ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

هەڵەبجەییەکان چی بکەن؟

فەرەیدون کونجرینی

یه‌کێک‌  له‌ کەندەکانی  بەردەم ئابوری ‌و گه‌شه‌دان به‌ سه‌رمایه‌ی مرۆیی و بونیاتنانی ژێرخانی هه‌رێمی کوردستان نەبونی چاکسازییە، هەربۆیە پێویست دەکات لە هەر پارێزگایەکی هەرێمی کوردستان پلانسازی بۆ چاکسازی ئەنجامبدرێت، بەتایبەت هەڵەبجە کە بوەتە پارێزگا بەمەش پلانی ژێرخانی ئابوری یەکەم قۆناغییەتی بۆ بەئەنجام گەیاندنی پارێزگابون” پارێزگای هەڵەبجە تایبه‌تمه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی، ئابوری و کەندی بازرگانی و فه‌رهه‌نگی خۆیان هه‌یه، بەڵام گرنگی پێنادرێت و پڕۆژه‌ و پێشنیازی هاوڵاتی به‌هێند نازاندرێت لەلایەن حکومەتی هەرێم.

‌پێویسته”‌ له‌ دانانی ده‌روازه‌ و سێکته‌ره‌کان هاوڵاتی لە سنوری ناوچەکەیدا پێشکاربکات و پڕۆژەیان هەبێت تا لە پێشبڕکێی پارێزگاکاندا سەرکەوتوبن بەتایبەت هەڵەبجە سەرەتای دامەزراندنێتی، مافی به‌رگریکردن له‌ به‌رکه‌وتی ناوچەیی بۆ هه‌مو پارێزگا و شاره‌وانی پارێزراو بێت. پێویسته‌ کار به‌و نه‌ریته‌ بکرێت که‌ هه‌مو هاوڵاتیه‌ک بۆی هه‌یه‌ به‌رگری له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆی و خێزان و ناوچه‌ و شار و گه‌ڕه‌که‌که‌ی بکات، چونکه‌ ئه‌و به‌ژه‌وه‌ندییه‌ تایبه‌تانه‌ ناکۆک نین له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندی گشتیدا، به‌ڵکو ته‌واوکا‌ری به‌رژه‌وه‌ندی نیشتمانین و کۆڵەکەی بەهێزن له‌ به‌رژه‌وه‌ندیه‌ باڵاکان.

لە رۆژئاوای باشوری کوردستان سنوری تورکیا دەروازەی ئیبراهیم خەلیل هەیە، کە بەگەورەترین دەروازەی بازرگانی هەرێمی کوردستان هەژمارکردەکرێت، هەڵەبجەی یەکان هاوشێوەی ناوبراو دەروازەی سنوریان بۆ ئێران بەدەستبێنن” بەم پڕۆژەیە، پارێزگای هەڵەبجە دەبێتە یەکێك لە ناوچە بەپیت و پڕ بەرهەمەکان و ئاوەدان دەکرێتەوە باشتر لەو چاوەڕوانیەیی ساڵەهای ساڵە باس لە ئێش و ئازارەکانیان دەکەن و دەرنجامی نەبوە”

هەمو ساڵێک لە (16)ی سێ هاوڵاتیانی دانیشتوی هەڵەبجە داواکاریانیان دەخەنەڕو تا قەرەبوی تاوان و بەسەرهاتی سەردەمی ڕژێمی بەعس بکەنەوە، بەڵام هەوڵەکانیان بێهودەیە و کاریگەرنەبوە و ئامانجیان نەپێکاوە بەناڕەزایی دەربڕین و قسەکردن لەسەر کەمتەرخەمییەکان سودی نییە و دەبێت خۆیان هەوڵبدەن و نوێنەریان رەوانەی بەغدا بکەن تا پەیوەندی لەگەڵ وڵاتی ئێران ببسرێت” ئەم پڕۆژەیە ئاستی شارستانی پارێزگای هەڵەبجە بەرەوپێش دەبات و کێشەی ناوەکی کارگوزاری و رێگیری لە چون بەرەو شارستانی نوێ ناهێڵێت بەمەش ئابوری و بنیاتنانی ژێرخان پێش دەکەوێت”

لە رۆژئاوای هەرێمی کوردستان دەروازەی سنوری ئیبراهیم خەلیل” بڕی رۆژانەی داهاتی پتر لە یـەك ملیۆن دۆلارە”  گەر لە پارێزگای هەڵەبجە هاوشێوەی ئیبراهیم خەلیل” لە سنوری ئێران هەمان دەروازە بکرێتەوە بڕی داهاتی رۆژانەی کەمتر نابێت لە نیو ملیۆن دۆلار” ئەمەش سودێکی باشی دەبێت بۆ پارێزگای (هەڵەبجە).

بۆ بەپارێزگا کردنێك کە بتوانرێت سود لە داهاتی ناوچەکەتان وەربگرن جگە لە داهاتی کشتوکاڵی “بەم پێشنیازە هەڵەبجە بکەنە نمونە”، پشت مەبەستن بە حکومەتی هەرێمی کوردستان و چاڵە نەوتەکانی هەرێم و بەڵێنی بەرپرسی حیزبی و متمانەیان پێ مەکەن تا ئیدارەکانی هەڵەبجە دابمەزرێنێت و بیکەنە پارێزگایەکی نمونەیی، هەڵەبجە دەوڵەمەندە لە ڕوی کشتوکاڵی “کانزایی و لەهەرکاتێدا دەتوانرێت نەوت بەرهەم بێنێت” جا گرنگی بدەن بەم پڕۆژەیە و چاوەڕوانی بەغدا و هەولێر مەبن تا دەیـــگەیــەنە لوتکەی “خواستەکانتان و پاداشتی خانەوادەکانتان و خاکی پیرۆزی هەڵەبجە ئەدەنەوە، پێداگیریی بکەن تا حکومەتی هەرێم سەرجەم سنورەکانی لەگەڵ ئێران دابخات و مەرزێکی نێودەوڵەتی دروستبکات لە سنوری هەڵەبجە بۆ ئێران و دەروازەیەکی بەسودی بازرگانی هاوشێوەی ئیبراهیم خەلیلێکی تر بکەنەوە کەدەبێتە قاسەی بوژانەوەی هەمو جاوەڕوانیەکانتان و بەهیواکانتان دەگەن.

یاساکانی سنوری ئیبرایم خەلیل بزانە

1/ هەر هاوڵاتیەك لەچوون و گەڕانەوەدا باج و سەرانە نادات.

2/ بڕی هەر ئوتۆمبێلێک بۆ گەشت لەچون و گەڕانەوە بۆ وڵات باج و سەرانە نادات بەڵام باجی هەر کەلوپەلێک دەدات زیاد لە پێویستی خۆی بێت” لەوادەی تێپەڕی کاتی رۆژانەی بڕی سێ دۆلار دەدات.

3/ هەر لۆریەك تانکی زیادەی هەیە “هەر تانکێکی 600 لیتر گاز هەڵدەگرێ” بڕی هەربارهەڵگرێك بە بەتاڵی باجی ئەو گازە دەدات کە پێیەتی و تێپەڕبونی بەسنورەکەدا”.

4/ بڕی هەر بارهەڵگرێکی نەوت هەڵگر لەسەر حکومەتی هەرێم (1800) دۆلار گومرگیەتی

5/ بڕی هەر بارهەڵگرێت بە بارەوە پتر لە (2500) دۆلارە

6/ بڕی هەر ئوتۆمبێلێل بۆ بازرگانی زیاترنیە لە (1800) دۆلارە

7/ مانەوەی هەر بارهەڵگرێك لە رۆژێکدا پتر لە (80) دۆلارە

8/ باجی کەلوپەل بەهەمو جۆرەکانیەوە” جۆری کەلوپەل 1930 جۆری هەیە”

9/ خواردەمەنی و خواردنەوە گومرکی بەرچاوی هەیە

10/ پۆشاك بە ئاستێکی زۆر رەوانە دەکرێ بۆ هەرێمی کوردستان و عێراق و وڵاتانی عەرەبی

11/ کەلوپەلی ناوماڵ یەکێکە لە سەرچاوە بازرگانییەکانی سەردەم کە بەڕێژەیەکی زۆر دێتە هەرێمی کوردستان و رەوانە دەکرێت بۆ ناوەڕاست و باشوری عێراق.

12/ پێداویستی کارگە و بیناسازی کە رۆژانە بەسەدان هەزار دۆلار مەزەندە دەکرێت.

بەپێی ئەو زانیارانەی بە من گەیشتوە لە کاربەدەستانی ئەو سنورە، رۆژانە داهاتی ئیبراهیم خەلیل پتر لە یەك ملیۆن دۆلار واتا مانگانە 30 ملیۆن دۆلار داهاتییەتی.

خاڵی سنوری ئیبراهیم خەلیل، یەکێکە لە خاڵە سنورییە گرنگەکانی باشوری کوردستان، ئەم سنورە باشوری کوردستان و تورکیا بەیەکەوە دەبەستێت. لە خاڵی سنوری ئیبراهیم خەلیلەوە مانگانە نزیکەی (150) هەزار هاوڵاتی بە مەبەستی کاروباری بازرگانی، گەشتیاری و سەردانکردن هاتوچۆ دەکەن و لە کاتی چونیان بۆ تورکیا ئاستەنگ و گرفتیان بۆ دروست دەبێت، بەتایبەت لە کاتی زۆر مانەوەیان و باج دەدەن ئەمەش شۆفێران و هاونیشتمانیانی دڵگران کردوە، بۆ مەبەستی زیاتری لای سەرەوە، دەروازەی سنوری هەڵەبجەو ئێران بەو جۆرەی ئیبراهیم خەلیل بکرێتەوە گەشتوگوزاری فڕۆکە و بازرگانی بارهەڵگر بە ئاراستەی وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زیاد دەکات و باجی کەمترە لە بازرگانی دەریایی و دەشبێتە باشترکردنی گوزەرانی خەڵکی هەرێمی کوردستان بەتایبەت هەڵەبجە بێ هیچ بەربەستێک ئێران بەم پڕۆژە رەزامەند دەبێت.

رۆژانە لە سنوری ئیبراهیم خەلیل پتر لە دە هەزار هاوڵاتی و سەدان تانکەر و بارهەڵگر و سەدان ئۆتۆمبێل لە سنوری تورکیاوە دێنە هەرێمی کوردستان و دەچنە ناو خاکی تورکیاوە بەمەبەستی کار لەڕوی ئەو پەیوەندیە بازرگانیەی لەنێوان هاوڵاتیانی هەرێم و تورکەکاندا هەیە، بەڵام بەداخەوە ناوچەکە لە وێرانکاریدایە و گرنگی پێ نەدراوە، داهاتی ئەو سنورە بۆ گیرفانی حیزبێکە و بەس، کە تا ئەم ساتەوەختە خەڵکی ناوجەکە و هەرێمی کوردستان سودبەخش نەبون، بەڵکو لەسەر داهاتی ئیبراهیم خەلیل بە هەزاران هاوڵاتی لە جەنگی ناوخۆی نێوان پارتی و یەکێتی کوژران و بێ سەروشوێن کران.

سنوری هەڵەبجە بۆ کاروباری بازرگانی گونجاوترە لە باشماخ و ناوچەکانی پێنجوێن کە رێگا کورت و نزیک دەکاتەوە، هەڵەبجە بۆ شاری سنە و مەریوان و ناوچەکانی تری رۆژهەڵاتی کوردستان سەدان کیلۆمەتر جیاوازی هەیە لەگەڵ سنوری پێنجوێن، باشترکردنی ئەم پڕۆژەیە و کردنەوەی دەروازەیەکی وەها بەسود بە دو تونێلی حەوت بۆ دە کیلۆمەتر لە سنوری نێوان هەردو وڵات کار ئاسانی باشتر دەکات.

 

 

 

ریکلام

وتار

وەرنەگرتنی مووچەی خانەنشینی پەرلەمانتار لەنێوان ڕاستگۆیی و موزایەدەدا

ئاشنا هەڤاڵ

وەرنەگرتنی موچەی خانەنشینی لەلایەن هەندێ
پەرلەمانتار ئایا نیازپاکی بەشێک لە پەرلەمانتارەکانە وبەجێهێنانی بەڵێنی ڕاستگۆییانە لەگەڵ خەڵک یاخود هەر لەبنچینە ئەم مووچەی خانەنشینە نایانگرێتەوە یا بڕێکی کەم وەردەگرن و دەیکەنە موزایەدە
هەروەک هەموو ئاگادارن کەنوسراوێکی فەرمی دەرکراوە کەئاماژە بەمە دەکات لە ١/٧/٢٠٢٠ وە بۆماوەی ٣٠ ڕۆژ ئەو پەرلەمانتارانەی دەیانەوێ دەستبەرداری مووچەی خانەنشینی بن دەتوانن سەردانی سەرۆکایەتی دیوان بکەن بۆوەرگرتنی ڕێوشوێنی یاسایی.

ئەندام پەرلەمانان لەئێستادا مووچەیان (8,200,000 )دیناری عێراقیە ، بەڵام لەکاتی خانەنشینی ئەوا %50 ئەم بڕەیە وەردەگرێ کە دەکاتە (4,100,000) دیناری عێراقی

بەڵام ئەمەش هەروا نایدرێتێ دەبێ هەندێ مەرجی تیابێ لەنێوانیاندا :
یەکەم/ دەبێت تەمەنی لە 45 ساڵ کەمتر نەبێ
دووەم/ پێویسته بەلایەنی کەم (15) ساڵ خزمەتی هەبێ.

بەڵام سەیری ژمارەی ئەو چەن ئەندام پەرلەمانەی کە لە چەند ڕۆژی داهاتو موزایەدە دەکەن لە تۆڕی میدیا و سۆشیاڵ میدیا کە ئەوان ڕاستگۆن ونیازپاکی خۆیان بۆ خەڵک پیشان دەدەن کە لە ئەسڵا هەر نایانگرێتەوە ، بەسە موزایەدە و ڕاکێشانی هەست و سۆزی خەڵک بەدرۆ
هەروەها لەخاڵی دووەمی ماددەی حەوت لەیاسای چاکسازی ئاماژە بەوە دەکات کە هەرکەسێ 15 ساڵ خزمەتی پیشەیی نەبوو لەوانەی کە پێگەی بەرزیان هەبووە و نەگەشتۆتە تەمەنی 45 ساڵی ئەوا ڕێژەی %15 لەکۆی دوایین موچەکە وەریگرتوە وەردەگرێ، هەروەها لەپاڵ ئەمە بۆ هەر ساڵێک خزمەت ئەوا ڕێژەی %1.5 وەرەگرێ، هەروەها بۆ،هەڵگری بڕوانامەی ئامادەیی %1 دەدرێتێ،
هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم %2 دەدرێتێ ، بڕوانامەی بەکالۆریۆس %4 دەدرێتێ ، هەڵگری بڕوانامەی دبلۆمی باڵا و ماستەر %6 دەدرێتێ ، هەروەها هەڵگری بڕوانامەی دکتۆرا %8 دەدرێتێ

بەپێی ئەم یاسایە بێ ئەوا تەنیا 43 ئەندام پەرلەمان %50 موچەی خانەنشینی وەردەگرن کە دەکاتە(4,100,000) دیناری عێراقی و مەرجی ئەوەیان تیایە کە 45 ساڵیان تەواو کردووە و خزمەتی پیشەیی 15 ساڵیان هەیە،
هەروەها 63 ئەندام پەرلەمان بەبڕی (2,100,000) دیناری عێراقی خانەنشین دەکرێن، هەروەها 3 ئەندام پەرلەمان بەبڕی (1,886,000)دیناری عێراقی خانەنشین دەکرێن ، هەروەها 2 ئەندام پەرلەمان بەبڕی (1,804,000) دیناری عێراقی خانەنشین دەکرێن

*مامۆستا و توێژەری ئابووری

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ئەگەر ئابووریی سەربەخۆ نەبووایە؟

محەمەد عەلی

لە دوای ھاتنی كۆڕۆنا و دابەزینی نرخی نەوت و دروستبوونی قەیرانی دارایی لە ھەرێم، ھەمووان ھۆكارەكەی دەگێڕنەوە بۆ بڕیاری حكوومەتی ھەرێم لە فرۆشتنی نەوت بە شێوەیەكی سەربەخۆ، لە ڕاستیدا پێویستە پرسیارەكە بە شێوەیەكی دیكە دابڕێژینەوە، بە جۆرێك ئەگەر پرۆسەی فرۆشتنی نەوت بە شێوەیەكی سەربەخۆ نەبووایە، لە ئێستادا بەغدا چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەكردین؟ بە دڵنیاییەوە ڕەوشەكە زۆر لە ئێستا ئاڵۆزتر دەبوو. ئەگەر ھەرێم نەوتی بە شێوەیەكی سەربەخۆ نەفرۆشتبایە، دەبووایە قبووڵی بكەین ئێستا كوردستان تەواوكەری ھیلالی شیعی و جێگەی تەراتێنی میلیشیاكانی حەشدی شەعبی و قەوارەیەكی ئەوەندە لاواز دەبوو كە ھیچ كارتێكی لە دەستدا نەدەبوو بۆ ئەوەی مامەڵەی پێبكات لە بەرامبەر فشارە زۆرەكانی دەوڵەتی عێراق، ھەروەك چۆن ئەوانەی لە ڕابردوودا پێشنیازی بڕینی بودجەی ھەرێمیان دەكرد بۆ ھەڵسانەوەی خەڵك لە دژی حكوومەتی ھەرێم، ئێستاش داوای ڕاگرتنی فرۆشتنی نەوتی ھەرێم دەكەن لە ڕێگەی ھێزەوە، گومانی تێدا نییە ھەڵوێستیان زۆر دوژمنكارانەتر دەبوو ئەگەر ھەرێم كارتی نەوتی لە دەستدا نەبایە.

 

بەشێكی تر، ھۆكاری نەگەیشتنە ئەنجامی گفتوگۆكان لەگەڵ بەغدا، بۆ ڕێككەوتنی پەنجا ساڵە لەگەڵ توركیا دەگەڕێننەوە، لە ڕاستیدا پێچەوانەكەی دروستە، ئەگەر ئەم ھەنگاوەی ھەرێم نەبووایە، ئەوا توركیا لە ئێستادا چەندە ھۆكاری كێشەیە بۆ ھەرێم، ئەوكات مەترسییەكەی زۆر زیاتر دەبوو، بە جۆرێك لە ڕابردوودا و پێش فرۆشتنی نەوتیش بە شێوەیەكی سەربەخۆ، ھەر كاتێك كێشەیەك لە نێوان بەغدا و ھەرێم ھەبووایە، بەغدا توركیای وەك كارتی فشار بەكار دەھێنا، لەبری ئەوە، ئێستا بووەتە ھاوبەشێكی گرینگی بازرگانیی ھەرێم و بە ئاسانی ناتوانێت دەستبەرداری بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی بێت لە ھەرێم، كە زۆرینەی پەیوەستن بە نەوت و وەبەرھێنانی كۆمپانیا توركییەكان لەم بوارەدا، هەروەها ھۆكارێكیش بوو لە گێڕانەوەی باڵانسی ھێز لە نێوان ھەرێم و بەغدا.

 

ناكرێ باس لە پرسی ئابووریی سەربەخۆ بكەین و تیشك نەخەینە سەر ھەڵوێست و ڕۆڵی وڵاتانی زلھێز لە پاراستن و یارمەتیدانی ھەرێم لە شەڕی دژی داعش، بە جۆرێك كاتێك داعش ھێرشی كردە سەر ھەرێمی كوردستان و لە ھەولێر نزیك بوویەوە، ئەمەریكا بڕیاری فڕینی فڕۆكەكانی دا و ئەڵمانیاش بڕیاری ناردنی میلان و سەرۆكی فەڕەنساش سەردانی ھەولێری كرد، ھاوكات بۆ بەردەوامبوون لەو شەڕە نەگەریس و نابەرامبەرە، كە بەرۆكی كوردستانی گرت، ھەرێمی كوردستان پێویستی بە بودجەیەكی گەورە ھەبوو، چونكە عێراق ھیچ یارمەتییەكی كوردستانی نەدا، بۆیە ھەر داھاتی ئەم نەوتە بوو ھاوكار بوو بۆ درێژەپێدانی شەڕ و پاراستنی كوردستان لەم دوژمنە سەرسەختە.

 

لە ڕاستیدا بەغدا ھیچ كاتێك كە نەوت بە سەد دۆلاریش بووە، بودجەی تەواوی نەناردووە، لە ئێستاشدا حكوومەتی عێراقی بارودۆخی دارایی باشتر نییە لە ھەرێم و لە سەدا پەنجای داھاتی لە دەست داوە، بۆ پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییەش دەستی بردووە بۆ بڕینی بوودجەی ھەرێم، ئەمە لە كاتێكدایە حكوومەتی ھەرێم لە ھەموو بارودۆخێكدا ئامادە بووە لەگەڵ بەغدا گفتوگۆ بكات و لەگەڵ دەستبەكاربوونی كابینەی نۆیەم بە سەرۆكایەتیی (مەسرور بارزانی)، یەكێك لە بڕگەكانی كارنامەی حكوومەت بریتی بوو لە ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا، ھاوكات ئەگەر ئەم نەوت فرۆشتنە سەربەخۆیە نەبووایە، دەمێك بوو كۆتاییان بە ھەرێم ھێنابوو و نە مووچە دەبوو و نە بودجەش، بۆ بیرھێنانەوە، كاتێك مالیكی مووچە و بودجەی ھەرێمی بڕی، فرۆشتنی نەوت بە شێوەیەكی سەربەخۆ، بوونیشی نەبوو.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ئاخێک بۆ بەرهەمی ناوخۆ !

*سەرکۆ یونس

ساڵانە خاوەن پرۆژەکشتوکاڵی و جوتیارو خاوەن ڕەزوباخەکانی کوردستان هەوڵ ئەدەن بەرهەمەکانیان لەمیوە و گەنم و جۆ و دانەوێڵە و بەرهەمی سەوزە و تەڕەکاڵی بەهارەو هاوینە بخەنە بازاڕەکانی کوردستانەوە بەهیواو ئومێدی دەستکەوتنی داهات و دابینکردنی بژێوی ژیان بۆ خۆیان و ماڵ و مناڵەکانیان، بەڵام بەداخەوە وەک پیشەی هەموو ساڵێک ڕەنجەکەیان بە فیڕۆ دەڕوات بەهۆی نەبونی نرخێکی گونجاو بۆ بەرهەمەکانیان تا بتوانن بەردەوام بن و تێچونی خەرجیەکانیان بۆ پڕ بکاتەوە. بەداخەوە وەک دەبینین لێرەو لەوێ جوتیار و خاوەن بەرهەمەکان بەهۆی ساغ نەبونەوەی بەرهەمەکانیانەوە بەناچاری و بە چاوی پڕ فرمێسک و حەسرەتەوە وبەئاخ وداخێکی نائومێدانەوە بە بەرچاوی حکومەت و لایەنە پەیوەندیدارەکانی کشتوکاڵەوە بەرهەمەکانیان فڕێ دەدەن و بەرەڵاکردنی کێڵگە و مەزراکانیان بووەتە پیشەی ساڵانەی بەشێکی زۆری جوتیاران.
خۆشبەختانە بەبێ چاودێری و پلانی حکومی جوتیارانی کوردستان ساڵانە بەرهەمی ناوخۆی کشتوکاڵی بەڕێژەی گونجاو زیاد دەکەن و بەرهەمەکانیان دەخەنە بازاڕەکانی هەرێمەوە کە لەڕووی چۆنایەتی و چەندایەتیەوە زۆربەی کات کێبڕکێ ی بەرهەمی هاوردەی ئێرانی و تورکی دەکات و دەتوانین بڵێن لەم کاتەدا بەشی پێویستی ناوخۆ پڕدەکاتەوە و لەهەندێ بەرهەمدا زیاتر لە پێویستی ناوخۆ دابین دەکرێت کە پێویستە هەناردەی بازاڕی وڵاتانی ناوچەکە بکرێت و ساغ بکرێنەوە.بەڵام جارێکی تر بە داخەوە بەهۆی نەبونی یاسای گونجاو و نەبونی پلانی ئابوری و کشتوکاڵی و گرنگی نەدانی لایەنەپەیوەندیدارەکانی تایبەت بە کشتوکاڵ بە بەرهەمی ناوخۆیی و چەندین هۆکاری تر ساڵانە لەوەرزی گەشتنی بەرهەمە خۆماڵییەکاندا توشی دیاردەی ساغ نەکردنەوە و کێشەی بەبازاڕکردنی بەرهەمەکان دەبینەوە.هەر لەفرۆشتنی گەنم بە حکومەتی عێراقی کە ساڵانە ڕێژەی وەرگرتنی بڕی گەنمی کوردستان کەمتر دەکات و سەرەڕای پێنەدان و دواکەوتنی پارەکەی و بەناچاری جوتیارانی هەرێم بەشێکی زۆری بەرهەمی گەنم لەبازاڕدا بەنرخێکی نزم دەفرۆشن.هەروەها نەبونی بازاڕ بۆ ساغکردنەوەی بەرهەمی تەماتەو خەیارو کولەکە و بامێ و باینجان و شوتی و کاڵەک وسەرجەم بەرهەمەخۆراکییەکانی وەرزی هاوینە و هەتا پێ گەشتنی ترێ و هەناری کوردستان بەدەگمەن بەرهەمێک لەم بەرهەمە گرنگ و ستراتیژیانەی هەرێم نرخێکی گونجاو بەدەست دەهێنێت تا خاوەن بەرهەم و جوتیاران بتوانن بژێوی ژیانی خۆیان دابین بکەن و بەردەوام بن لەسەر کارو پیشەکەیان.
بەکورتی ئەو هۆکارانە دەستنیشان دەکەین کەبوونەتە ڕێگر لەبەردەم بوژانەوەی بەرهەمی ناوخۆدا.
– 1- نەبونی پلانی ئابوری و کشتوکاڵی ستراتیژی لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە و گرنگی نەدان بەم کەرتە ستراتیژییە کە کوردستان خاوەنی زۆربەی ڕەگەزەکانیەتی(ئاو وهەوا و خاک و دەستی کار)
– 2- گرنگی نەدان بە بازاڕ بۆ ساغکردنەوەی بەرهەمی کشتوکاڵی چ لەناوخۆی هەرێم و دەرەوەی هەرێم و نەبونی ئاسانکاری بەبازاڕکردنی بەرهەمەکشتوکاڵیەکان
3- نەبونی تەنسیق و هەماهەنگی لەنێوان جوتیاران و نەبونی زانیاری تەواو لەسەر پێویستییەکانی دانیشتوان.هەندێ جار چاولێکەری لەبەرهەمهێنانی جۆرێکی دیاری کراودا دەبێتە هۆی زۆری بەرهەمەکەو سەرئەنجام ساغنەکردنەوەی لەبازاڕەکاندا.
4- نەبونی یاسایەک بۆ پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی و پاڵپشت کردنی لەڕێگای دارایی و نرخ و باجی گومرگییەوە.
5- کرانەوەی بەردەوامی خاڵە سنوریە بازرگانیەکانی هەرێم بە ڕووی بەرهەمی دەرەکی و نەبونی باجی گومرگی بەرز لەسەر هاوردەنی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان.
6- نەبونی بازاڕی گونجاو بۆ ساغکردنەوەی بەرهەمی ناوخۆیی بەرزو نزمی لەنرخەکاندا ناسەقامگیری بازاڕی لێ دەکەوێتەوە.
7- لاوازی کەرتی پیشەسازی تایبەت بە پیشەسازی کردنی بەرهەمی کشتوکاڵی بەتایبەت بۆ تەماتەو هەنارو ترێ و زۆربەی ئەو بەرهەمەکشتوکاڵیانەی کەدەچنە بواری پیشەسازییەوە.
8- نەبونی ساردکەرەوە(براد) بۆ هەڵگرتنی بەرهەمەکشتوکاڵیەکان لەکاتێکەوە بۆ کاتێکی تر بەمەبەستی پاراستن و خستنە بازاڕی لە کاتێکی گونجاودا.
9- قۆرخکاری لەهەندێ عەلوەی شارەکاندا دەبێتەهۆی زەرەرو زیان گەیاندن بە جوتیار و سەرئەنجام قورسایی زەرەرەکان لەسەر شانی خاوەن بەرهەم دەوەستێت.
– *ئابوریناس

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان