ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

ئەرێ‌ گەلۆ هەڵەبجە.. پارێزگایە؟

دانا حامد

5/2/2015 ، بۆ هەڵەبجەو هەڵەبجەییەكان مێژووە، ئەو ڕۆژەی چاوەڕوانی چەند ساڵەی خەڵكی ئەم شارە لەبەپارێزگاكردنی قەزاكەیان هاتەدی، ئێستاو لەدوای تێپەڕبوونی 4 ساڵ بەسەر دانیشتنی نائاسایی پەرلەمان و جێبەجێكردنی بەشێك لەیاسای ژمارە (1) ی پەرلەمان (یاسای ئیدارەی پارێزگای هەڵەبجە لە هەرێمی كوردستان _ عێراق)، نائومێدییەكی قوڵ لەناخی خەڵكی ئەم شارەدا هەیە چونكە ئەوەی خەڵكی هەڵەبجە ئومێدیان لەسەر هەڵچنی بوو لەبەپارێزگابوونی قەزاكەیان وادەرنەچوو.

قەیرانی دارایی بووبەباوك بۆ حكومەتی هەرێم بۆئەوەی خۆی لەبەرپرسیارێتی خستنە سەرپێی بەپارێزگابوونی هەڵەبجە لابدات و حیزبە سیاسییەكان بەتایبەتی 5 حیزبە سەرەكییەكە كە ئەو كاتە لەحكومەتدابوون، بەشێكی گرنگی ئەو بەرپرسیارێتیە دەیانگرێتەوە.

یەكێتی و گۆڕان هەر لەسەرەتاوە بەستنەوەی هەردوو پارێزگای هەڵەبجە و سلێمانی بەیەك پاكێج بووبەهۆی دروستكردنی تەنگ و چەڵەمە و گرفت بۆخستنە سەرپێی پارێزگای نوێی هەڵەبجە، ئێستاشی لەگەڵ بێت هەڵەبجە بەهۆی ئەو ڕێككەوتنە لەرزۆكەوە گرفتارەو لە 25/8/2016 ەوە دوای دەست هەڵگرتنی پارێزگاری پێشووی هەڵەبجە، پێویست بوو جێگری پارێزگار بۆ كاروباری كارگێڕی لەسەر پشكی گۆڕان دەست بەكار بێت دەست بەكارنەبووە، ئەگەر پاساو بۆئەم بابەتە ئەوەیە لەواقعیدا هەڵەبجە لەو بەروارەوە تا 8/10/2018 غیابی پارێزگاری فعلی هەبووە و پێویست بووە یەكێتی پارێزگاری نوێ‌ دیاری بكات ئەی خۆ دەكرا لەدوای دەست بەكاربوونی پارێزگاری نوێ‌ كە یەكێتی دیاری كرد، گۆڕان ئەو پۆستەیان پڕبكردایەتەوە، ئەگەر هەر هۆكارێكیش هەیە بۆ پەسەند نەكردنی ناوی كاندیدەكەیان لەلایەن وەزارەتی ناوخۆ (ئەگەر ناردوویانە بۆ وەزارەتی ناوبراو ) بابۆ ڕای گشتی ڕوون بكەنەوە، چونكە بەرپرسیاری بۆشاییی ئەو پۆستە ( جێگری پارێزگار بۆ كاروباری كارگێڕی ) لەبەردەم ڕای گشتی و خەڵكی هەڵەبجە گۆڕانە، بەرپرسیارێتی ئەو ماوەیەش واتە 25/8/2016 تا 8/10/ 2018 لەئەستۆی یەكێتیدایە، كەلەوماوەیەدا هەڵەبجە پارێزگاری نەبووەو تەنها دووجێگری پارێزگابوونی هەبووە، كەدەبوو ئەو حیزبە پۆستی پارێزگار پڕبكاتەوە لەدوای ئەوكاتەشەوە كە پارێزگاری نوێ‌ دەست بەكاربووە، پارێزگارو جێگرێكی پارێزگار دەست بەكارن ئەمەش دوبارە هەرگرفتی ئیداری دروست كردووە.

خودی ئەو ماوەیەش كە لەدەس هەڵگرتنی یەكەم پارێزگاری هەڵەبجەوە دەست پێدەكات تا دەست بەكاربوونی پارێزگاری نوێ‌، گرفتی ئیداری گەورە بۆ هەڵەبجە دروست بووە چونكە لەلایەك نووسینگەی جێگری سەرۆكی حكومەت وەك پارێزگاری بەوەكالەت مامەڵەی لەگەڵ عەلی عوسمان دەكردو لەلایەكی تر وەزارەتی ناوخۆ تەنها وەك جێگری پارێزگار بۆ كاروباری كارگێڕی مامەڵەی لەگەڵ دەكرد، غیابی پارێزگارێكی فعلی ئاستەنگی ئیداری بۆ هەڵەبجە دروست كردبوو.

لیژنەی باڵای بەپارێزگابوونی هەڵەبجەش بەهەمان شێوە بەرپرسیارێتی نەكەوتنە سەرپێی هەڵەبجەیان وەكو پارێزگایەكی نوێ‌ دەكەوێتە سەرشان، كە ئێستاشی لەگەڵ بێت سەرۆك و ئەندامانی ئەو لیژنەیە بەپاساوی جۆراوجۆر خۆیان لەبەرپرسیارێتی ئەو پرسە تەریك دەكەن لەكاتێكدا بەشێك لەئەندامانی ئەو لیژنەیە خەڵكی خودی هەڵەبجەن.
لەلایەكی دیكەوە یەكێتی و پارتیش وەكو دوو هێزە باڵادەستەكەی هەرێم بەپرسیارن لەبەرامبەر ئەو گرفت و كێشانەی ڕووبەڕووی هەڵەبجە وەكو پارێزگایەكی نوێ‌ بوونەوە، چونكە بەشێكی دیكەی هۆكارەكان بۆ ئەو ململانێ‌ دەگەڕێتەوە لەسەر باڵانسی هێز ئەو دوو لایەنە لەزۆنەكانی خۆیان هەیانە.

دواجار دوای بگرەو بەردەی حیزبەكان لەسەر ئەنجومەنی پارێزگاو پۆستە ئیدارییەكانی تر لە 12/3/2017، بەسەرپەرشتی ڕێكخراوی كوردستان بۆ هەمووان و لەناوبارەگای بزوتنەوەی ئیسلامی و لەبەردەم دەزگاكانی ڕاگەیاندن ڕێككەوتنێك لەنێوان لایەنەكان واژۆكرا، لەمەیاندا پارتی پاشگەزبوویەوەو ئامادەنەبوو جێبەجێی بكات.

لەكاتێكدا حكومەتی هەرێم بەئەركی خۆی هەڵنەساوە لەئاست سەرپێ‌ خستنی پارێزگای هەڵەبجە ناكرێت گلەیی زۆر لە ناوەند بكرێت بەوەی لەسەر ئاستی دامەزراوە فیدراڵییەكان بەئەركی خۆی هەڵنەساوە چونكە هێشتا حكومەتی هەرێم لەسەر ئاستی ئیداری پەیكەرەی پارێزگای هەڵەبجەی تەواونەكردووەو ئەو بەڕێوەبەرایەتییە گشتییانەشی كراونەتەوە بەوەكالەت دەبرێن بەڕێوە، كەمی فەرمانبەرو میلاك و نەبوونی بینا بۆ خودی دیوانی پارێزگاو ئەو بەڕێوەبەرایەتییە گشتییانەی پێكهێنراون گەورەترین كێشەی بۆ پارێزگای هەڵەبجە دروستكردووە.

هەڵەبجە بە استستنا كرابەپارێزگا هەربۆیە دەبوو یاسای ژمارە (1) ی ساڵی 2015 ی پەرلەمانی كوردستان (یاسای ئیدارەی پارێزگای هەڵەبجە لە هەرێمی كوردستان _ عێراق) جێبەجێ بكرایەت بەبێ‌ هیچ بیانوویەك.

ئەوەی ئەركی پەرلەمان بوو ، پەرلەمان بەهەموو فراكسیۆنەكانیەوە جێبەجێی كرد، ئەوەشی ئەركی حكومەت بوو پاساوە جۆربەجۆرەكانی بوون بەهۆكاری هەڵنەستان بەئەركەكانی.

ئێستا و دوای تێپەڕبوونی 4 ساڵ بەسەر بڕیاری بەپارێزگاكردنی هەڵەبجە، ناكرێت بڵێن هەر هیچ نەكراوە، ئەوەی كراوە هەرهێندەیە فاسیلەیەكی دروست كردووە دەتوانین بڵێین بارام بەگ بمایەت تەڵاقێكی پیادەكێشاو دەیوت ( هەڵەبجە نەقەزایە نەمحافەزەیە)

وتار

ژیانمان چۆنە؟

 

مۆدێرنە نهێنی نەهێشتووە و هەرچی هەیە و نییە لەسەر شاشەكانە، متمانەی لە عەقڵ و دڵی هەموواندا سڕیوەتەوە، گومانی لە هەموو شتەكاندا چاندووە، تەلەفزیۆنەكانی كردۆتە گەورەترین درۆزن، نەك مێشكیان پڕ كردووین، تا سەر ئێسقان چۆتە گیانمانەوە، ڕواڵەتبازی و ڕوخسارسازی و فاشن و دووفاقی و دووڕوویی و ناوبۆشی هەمووانی گرتۆتەوە.

خواردنەكان پێش ئەوەی بخورێن بە وێنەكانیان بوونەتە ژەهری دەروونی هەژاران، هەزاران چاو لەسەر ژیانی یەكتر دانراون، بۆ سێڵفییەك هەرچی نەشێ و بشێ دەكێشرێت و دەخورێت، هەموو شێوازەكانی پەروەردە لە ئایینییەوە تا دەروونناسی و زمانەوانی بوونەتە كەسابەت، ئامانجەكان تێكەڵ و پێكەڵ و ناروونن، هەر رۆژەی ئامانجێك و تا دواییش بێ ئامانج ماوینەتەوە.

ژیانی هاوڕێیەتی و خۆشەویستی و دراوسێیەتی بووەتە بازرگانی، مۆبایل نەك هەر مێشك، هەموو گیان و ژیانی تەنیوە، پارە بووەتە خراپترین هۆكاری بەدڕەوشتی و بەڕەڵایی، كاتژمێرەكانی دەوام و فەرمانبەریی زۆرترین كۆیلەی بەرهەمهێناوە.

ماسك ڕووە ڕاستەقینەكانی داپۆشیوە، ڕاستییەكان كەمترین پێشوازییان لێدەكرێت، ڕق زۆرترین بازاری هەیە، یەكتر كوشتن و خوێن ڕشتن ئاسانترین تۆڵەسەندنەوەیە، نەخۆشییە دەروونییەكان ژیانیان تەنیوە، رەشبینی هەزارقاتی گەشبینییە، خزمەتكردنی خۆمان و پاككردنەوەی دەوربەری خۆمان بووەتە چالێنج، كەس ژێر خۆی خاوێن ناكاتەوە، بە كۆنترۆڵێك ژیانی دەیان كەس تێكدەدرێت و خوێنی چەندین كەس دەرێژرێت.

لە كۆتاییدا مانایەك بۆ ژیان و سەنگێك بۆ خۆشەویستی و پێوانەیەك بۆ دۆسایەتی و هاریكاری و پێكەوەژیان و هاوكاری و دەستبارگرتن نامێنێتەوە!

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

گەڕان بە دوای وەهمی سەرکەوتن

مەجید ساڵح

هەر جارێک تووشی تەنگوچەڵەمەیەکی سیاسی یان سەربازی دەبێتەوە، ئەردۆگان بۆ پاراستنی ئابڕووی سیاسی خۆی دەستێک لە کورد دەوەشێنێت. بەو نیازەی دڵی هەوادارانی خۆی و هاوپەیمانە فاشیستەکانی لە ئەرگەنەکۆن و MHP خۆش کات.

دوای شکستە گەورەکەی لە هەلبژاردنی شارەوانی باکوری کوردستان و دۆڕانی لە ئەستەمبوڵ و کەوتنی یەڵدرمی پیاوی یەکەمی دەستە راستی، کێچ کەوتە کەوڵی، بە مەرامی داگیر کردنی قەندیل بە هەموو هێزێکیەوە کەوتە پەلاماردانی قەندیل و باشوری کوردستان، بەڵام بۆی نەچوە سەر کە هاوڕێکانی دوێنێی مەسەلەی دامەزراندنی حزبێکی نوێیان لە تورکیا کرد بە عەمەلی و هەنگاوەکانیان دەست پێکرد، بۆ مەشغول کردنی رای گشتی تورکیا هێزێکی زۆری لە رۆژئاوای کوردستان کۆکردەوە و ویستی پەلاماری بدات و ئەزمونی عەفرین لە کۆبانی و قامشلی و سەری کانی دووبارە بکاتەوە، بەڵام پیلانەکەی لە گەڵ پلانەکەی ئەمریکا یەکی نەدەگرتەوە و بە چاوسور کردنەوەیەک رازی بوو بە رێکەوتنێک کە لە بەرژەوەندیدا نەبوو، بۆیە هەڕەشەو گورەشەکانی خاو کردەوە.


ئەردۆگان بە هۆی لاواز بوونی پێگەی جەماوەری خۆی و نەمانی پێگەی جارانی حزبەکەی ، بە تەواوەتی بە گروپە فاشیستەکانی تورک دەورە دراوە و تەسلیمی ئیرادەی ئەوان بووە. بۆیە رێگەی بۆ باڵی فاشیستی ناو حکومەتەکەی خۆش کردوە، پەلاماری HDP و سەرۆکی شارەوانیەکانی دەستی ئەو حزبە بدەن ، بۆ چوار مەرام:


١. لاواز کردنەوەی رۆڵی کورد لە هاوکێشە ناو خۆیی و ئیقلیمیەکان، بە تایبەت لە هەڵبژاردنەکانی ئەم دوایەدا دەرکەوت کورد پارسەنگ و یەکلاکەرەوەی هیزە لە نێوان فاشیزم لایەنگرانی دیموکراسی.


٢. لێدان لە پەیکەریHDP و دابەشکردنیان بۆ دوو بەرەی شاخ و زیندان. لە ئۆپراسیۆنی ٢٠١٦ بەشی زۆری کادیرانی رادیکالی HDP یان گرت و خستنیە زیندانەوە و هێشتا زۆریان هەر لە زیندانن، بەڵام لە هەڵبژاردنی رابردودا HDP، بە تایبەت کادیرەکانی لایەنگری شاخ خۆیان رێکخستەوەو توانیان سەرکەوتنێکی چاوەڕوان نەکراو بەدەست بهێنن، ئەم ئۆپراسیۆنە بە زۆری ئەو کادیرانە دەگرێتەوە.


٣. لە ریگەی ئەم ئۆپراسیۆنەوە دەیەوێت بە یار و نەیارەکانی بڵێ هێشتا من پیاوە بەهێزەکەی وڵاتم و هەوساری (جڵەو) دەسەڵات لەدەستی مندایە.


٤. لەبەرامبەر شکستی لەشکرکێشیەکەی بۆ رۆژئاوای کوردستان و قەندیل، هەر هیچ نەبێ لە ریگەی گرتن و لێسەندنەوە شارەوانیەکانی دەستی کورد سەرکەوتنێکی کاتی بەدەست بهینیت.

ئاماژەکان بۆ ئەوە دەچن تازە دێوەکە لە شوشەکە دەرچوە و گەڕانەوەی بۆ ناوەوە موستەحیلە، بە مانایەکی دیکە کێشەی کورد لە باکور تازە بووەتە ئەمری واقع و بەم کوتە فاشیتانە و بە زەبری چەک چارەسەر نابێ. ئەردۆگانیش لەو لەحزەیەی کە خەونی سوڵتانیزم دای لە کەلەی و دەستی لە گەڵ فاشیستەکانی ناو تورکیا تێکەڵ کرد، گڵۆڵەی خۆی و حزبەکەی کەوتە لێژی و بەرەو داڕمان چوو.


نە ئۆپراسیۆنی سەربازی و نە ئینقلاب کردن بەسەر دیموکراسیدا، نابنە هۆی راوەستانی ئەو گڵۆڵەیەی کە رۆژ لە دوای رۆژ لە کەمی دەدا، سەرکەوتنێکی وای لێ ناکەویتەوە پێکەنینەکانی جاران بگەڕێنیتەوە بۆ سەر روخسارە زەرد هەلگەڕاوەکەی ئەردۆگان، چونکە ئیرادەیەکی گەورەی سەرکەوتن لە ناو کوردی باکوردا دروست بووە، هەلومەرجی ناو خۆیی تورکیا و گۆڕانکارییە ئیقلیمی و نێو دەوڵەتیەکانیش وەک جاران لەگەڵ بەرژەوەندی هەڵگرانی بیری فاشیزم و ئایدۆلۆژیای ئیخوانیدا یەک ناگرنەوە

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ھەوڵەكانی لەباربردنی ئەزموونی ھەرێم، لە شكستەوە بۆ شكست

محەمەد عەلی

 

لە دوای كۆڕەوەكەی ساڵی ١٩٩١ و پاشان دروستكردنی ناوچەی دژەفڕین و قەوارەیەكی نیمچە سەربەخۆ بۆ باشووری كوردستان، بە درێژایی ساڵانی ڕابردوو ڕووبەڕووی دەیان پیلان بۆتەوە لەلایەن نەیاران و دوژمنە دەرەكی و ناوخۆییەكانەوە بە شێوەیەكی چڕ و یەك لە دوای یەك، كە تا ئێستاش بەردەوامی ھەیە.

 

سەرەتای ھەوڵەكان لە رێی پارتی كرێكارانی كوردستانەوە بوو، لەگەڵ لەدایكبوونی كیانێك بە ناوی ھەرێمی كوردستان، شەڕێكی نەخوازراو بەسەر ئەم ھەرێمە ساوایەدا سەپێندرا، سەرباری كێشە ناوخۆیی و گەمارۆكانی سەر ھەرێم و كشانەوەی گشت دام و دەزگا میرییەكان و نەبوونی سەرچاوەی داھاتی پێویست بۆ حكومەتی ھەرێم، ناچار كرا بۆ پاراستنی ئەم ئەزموونە، قوربانییەكی زۆری گیانی و ماددی بدات و لەبری ئەوەی سەرقاڵی بنیاتنانی ھەرێم و بەرەنگاربوونەوەی نەیارانی بێت، ناچار كرا شەڕی براكانی بكات، كە لە ھەموو ئاستەكاندا زیانی زۆری بە كوردستان گەیاند.

 

دواتر لەلایەن سەرۆكوەزیرانی پێشووتری عێراق نووری مالیكی، فەرماندەی ئۆپراسیۆنی دیجلە پێك ھات و ھەڕەشەی ھێرشكردنە سەر ھەرێم و گەڕانەوەی كوردی دەكرد بۆ ھێڵی ٣٦ و مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێمی بڕی بۆ ھاندانی فەرمانبەران دژی حكومەت و گشت مافە دەستوورییەكانی كوردی رەت كردەوە، ھەوڵی بەردەوامیشی دەدا بۆ  تێكدانی یەكڕیزیی ھێزە سیاسییە كوردییەكان، بە دروستكردنی حەشدی عەشائیرییش، ھەوڵی زیندووكردنەووەی جاشایەتیی دەدا لە ھەرێم، بەڵام لەكۆتاییدا ئیرادەی گەل سەركەوت و نووری مالیكیش بوو بە ڕابردوو.

 

ھاتنی داعش بۆ عێراق و خۆبەدەستەوەدانی سێ فیرقەی سەربازیی سوپای عێراق لە مووسڵ بە گشت پێداویستییە سەربازییەكانەوە، لە كاتێكدا بوو كە پاشماوەی ئەم ھێزانە گشت سەنگەرەكانیان چۆڵ كرد، ئەوەی ڕوونە، دەكرێ ئەم ھەنگاوە بە ئامادەكارییەك ھەژمار بكرێت بۆ ھێرشكردنە سەر ھەرێم بەو ھۆكارەی كوردستانیان كردە دراوسێی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) بە ھێزێكی مەزن  لە رووی ژمارە و بوونی چەكی پێشكەوتوو، بەڵام لە كۆتاییدا بە سەركردایەتیی سەرۆك بارزانی و قارەمانیەتیی برا پێشمەرگەكان و خۆڕاگریی ئەم میلـلەتە، نەك ئەم دەوڵەتە تێك شكێنرا، بەڵكوو لەوەش زیاتر توانیمان گشت ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ھەرێم كۆنترۆڵ بكەین و ڕیفراندۆم بۆ سەلماندنی كوردستانیبوونی ئەم ناوچانە ئەنجام بدەین.

 

لە دوای ڕێككەوتننامەی جەزائیر و نسكۆی شۆڕشی ئەیلوول، ١٦ی ئۆكتۆبەر بە گەورەترین گەلەكۆمەی ھەرێمی و ناوخۆیی دادەنرێت بۆ كۆتاییھێنان بە ھەژموونی حكومەتی ھەرێم، ھێزە عێراقییەكان بە ڕێككەوتن لەگەڵ چەند سەركردەیەكی سەربازی و سیاسیی ھەرێم، ھێرشێكی بەربڵاویان كردە سەر ھێزەكانی پێشمەرگە لە كەركووك و مەخموور و شنگال، كە پاشان گەمارۆیەكی توندی ئابووری و سیاسی خرایە سەر ھەرێم، ئەمەش ھاوكات بوو لەگەڵ ھەوڵەكانی ھەندێ ھێزی سیاسیی كوردستانی بۆ دروستكردنی حكومەتی رزگاریی نیشتیمانی و دابەشكردنەوەی ھەرێم لەسەر بنەمای فیدڕاڵیی پارێزگاكان، ئەمەش ڕێك بە مانای لەباربردنی ھەرێمی كوردستان بوو، بەڵام ئەم هەوڵەش نەزۆك بوو و شكستی خوارد.

 

لە ماوەی ڕابردوودا بە درێژایی پرۆسەی پێكھێنانی حكومەت، ھەموو ھەوڵێك درا بۆ پەكخستنی ئەم پرۆسەیە، لە ئێستاشدا ھەوڵەكان بەردەوامییان ھەیە و ئەم جارە دووبارە پەكەكە ھەمان ڕۆڵ دەبینێت و ھەوڵی تێوەگلانی ھەرێم دەدات لە شەڕێكی نەخوازراو لەگەڵ توركیای دراوسێدا، رووداوی تیرۆركردنی دیپلۆماتە توركییەكە و گواستنەوەی شەڕ بۆ ناو خاكی ھەرێم، ئەم بۆ چوونە پشتڕاست دەكاتەوە، ئەمە لە كاتێكدایە لە شنگال خزمەت بە سیاسەتەكانی بەغدا دەكەن دژی كوردانی ئێزدی و حكومەتی ھەرێم.

 

دواجار پێویستە بگوترێت، سەرباری هەموو ئەو هەوڵانە بۆ لەباربردنی ئەزموونی ھەرێم، هەرێمی كوردستان لە سەرجەم قۆناغەكاندا بەسەر لەمپەر و ئاریشەكاندا زاڵ بووە و وێڕای تێپەڕاندنی قەیرانەكان، بەوپەڕی ئیرادەوە كەوتووەتەوە سەر پێی خۆی و هەوڵی نەیاران و دوژمنانی كوردستانی، لە شكستەوە بۆ شكستی حەتمیتر پەلكێش كردووە و سەنگ و پێگەی خۆیشی لەسەر ئاستی ئیقلیمی و نێودەوڵەتیدا، لە جاران كاریگەرتر و بەهێزتر كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان