ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

لەسەر پردەكەی شارباژێڕ داوای لێپرسینەوە لە بەڕێوەبەرایەتی ئاوەدانكردنەوەی سلێمانی دەكرێت

خەڵك ـ نزار جەزا

گوندی باناڵێ لەشارباژێڕ لەماوەی ڕابردوودا دوو پردی بۆ دروستكراون، بەڵام وێڕای خەرجكردنی پارەیەكی زۆر لە دروستكردنی ئەو پردانەدا، ئێستا هاووڵاتیانی گوندەكە رێی پەڕینەوەیان نییە.

گوندی باناڵێ سەر بە قەزای ماوەتە لە شارباژێڕ، لقێكی سەرەكی رووباری زێی بچوك بە پێش گوندەكەدا تێپەڕ دەبێت و لە وەرزی باران باریندا رێگای پەڕینەوە نامێنێت و هاووڵاتییەكانی دەبێت رێگایەكی دوور ببڕن، تاكو دەگەنە پردی قەشان لە سەر رووبارەكە.

لەماوەی ساڵانی ڕابردوودا خەڵكی گوندەكە لەڕێگەی پردێكی هەڵواسراوی لەتەختە دروستكراوەوە هاتووچۆیان دەكرد، بەڵام ساڵی رابردوو بەڕێوەبەرایەتی ئاوەدانكردنەوەی سلێمانی پردێكی كۆنكرێتی دیكەی بۆ دروستكردن.

لەئێستادا بەهۆی بارانبارین و بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی رووبارەكەوە ڕێگای هاتووچۆ لەسەر هەردوو پردەكە گیراوە، تەنانەت ئەو پردەی بەڕێوەبەرایەتی ئاوەدانكردنەوە دروستیكردووە، بەشێكی داڕووخاوە و لە حاڵی زیاتربوونی ئاوەكەشدا بە تەواوەتی پردەكە ئاو دەیبات.

بەپێی زانیارییەکانی (خەڵک) لەسەرەتادا قائیمقامیەتی ماوەت لەڕێگەی دەرخستەیەکەوە داوایکردبوو کە دروستکردنی ئەم پردە 279 ملیۆن دیناری پێویستە، بەڵام لەبەڕێوەبەرایەتی ئاوەدانکردنەوەی سلێمانی ئەو بڕە پارەیە بۆ 180 ملیۆن دینار کەمکرایەوە و درێژی پردەکەش لە 132 مەترەوە کەمکرایەوە بۆ 80 مەتر.

هەر بەپێی زانیارییەکان، ئەندازیاری جێبەجێکاری پڕۆژەکە لەسەرەتاوە بەڕێوەبەرایەتی ئاوەدانکردنەوەی ئاگادارکردۆتەوە لەوەی ئەم پردە بەم دیزاینە و بەم پارەیە، سەرکەوتونابێت، بەڵام بەڕێوەبەرایەتی ئاوەدانکردنەوە جەختی لەوەکردۆتەوە کە ئەم پردە بەم شێوازە دروستبکرێت.

بەوتەی شارەزایانی ئەو بوارە، پێویستبوو پردەکە درێژی زیاتر بووایە و بەشێوازی هەڵواسراو پردەکە دروستبکرایە،نەک بەم جۆرەی ئێستا کە تەنها بەشی دوو بارانبارینی زستانی گرت و ئاو بەشێکی داڕوخاند.

دانیشتوویەكی گوندی باناڵێ، بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، هەر لەسەرەتاوە كە پردەكە دروستكرا چەندینجار لەگەڵ ئەندازیاری پڕۆژەكە و بەڕێوەبەری ئاوەدانكردنەوە و لایەنە بەرپرسەكان كۆبونەوە، كە ئەو پردەی دروستی دەكەن درێژییەكەی كەمە و لانیكەم پێویستە 50 مەتری دیكەی لەسەربێت، بۆ ئەوەی بتوانن هاتووچۆی لەسەر بكەن، بەڵام بەبیانووی نەبوونی بودجە درێژی پردەكە لە132مەترەوە بۆ 80 مەتر كورت كرایەوە.

زیاتریش ڕوونیكردەوە، لەئێستاشدا كە باران باریوە ئاو بەتەواوی پردەكەی داپۆشیوە و ئاو ئەمسەر و ئەوسەری پردەكەی دادڕیوە، دەبێت دووبارە نۆژەنبكرێتەوە، لەكاتێكدا پردەكە هێشتا وەرزێكی باران بارینی تێنەپەڕاندووە.

ئەوەشی خستەڕوو، دوو پردیان هەیە، بەڵام هیچ كامیان بەكەڵكی هاتووچۆ نایەن، تاكە ڕێگای هاتووچۆ ئەوەیە بچنەوە گوندی قەشان و لەوێوە هاتووچۆ بكەن.

هێمای بۆ ئەوەشكرد، بەهۆی ئەوەی خەڵكی گوندی باناڵێن و چەندین ساڵە بابوباپیریان لەوێ ژیاون، شارەزای جوگرافیا و كەشوهەوای ناوچەكەیانن لە وەرزەكاندا، هەر زوو دەیانزانی ئەو پردە بۆ سروشتی رووبارەكە نابێت و لە وەرزی باران باریندا بن ئاو دەكەوێت، ئەوەی ئەندازیار و تیمی ئاوەدانكردنەوە كاری لەسەر دەكەن بۆ وەرزی هاوینە نەك وەرزی زستان و باران بارین، بەڵام گوێیان لێ نەگرتن.
دەشڵێت “بەداخەوە دوای چەندین داواكاری و چەندین ساڵ چاوەڕوانی ئەمساڵ پردێكیان بۆ دروستكردین، ئەویش بەجۆرێكە بەكەڵكی وەرزی زستان و كەمێك بارانبارین نایەت”.

لەوبارەیەوە كاسترۆ مەعروف سەرۆكی لیژنەی دارایی لە ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی بە (خەڵك)ی راگەیاند، ئەمڕۆ بەدواداچوون بۆ ئەو كێشەیە دەكەن، چونكە ناكرێت خەرجییەكی زۆر لە دروستكردنی پردێكدا بكرێت، بەڵام لە یەكەم وەرزی باران باریندا بڕوخێت.

ناوبراو باسی لەوەشكرد قسە لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی ئاوەدانكردنەوەی سلێمانی دەكەن لەسەر ئەو كێشەیە.

ئێستا هاووڵاتیانی گوندە كە داوا لەلایەن پەیوەندیدارەكانی پارێزگای سلێمانی دەكەن لێپرسینەوە لە بەڕێوەبەرایەتی ئاوەدانكردنەوەی سلێمانی بكرێت بەهۆكاری بەهەدەردانی پارەیەكی زۆر لە پرۆژەكەدا، چونكە خۆیان پرۆژەكەیان بە خراپی و بێ بەدواداچوون جێبەجێكردووە و گوێشیان بۆ قسەی خەڵكی ناوچەكە نەگرتووە.

لەوبارەیەوە (خەڵك) پەیوەندی بە ئاوەدانكردنەوەی سلێمانییەوە كرد بەردەست نەبوون.

راپۆرت

ئۆج ئالان، دوای 20 ساڵ لە دەستگیركردنی
خۆپیشاندان و مانگرتنەكان بۆ ئازادكرنی بەردەوامن

خەڵك-بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 20 ساڵە بەسەر دەستگیركردنی عەبدوڵڵا ئۆج ئالان تێپەڕ دەبێت و لە ژمارەیەك وڵات خۆپیشاندان و گردبوونەوە بۆ ئازادكردنی ئەنجام درا.

 

خۆپیشاندان و مانگرتن بۆ ئازادكردنی ئۆج ئالان دەكرێت
بەپێی زانیارییەكان لە هەرێمی كوردستان و توركیا و چەند وڵاتێكی دیكە ژمارەیەك لە ئەندام و هەواداری پەكەكە و عەبدوڵڵا ئۆج ئالان مانیان گرتووە و تا ئێستاش هیچ بەرپرسێكی توركیا بەدەم داواكاری ئەو كەسانەوە نەڕۆیشتووە و ئەمڕۆ هێزەكانی توركیا ڕێگرییان لە پەڕلەمانتارانی هەدەپەو ژمارەك هاووڵاتی گرت كە سەردانی لەیلا گیوفەن بكەن كە نزیكەی 100 رۆژە مانی گرتووە.


هاوكات لە هەرێمی كوردستانیش لە شارەكانی هەولێر و سلێمانی خۆپیشاندان بۆ پشتگیری لە ئازادكردنی ئۆج ئالان ئەنجام درا.

 

عەبدوڵڵا ئۆج ئالان كێیە؟
عەبدوڵڵا ئۆج ئالان لەدایكبووی ٤ی نیسانی ١٩٤٨ لە دێی ئامەرای قەزای خەلفەتێی سەر بە شاری ئورفا ڕحا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی توركیا، سەركردەی پارتی كرێكارانی كوردستانە.

ناوبراو ئالان كۆلێجی زانستی سیاسی لە زانكۆی ئەنقەرە خوێندووە، بەڵام تەواوی نەكردووە و گەڕاوەتەوە بۆ دیاربەكر، ھەستی نیشتمانی و كوردایەتی كاری تێكردووە و بۆی تێكۆشاوە تا لە ساڵی ١٩٧٨ پارتی كرێكارانی كوردستانی دامەزراندووە، ئەم پارتە لە ساڵی ١٩٨٤ دەستی كرد بە كاری چەكداری لەناو توركیا و ئێران و عیراق بە مەبەستی دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردی.

 

دەستگیركردن و دادگاییكردنی
تاكو ساڵی ١٩٩٨ ئۆج ئالان لە وڵاتی سووریا بوو، پاش ئەوەی پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و سوریا تێكچوو، توركیا ھەڕەشەی لە سوریا كرد بەوەی پشتگیری لەم پارتە دەكات، بۆیە سوریا ئۆج ئالانی ناچار كرد سوریا جێبھێلێت بێ ئەوەی بیداتە دەست دەسەڵاتدارانی توركیا، پاشان ڕوویكردە ڕوسیاو دواتر ڕوویكردە چەند وڵاتێكی دیكە لەوانە ئیتالیا و یۆنان، لە ساڵی ١٩٩٨ لەوكاتەی لەوكاتەی لە یۆنان بوو، حكومەتی توركی داوای ڕادەستكردنەوەی ناوبراوی كرد و لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ لە كینیا دەستگیر كرا، ئەویش لە پڕۆژەیەكی چەكداری ھاوبەش لە نێوان دەزگاكانی “سی ئای ئەی”ئەمریكایی و “ئێم ئای تی”توركی و “موساد”ی ئیسرائیلی، پاشان لە رێگەی ئاسمانەوە گوازرایەوە بۆ توركیا بۆ دادگاییكردنی.

دروستكردنی پەكەكە
ئۆج ئالان لە ساڵی ١٩٧٨ لە گوندێكی باكووری كوردستان پارتی كرێكارانی كوردستانی دروست كردووە و یەكەم كۆنگرەی لە ڕۆژی ٢٧/١١/١٩٧٨ لە گوندی فیسی سەر بە قەزای لیجە لە پارێزگای ئامەد لە باكوری كوردستان بەستووە و تا ئێستاش 11 كۆنگرەی بەستووە.

پەكەكە ئێستا لەژێر چەتری كۆما جڤاكێن كوردستان (كەجەكە) كار دەكات و شێوەی بەڕێوەبردنی سیستمی هاوسەرۆكایەتییە، ستراتیژیی ئێستای پەكەكە كۆنفیدڕاڵیزمی دیموكراتیكە و بەپێی ئەو ستراتیژە هەموو گروپ، پێكهاتە، ئایین و نەتەوە جیاوازەكان دەتوانن بەپێی تایبەتمەندییەكانیان خۆیان بەڕێوە ببەن.

بارەگای سەرەكی ئێستای سەركردایەتی پەكەكە لە زنجیرە چیاكانی قەندیلە و ئەو ناوچانەی لە ژێر دەسەڵاتی پەكەكەدان و لەلایەن پەكەكەوە بە ناوچەكانی پاراستنی میدیا دەناسرێن و ڕووبەری ئەو ناوچانەش زیاتر لە ٢٠ هەزار كیلۆمەتر چوار گۆشە دەبێت.

بەپێی زانیارییەكان، مەزەندە دەكرێت پەكەكە زیاتر لە ١٤ هەزار گەریلای لە شاخدا هەبێت، كە لە چوارچێوەی هێزەكانی پاراستنی گەل (هەپەگە)دا ڕێكخراون و لەلایەن موراد قەرەیلانەوە سەرپەرشتی دەكرێت.

ژمارەیەك لە حزبە كوردستانییەكان بە دۆست و هاوپەیمان و هاوئایدۆلۆژی لەگەڵ پەكەكە دەناسرێن كە بریتین لە پەیەدە، تەڤگەری ئازادی، پژاك، كۆدار و هەدەپە، دەبەپە، كەجەدە، كۆنگرەی گەل، دەتەكە و كەژەئا و هێزە سەربازییەكانی یەپەگە، یەبەشە، یەپەژە، یەرەكە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ساڵانە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەست دەدەن

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەپێی ڕاپۆرتێك كە لەلایەن رێكخراوی “منداڵان رزگاربكەن save the children”، ساڵانە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییە چەكدارییەكان لە جیهاندا، زیاتر لە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەستدەدەن.

لە راپۆرتەكەدا كە لە پەراوێزی كۆنگرەی ساڵانەی ئاسایش لە میۆنیخ بڵاوكرایەوە هاتووە”لانی كەم 550 هەزار منداڵی ساوا لەماوەی ساڵانی 2013و 2017 لەو دە وڵاتەدا كوژراون كە گەورەترین زیانیان بەهۆی جەنگەوە بەركەوتووە، ئەمەش بەهۆی برسێتی یان كەمی پاكژی یان نەبوونی چاودێری تەندروستی یان بێبەشبوون لە پێویستییە سەرەكییەكانی ژیان”.

بەپێی راپۆرتەكە”گەر منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵانیش بخرێنە سەر ئەو ژمارەیە لەهەمان ماوەدا، ئەوا ژمارەی منداڵە كوژراوەكان بۆ 870 هەزار منداڵ بەرزدەبێتەوە، رێكخراوەكەش پێشبینی دەكات لە واقیعدا ژمارەكە زۆر لەوە زیاتر بێت”.

راپۆرتەكە لە زاری هێلی تۆرنینگ- شمیت، بەرپرس لە رێكخراوەكە بڵاویكردۆتەوە:”رۆژانە ژمارەیەكی زۆر لە منداڵان ڕووبەڕووی هێرشی بەكۆمەڵی چەكداری و ئەو هێزە چەكدارانە دەبنەوە كە رێز لە یاسا و بەڵێننامە نێودەوڵەتییەكان ناگرن”.

تۆرینگ-شمیت پێیوایە”كاتێك یاساكانی جەنگ پێشێل دەكرێن، پێویستە كۆمەڵی نێودەوڵەتی هەڵوێستی رون بێت و لێبوردەیی نەنوێنێت بەرانبەر بە پێشلكارەكان و لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بكات”.

هەر لە راپۆرتەكەدا هاتووە”نزیكەی 420 ملیۆن منداڵ، واتا 18%ی منداڵانی جیهان، لە ساڵی 2017 لە ناوچە زیانلێكەوتووەكانی جەنگدا ژیاون، ئەمەش بەراورد بە ساڵی پێشتر 30 ملیۆن منداڵ زیادی كردووە”.

ئەو دە وڵاتەی لە راپۆرتەكەدا ناوییان هاتووە و تێیاندا منداڵان ڕووبەڕووی كوشتن بونەتەوە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییەكان، بریتین لە ئەفغانستان، یەمەن، سودانی باشوور، كۆماری ئەفریقای ناوەند، كۆنگۆی دیموكرات، سوریا، عیراق، مالی، نەیجەر، نەیجیریا، و سۆماڵ”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە

خەڵك- ڤیان حەسەن

ئەمڕۆ 13 ی شوباتی 2019 ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە، كە لەلایەن ڕێكخراوی پەروەردە و زانست و كلتور- یونسكۆ-وە، دیاریكراوە.

هۆكاری دیاریكردنی ئەو ڕۆژە بە ڕۆژی جیهانیی ڕادیۆ، دەگەڕێتەوە بۆ 71 ساڵ بەر لە ئێستا، كە لەو ڕۆژەدا و لە ساڵی 1946 ئێزگەی ڕادیۆی نەتەوە یەكگرتووەكان دەستی بە پەخش كردووە.


بۆ یەكەم جار یادی ئەو ڕۆژە، لە ساڵی 2011 لەلایەن ئەكادیمیای ئیسپانیا بۆ ڕادیۆ كرایەوە و دواتریش لە ساڵی 2012دا كۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكان، ڕۆژەكەی بە فەڕمی بە ڕۆژی ڕادیۆ ناساند.

ڕۆژەكەش هاوكاتی یادكردنەوەی ئەو ڕادیۆیەی نەتەوەیەكگرتووەكانە لە ساڵی ١٩٤٦دا، بە ئامانجی زیندووكردنەوەی ئەو ڕۆژە و هۆشیاریی دەربارەی بەهای ڕادیۆ و باشكردنی هاوكاریی نێودەوڵەتیی لە نێوان ئێزگەكاندا، هەروا هاندانی دروستكارانی بڕیار بۆ پێشكەشكردنی زانیاری لە ڕێگەی ئێزگەكانەوە.

لە ئێستاشدا، دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە سەدەیەك بەسەر دروستكردنی ڕادیۆدا و لە ڕۆژی جیهانیی ئامڕازە كاریگەرەكەی ڕاگەیاندندا، میدیای بیستراوی كوردی لە هەرێمی كوردستاندا پێویستیی بە پێداچوونەوەی وردی زانستی هەیە، بە جۆرێك لەگەڵ گیانی سەردەم و ژیانی دیموكراسی و پێداویستییەكانی كۆمەڵی كوردیدا یەكانگیر بێت.

لە هەرێمی كوردستانیشدا ئێستا ڕادیۆیەكی زۆری نێوخۆیی و هەرێمی هەن، ڕادیۆی (خەڵك)یش یەكێك لە ڕادیۆ هەرێمییەكانە و لە سەرانسەری هەرێمی كوردستان پەخشی بەرنامەكانی دەكات.
ڕادیۆی (خەڵك) ڕووماڵی ڕووداوە نێوخۆیی و هەرێمی و جیهانییەكان دەكات بە شێوەیەكی پیشەییانە و بێلایەنانە، وێڕای ژمارەیەك بەرنامە لە بوارە جیاوازەكان و پەخشكردنی گۆرانی و مۆسیقای ڕەسەنی كوردی بۆ گوێگرەكانی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان