زیانی زۆری دەبێت، چونكە پێویستە بە وردی خوێندنەوەی بۆ بكرێت و ئیدارە بكرێت و فەرمانگە و ئەندازیاری پسپۆڕی بۆ دابنرێت، بەڵام پێویستە ئەگەر بەپێی بەرنامەیەكی زانستی دروست بكرێن، چونكە ئەو بەنداوانەش پڕ دەبن و ئێمەیش دەتوانین سودیان لێوەربگرێن”.

حكومەتی هەرێم بە پلانێك بەنیازە چەند بەنداوێك لەسەر زێی بچوك دروستبكات لە ناوچەكانی شارباژێڕ “بەنداوی زەلان، خێوەتە”، هەروەها بەنداوی “دەڵگە” لە قەڵادزێ‌ كە دەتوانێت نزیكەی 120 ملیۆن مەتری سێجا ئاو كۆبكاتەوە.

بەهۆی ڕێژەی زۆری باران بارینی ئەمساڵەوە كە لە هەندێك ناوچەكەدا گەیشتووەتە نزیكەی 900 ملیم، ئاستی بەنداوە ستراتیژییەكانی هەرێم كوردستان زۆری زیادییان كردووە و بەوەش ڕێژەیەكی زۆر لە قوڕ و لیتەی لە ناوچە شاخاوییەكانەوە هێناوەتە ناو بەنداوی دووكانەوە كە بەوتەی بەڕێوەبەری بەنداوەكە ساڵانە دەگاتە نزیكەی 8 ملیۆن تەن و ئەوەش كاریگەری نەرێنی دەبێت لەسەر كەمكردنەوەی تەمەنی بەنداوەكە، بەڵام ئێران بۆ درێژكردنەوەی تەمەنی بەنداوەكانی لەم وەرزەدا ئاو كۆناكاتەوە و لە كۆتایی بەهاردا دەست دەكات بە گرتنەوەی ئاوی ڕووبارەكان و بەڕێوەبەری بەنداوی دووكان لەوبارەوە دەڵێت”ئێران لە هاویندا دەست دەكات بۆ گرتنەوەی ئاوەكە و داهاتی ئاوی ئێمە كەمدەكاتەوە، بەڵام لەم وەرزەدا ئاو كۆناكاتەوە، بۆ ئەوە دوربێت لە قوڕ و لیتەی لافاو، نەك گرتنەوەی ئاو پلانی گۆڕینی ڕێڕەوی ئاوەكەشیان داناوە و دەیانەوێت بە تەواوەتی ئاوی ڕووبارەكان وشكبكەن و بیگەڕێننەوە بۆ نێوخۆی ئێران، بۆ نمونە ئاوی زێی بچوك بگەڕێنێتەوە بۆ دەریاچەی ورمێ‌”.

گفتووگۆی بەرێوەبەری بەنداوی دووكان و ڕۆژنامەنوس ئەحمەد عەبدوڵڵا، ئامادەكاری ڕاپۆرتەكە

ماوەی دوو ساڵە ئێران لە سەرەتای مانگی حوزەیراندا ئاوی زێی بچوك دەگرێتەوە، ئەوەش مەترسییەكی جدی لەسەر شادەماری ئاوی بەنداوەكە دروستكردووە”40%ی داهاتی ئاوی دووكان لە ئێرانەوە دێت، 60%ی ئاوی ناوخۆییە و وەرزییە، بەڵام ئاوی زێی بچوك هەمیشەییە و ماوەی دوو ساڵە ئێران دەیگرێتەوە”، بەڕێوەبەری بەنداوی دووكان وای وت.

ئێستا بەنداوی دووكان نزیكەی 5 ملیار و 500 ملیۆن مەتری سێجا ئاوی تێدا كۆكراوەتەوە و پێشبینی ئەوەی لێدەكرێت بۆ جاری دووەم لە تەمەنیدا پڕ بێت و ئاو لە ڕێڕەوی دەروازەدارەوە بچێتەدەرەوە و زیانی لێبكەوێتەوە، مێژوو جارێكی تر دووبارە بێتەوە و هاوشێوەی ساڵی 1988، بەنداوەكە پڕ بێت.

راپۆرت

ترەمپ، جۆلانی پێشكەشی ناتانیاهۆ كرد
نەتەوە یەكگرتووەكان و كۆمكاری عەرەبی و سوریا هەڵوێستیان وەرگرت

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەرۆكی ئەمریكا بەرزاییەكانی جۆلان، پێشكەش بە ئیسڕائیل دەكات و دەشڵێت: “دەمێكە پلانیان بۆ داڕشتووە”، لە بەرامبەریشدا نەتەوە یەكگرتووەكان و كۆمكاری عەرەبی دژی بڕیارەكەی ترەمپ وەستانەوە و حكومەتی سوریاش جەختدەكاتەوە، كە پێشێلكاری خاكی سوریایە.

بەرزاییەكانی جۆلان بەپێی نەخشەی وڵاتان خاكی سوریایە و لە ساڵی 1967-ەوە، كە نزیكەی 52 ساڵە لەلایەن سوپای ئیسڕائیل-ەوە داگیركراوە و ناوچەیەكی ستراتیجی سنووری نێوان سوریا و ئیسڕائیلە.

ئەمڕۆ دوو شەممە 25ی ئاداری 2019، لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانی هاوبەشی نێوان دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا و بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆك وەزیرانی ئیسڕائیل لە واشنتۆن، ترەمپ بڕیاری بە فەرمی ناساندنی سەروەری ئیسڕائیلی بەسەر بەرزاییەكانی جۆلانی سوریا واژۆ كرد.

ترەمپ لە كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەدا وتی، “ئیسڕائیل مافی ڕەهای هەیە بۆ بەرگری لەخۆ كردن”.

ترەمپ پێشتریش لە تویتێكدا سەبارەت بە دانپێدانانی ئەمریكا بە سەروەری ئیسڕائیل بەسەر بەرزاییەكانی جۆلان ڕایگەیاندبوو، كە “ئێستا كانی ئەوەیە ئەمریكا دان بنێت لەسەر كۆنتڕۆڵی ئیسڕائیل بەسەر جۆلان، كە ماوەی 52 ساڵە كۆنتڕۆڵی كردووە”.

لای خۆشیەوە، نەتەوە یەكگرتووەكان لە بەیاننامەیەكدا ئاماژەی بەوەكردووە، كە دۆخی یاسایی جۆلان لەڕووی نێودەوڵەتییەوە بە بڕیارەكەی ترەمپ ناگۆڕێت و وەك خۆی دەمێنێتەوە.

هاوكات، ئەحمەد ئەبو غەیت، ئەمینداری گشتی كۆمكاری وڵاتانی عەرەبی لە لێدوانێكی بۆ میدیاكان ڕایگەیاند، كە ئەو بڕیارەی ئەمریكا بۆ دانپێدانان بە كۆنتڕۆڵی ئیسڕائیل بەسەر جۆلان بەهەموو شێوەیەك دەچێتە دەرەوەی یاسای نێودەوڵەتی.

ڕاشیگەیاند، كە بڕیارەكەی ترەمپ دۆخی یاسایی جۆلان ناگۆڕێت.

هەروەها، ڕوسیا هەڵوێستی بەرامبەر بڕیارەكەی ترەمپ ڕاگەیاند و لە بەیاننامەیەكدا ئاماژەی بەوەكردووە، كە ئەو بڕیارە هەڕەشەی ناسەقامگیری و دروست بوونی ئاژاوە لە ناوچەكە دەكات و ئەو هەوڵانە لەناو دەبات، كە بۆ گێڕانەوەی ئاشتی دراون”.

لە كاردانەوەی ئەو بڕیارەدا، حكومەتی سوریا هەڵوێستی خۆی ڕاگەیاند و جەختی كردەوە، كە ئەوە پێشێلكاری ڕاستەوخۆ و ئاشكرای سەروەری خاكی سوریایە.

ئاژانسی هەواڵی (سانا)ی فەرمی سوریا لە زاری سەرچاوەیەكی وەزارەتی دەرەوەی وڵاتەكە بڵاویكردەوە، بڕیارەكەی ترەمپ بۆ لكاندنی جۆلان بە كیانی داگیركاری جولەكە پێشێلكاری ئاشكرای سەروەری خاكی كۆماری سوریایە.

وتوشیەتی، “ئەو بڕیارە بەرجەستەكردنی هاوپەیمانی دوژمنكارانەی ئەمریكا و ئیسڕائیلە دژی نەتەوەی عەرەب و بەردەوام ئەمریكا دژی عەرەب بووە بەهۆی پاراستنی بێ‌ سنووری ئیسڕائیل”.

جەختیشی كردۆتەوە، كە ترەمپ مافی یاسایی ئەوەی نییە بە زۆر و هێز خاكی وڵاتان داگیر بكات.

ئەم بڕیارەی سەرۆكی ئەمریكا لەكاتێكدایە، كە پێشتریش قودس-ی وەك پایتەختی ئیسڕائیل ناساند.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

تفەنگ و چەكە زێڕینەكانی سەدام حسێن چییان بەسەرهات؟

خەڵك- بەشی هەواڵ
دوای داگیركردنی عیراق لە ساڵی 2003، سوپای ئەمریكا زۆرێك لەو چەكە زێڕینەكانی لەنێوان گەوهەرە زۆرەكانی سەدام حسێندا دۆزییەوە. وێڕای ئەوەش ئەو سەربازانەی، كە لەسەرەتاوە هاتنە نێو بەغدا و ئەركی پاسەوانی كۆشكەكانیان خرایە ئەستۆ، تۆمەتی دزی و تاڵانییان ڕووبەڕوو كراوەتەوە.

بڕی ئەو چەكە دیاری نەكراوە، كە دۆزراوەتەوە و لەكوێ‌ شاردراوەتەوە، بەپێی ئەو زانیارییانەش بێت، كە بڵاوكراونەتەوە، هەندێك لە سەربازانی ئەمریكا كە تێوەگلابوون لە بەقاچاخبردنی ئەو چەكانە، دەستیگركراون.

 

چەكی كڵاشینكۆفی زێڕین (تابۆك)
كۆپییەكە لە چەكی یوكسلاڤی (ئێم 70)، سەربازانی ئەمریكا لە نزیك كەركوك دۆزیویانەتەوە و ڕادەستی ئوسترالیا كراوە، كە لەو ناوچەیەدا یارمەتییەكانی پێشكەش دەكرد.
دەوترێت، ئەو چەكە دیاری سەدام بووە بۆ عودەی كوڕی، یان بە پێچەوانەوە.

 

دەمانچەی ستیرلینگی زێڕین
ئەو دەمانچەیە لە ئەكادیمیای نیشتمانی وەزارەتی ناوخۆی بولگاریایە، كە بەشێوەیەكی یاسایی گەیشتۆتە وڵاتەكە و بەر لە جەنگ بۆ بولگاریا ڕەوانەكرا، بەو پێیەی لەلایەن سەدام حسێنەوە بە دیاری دراوە بە سەرۆكی ئەكادیمیاكە، ئەمەش لەبەرانبەر مەشقپێكردنی كادرەكان لە عیراق. دەمانچەكە زێڕینە و لە پێوەری 9 ملیمە و تا ئەندازەیەكی زۆر لە دەمانچەی ستیرلینگ دەچێت.

ئەو پرسیارەی خۆی دروست دەبێت ئەوەیە: بۆچی ژمارەیەكی كەم لەو چەكە عیراقییە زێڕینانە لە مۆزەخانەكانی جیهاندان و بۆكوێ‌ براون؟
لەڕاستیدا گواستنەوە و هەڵگرتنی چەك بەبێ‌ بەڵگەنامە، پێشێلكارییە بۆ یاسای دادوەریی سەربازی لە ویلایەتە یەكگرتووەكان و ئینتەرپوڵ و نەتەوە یەكگرتووەكان و ڕێكەوتنی جنێڤ. وەرگرتنی ڕەزامەندی بۆ ئەو كارەش زۆر بە قورس دەكرێت. بەجۆرێك هەوڵدان بۆ دەستبەركردنی سەروەت و سامان، وایكردووە زۆرێك لە سەربازان دووچاری ئەنجامدانی تاوانی جەنگ ببن.

لەو بارەیەوە، لە ساڵی 2003 لە فڕۆكەخانەی (هیسرۆ) لە لەندەن، سەربازێكی ئەمریكایی دەستگیركرا، كە هەوڵیدابوو تفەنگێكی (ئەی كەی-47) و دەمانچەیەك و تفەنگێكی تری نەناسراو، بۆ ویلایەتە یەكگرتووەكان ڕەوانە بكات.

لە ساڵی 2012، نووسینگەی لێكۆڵینەوە فیدڕاڵییەكان، دوو پیاوی دەستگیركرد، كە هەوڵیاندابوو ئەو چەكانە بفرۆشن، كە پێشتر لەلایەن سەدام حسێنەوە خاوەندارییان دەكرا و بەهاكەیان دەگەیشتە زیاتر لە ملیۆنێك دۆلار، لەنێوان ئەو چەكانەشدا: دەمانچەیەكی جۆری ماگنۆم 357 كە نەخشەی هەندێك لە ئاژەڵەكانی لەسەر هەڵكۆڵدرابوو. لەگەڵ دەمانچەیەكی جۆری ” Coonan Arms.357 Magnum” كە زاخاوكرابوو بە نیكل و زێڕ، و دوو پیتی “QS”ی لەسەر هەڵكۆڵدرابوو، وەك ئاماژەكردنێك بۆ ناوی قوسەی سەدام حسێن. دەمانچەیەكی تری ” Llama.45ACP” كە هەمان نەخشی لەسەر بوو.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

وەرزی ڕەزبڕین لەشارباژێڕ

شارباژێڕ- نزار جەزا

لەگەڵ نزیكبوونەوەی وەرزی بەهار، خاوەن ڕەزەكان دەست بە بڕینی ڕەزەكانیان دەكەن، بۆئەوەی ڕەزەكەیان ترێیەكی جوان و باشی هەبێت، ئەم كارەش لەهەندێك گونددا بەهەرەوەزری دەكرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان