ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ژیاندۆستی

چەند زانیاریەک لەسەر شارستانیەتیی مایا کە ئەستەمە بیستبێتت!

خێزان

شارستانیەتی مایا ناوی شارستانیەتیێکە و لەھەمان کاتدا ناوی نەتەوەشە،  لە باکووری وڵاتی گواتیمالا و بەشێک لە مەکسیک و دارستانە ئیستواییەکانی ھیندۆراس و سلڤادۆر ژیاون، کە ئەو ناوچانە نیشتمانی نەتەوەی مایایە کە لە ڕەگەزی ھیندی سووری ئەمریکان.

ئەوان لە نێوان ساڵانی (٢٠٠٠پ. ز) تا (١٥٢٠ز) خاوەنی شارستانیەتیێکی زۆرمەزن بوون. دۆزێنەوەی ھەردووکیشوەری ئەمریکا لەلایەن ئیسپانییەکان و ئەوروپییەکان بووە ھۆکاریەک بۆ لە ناوچوونی ئەم شارستانیەتە.

 

شارستانیەتی مایا تا ھاتنی ئیسپانییەکان لە سەدەی چوارەمەوە بە درووست کردنی ئەھرامەکان و پەرستگا و خانووی قەشەکانلەسەر لوتکەی چیاکان ناوبانگیان دەرکرد بوو

 

یەکێک لە کارە بەناوبانگەکانی ئەم شارستانیەتە هەڕەمی تشيتشن ئيتزا یە کە پەرستگایەک بووە و سەرەتا کە یەکەمجار وێنەی گیراوە لە ساڵی ١٨٨٠ بەم جۆرە  بووە:

هەڕەمەکە ٤ قادرمەی هەیە بۆ سەرەوە کە هەریەکەیان ٣٦٥ دانەیە

یەکێک لە نهێنیەکانی ئەم هەڕەمە ئەوەیە کە لە ناوەوە هەڕەمێکی بچوکتری دیکەی تێدایە و لە نێو ئەو هەڕەمەشدا ژورێکی نهێنی هەیە، جگە لەوەی لە ناوەوە دەریاچەیەکی بچوک هەیە.

 

 

ژیاندۆستی

چەند دۆخێکی ناخۆش کە هەموو ئەو کچانەی دەیانەوێت کێشیان زیاد نەکات پێیدا تێپەڕ دەبن!

خێزان

ئەمەی خوارەوە چەند دۆخێکی ناخۆشە کە هەموو ئەو کچانەی دەیانەوێت کێشیان زیاد نەکات پێیدا تێپەڕ دەبن:

 

کاتێک لە ماڵەوە وەرزش دەکەم

 

پەلەمانە! 

 

کاتێک ناتوانم بەرگەت چپس نەخواردن بگرم؟

 

پاش هەموو نان خواردنێک

 

کاتێک دەچمە بۆفیەی کراوە و ڕێجیم لە بیر دەکەم

چۆن پانتۆڵەکەم لە پێ دەکەم:

کاتێک بەیانی هەڵدەستم:

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ژیاندۆستی

چەند نهێنیەک لەسەر جەستەت، کە دەری دەخات جیهانێکی تەواو جیاوازە

خێزان

ئەمەی خوارەوە چەند نهێنیەکە لەسەر جەستەی مرۆڤ، کە دەری دەخات جیهانێکی تەواو جیاوازە:

 

دڵ

-دڵی مرۆڤ لەتوانایدا هەیە تا بەرزی ٣٠ پێ خوێن فڕێبدات کە دەکاتە خانویەکی سێ نهۆمی

-دڵی ژنان زیاتر لە دڵی پیاوان لێدەدات.

-هەموو ڕۆژێک دڵ نزیکەی ٢ هەزار گاڵۆن خوێن پاڵپێوەدەنێت.

-جگەر

-جگەر ئەندامێکە زۆرترین کاری هەیە و نزیکەی ١٠٠ کاری جیاواز ئەنجام دەدات لە ناو جەستەدا.

-جگەر گەر تەنها ٢٥٪ی بمێنێتەوە، دەتوانێت دوبارە خۆی درووستبکاتەوە.

-لە پزیشکی یۆنانیدا پێیان وابووە کە هەستەکانی مرۆڤ لە جگەرەوە دێت.

-گورچیلە

-لە ناو گورچیلەدا نزیکەی ٢ ملیۆن خانەی فلتەری هەیە کە بە nephrons ناودەبرێت.

-مرۆڤ دەتوانیت بەبێ دوو گورچیلە بژی و نیوەی یەک گورچیلە کارەکان بەڕێوە ببات.

 

-گەدە

-گەدە توانای هەڵگرتنی خۆی دەگۆرێت لە نێوان ١ لیتر بۆ ٤ لیتر بە پێی خواردنی کەسەکان.

-ترشی گەدە هێندە بەهێزە کە دەتوانیت کانزاش شی بکاتەوە.

-گەدە چەند پەردەیەکی هەیە و هەموو ٢ هەفتە جارێک نوێدەبیتەوە بۆ ئەوەی خۆی لە پوکانەوەی خۆی بپارێزێت بەهۆی ترشەڵۆکەوە.

 

-سی

-سی مرۆڤ کێشی زۆر کەمە و گەر بیکەیتە سەر ئاو ژێر ناکەوێت.

-هەموو ڕۆژێک نزیکەی ١٠ هەزار لیتر هەوا بە سیەکانماندا تێدەپەڕێت.

-سی لە دەرچوونی دەنگ و درووستکردنی دەنگی مرۆڤدا ڕۆڵێکی کاریگەری هەیە.

 

-میزەڵدان

-میزەڵدان توانای چونەوە یەک و کشانی زۆری هەیە لەکاتی پێویستدا.

-شێوەی میزەڵدان وەک هەرمێ وایە لە گەورەدا.

 

-ڕیخۆڵەباریکە

-هەرچەندە تیرەکەی بچووکە، بەڵام لە ڕاستیدا بچووک نیە. لە کاتی درێژکردنەوەی ڕیخۆڵە باریکە درێژیەکەی دەگاتە (٦ م)  . و ئەگەر پانی بکەینەوە گەورەتردەبێت لە ڕووی یاریگایەکی تێنیسی سەر زەوی.

-لە ناویدا نزیکەی ١ کیلۆ بەکتریا هەیە

 

-مێشک

-هەتا ئێستاش زۆر زانیاری هەیە لەسەر میشک کە بەشاراوەیی ماوەتەوە و نزیکەی ١٠٠ بلیۆن دەمارەخانەی تێدایە.

-مێشک هەستەوەری ئازاری تێدا نییە، واتە خۆی هەست بە ئازار ناکات بەڵام ئاگادارت دەکاتەوە لە ئازاری ناوچەکانی دیکە.

-توانای هەڵگرتنی نزیکەی ١٠٠ تێرابایت زانیاری هەیە کە لە سوپەر کۆمپیتەر زیاترە.

-بەداخەوە ئەو قسەیە ڕاست نییە کە دەڵێت ئێمە تەنها ١٠٪ مێشکمان بەکار دەهێنین، بەڵکوو هەمووی بەکاردەهێنین و مرۆڤ تەنها لەکاتی خەوتندا ١٠٪ی بەکاردەهێنیت.

 

-پەنکریاس

-پەنکریاس سەر و کلکی هەیە

-ئێمە دەتوانین بەبێ پەنکریاس بژین، بەڵام لە هەستەوەرەکان و باڵانسی هۆڕمۆنەکاندا کێشەمان بۆ درووست دەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ژیاندۆستی

٧ ڕووداوی گرنگ کە تا ساڵی ٢٠٥٠ لەسەر زەوی ڕوودەدەن

خێزان

زۆر جار بۆ ئەوەی بزانیت لە داهاتودا چی ڕودەدات پێویستت بە هێزی شاراوە نییە، بەڵکوو تەنها بە لێکدانەوەی ئەو شتانەی کە ئێستا هەیە دەتوانیت بگەیتە دەرئەنجامێک، ئەمەی خوارەوە کۆمەلێک ڕوداوە کە پێشبینی دەکرێت بەر لە ساڵی ٢٠٥٠ ڕووبدات:

 

-لە ساڵی ٢٠٢٠ بەرزترین تاوەری جیهان تەواو دەبێت کە تاوەری جدەیە لە سعودیە و بەرزیەکەی ٣٣٠٣ پێیە.

-لە ساڵی ٢٠٢٠ هۆتێلی ئاسمانی لە فەزادا دادەندرێت و هاوڵاتیانی ئاسایی دەتوانن تێیدا بمێننەوە کە پرۆژەکە لە لایەن Bigelow Aerospace  وە دروستدەکرێت.

-لە ساڵی ٢٠٢٤ کۆمپانیای SpaceX ڕۆکێتێک دەنێرێت بۆ سەر مەریخ وەک هەوڵە سەرەتاییەکان بۆ چونی مرۆڤ بۆسەر هەسارەکە.

-بەپێی پێشبینیەکانی ڕێکخراوەی UN ژمارەی دانیشتوانی زەوی لە ساڵی ٢٠٢٥ دەبێتە ٨ بلیۆن و لە ساڵی ٢٠٥٠ دەبێتە ٥٠ بلیۆن.

-پێشبینی دەکرێت تا ساڵی ٢١٠٠ شاری ڤینیسیا لە ئیتاڵیا بە تەواوەتی ژێر ئاو بکەوێت، بەڵام لە ساڵی ٢٠٥٠ ڕێژەی ئاو لە شارەکەدا هێندە بەرزدەبێتەوە کە بەکەڵکی ژیان نامێنێت.

-بەهۆی کێشەی بەرزبونەوەی پلەی گەرماوە بەستەڵەکی باکوور زۆر بچوکدەبێتەوە.

-بەشێک لە زانایانی گەردوون ناسی پێشبینی ئەوە دەکەن تا ساڵی ٢٠٥٠ مرۆڤ بتوانیت بگاتە هەسارەی مەریخ کە بە هەسارە سورەکە ناسراوە، هەرچەندە بەشێکی تر لە زانایان پێیان وایە کە مرۆڤ هیچکات ناتوانێت بگات بە هەسارەکان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان