ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

كۆمپانیاكانی پاككەرەوەی ئاو هاووڵاتیان لە پیسبوونی ئاوی سلێمانی دەترسێنن

خەڵك- بەشی هەواڵ

ژمارەیەك كۆمپانیای پاككەرەوەی ئاو رۆژانە لە رێگەی نوێنەرەكانیانەوە پشكنین بۆ ئاوی ماڵانی سلێمانی دەكەن و دوای پشكنین پێیان دەڵێن، ئاوی خواردنەوەیان شیاو نییە و دواتر پێشنیازی كڕینی فلتەرێكیان بۆ دەكەن، كە وەكخۆیان دەڵێن”ئاو پاكدەكاتەوە”، بەڕێوەبەری فەرمانگەی ئاوی سلێمانیش دەڵێت”ئاوی سلێمانی كێشەی نییە و ئەو كۆمپانیایانە پابەند نەبوون بە رێككەوتن لەگەڵ فەرمانگەی ئاو”.

ئەحمەد عەبدوڵڵا، یەكێكە لەو هاووڵاتیانەی لە چەند رۆژی رابردوودا نوێنەری یەكێك لە كۆمپانیاكانی پاككەرەوەی ئاو سەردانی ماڵەكەی كردووە و دوای پشكنین پێیان وتوە، كە ئاوی خواردنەوەی شیاو نییە بۆ خواردنەوە، بۆیە پێویستە فلتەرێكیان لێبكڕێت، كە نرخەكەی 600 دۆلارە و ئەگەرنا توشی چەندین نەخۆشی دەبێت.

ئەو هاووڵاتییە بۆ (خەڵك) باسی لەوەكرد، گومانی لادروست بووە لەسەر ئاوی خواردنەوەیان، چونكە بەپێی پشكنینی ئەو كۆمپانیایە ئاوەكەیان شیاو نییە بۆ خواردنەوە و هۆكاری چەندین نەخۆشییە.

ئاو لە رووی پێكهاتەوە، پێویستە بەرێژەیەكی دیاریكراو هەریەك لە ماددەكانی، كالسیۆم، پۆتاسیۆن، سۆدیۆم و مەگنسیۆمی تێدا بێت بۆ ئەوەی سودی زۆری لێوەبگیرێت و خاڵی بێت لە ژەنگ و پێكهاتە قورسە مەترسیدارەكان.

بەپێی ئامارێكی فەرمانگەی ئاوی سلێمانی ساڵانە شاری سلێمانی پێویستی بە نزیكەی 109 ملیۆن مەتری سێجا ئاو دەبێت، سەرچاوەی دابینكردنی ئاوەكەش هەریەك لە بەنداوی دووكان، سەرچنار و چەند بیرێكە و بەپێی وەرزەكان پێكهاتەی ئاوەكە گۆڕانی بەسەردا دێت، بەشێوەیەك لە بەهار و زستاندا ئاوەكە پاكتر دەبێتەوە بەهۆی باران و لە كۆتایی هاوین و پایزدا رەنگی ئاوەكە دەگۆڕێت.

سەربەست عوسمان، بەڕێوەبەری فەرمانگەی ئاوی سلێمانی قسەی كۆمپانیاكانی پاككەرەوەی ئاوی رەتكردەوە و رایگەیاند، ئاوی سلێمانی پێویستی بە فلتەر نییە و رۆژانە پشكنینی بۆ دەكرێت.

ناوبراو بە (خەڵك)ی وت”رۆژانە تەندروستی و ژینگە پشكنین بۆ ئاو دەكەن، ئەگەر شیاو نەبێت، بە خەڵك دەڵێن مەیخۆنەوە، بەڵام رۆژانە ئاوی سلێمانی لە پشكنین دەردەچێت، سەبارەت بە پیسبوونیش، زۆرجار لە تەنكیدا پیس دەبێت، بۆیە پێویستە هاوڵاتیان تەنكییەكانیان پاكبكەنەوە”.

سەبارەت بە كۆمپانیاكانی پاككەرەوەی ئاو، بەڕێوەبەری فەرمانگەی ئاوی سلێمانی وتی “ئەو كۆمپانیایانە سەرەتا مۆڵەتیان بۆ ئاوی دەرەوەی شار و هەندێك گوند و شوێن وەرگرت، كە لە كانی و كارێز ئاو وەردەگرن و پاشان ئیشەكەیان گواستەوە بۆ ناو شار و پابەند نەبوون بەرێككەوتنەكەوە لەگەڵ ئێمە، ئەگینا ئەوان دەبێت تەنها لە دەرەوەی شارەكاندا كاربكەن”.
رێكەوت سەڵاح، خاوەنی پێشانگای پاكژ لە سلێمانی بە (خەڵك)ی راگەیاند، ئەوان ئەو جۆرە ئامێرانە دەفرۆشن بە هاوڵاتیان لەسەر داوای هاوڵاتیان خۆیان بۆ پاككردنەوەی ئاوی خواردنەوە.

وتیشی”ئێمە بە ماڵاندا ناگەڕێین و ریكلام بۆ ئامێرەكانمان ناكەین، وەك چەند كۆمپانیایەك كاردەكەین، هاوڵاتیان خۆیان سەردانمان دەكەن و كاری دانان و چاككردنەوەیان بۆ دەكەین و ئێمە ئامێرەكانمان ساغ ناكەینەوە بەسەر كەسدا”.

سەبارەت بەوەی ئایا ئاوی خواردنەوە شیاوە، ناوبراو وتی”لە هەندێك شوێنی دەرەوەی سلێمانی پشكنینمان كردووە، وەك ناوچەی سەنگاو ئاوەكەیان سوێر بووە و پێویستی بە فلتەر هەبووە، لە سلێمانیش ئاوی خواردنەوە لە هەندێك شوێن شیاو نییە، ئێمە كاری پشكنین بۆ ئاوی ماڵان ناكەین لە سلێمانی، هاوڵاتیان خۆیان ئاوەكە بە ناشیاو دەزانن و سەردان دەكەن، هەندێكجار دەڵێن پزیشك پێیاندەڵێت پێویستە ئاوی پاكبخۆنەوە و ئەوانیش داوای فلتەر دەكەن”.

د. كەمال حاجی كەریم، پسپۆڕی بواری ئاو و مامۆستای بەشی بایۆلۆجی زانكۆی سلێمانی بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، سەرچاوەی ئاوی خواردنەوەی سلێمانی بەگشتی پاكە و پێش ئەوەی ئاوەكەش بگاتە ناو شار پاكدەكرێتەوە.

وتیشی”ئەگەر لە كۆگاكانی ئاو و تەنكییەكاندا پیس نەبێت، ئاوی سلێمانی شیاوە بۆ خواردنەوە، من و زۆربەی مامۆستاكانی بەشی بایۆلۆجی ئاوی بەلوعە دەخۆینەوە و فلتەریشی بۆ بەكارناهێنین”.

ئەو مامۆستایەی زانكۆی سلێمانی رونیكردەوە، لە ماوەی پێشوودا پشكنینیان بۆ ئاوی بەلوعە و ئاوی یەكێك لە دەبەكان كردووە، ئاوی بەلوعە باشتر بووە و بەكتریای نەشیاوی كەمتر تێدا بووە.

راپۆرت

ئۆج ئالان، دوای 20 ساڵ لە دەستگیركردنی
خۆپیشاندان و مانگرتنەكان بۆ ئازادكرنی بەردەوامن

خەڵك-بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 20 ساڵە بەسەر دەستگیركردنی عەبدوڵڵا ئۆج ئالان تێپەڕ دەبێت و لە ژمارەیەك وڵات خۆپیشاندان و گردبوونەوە بۆ ئازادكردنی ئەنجام درا.

 

خۆپیشاندان و مانگرتن بۆ ئازادكردنی ئۆج ئالان دەكرێت
بەپێی زانیارییەكان لە هەرێمی كوردستان و توركیا و چەند وڵاتێكی دیكە ژمارەیەك لە ئەندام و هەواداری پەكەكە و عەبدوڵڵا ئۆج ئالان مانیان گرتووە و تا ئێستاش هیچ بەرپرسێكی توركیا بەدەم داواكاری ئەو كەسانەوە نەڕۆیشتووە و ئەمڕۆ هێزەكانی توركیا ڕێگرییان لە پەڕلەمانتارانی هەدەپەو ژمارەك هاووڵاتی گرت كە سەردانی لەیلا گیوفەن بكەن كە نزیكەی 100 رۆژە مانی گرتووە.


هاوكات لە هەرێمی كوردستانیش لە شارەكانی هەولێر و سلێمانی خۆپیشاندان بۆ پشتگیری لە ئازادكردنی ئۆج ئالان ئەنجام درا.

 

عەبدوڵڵا ئۆج ئالان كێیە؟
عەبدوڵڵا ئۆج ئالان لەدایكبووی ٤ی نیسانی ١٩٤٨ لە دێی ئامەرای قەزای خەلفەتێی سەر بە شاری ئورفا ڕحا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی توركیا، سەركردەی پارتی كرێكارانی كوردستانە.

ناوبراو ئالان كۆلێجی زانستی سیاسی لە زانكۆی ئەنقەرە خوێندووە، بەڵام تەواوی نەكردووە و گەڕاوەتەوە بۆ دیاربەكر، ھەستی نیشتمانی و كوردایەتی كاری تێكردووە و بۆی تێكۆشاوە تا لە ساڵی ١٩٧٨ پارتی كرێكارانی كوردستانی دامەزراندووە، ئەم پارتە لە ساڵی ١٩٨٤ دەستی كرد بە كاری چەكداری لەناو توركیا و ئێران و عیراق بە مەبەستی دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردی.

 

دەستگیركردن و دادگاییكردنی
تاكو ساڵی ١٩٩٨ ئۆج ئالان لە وڵاتی سووریا بوو، پاش ئەوەی پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و سوریا تێكچوو، توركیا ھەڕەشەی لە سوریا كرد بەوەی پشتگیری لەم پارتە دەكات، بۆیە سوریا ئۆج ئالانی ناچار كرد سوریا جێبھێلێت بێ ئەوەی بیداتە دەست دەسەڵاتدارانی توركیا، پاشان ڕوویكردە ڕوسیاو دواتر ڕوویكردە چەند وڵاتێكی دیكە لەوانە ئیتالیا و یۆنان، لە ساڵی ١٩٩٨ لەوكاتەی لەوكاتەی لە یۆنان بوو، حكومەتی توركی داوای ڕادەستكردنەوەی ناوبراوی كرد و لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ لە كینیا دەستگیر كرا، ئەویش لە پڕۆژەیەكی چەكداری ھاوبەش لە نێوان دەزگاكانی “سی ئای ئەی”ئەمریكایی و “ئێم ئای تی”توركی و “موساد”ی ئیسرائیلی، پاشان لە رێگەی ئاسمانەوە گوازرایەوە بۆ توركیا بۆ دادگاییكردنی.

دروستكردنی پەكەكە
ئۆج ئالان لە ساڵی ١٩٧٨ لە گوندێكی باكووری كوردستان پارتی كرێكارانی كوردستانی دروست كردووە و یەكەم كۆنگرەی لە ڕۆژی ٢٧/١١/١٩٧٨ لە گوندی فیسی سەر بە قەزای لیجە لە پارێزگای ئامەد لە باكوری كوردستان بەستووە و تا ئێستاش 11 كۆنگرەی بەستووە.

پەكەكە ئێستا لەژێر چەتری كۆما جڤاكێن كوردستان (كەجەكە) كار دەكات و شێوەی بەڕێوەبردنی سیستمی هاوسەرۆكایەتییە، ستراتیژیی ئێستای پەكەكە كۆنفیدڕاڵیزمی دیموكراتیكە و بەپێی ئەو ستراتیژە هەموو گروپ، پێكهاتە، ئایین و نەتەوە جیاوازەكان دەتوانن بەپێی تایبەتمەندییەكانیان خۆیان بەڕێوە ببەن.

بارەگای سەرەكی ئێستای سەركردایەتی پەكەكە لە زنجیرە چیاكانی قەندیلە و ئەو ناوچانەی لە ژێر دەسەڵاتی پەكەكەدان و لەلایەن پەكەكەوە بە ناوچەكانی پاراستنی میدیا دەناسرێن و ڕووبەری ئەو ناوچانەش زیاتر لە ٢٠ هەزار كیلۆمەتر چوار گۆشە دەبێت.

بەپێی زانیارییەكان، مەزەندە دەكرێت پەكەكە زیاتر لە ١٤ هەزار گەریلای لە شاخدا هەبێت، كە لە چوارچێوەی هێزەكانی پاراستنی گەل (هەپەگە)دا ڕێكخراون و لەلایەن موراد قەرەیلانەوە سەرپەرشتی دەكرێت.

ژمارەیەك لە حزبە كوردستانییەكان بە دۆست و هاوپەیمان و هاوئایدۆلۆژی لەگەڵ پەكەكە دەناسرێن كە بریتین لە پەیەدە، تەڤگەری ئازادی، پژاك، كۆدار و هەدەپە، دەبەپە، كەجەدە، كۆنگرەی گەل، دەتەكە و كەژەئا و هێزە سەربازییەكانی یەپەگە، یەبەشە، یەپەژە، یەرەكە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ساڵانە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەست دەدەن

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەپێی ڕاپۆرتێك كە لەلایەن رێكخراوی “منداڵان رزگاربكەن save the children”، ساڵانە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییە چەكدارییەكان لە جیهاندا، زیاتر لە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەستدەدەن.

لە راپۆرتەكەدا كە لە پەراوێزی كۆنگرەی ساڵانەی ئاسایش لە میۆنیخ بڵاوكرایەوە هاتووە”لانی كەم 550 هەزار منداڵی ساوا لەماوەی ساڵانی 2013و 2017 لەو دە وڵاتەدا كوژراون كە گەورەترین زیانیان بەهۆی جەنگەوە بەركەوتووە، ئەمەش بەهۆی برسێتی یان كەمی پاكژی یان نەبوونی چاودێری تەندروستی یان بێبەشبوون لە پێویستییە سەرەكییەكانی ژیان”.

بەپێی راپۆرتەكە”گەر منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵانیش بخرێنە سەر ئەو ژمارەیە لەهەمان ماوەدا، ئەوا ژمارەی منداڵە كوژراوەكان بۆ 870 هەزار منداڵ بەرزدەبێتەوە، رێكخراوەكەش پێشبینی دەكات لە واقیعدا ژمارەكە زۆر لەوە زیاتر بێت”.

راپۆرتەكە لە زاری هێلی تۆرنینگ- شمیت، بەرپرس لە رێكخراوەكە بڵاویكردۆتەوە:”رۆژانە ژمارەیەكی زۆر لە منداڵان ڕووبەڕووی هێرشی بەكۆمەڵی چەكداری و ئەو هێزە چەكدارانە دەبنەوە كە رێز لە یاسا و بەڵێننامە نێودەوڵەتییەكان ناگرن”.

تۆرینگ-شمیت پێیوایە”كاتێك یاساكانی جەنگ پێشێل دەكرێن، پێویستە كۆمەڵی نێودەوڵەتی هەڵوێستی رون بێت و لێبوردەیی نەنوێنێت بەرانبەر بە پێشلكارەكان و لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بكات”.

هەر لە راپۆرتەكەدا هاتووە”نزیكەی 420 ملیۆن منداڵ، واتا 18%ی منداڵانی جیهان، لە ساڵی 2017 لە ناوچە زیانلێكەوتووەكانی جەنگدا ژیاون، ئەمەش بەراورد بە ساڵی پێشتر 30 ملیۆن منداڵ زیادی كردووە”.

ئەو دە وڵاتەی لە راپۆرتەكەدا ناوییان هاتووە و تێیاندا منداڵان ڕووبەڕووی كوشتن بونەتەوە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییەكان، بریتین لە ئەفغانستان، یەمەن، سودانی باشوور، كۆماری ئەفریقای ناوەند، كۆنگۆی دیموكرات، سوریا، عیراق، مالی، نەیجەر، نەیجیریا، و سۆماڵ”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە

خەڵك- ڤیان حەسەن

ئەمڕۆ 13 ی شوباتی 2019 ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە، كە لەلایەن ڕێكخراوی پەروەردە و زانست و كلتور- یونسكۆ-وە، دیاریكراوە.

هۆكاری دیاریكردنی ئەو ڕۆژە بە ڕۆژی جیهانیی ڕادیۆ، دەگەڕێتەوە بۆ 71 ساڵ بەر لە ئێستا، كە لەو ڕۆژەدا و لە ساڵی 1946 ئێزگەی ڕادیۆی نەتەوە یەكگرتووەكان دەستی بە پەخش كردووە.


بۆ یەكەم جار یادی ئەو ڕۆژە، لە ساڵی 2011 لەلایەن ئەكادیمیای ئیسپانیا بۆ ڕادیۆ كرایەوە و دواتریش لە ساڵی 2012دا كۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكان، ڕۆژەكەی بە فەڕمی بە ڕۆژی ڕادیۆ ناساند.

ڕۆژەكەش هاوكاتی یادكردنەوەی ئەو ڕادیۆیەی نەتەوەیەكگرتووەكانە لە ساڵی ١٩٤٦دا، بە ئامانجی زیندووكردنەوەی ئەو ڕۆژە و هۆشیاریی دەربارەی بەهای ڕادیۆ و باشكردنی هاوكاریی نێودەوڵەتیی لە نێوان ئێزگەكاندا، هەروا هاندانی دروستكارانی بڕیار بۆ پێشكەشكردنی زانیاری لە ڕێگەی ئێزگەكانەوە.

لە ئێستاشدا، دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە سەدەیەك بەسەر دروستكردنی ڕادیۆدا و لە ڕۆژی جیهانیی ئامڕازە كاریگەرەكەی ڕاگەیاندندا، میدیای بیستراوی كوردی لە هەرێمی كوردستاندا پێویستیی بە پێداچوونەوەی وردی زانستی هەیە، بە جۆرێك لەگەڵ گیانی سەردەم و ژیانی دیموكراسی و پێداویستییەكانی كۆمەڵی كوردیدا یەكانگیر بێت.

لە هەرێمی كوردستانیشدا ئێستا ڕادیۆیەكی زۆری نێوخۆیی و هەرێمی هەن، ڕادیۆی (خەڵك)یش یەكێك لە ڕادیۆ هەرێمییەكانە و لە سەرانسەری هەرێمی كوردستان پەخشی بەرنامەكانی دەكات.
ڕادیۆی (خەڵك) ڕووماڵی ڕووداوە نێوخۆیی و هەرێمی و جیهانییەكان دەكات بە شێوەیەكی پیشەییانە و بێلایەنانە، وێڕای ژمارەیەك بەرنامە لە بوارە جیاوازەكان و پەخشكردنی گۆرانی و مۆسیقای ڕەسەنی كوردی بۆ گوێگرەكانی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان