ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

سكرتێری حزبی شیوعی عیراق بۆ (خەڵك) باس لە چارەسەركردنی كێشەی كەركوك دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
ڕائید فەهمی، سكرتێری كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی عیراق، لە چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك) باس لە واقعی ڕەوتی مەدەنی و دیموكراتی لە عیراق و حزبی شیوعی عیراق و ئەگەرەكانی بەهێزكردنی ڕەوتی مەدەنی و دیموكراتی دەكات، بە تایبەت لە سایەی ئەم دۆخەی ئێستادا، كە حزبە ئیسلامییەكان باڵیان بەسەر سیمای گۆڕەپانی سیاسیدا كێشاوە.

سكرتێری حزبی شیوعی عیراق، كە لە هەمان كاتدا یەكێكە لە پەرلەمانتارە دەركەوتووەكانی هاوپەیمانی (سائیرون) لە پەرلەمانی عیراق، كە هاوپەیمانی نێوان شیوعییەكان و ڕەوتی سەدرە، ئاماژە بە مەبەستی بەستنی هاوپەیمانییەكەیان دەكات لەگەڵ ڕەوتی سەدر و وەڵامی ئەو پرسیارانەش دەداتەوە كە لەلایەن (خەڵك)ەوە سەبارەت بە كێشەی كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكان ڕووبەڕووی كرانەوە.

خەڵك: ئایا چاوەڕوانی ئەوە دەكەن ڕەوتی مەدەنی دیموكراتی و حزبی شیوعی، بە هەمان هێز و گوڕی ڕابردووەوە بگەڕێتەوە نێو گۆڕەپانی سیاسی، لانی كەم لەماوەی چەند ساڵی داهاتوودا؟

ڕائید فەهمی: ڕێكخراوەكانمان و چالاكییەكانمان لە هەموو پارێزگا و شارێكی عیراقدا هەیە، كەشەكەش لەبارە بۆ ئەوەی دەست بە چالاكییەكانمان بكەین، كە هەمەجۆرن و لەگەڵ ئەوانەشدا هەست دەكەین بوار بۆ خستنەگەڕی توانا مێژوویی و فكرییەكانمان ڕەخساوە و دەكرێت فراوان بكرێن، پێشتر هەندێك توێژ هەبوون، كە خۆیان بەدوور دەگرت، بەڵام لەئێستادا نەك هەر تەنیا ئامادەن گوتارەكانی حزبی شیوعی وەربگرن، بەڵكو ئامادەشن بەشێوەیەك لە شێوەكان بێنە نێو كۆڕ و كۆبوونەوەكانی حزبی شیوعییەوە و بەشێوەیەك لە شێوەكان چاوپێكەوتن هەبێت لە نێوانماندا.

كەشی سیاسی ئێستای عیراق لەبارە بۆ پەرەپێدانی چالاكییەكانی حزب و كاری هێزە مەدەنی و دیموكراتییەكان، ئێمە لە چوارچێوەی سیستمێكی ئاڕاستەكراودا كاردەكەین، لەلایەك هاوپەیمانییەكەمان لەگەڵ ڕەوتی سەدر تۆكمەتر دەكەین لە چوارچێوەی هاوپەیمانی (سائیرون)، چونكە بەرنامەكەی ڕەهەندێكی چاكسازی و ڕەهەندێكی یاریدەدەر بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی مەدەنی لەخۆدەگرێت، لەگەڵ ئەوەشدا پەیوەندییەكی باشمان لەگەڵ هێزە مەدەنی و دیموكراتییە جیاجیاكانی تردا هەیە بە ئاڕاستە جیاجیاكانیانەوە، لەلایەكی ترەوە لەگەڵ ئەو هەموو چالاكیانەدا بیر لەوە دەكەینەوە، كە چۆن ئەو كارانە نزیكمان دەكەنەوە لە پڕۆژە نیشتمانی و دیموكراتییەكەمان و دابینكردنی پێداویستییەكانی خەڵك و بەگژداچوونەوەی گەندەڵی و بنیاتنانی دەوڵەت.

خەڵك: تا چەند هیواتان وایە لەڕێی ئەو چالاكی و جموجۆڵانەوە بگەنە ئەو ئامانجانەی لەپێناویدا تێدەكۆشن، بە تایبەت لە سایەی گۆڕانكارییە گەورەكاندا، كە سیمایەكی زۆر جیاوازیان لەڕووی سیاسی و كۆمەڵایەتیدا بەراورد بە قۆناغەكانی پێشوو هێناوەتەئارا؟

ڕائید فەهمی: ڕاستە ڕووبەڕبوونەوەكان قورسن، بەڵام حزبی شیوعی پێویستی بە بنكەی جەماوەریی و سەرلەنوێ‌ گرتنەبەری سیاسەتی داوا جەمارییەكان هەیە، ئێمە لەئێستادا جەماورەكەمان خۆیان لە چەوساوە و كارگەران و ئەو توێژانەدا دەبیننەوە، كە بڕوایان بە پرۆژەی مەدەنی و پڕۆژەی نیشتمانی بە ڕەهەندە عیراقییە فیدڕاڵییەكەی هەیە، لەماوەی دەیان ساڵی ڕابردوودا، ژێرخانی كۆمەڵایەتی عیراق گۆڕانكاریی بەسەردا هاتووە، جەنگەكان و نەهامەتییەكان و قەدەغەكردنی كاریی شیوعییەكان لەلایەن ڕژێمی پێشوو، هەموو ئەوانە وایان كردووە چەند ڕەوتێكی تر گەشە بكەن و بێنە نێو گۆڕەپانەكەوە، ڕوخانی یەكێتی سۆڤیەت و پاوانكردنی دەسەڵات لەلایەن ڕژێمە دیكتاتۆرییەكانیش وای لە خەڵك كرد، بەشوێن ئاڕاستەیەكی تردا بگەڕێن بۆ ڕزگاربوون،هەموو ئەمانە كاردانەوەی سیاسییان هەبوو، وێڕای گۆڕانكارییەكانی تر، كە خۆیان لە نەمانی پیشەسازییەكان و كۆچكردنی توێژێكی كۆمەڵگە بۆ دەرەوەی وڵات و گۆڕانكارییەكانی تردا دەبینێتەوە، هەموو ئەمانە فاكتەری بەهێز بوون بۆ لاوازكردنی بنكەی جەماوەری حزبی شیوعی و هێزە دیموكراتییەكانی تر.

لەدوای 2003وە، حزبی شیوعی هەوڵیداوە، كاریگەریی لەسەر سیاسەتی گشتی وڵات دروست بكات بە ئاڕاستە ئەرێنییەكان و بەپێی توانا، لەنێو خۆشدا بوارێكی وەهای خولقاندووە، كە بتوانێت ڕووبەری كارەكانی فراوانتر بكات و بەدووربێت لە گوشارەكان،لەئێستاش بەدواوە لەوبڕوایەداین حزبی شیوعی بتوانێت لەڕووی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیرییەوە كاریگەری زیاتر دروست بكات و پێگەیەكی باشتر بۆخۆی داببڕێت، هەرچەندە پێشتریش توانیویەتی وێنەیەكی ئەرێنی لەنێو خەڵكدا دروست بكات و بەدوور بێت لە دیاردە نەرێنییەكان.

خەڵك: لەگەڵ ئەو گۆڕانكارییانەی ڕوویانداوە و هاتوونەتە ئارا، ئایا حزبی شیوعی عیراق بیری لە گۆڕینی ناوەكەی نەكردۆتەوە؟

ڕائید فەهمی: لەدوای ڕوخانی یەكێتی سۆڤیەت و لەدوای ئەو گۆڕانكارییانە، كە بونە مایەی ئەوەی زۆرێك لە حزبە چەپەكان ناوی خۆیان بگۆڕن، ئێمە لە كۆنگرەكاندا بیرۆكەكەمان پێشنیاركردووە، بەڵام زۆرینەی هەرە زۆری هاوڕێیان لەگەڵ ئەوەن، كە ناوەكە وەك خۆی بمێنێتەوە، بەهەرحاڵ گۆڕین یان نەگۆڕینی ناوەكە ئەوە خواستی شیوعییەكانە، لەوەش گرنگتر مەودای بەدەنگەوەچوونیانە بۆ خەمی ڕۆژانەی خەڵك و كاركردنە بۆ هێنانەدی خواستەكانیان و گوزارشتكردنە لە خواست و داواكارییەكانیان بەشێوەیەكی ڕاستگۆیانە، لەئێستادا حزبی شیوعی بۆتە بەشێكی سروشتی لە كۆمەڵگە و بۆتە بەشێك لە حاڵەتی عیراقی و مەشهەدی سیاسی وڵات، نمونەش بۆ ئەوە دەبینین حزبەكە لەگەڵ هێزە ئیسلامییەكان هاوپەیمانی دەبەستێت، بەڵام گەر بێینە سەر باسی ڕوخانی بلۆكی سۆسیالیزم، ئەوا ئێمەش هەست بەو كەلێنە دەكەین و بەو لاوازبوونەدا تێدەپەڕین، بەڵام بۆ مەودا دوورەكان چاومان لە ئاسۆ بڕیوە، چاومان لە بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكە، كە سەرمایەداری تێبپەڕێنێت و ببێتە جێگروەی سەرمایەداریی، ئەم پڕۆسەیەش بە مێژوویی دەزانیین و پێمانوایە دەبێتە هەر بێتەدی.

خەڵك: تێڕوانینی حزبی شیوعی عیراق بۆ كێشەی كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكان چۆنە و پێیوایە لە چ ڕێگەیەكەوە دەكرێت ئەو كێشەیە چارەسەر بكرێت؟

ڕائید فەهمی: لەو ڕووەوە دوو پرەنسیپ هەیە، یەكەمیان یەكێتی فیدڕاڵییە، كە ئێمە پشتیوانی دەكەین لە چوارچێوەی عیراقێكی هەمەڕەنگ، كە خزمەت بە هەموو نەتەوە و تایەفە و توێژەكان بكات، دووەم سەبارەت بەو ناوچە جێناكۆكانە یان كێشەلەسەرانە، چارەسەری دەستورییان بۆ دانراوە، ئێمە لەگەڵ چارەسەری دەستوری و ئەرێنین بۆ ئەو كێشەیە، تائێستاش چارەسەرە دەستورییەكە، كە خۆی لە ماددەی 140دا دەبینێتەوە، لەلایەن هەندێك ناوەندەوە لەو ناوچانەدا ڕێگری لێدەكرێت و پەسەند نییە، ئێمە دەڵێین، ئەو ناوچانە ناكرێت سەقامگیری و ئارامی بەخۆوەببینن تا چارەسەرێكیان بۆ دانەنرێت، كە جێگەی ڕەزامەندی دانیشتوانەكەی بێت بە هەموو پێكهاتەكانەوە، لەڕووی مەسەلەی پەیوەستبونیشی بە هەرێمی كوردستان یان حكومەتی فیدڕاڵ، پێمانوایە ناكرێت ئەو كارە بەدوور لە دانیشتوان و پێكهاتەكانی ئەو ناوچانە بەئەنجام بگات، بۆیە ئێمە لەگەڵ ماددەی 140دا، كە لە قۆناغی یەكەمدا ئاسایی كردنەوەی دۆخەكە و دواتر سەرژمێری و پاشان ڕاپرسییە لەو ناوچانە، بەڵام ئەو پڕۆسەیە پێویستی بە چەند مەرجێك هەیە، كە یەكەمیان مەرجی سیاسییە، چونكە بینیمان زۆرێك لە لایەنە سیاسییەكان ئیرادەی سیاسی ئەوەیان تێدا نەبوو بۆ جێبەجێكردنی ماددەكە، بۆیە تائێستا كێشەكە بەردەوامە، كە لە هەندێك كاتدا شێوازەی تر بۆ چارەسەر بەكارهێنراوە، بەڵام ئێمە لەگەڵ دیالۆگداین و پێمان وایە لەڕێی دیالۆگەوە دەكرێت چارەسەر بدۆزرێتەوە.

بۆیە سەپاندنی چارەسەر بە شیاو نابینین و پێمان باشە هەموو لایەنە سیاسییەكان و هەموو پێكهاتەكانی ناوچەكە، بە دوور لە توندوتیژی لەڕێی دیالۆگەوە چارەسەر بۆ كێشەكان بدزۆنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە ڕێز لە جیاوازییەكان بگیرێت، جا ئەو جیاوازیانە مەزهەبی بن یان تایەفی یان نەتەوەیی، تا ئەو كاتەی هەرناوچەیەك بۆخۆی بڕیار لەسەر ئەو لایەنە دەدات، كە دەیەوێت پێوەەی وابەستەبێت.

كەركوكیش بەشێوەیەكی تایبەت، تێبینی ئەوە دەكەین هەر لایەنێك كۆنتڕۆڵی بكات و بیەوێت لایەنی بەرانبەر پەراوێزبخات، نابێتە مایەی ئەوەی دۆخی كەركوك سەقامگیر ببێت، پێویستە هەموو لایەنەكان بەشداریی بكەن و ڕێز لە مافی یەكتر بگرن، پێموایە دانیشتوانی ناوچەكەش بە چاوپۆشین لە تەرەفگیری و دەمارگیرییەكان، لە كۆتاییدا لەگەڵ سەقامگیری و ئاسایش و ئارامیدان.

چاوپێکەوتن

هاوسەرۆكی عەفرین: رۆژئاوا بۆ بەرگری لەخۆكردن پشت بەهیچ هێزێكی دەرەكی نابەستێت

خەڵك- ئامەد حەسەن

هاوسەرۆكی كانتۆنی عەفرین لە رۆژئاوای كوردستان لە یەكەمین ساڵوەگەڕی دەستپێكردنی هێرشەكانی سەر عەفرین رایدەگەیەنێت لە رۆژئاوای كوردستان بەرخۆدان و تێكۆشان بەردەوامی هەیە و هەمووان لەسەر پێیانن.

هێڤی مستەفا هاوسەرۆكی كانتۆنی عەفرین لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) رایگەیاند “لە رۆژئاوای كوردستان بەرگری لە خاك و گەل هەیە، لە بەرگریكردنیشدا پشت بە هیچ هێزێكی نێونەتەوەیی یان هەرێمی نابەسترێت، پشت بە گەل و هێزی خۆ دەبەسترێت”.

ناوبراو هەروەها لەبارەی رەوشی عەفرینیشەوە، باس لەوە دەكات، رەوشی عەفرین زۆر خراپە، بەڵام ئەوان لە هەوڵەكانیان و لە بەرخۆدان بۆ رزگاركردنی عەفرین بەردەوام دەبن.

“ئامانجی توركیا لە داگیركردنی عەفرین تێكشكاندنی ئیرادەی كورد بوو”

خەڵك: لە ساڵوەگەڕی دەستپێكردنی هێرشەكانی سوپای توركیا و گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریادا بۆ سەر عەفرین رەوشی شارەكە چۆن دەبینن؟
هێڤی مستەفا: لە هەرێمی عەفرین بە ئارامی و ئازادی ژیان دەكرا لەوێ، بە ناسنامەی خۆیان ژیانیان دەكرد، عەفرین سنوری خۆی پاراستبوو، نەچوو بووە سنووری توركیا، دەوڵەتی توركیا و گرێدراوەكانی لە 20ی چلەی 2018 هێرشیانكرد بۆ سەر عەفرین بە كۆمەڵێك بەهانە.
ئامانجی توركیا لە هێرشكردنە سەر عەفرین بریتی بوو لە تێكشكاندنی ئیرادەی كورد، ئاستەنگكردنی پرۆسەی دیموكراسی و داگیركردنی خاكی سوریا و قوڵكردنەوەی قەیرانی سوریا.
لە عەفرین 58 رۆژ بەرخۆدان كرا، ئێمە كشاینەوە لە عەفرین بۆ پاراستنی گەلی خۆمان بوو لەوێ لە كۆمەڵكوژی، نەك راگرتنی بەرخۆدان، هێزمان لەوێ مایەوە، بۆیە بەرخۆدانی عەفرین چووە قۆناغی دووهەم. ئێمە لە قۆناغی دووهەمی بەرخۆدانی عەفریندا لە باری لەشكری، لە باری سیاسی، لە باری كۆمەڵایەتی، لە باری دیپلۆماسی خەریكی خۆڕێكخستنین، لە بارەی لەشكری هێزمان لەوێ هەیە، لە باری سیاسی و دپلۆماسییەوە پەیوەندیمان هەیە، هێڵی یەكەمی ئێمە لەو پەیوەندییانەدا رزگاركردنی عەفرینە، لە باری كۆمەڵایەتی ئێمە لە ناوچەكانی هەرێمی شەهبا خەریكی رێكخستنی جەماوەرین بۆ پشتیوانی لە رزگاركردنی عەفرین و بەشداریكردن.
ساڵێكە عەفرین داگیركراوە، لەساڵی رابردوودا لە عەفرین دزیكردن، تاڵانیكردن، دەركردن، كوشتن، راوەدوونان هەبوون، بەرهەمی زەیتوونی عەفرین دزراوە و براوە بۆ توركیا.

“هێزەكانی رزگاری عەفرین رێگانادەن سوپای توركیا و هاوپەیمانەكانی لە عەفرین بە ئارامی دابنشین”
خەڵك: زانیاریتان لەسەر چالاكییەكانی هێزەكانی رزگاری عەفرین هەیە، ئەوان چۆن چالاكی لەشكری دەكەن، چالاكییەكانیان لە چ ئاستێكدان؟
هێڤی مستەفا: هێزەكانی رزگاری عەفرین دەبێت خۆیان لێدوانی ورد بدەن دەربارەی چالاكییەكانیان، بەڵام ئەوان بەپێی پێویست و رەوشی ناوچەكان چالاكی لەشكری لە عەفرین دەكەن.
هێزەكانی رزگاری عەفرین ئامانجیان ئەوەیە كە نەهێڵن هێزەكانی سوپای تورك و هاوپەیمانەكانیان بە ئارامی لە ناوچەكانی عەفریندا بن، ئەوان لەوبارەیەوە بەڵێنیان داوە لە بەرخۆدان بەردەوام دەبن، بەپێی پێویست و رەوشی ناوچەكە بەردەوام چالاكی لەشكری خۆیان دەكەن.

“رۆژئاوا بەرگری لە خۆی دەكات، بۆ ئەوەش پشت بە هیچ هێزێكی دەرەكی نابەستێت، پشت بە گەلی خۆی دەبەستێت”
خەڵك: ئێستا رەوشی گشتی رۆژئاوای كوردستان چۆنە لە دوای هەڕەشەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا و بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریادا؟
هێڤی مستەفا: رەوشی رۆژئاوای كوردستان و باكوری سوریا بریتییە لە بەردەوامی بەرخۆدان و تێكۆشان، بەرگری لە خاك و گەلی خۆیان دەكەن، هەموو لەسەر پێیانن، ئەوان لە بەرگریكردن لە خۆ پشت بە هیچ هێزێكی نێونەتەوەیی یان هەرێمی نابەستن، ئەوان پشت بە هێز و گەلی خۆیان دەبەستن. لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە لەگەڵ چارەسەری سیاسین بۆ رەوشەكە، ئێمە ئامادەی گفتووگۆین لەگەڵ هەر لایەنێكدا كە بیهەوێت گفتووگۆ بكەین، چ لایەنێك پرسیاری لە ئێمە هەیە، ئێمە ئامادەین وەڵامی بدەینەوە.

“مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە هەرێمەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان هەیە”
خەڵك: ئایا مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە هەرێمەكانی دیكەی كۆبانێ و جزیرێ و شار و شارۆچكەكانی دیكەی رۆژئاوا هەیە؟
هێڤی مستەفا: بەڵێ مەترسی هەیە، لە رۆژئاوا و باكوری سوریا مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە شار و هەرێمەكانی دیكە هەیە، چونكە ئەردۆغان بە ئاشكرا هەڕەشە دەكات، دەڵێت هێرش دەكەم خاكی ئێوە داگیردەكەم، ئەم هەڕەشانەی ئەردۆغان بە بەرچاوی بێدەنگی نێودەوڵەتییەوەیە، ئەردۆغان هێرشیكردە سەر عەفرین و داگیریكرد لەبەرچاوی بێدەنگی نێونەتەوەیی، ئێستاش ئەو بێدەنگییە هەیە، ئێمە مەترسی گەورەمان لەو بێدەنگییە هەیە، لە حاڵی بەردەوامبوونی ئەو بێدەنگییەدا نەك هەڕەشەكانی ئەردۆغان مەترسی بۆ سەر رۆژئاواو باكوری سوریا دروستدەكات، بەڵكو هەڕەشە بۆ سەرانسەری كوردستان و ناوچەكە و جیهان بەگشتیش دروست دەكات.

خەڵك: پێتوانوایە پێویستە گەلی كورد چ بكات بۆ بەرەوڕوبوونەوەی مەترسییەكانی ئێستا؟
هێڤی مستەفا: دەبێت كوردان یەكێتی نەتەوەیی پێكبهێنن، پەیوەندیی نێوانیان توندوتۆڵ بكەن، ئەوە لە ئێستادا پێویستە، چونكە كورد یەكگرتوویی و یەكێتی هەبووایە، ئەردۆغان نەیدەتوانی هێرش بكات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“عیراق وابەستەی میحوەری ئەمریكایە”
حەسەن عەلەوی بۆ (خەڵك): بەرپرسانی وڵاتان بۆ زێڕ و نەوت دێنە عیراق

خەڵك-بەشی هەواڵ
حەسەن عەلەوی، بیرمەند و سیاسەتمەداری عیراقی، پێیوایە حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی سەركەوتوو نەبێت و دەڵێت، “عەبدولمەهدی تەنیا لە دەشتاییدا دەتوانێت شۆفێری بكات” و جەختیشدەكاتەوە، كە عیراق لەئێستادا وەك كیشوەرێك وایە، سەركێشەكان و ئەوانە بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت، كە بەشوێن زێڕ و سامان دەگەڕێن.

حەسەن عەلەوی لە چاوپێكەوتنێكی تایبەت لەگەڵ (خەڵك) باس لە سیاسەتی ئێستای عیراق و چەند تەوەرێكی گرنگی ئێستای سەر گۆڕەپانی عیراق دەكات، وێڕای ئاماژەكردن بە كاریگەریی و ڕۆڵی وڵات لە سیاسەتی عیراقی و دیاریكردنی ئاڕاستەی سیاسەتەكانی وڵات.

خەڵك: سەردانی ئێستای دیپلۆماتكاران و سەركردە سیاسییەكانی وڵاتان بۆ عیراق چی دەگەیەنێت، ئایا ئەم سەردانانە بۆ وڵات پاشخانی سیاسییان هەیە، یان بۆ مەبەستی پەیوەندییە ئابوری و بازرگانییەكانن لەگەڵ عیراق؟
حەسەن عەلەوی: لە سەرەتاوە دەكرێت بڵێن، ئەم جموجۆڵانە وابەستەی یەكدی نیین و بە یەك بڕیارەوە نەبەستراونەتەوە، بەڵكو لەچەند بڕیارێكی جیاجیا پێكدێن، بڕیاری ئێرانی جیاوازە لە بڕیاری خۆرئاوایی، ئاساییە لەدوای سەپاندنی سزاكان، هیچ وڵاتێكی عەرەبی نەكەوتە خۆی بۆ سوككردنی باری سەرشانی تاران، بەو پێیەی زۆربەی وڵاتە عەرەبییەكان دژ بە سیاسەتەكانی ئێرانن، بەڵام هەندێك لەو وڵاتانە هەڵوێستیان نواند، لەوانە وڵاتی ئوردن، بەو پێیەی دراوسێی عیراقە و لەڕووی ئابورییەوە هەژارە و خاوەنی سامانی سروشتی نییە، بە پێچەوانەی عیراقەوە.
عیراق لەئێستادا وەك كیشوەرێك وایە، سەركێشەكان و ئەوانە بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت، كە بەشوێن زێڕ و سامان دەگەڕێن و گەڕیدەن، بۆیە پێموایە لایەنی سیاسی دوایین بایەخی ئەو سەركردە و دیپلۆماتكارانەیە بە ئاڕاستە جیاجیاكانیانەوە، كە لەئێستادا سەردانی عیراق دەكەن، بۆیە سەردانەكان دەكرێت بە سیاسی پۆلێن نەكەین هێندەی ئەوەی، كە ئابوریین.

خەڵك: هەندێك قسەوباس لەئارادان، كە ئاماژە بە گۆڕانی سیاسەتەكانی ئیدارەی ئەمریكادا دەكەن بەرانبەر بە عیراق لە قۆناغەكانی داهاتوودا، ئێوە ئەو ڕاوبۆچوونانە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
حەسەن عەلەوی: عیراق وابەستەی میحوەریی ئەمریكایە و وابەستەی ڕێكەوتنە ئەمنی و سیاسییەكانە، بۆیە زۆر بە ساكاریی دەتوانیین بڵێن، كە عیراق لە چوارچێوەی میحوەری ئەمریكادایە، ئەمریكاش نامۆ نییە بە عیراق یان دروورنییە لە بارودۆخی عیراق بە پێچەوانەوە لە ساڵی 2003وە بەرپرسیارێتی لەئەستۆدایە بەرانبەر بە عیراق، ئەم سەردانانەش لەم ڕێڕەوە و لەم چوارچێوەیەدان و لە دوتوێی هەماهەنگییەكانی نێوان هەردوو وڵاتدان، بۆیە هیچ شتێكی نوێ‌ لەئارادا نییە.
ئەو پێشهاتە نوێیەی هاتۆتەئارا، هەڕەشەكانی ترەمپە لە بەرژەوەندییەكانی ئێران لە عیراق، بەڵام چونكە ترەمپ جەماوەریی لە عیراقدا نییە، بەپێچەوانەوە ئێران جەماوەری لە عیراقدا هەیە و ئوردن خاوەنی جەماوەرە لە عیراق، كە زۆربەی سوننەكان لەگەڵیدان، بە هەمان شێوە سیاسەتوانانی شیعە پاڵپشتی ئێران دەكەن، لە هەمان كاتدا ئەمریكا هیچ جەماوەرێكی لە عیراقدا نییە، ئەوەی هەیە تەنیا چەند هەڵوێستێكی تاكلایەنەیە، كە هانا بۆ ئەمریكا دەبات و بۆخۆی ناتوانێت گوزارشت لە خۆی بكات.
بۆیە بوونی ئێران بەهێزترە لە عیراق لە هەموو وڵاتانی تر، تەنانەت لە ئەمریكاش، سەبارەت بە ئوردنیش، كە سوننەكان لەخۆدەگرێت، بەو هۆیەی ئابورییەكی لاوازی هەیە ڕۆڵی ئوردنیش بە هەمان شێوە ڕۆڵێكی لاوازە لە عیراقدا و خاوەنی هەژموون نییە و هەوڵ دەدات لێكگەیشتنی هەبێت و هەرگیز هەوڵ نادات حكومەتی عیراق لەخۆی بڕەنجێنێت.
ئوردن نایەوێت لەڕێی ڕێكەوتن لەگەڵ سوننەكان، بەغدا لەخۆی توڕەبكات، بەڵكو بە هەموو شێوەیەك كار بۆ ڕازیكردنی بەغدا دەكات، چونكە پێویستی بە وزەیە، عیراقیش خاوەنی ئەو وزەیەیە، كە ئوردن پێویستیەتی.
ئەو بۆرییە نەوتەی لە بەسرەوە بۆ كەنداوی عەقەبە درێژدەكرێتەوە، قازانجێكی گەورەی بۆ وڵاتەكە دەبێت و یەك لەسەر سێی بودجەی گشتی وڵاتەكە فەراهەم دەكات و توانا و هێزی ئابوری وڵاتەكە بە ڕێژەی لەسەدا 33 زیاد دەكات، بەراورد بە دۆخی ئێستای، بۆیە پشت لەو بەرژەوەندیانە ناكات و ناكەوێتە شوێن هەندێك سیاسەت بۆ ڕازیكردنی عەرەبە سوننەكان.

خەڵك: ئایا پێشبینی دەكەن حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی ئێستای عیراق سەركەوتوو بێت؟
حەسەن عەلەوی: نەخێر، عادل عەبدولمەهدی بەوە ناسراوە، كە لە دەشتاییدا دەتوانێت شۆفێری بكات، بەڵام گەر توشی هەوراز و نشێوی بوو ڕادەوەستێت، هەر هەورازێك بێتە ڕێگەی ڕادەوەستێت، چونكە ئەو كەسێتییەكی سەركێش نییە و بۆ نمونە پێچەوانەی مالكییە، كە سەركێش و بوێر بوو، بەڵام ئەو بوێر نییە.
ئەو زیادەڕیی دەكات لە گوێگرتن، گوێ‌ بۆ هەموو قسەكان دەگرێت، جا قسەكان ئەمریكایی بن یان عەرەبی یان ئێرانی، لە هەمان كاتدا داواكاریی ئەو قسانە جێبەجێ‌ دەكات، هەر ئەمەشە وایكردووە، كە كابینە وەزارییەكەی دوابكەوێت، چونكە هەوڵ بۆ ڕازیكردنی هەمووان دەدات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

كاوە ئاهەنگەری: ئەمریكا بۆ كشانەوە لە سوریا راوێژی بە باشور و رۆژئاوای كوردستان كردووە

كاوە ئاهەنگەری شرۆڤەكاری سیاسی

خەڵك- ئامەد حەسەن

شرۆڤەكارێكی سیاسی ئاماژە بەوە دەكات، كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا به بێ هاوئاهەنگی زلهێزەكانی دیكەی وەك فرەنسا نەبووه و بگره لەم نێوەدا هەندێك راوێژ به رۆژئاوا و باشوری كوردستانیش كراوە.
كاوە ئاهەنگەری شرۆڤەكاری سیاسی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) ئاماژە بەوەش دەكات، بە وردبوونەوە لە تازەترین هەڵوێستی ئەمریكا لەزاری جۆن بۆڵتنەوە دەردەكەوێت كە توركیا ناتوانێت بە خواستی خۆی چاو لە سوریا و كوردستان بەتایبەتی ببڕێت.
ناوبراو دەشڵێت “ئەردۆغان بە دیقەتی زۆرترەوە مامەڵە لەگەڵ رەوشەكەدا دەكات و لەشكركێشی بەرفراوان بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان ناكات”.

خەڵك: بە ڕای ئێوە كشانەوەی هێزەكانی دەوڵەتی ئەمریكا لە سووریادا بە چ ئامانجێكە، كە ترەمپ بە پێچەوانەی پێشبینییەكانەوە بڕیاری كشانەوەیدا لە حاڵێكدا چاوەڕێی ئەوە دەكرا لە ئایندەدا ئەمریكا زۆرتر پێگەی خۆی قایم بكات و تەنانەت ئەوە دەگوترا كە واشنتن بنكەی ئەنچەرلیكی توركیاش دەگوازێتەوە بۆ رۆژئاوای كوردستان؟
كاوە ئاهەنگەری: من پێموانیه كه به پێچەوانەی پێشبینییەكان بووبێت، چوونكه هیچ كات به شێوەی رەسمی باس له هیچ پلانێك نەكراوه، بەڵام ئیدارەی ترەمپ هیچ كات ئەوەی نەشاردووەتەوه كه له دۆخی سوریه رازی نەبووه و وەك كارەساتێك ناوی بردووه. بەڵام ئەوەش پێویسته بڵێین كه ئەمریكا یەك فاكتۆر یان بكەری شوێندانەر لەو پانتایەدا نەبووه و نییه و ناشتوانێ له چەند لاوه هاوكات رۆڵگێڕی بكات. من وای بۆدەچم كه كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا به بێ هاوئاهەنگی زلهێزەكانی دیكەی وەك فرەنسا نەبووه و بگره پێموایه لەم نێوەدا هەندێك راوێژ به رۆژئاوا و باشوری كوردستانیش كرابێ.


“تازەترین هەڵوێستی ئەمریكا به ئێمه دەڵێت كه توركیا ناتوانێ به مەیلی خۆی چاو له سوریا به گشتی و كوردستان به تایبەتی بكات”

خەڵك: هەڕەشەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا پاشەكشەی پێوە دیارە لەدوای بڕیارەكەی ترەمپ، ئایا خوێندنەوەتان بۆ هەڵوێستی ئەنقەرە چۆنە لە دوای كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریادا، ئایا سووردەبێت لەسەر لەشكركێشی بۆ رۆژئاوای كوردستان؟
كاوە ئاهەنگەری: تازەترین هەڵوێستی ئەمریكا كه له زمانی جۆن بۆڵتنەوه بڵاوكراوەتەوه به ئێمه دەڵێت كه توركیا ناتوانێ به مەیلی خۆی چاو له سوریا به گشتی و كوردستان به تایبەتی بكات. بۆیه به باوەڕی من هەم له رووی باڵانسی هێز له ناوچەدا و هەم ستاتووسی توركیا له ناوچەدا، ئەردۆغان به دیقەتی زیاترەوه مامەڵە بكات و لەشكركێشی بەرین بۆ سەر رۆژئاوا نە تەنیا بە كردار نەكات بگره چیتر باسیشی لێوە نەكات. پێویسته ئەوەش بڵێم كه لێرەدا چەند و چۆنی مامەڵەی پارتی كرێكارانی كوردستان واته پەكەكە و پارتەكانی سەر بە پەكەكە له رۆژئاواش شوێندانەر دەبن له چەندوچۆنی مامەڵەی توركیا لەگەڵ رۆژئاوا. لێرەدا پێموایه كه ئەمریكا راشكاوانەتر لەگەڵ توركیا و رۆژئاوا بكەوێته گفتوگۆ.

“ئەگەر پاراستنی رۆژئاوا له لایەن ئەمریكاوه جیدی بێتەوه، ئەوه هێرش لانیكەم بۆ ماوەیەك بۆ سەر بنكەكانی پەكەكە له قەندیل و رۆژئاواش جیدیتر دەبێتەوه”

خەڵك: ئایا دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەری كوردانی رۆژئاوا چارەنووسی چ دەبێت لە نێوان ململانێی ئەمریكا و روسیا و توركیا و ئێران و سوریادا بەتایبەت لە دوای كشانەوەی ئەمریكا ؟
كاوە ئاهەنگەری: وەكی دەبیستین و دەبینین ئەمریكا تا رادەیەك له سەر بڕیاری پاراستنی كوردەكان ساغبووەتەوه، بۆیه لانیكەم دەتوانم بڵێم كه خوڵقانی كارەساتی مرۆیی پێش‌بینی ناكەم و ئەگەری روودانی كارەسات زۆر كەم دەبینم، بەڵام لەوانەیه ململانێی نێوان رۆژئاوا به هۆی پەكەكە و توركیا چ له رۆژائاوا به گشتی و سنوورەكانی رۆژئاوا و توركیا و قەندیل به تایبەتی ، خێراتر و تووندتر بێتەوه. ئەگەر پاراستنی رۆژئاوا له لایەن ئەمریكاوه جیدی بێتەوه، ئەوه هێرش لانیكەم بۆ ماوەیەك بۆ سەر بنكەكانی پەكەكە له قەندیل و هەندێك بنكەی نیزامی ناوبراو له رۆژئاواش جیدیتر دەبێتەوه.


“رەوشی سوریا بەرەو جێگیربوونی هێزی فڕەنسایی یان ئاشتی پارێزی نەتەوە یەكگرتووەكان دەڕوات لەبری هێزی وڵاتانی عەرەبی”

خەڵك: بەپێی هەندێك سەرچاوەی هەواڵ و رۆژنامەوانی ترەمپ بە نیازە كە هێزی عەرەبستانی سعوودی و ئیماراتی و میسری لە شوێنی هێزەكانی ئەمریكا جێگیر بكات لە سوریادا، ئایا تا چەند پێتانوایە ئەمە دەبێتەهۆی زەمینەسازیی بۆ بەیەكدادانی ئەو وڵاتە عەرەبییانە لەگەڵ توركیا و ئێراندا كە ناكۆكی قوڵیان لە نێودایە؟
كاوە ئاهەنگەری: من پێموایه ئەوه سەر ناگرێت، زیاتر بەرەو ئەوه دەچێت هێزی فرەنسایی یان ناتۆ یان هێزی ئاشتی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان لەوێ جێگیر بكرێن تا هی ئەو وڵاتانەی نێوت هێنان. چونكه به جێگیربوونی هێزی ئەو وڵاتانه وەك له پرسیارەكەشتدا ئاماژەت پێ‌كردووه، ئێران و توركیا دەخاته جووڵه و باڵانسەكە زیاتر تێك دەچێت و ناوچه و دۆخەكە ئاڵۆزتر دەبێت.

“پێموایه فڕەنسا لەوه بەولا رۆڵێكی سەرەكیتر بگێڕێت. كوردیش له دوو رووەوه دەتوانێت زەمینه بۆ وەرگرتنی پشتیوانی زیاتر خۆش بكات”

خەڵك: هەڵوێستی فڕەنسا چۆن لێك دەدەنەوە لە حاڵێكدا كە فرەِنساییەكان گوتوویانە كە ئەوان پشتیوانی لە كوردانی رۆژئاوا دەكەن، تا چەند كورد كەڵك لەو پشتیوانییەی پاریس وەردەگرن؟
كاوە ئاهەنگەری: هەم به حوكمی ئەوەی سوریا به دوای شەڕی یەكەمی جیهانییەوه درووستكراوی فرەنسایه و هەمیش لەبەر ئەوەی كه لەم پێوەندییەدا هاوئاهەنگییەكی زیاتر له نێوان ئەمریكا و فڕەنسادا هەیه، پێموایه فڕەنسا لەوه بەولا رۆڵێكی سەرەكیتر بگێڕێت. كوردیش له دوو رووەوه دەتوانێت زەمینه بۆ وەرگرتنی پشتیوانی زیاتر خۆش بكات: یەكەم پێداچوونەوەیەك به سیاسەته گشتییەكانی پ‌ك‌ك لەو بەشه له كوردستان و كرانەوەی سیاسی شیاو و بەشداریدانی هەموو هێز و حیزبەكانی رۆژئاوا له دەزگای سیاسی رۆژئاوادا، دووهەم خوێندنەوەیەكی نوێ له سەر ئێران و توركیا له لایەن حیزبەكانی رۆژئاوا و باشوور. من پێموایه داهاتووی رۆژئاوا زۆر گرێدراوی خوێندنەوەمان لەم دوو وڵاتەیه بۆیه ئەو خاڵەی دووهەم تەنانەت له سەر چۆنێتی تەعامولمان لەگەڵ وڵاتانی رۆژئاواش كاریگەر دەبێ.

“كشانەوەی خێرا و تەواوی هێزەكانی ئامریكا لە سوریا به دوور دەزانم”

خەڵك: وەك دەبینین هێزەكانی ئەمریكا لە سوریاوە بەرەو باشوری كوردستان پاشەكشە دەكەن، واتە لە هەرێمی كوردستان جێگیر دەكرێن، بوونی ئەم هێزانەی ئەمریكا لە باشوری كوردستان چ گرنگییەكی هەیە؟
كاوە ئاهەنگەری: هێشتا روون نییه كه ئەو هێزانه دەكشێنەوه یان جارێ لە سوریا دەمێننەوه. به باوەڕی من كورد له سوریا وەك هاوپەیمانێك بۆ ئەمریكا بەرانبەر ”داعش” گرینگی خۆی هەبووه و ئەمریكاش له هەوڵ و هیواكانی توركیا بەرانبەر به كورد له ناوچەدا ئاگایه، بۆیه كشانەوەی خێرا و تەواوی هێزەكانی ئامریكا به دوور دەزانم.

خەڵك: لەم هەلومەرجە نوێیەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا رەوشی كوردان لە چوار پارچەی كوردستان چۆن دەبینن، ئایا دۆزی كورد بەرەو پێشە یان روو لە پاشەكشەیە، هەندێك چاودێر دەڵێن كورد لە شەڕدا سەردەكەوێت، بەڵام لە گفتووگۆدا دەیدۆڕێنێت و شەڕی داعشیش بە نمونەی زیندوو دەهێننەوە، واتە دەگوترێت سەركردەكانی كورد لە چنینەوەی دەستكەوتەكانی شەڕ كە لەسەر دەستی رۆڵە ئازاكانی بە دیدێت، كارامە و لێهاتوو نین؟

كاوە ئاهەنگەری: به گشتی من دۆزی كورد له بەرەو پێشدا چوون دەبینم بەڵام خێرایی و چۆنایەتیی ئەم بەرەو پێشچوونە به شیاو و تەواو نابینم و نازانم.

خەڵك: لەم چەند ساڵەدا توركیا پەلیهاوێشتووە و هەژموونی كردووە بەسەر ئاڕاستەی رووداو و گۆڕانكارییەكان لە باشور، باكور، رۆژئاوای كوردستان، بەڵام پێتانوایە توركیا چ كاریگەرییەكی لە سەر رۆژهەڵاتی كوردستان هەیە، یان بە واتایەكی دیكە دەمهەوێت بڵێم پێگەی رۆژهەڵات و حزب و لایەنە سیاسییەكانی لە چوارچێوەی ئەم گۆڕانكارییە ناوچەیی و نێونەتەوەییانەدا چییە؟
كاوە ئاهەنگەری: توركیا ناتوانێت وەك سوریا و عێراق دەستوەردان له كاروباری ئێراندا بكات، به واتایەكی دیكە شوێندانەری توركیا له باشور و رۆژئاوادا دەگەڕێتەوه سەر دۆخی ئەو وڵاتانه و چەند و چۆنی رژێمی حاكم به سەر وڵات و دۆخی سیاسی و ئەمنیەتییەكەیان. بەڵام ئێران به تەواوی جیاوازه لەم نێوەدا. له لایەكی دیكەوه له سوریا و عێراق ساڵانێكه ئاڵۆزی و پشێوی له ئارادایه و حكومەتی ناوەندی دەسەڵاتی تەواوی به سەر وڵاتدا نەماوه و هەر بۆیەش توركیا ئەسپی تەماحی خۆی راحەتتر تاو دەدات، بەڵام له ئێران هەم دەسەڵاتێكی سەرەڕۆ و سەركووتكەری ناوەندی حاكمه و هەمیش بەرژەوەندی رژێمەكانی توركیا و ئێران لەسەر پرسی كورد هاوبەش و هاوشێوەن كە وابێت توركیا زۆر نیگەرانی كورد له ئێران نییه، لەوانەیه ئەگەر ئێران بكەوێته دۆخی عێراق یان سوریا و كورد و بزووتنەوەكەی ستاتوسێكی بەهێزتر و كاریگەرتر بەدەست بخات و توركیاش له سەر جێگای خۆی بمێنێت، ئینجا دەوڵەتی توركیا بكەوێته دژایەتی كورد له ئێرانیش.

خەڵك: لە هەڵوێستە نوێیەكانی ئەمریكا لە دژی ئێران هاوكات لەگەڵ جموجۆڵی حزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان لە چەند ساڵی رابردوودا تا چەند حزبە سیاسییەكانی رۆژهەڵات توانیوویانە كەڵك لە رەوشەكە وەربگرن یان بە كۆمەكی ئەمریكایی و رۆژئاوایی و لەلایەكی دیكەوە لە وڵاتانی كەنداو كەڵكیان وەرگرتووە بۆ بەرەوپێشەوەبردنی جموجوڵە سەربازی و مێدیاییەكانیان، یان خۆیان ببنە هێزێكی وا كە حسابیان بكرێت لە هاوكێشەكاندا؟
كاوە ئاهەنگەری: دیاره من هیچ ببەرپرسایەتی حیزبیم نییه بەڵام تا ئەو جێگایەی من ئاگادار بم، هیچ وڵاتێك هیچ یارمەتییەكی به هیچ حیزبێكی رۆژهەڵاتی بەگشتی و حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران به تایبەتی كه قۆناغی نوێی خەباتی دەست پێكردووەتەوه، نەكردووه و شتێكی ئەوتۆ له ئارادا نییه. بەڵام ئەوه روونه كه ” راسان” واتان قۆناغی نوێی خەباتی حدكا توانیوێتی سرنجی لایەنی غەیره ئێرانی بۆ لای خۆی رابكێشێت و گیانێكی به رۆژهەڵات بەخشیوه.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین