ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

ئەزهەر فەتوایەك لەسەر تەقینەوە خۆكوژییەكان دەردەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
خانەی فەتوای میسر دەڵێت، تەقینەوە خۆكوژییەكان لە دژی موسڵمانان و هاووڵاتیانی تر ستەمە و لەڕووی شەرعەوە حەرامە و بە غەدر و ناپاكی دادەنرێن.

بەپێی بەیاننامەیەك، كە ئەمڕۆ چوار شەممە لەلایەن خانەی فەتوای ئەزهەرەوە لە میسڕ دەركرا، “تەقینەوەكان و پەلامارە خۆكوژییەكان، كە تێیاندا موسڵمانان یان هاووڵاتیانی تر لەنێو وڵاتدا یان لە وڵاتانی تری موسڵمانان دەكرێنە ئامانج، لەڕووی شەرعەوە حەرامن و بە غەدر و ناپاكی دادەنرێن”، ڕەتیشكردۆتەوە ئەو كارانە پەیوەندییان بە جیهادكردن لەپێناوی خودادا هەبێت.

هەر لە بەیاننامەكەدا هاتووە، “ئەو كارانە دەچنە خانەی ئاژاوەگێڕی و دروستكردنی پشێوی و حەڵاڵكردنی سەروماڵی موسڵمانان”.

دوو شەممەی ڕابردوو، لە تەقینەوەیەكی خۆكوژی لە پشت ئەزهەرەوە لە قاهیرە، دوو پۆلیس كوژران و پۆلیسێكی تر برینداربوو.

جیهان

سەركەوتن ڕادەگەیەنێت
بەشار ئەسەد: حەلەب باجێكی گەورەیدا

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەرۆكی سوریا دوای كۆنتڕۆڵكردنەوەی تەواوی پارێزگای حەلەب ڕایگەیاند، حەلەب باجێكی گەورەیدا و دڵسۆزی خەڵكەكەی بۆ نیشتمان و سوپا هەموو هاوكێشەكانی ئاوەژووكرد.

بەشار ئەسەد، لە وتارێكیدا، كە لەلایەن ئاژانسی دەنگوباسی فەرمی سوریا (سانا)وە بڵاوكرایەوە ڕایگەیاندووە، “دەبوو حەلەب ئەو باجە گەورەیە بدات، كە هاوتای گەورەیی گەل و نیشتمانپەروەوریی و هەڵوێستەكانییەتی، ئەوان بەرگەی چەندان ساڵ بۆردومان و گەمارۆی توند و قوربانیدانێكی زۆریان گرت، بەڵام كڕنوشیان نەبرد و خۆیان بەدەستەوەنەدا”.

بە وتەی ئەسەد، “سەركەوتن لە شەڕدا مانای سەركەوتن نییە لە جەنگ، بەڵام ئەمە لە لۆجیكی سەربازیدایە، كە پشت بە كۆتایی و بەرەنجامەكان دەبەستێت، بەپێچەوانەوە لە لۆجیكی نیشتمانیدا سەركەوتن لەگەڵ سەرەتای خۆڕاگریدا دەستپێدەكات، بۆیە لە ڕوانگەی ئەو لۆجیكەوە دەڵێین حەلەب سەركەوت.. سوریا سەركەوت”.

هەر لە وتارەكەیدا، بەشار ئەسەد، سەرۆكی سوریا ڕایگەیاندووە، “هەموومان بەسەر ئەو ترسەدا سەركووتین، كە هەوڵیان دەدا لە دڵماندا بیچێنن، سەركەوتین بەسەر ئەو دێوەزمەیەی، كە دەیانویست لە عەقڵماندا بیڕوێنن، بەسەر پەرتەوازەبوون و ڕق و كینە و ناپاكیدا سەركەوتین”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

كۆڤد ناینتین، بەهێمنی زاناكانیش دەكوژێت

لوقمان غەفوور

زانكۆی هواتشۆنگ بۆ زانست و تەكنۆلۆژیا بڵاویكردەوە، كە زانا و ئەكادیمی چین (دوان تشینانگشنگ)، مامۆستای زانكۆكەیان بە هۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا (كۆڤد ناینتین) گیانی لەدەستداوە.

دوان ئەندازیاری بواری پیشەسازی ئامێری نانۆ تەكنۆلۆجیا و كۆمەڵەی ئەكادیمیای چینی ئەندازیاری (سی ئەی ئی) و سەرپەرشتیاری دكتۆرا لە زانكۆی هواتشۆنگ لە تەمەنی 86 ساڵیدا گیانی لەدەستداوە.

بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا Covid-19 ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ژیان لە كەرتی هێبی قورستر دەبێت، بە جۆرێك ئێستا لە ناوچە دوورە دەست و گوندییەكانی ناوچەكە هیچ پەیوەندییەكیان بە سەنتەری شارەكانەوە نەماوە و 24 ملیۆن كەس دابڕاون لە هەموو كەرتەكانی تری چین.

لەدوای دۆخە نائارامەكەی چین، وڵاتانیش نائارامیان لێنیشتووە. كۆمپانیایەكی بایۆتەكنۆلۆژی ئەمریكی كوتانێكی دژی ڤایرۆسی كۆرۆنا ئاشكرا كردووە. دوای سێ سەعات لە گەیشتن بە ریزبەندنی جینیۆمی ڤایرۆسەكە لە مانگی جێنیوەری 2020 .

د. جۆزیف كیم سەرۆكی كۆمپانیای ئینیوڤیۆ بۆ دەرمانسازی و سەرۆكی جێبەجێكار لە ویلایەتی بنسلڤانیا بە فۆكس نیوزی راگەیاندووە كە زانایان لە تاقیگەی سان دیگۆ، ئەو ئەركەیان گرتۆتە ئەستۆ و داهێنانەكەیان كردووە. دەشڵێت: “لەم قۆناغەدا ئامانجەكە پاراستنی گیانی هاووڵاتیانی ئەمریكییە”.

كۆمپانیا ئەمریكییەكە بەهاوبەش لەگەڵ كۆمپانیای پەكین ئەدڤاكسین-ی چینی، ئەركی بەرهەمهێنانی ڤاكسینەكە ئەگرنە ئەستۆ. كۆمپانیای ئینیوڤیۆ بۆ ئەو مەبەستە 9 ملیۆن دۆلاری پێبەخشراوە لەلایەن بێل گێتس –ی ملیاردێری ئەمریكی وەك خۆبەخش.

هەروەها سیناتۆری ئەمریكی، تۆم كۆتۆن -یش پێیوایە كە چین تا ئێستا درۆ لەگەڵ جیهاندا دەكات دەربارەی ژمارەی راستەقینەی كۆرۆنا ڤایرۆس، بۆیە بۆ رۆژنامەی زە هێل دەڵێت: “ئەمە هەڵوێستێكی ترسناكی رژێمە سەركوتكەرەكانە كە ژمارەی راستەقینەی رووداوەكان ئەشارنەوە، چین لەسەرەتاوە تا ئێستا یەك ژمارەی راستی بە رێكخراوی تەندروستی جیهانی نەوتووە”.

ئەم لێدوانەی كۆتۆن لەكاتێكدایە ماوەی یەك مانگە كۆمپانیایاكانی ئەمریكا گەشتی نێوان ئەمریكا و چین –یان راگرتووە بەمەش زیانێكی گەورەی ئابوری بەر كەرتی فرۆكەوانی كەوتووە. رێكخراوی تەندروستی جیهان-یش دژی رێگری هاتووچۆكردنەو ئەمریكاش نكۆڵی لەوە ناكات كە ئامادەیە بۆ كەشی پێچەوانە بەڵام لە چینەوە بۆ ئەمریكا رازی نییە. لەبەرامبەر ئەو ئەگەرەی ئەمریكاشدا، هوا تشوینگیانگ وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی چین –یش دەڵێت:”ئەوە نیەتێكی باش نییە”.

بەرپرسانی كۆشكی سپی هەنگاوەكەی ئیدارەی ترەمپ بەپەسەند دەزانن و پێیانوایە خۆپاراستن باشترین چارەسەر بەرامبەر ڤایرۆسەكە، دەشڵێن:”بەپێی ئاماری فرۆكەوانی رۆژانە 20 هەزار چین-ی لەكاتی ئاسایی سەردانی ئەمریكا دەكەن”.

-ئێستا دۆخەكە بە كوێ گەیشتووە:

*تا رۆژی 17ی فێبریوەری: 71 هەزار و 330 كەس لە جیهاندا تووشی نەخۆشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون.

* تا ئێستا: 1,775 كەس بە نەخۆشییەكە مردوون، كە چوار كەسیان لەدەرەوەی وڵاتی چینە.

*یەكەم حاڵەتی مردن: ئەمڕۆ 17ی فێبریوەری لەئەوروپا و لە وڵاتی فەرەنسا تۆماركرا. ئەویش دوای ئەوەی لە ئەفریكا و لە میسر دوو رۆژ لەمەوبەر یەكەم حاڵەتی مردن تۆماركرا و لە ژاپۆن و تایوانیش دوو كەس مردوون.

* دراوسێكانی چین: لە نێو ئەو دراوسێیانەی چین-دا، ژاپۆن زۆرترین حاڵەتی تووشبووی تێدا تۆماركراوە كە 414 كەس. بەدوای ئەودا سەنگاپۆرە كە 75 كەسە.

*سەرۆكی چین (شی جین بینگ): لەكۆتایی 7ی جێنیوەری 2020 رایگەیاند:”هەموو رێوشوێن و پێداویستییەك بۆ بەرگری لە تەشەنەسەندنی ڤایرۆسەكە گیراوەتەبەر”.

*بەرزبوونەوە لە ژمارە: ئەم هەفتەیە بەرزبوونەوەیەكی بەرچاو لە ژمارەكاندا دەبینرێت، 15 هەزار كەس تووشبووە لە رۆژێكدا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

بوومەلەرزە شاری مەدینەی هەژاند

خەڵك- بەشی هەواڵ
ناوەندی نیشتمانی بوومەلەرزە و گڕكانەكان لە دەستەی ڕووپێوی جیۆلۆجی سعودیە ڕایدەگەیەنێت، بوومەلەرزەیەك باكووری خۆرئاوای شاری مەدینەی منەوەرەی هەژاند.
بەپێی ڕاپۆرتی دەستەی ڕووپێوی جیۆلۆجی سعودیە، كە لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی (تویتەر) بڵاویكردۆتەوە، “ئەمڕۆ دوو شەممە، بوومەلەرزەیەك بە گوڕی 2.18 پلە بەپێی پێوەری ڕێخەتر و بە قوڵی 5.4 كیلۆمەتر لە كاتژمێر 11دا باكووری خۆرئاوای شاری مەدینەی منەوەرەی هەژاند”.

لای خۆیەوە، تارق ئەبا ئەخەیل، وتەبێژی دەستەی ڕووپێوی جیۆلۆجی ڕایگەیاندووە، ناوەندی نیشتمانی بوومەلەرزە و گڕكانەكان لە سعودیە، ئەمڕۆ دوو شەممە، بوومەلەرزەیەكی لە باكووری خۆرئاوای مەدینەی منەوەرە تۆماركردووە، بوومەلەرزەكە لاواز بووە بەپێی پێوەری ڕێختەر و گوڕەكەی گەیشتۆتە 2.18 پلە بە قوڵی 5.4 كیلۆمەتر و لە كاتژمێر 11:35 ڕوویداوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان