ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

كونەماسی، هەوارگەی گەشتیاری هاوین و زستان

سەیرانگای كونە ماسی.. فۆتۆ: ئامەد حەسەن

شارباژێڕ- ئامەد حەسەن

سەیرانگای كونە ماسی یەكێك لە سەیرانگا و هاوینە هەوارەكانی باشووری كوردستانە لە سنوری پارێزگای سلێمانی و هەڵكەوتوو لە باكوری پارێزگاكەیە لە دووری 30 كیلۆمەتر.

سەیرانگەی كوناماسی بریتییە لە گوندێك كە بەهۆی زۆری سەرچاوەكانی ئاو و فێنكی كەشوهەواكەی لە وەرزی هاویندا بووە بە سەیرانگا و ناوچەیەكی گەشتیاری بە درێژایی ساڵ و بە تایبەت بۆ وەرزی هاوین.


ساڵانە بەتایبەت لە وەرزی هاوین و بۆنەكانی نەورۆز و جەژنەكان و رۆژانی هەینیدا گەشتیارێكی زۆری نێوخۆیی و ئێرانی و گەشتیاری باشوور و نێوەڕاستی عێراق ڕووی تێ دەكەن.

چەند چەم و رووبارێكی ناوچەی شارباژێڕ لە كونەماسی یەك دەگرن و لقێكی سەرەكی رووباری زێی بچوك پێكدەهێنن، چەمی خێوەتە و مۆكەبە یەكدەگرن و دێنە كونەماسی، لەوێ چەمی باڵخێ ك لە دۆڵی جافایەتییەوە دێت تێكەڵی رووبارەكە دەبێت، هەروەها چەمی دۆڵبێشك لە ناوچەی شینكایەتییەوە دێت تێكەڵی رووبارەكە دەبێت.

ئەمە سەرباری ئەوەی لە نێو كونەماسی و لەكەناراوەكان دوو سەرچاوەی ئاوی سازگار و سارد هەن و ریَژەیەكی زۆر ئاویان هەیە، گرنگترینی ئەو دوو سەرچاوەیە ئاوی ئەشكەوتی كونەماسییە كە لە نێو ئەشكەوتەكەدا ئاوێكی زۆر دێتە دەرەوە و تێكەڵی رووبارەكە دەبێت.

ئەم ئەشكەوتە لە ساڵانی دەیەی رابردوو و پێشتریشدا لە وەرزی پایزدا یان لەسەرەتای وەرزی باران بارین و پەڵەدا بەهۆی زۆربوونی ئاوی رووبارەكە و قوڕاوبوونیەوە، ماسییەكی زۆر لە نێو سەرچاوەی ئاوی ئەشكەوتەكەدا كۆدەبووەوە بەهۆی روونی ئاوەكەوە، ئەمەش لەلایەن هاووڵاتیانی گوندەكانی سنورەوەكە كە (شەوانە لەوێ بۆ ماوەیەكی دیاریكراو دەمانەوە) بەشێوەیەكی یەكسان ماسییەكان دەگرت و دابەشیان دەكرد.
بەڵام لەم ساڵانەی دوایی رێژەی ئەو ماسیانە نەماون، بەهۆی كەمبونەوەی بەرهەمی ماسی لە روبارەكاندا بەهۆی راوكردن بەشێوەی نەشیاو.

 

راپۆرت

ساڵوەگەڕی بۆردومانكردنی قەڵادزێیە

خەڵك- بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 24ی نیسانی 2019 ساڵوەگەڕی بۆردومانكردنی شاری قەڵادزێیە لە دەڤەری پشدەر.

لە 24ی نیسانی 1974 شاری قەڵادزێ لەلایەن سوپای ڕژێمی عێراقەوە بۆردومان كرا و دەیان كەس بوونە قوربانی.

شاری قەڵادزێ نێوەندی قەزای پشدەرە و سەر بە پارێزگای سلێمانییە و ١٣٤ كیلۆمەتر لێییەوە دوورە، لە ڕۆژھەڵاتییەوە هاوسنووری ڕۆژهەڵاتی كوردستانە لەگەڵ شارەكانی سەردەشت و میراوایە، لە ڕۆژئاواشەوە ڕانیە، لە باكوورەوە شارەدێی قەسرێی سنووری چۆمانە و لە باشوورەوە شارەدێی بنگرد و ناوچەی مەرگە و سنووری ماوەت و شارباژێڕە.

وشەی قەڵادزێ ڕەنگە لە دوو وشەی قەڵا و دزێ پێكهاتبێت كە زێ ڕەنگە ئاماژە بێت بە ڕووباری زێی بچووك كە لە نزیكی ئەم شارەدایە، قەڵادزێ لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا ناوی حەمیدیە بوو كە بە ئیفتیخاری عەبدولحەمیدی دووەم ئەم ناوەی لێندرابوو.

قەڵادزێ لەم گەڕەكانە پێكدێت (خانەقا، ئاشتی، ئازادی، گربداخ، ئیمام قاسم، ڕاپەڕین، بابان، نەورۆز، كۆڕەو، ساوێن، مەشخەڵان، شەهیدان، مامەندە، باخان، فەرنبەران، بنارو چوارچرا).

قەڵادزێ لە ساڵی ١٩٤٨ دەبێت بە قەزا، لە ٢٤ی نیسانی ١٩٧٤دا لە لایەن ڕژێمی بەعسەوە بۆردومان دەكرێ، كە زانكۆی سلێمانی ئەو كات بۆ قەڵادزێ گوێزرابووەوە، بووە ھۆی شەھید كردنی 163 كەس و برینداركردنی نێزیك بە 200 كەسی دیكە.

لە ٢٤ی نیسانی 1984 بۆ یەكەم جار لە كوردستاندا دانیشتووانی شارەكە ڕادەپەڕن دژ بە حكوومەتی ئەو كات لە دوای 10 ساڵ لە بۆردومانی شارەكە و جارێكی دیكە خەڵكی شارەكە دەكەونەوە بەر شاڵاوی ڕژێمی پێشووی عیراق، لە ساڵی ١٩٨٩ دانیشتوانی پشدەر ڕادەگوێزرێن بۆ ئۆردوگاكانی بازیان و خەبات و چەند ناوچەیەكی دیكە.

شارەدێكانی قەزای پشدەر بریتین لە ناوەندی شاری قەڵادزێ، سەنگەسەر، ژاراوە، ھێرۆ، ئیسێوە، ھەڵشۆ‌.

٢٨٤ گوندیش لە خۆی دەگرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

پلەكانی گەرما بەرزدەبنەوە
كەشوهەوای ڕۆژی هەینی ڕاگەیەندرا

 

خەڵك- بەشی هەواڵ
كەشناسی عیراق پێشبینییەكانی بۆ دۆخی كەشوهەوای ئەم هەفتەیە بڵاودەكاتەوە و ڕایدەگەیەنێت، ئاڕاستەی با دەگۆڕێت و پلەكانی گەرما بەرزدەبنەوە.

دەستەی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی عیراق لە ڕاپۆرتێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، سبەینێ‌ چوار شەممە لە ناوچەكانی هەرێمی كوردستان و ناوەڕاست و باشووری وڵات ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ بوونی هەندێك پەڵەهەور و لەهەمان كاتدا پلەكانی گەرما بەرزدەبنەوە.

ڕاشیگەیاندووە، ڕۆژانی پێنج شەممە و هەینی بە هەمان شێوە پلەكانی گەرما ڕوو لە بەرزبوونەوە دەكەن و ئاسمان ساماڵ دەبێت و كەشوهەوا ئاسایی دەبێت.

سەبارەت بە سەرەتای هەفتەی داهاتوو، كەشناسی عیراق پێشبینی كردووە، كە ڕۆژی شەممە ئاسمان بگۆڕێت بۆ نیمچە هەور لە زۆربەی ناوچەكانی وڵات و دواتر ببێتە هەوری تەواو، بەڵام پلەكانی گەرما وەك خۆیان دەمێننەوە و ئاڕاستەی با و خێراییەكەی دەگۆڕدرێت.

لە دوو ڕۆژی ڕابردوودا شەپۆلێكی بارانی بەلێزمە ناوچەكانی عیراق و هەرێمی كوردستانی گرتەوە و لە ناوچە شاخاوییەكان بەفر باری.

هاوكات، بەپێی پێشبینییەكانی كەشناسی هەرێم، سبەینێ‌ چوار شەممە لە سەرجەم شارەكانی هەرێمی كوردستان ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ هەندێك پەڵە هەور.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

” خاڵییە لە پەیامی ڕاگەیاندن و نیشتمانی”
دوای 121 ساڵ مێدیای كوردی لە پاشەكشەیەكی گەورەدایە

سلێمانی ـ نزار جەزا

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی ڕۆژی ڕۆژنامەوانی كوردییە و 121 ساڵ تێپەڕدەبێت بەسەر دەرچوونی یەكەم ڕۆژنامەی كوردی بە ناوی كوردستان لە 22ی نیسانی 1898 لە قاهیرە لەلایەن میغداد مەدحەد بەدرخانەوە.

بە ڕای شارەزایان و كارناسانی مێدیایی، ئێستا ڕاگەیاندنی كوردی ئەگەرچی لە ڕووی زۆربوونی ژمارەی دەزگە مێدیاییەكان و تەكنۆلۆژی و تەكنیكییەوە پێشكەوتوون، بەڵام لە ڕووی پەیام و نێوەڕۆكەوە لە خراپترین ئاستیدایە.

ئەو شارەزایانە، هۆكاری پاشەكشەی مێدیای كوردی لە قۆناغی ئێستادا دەگێڕنەوە بۆ نەبوونی مێدیایەكی پڕۆفیشناڵ و پێشەیی پشتبەستوو بە بنەماكانی كاری ڕۆژنامەوانی، بەڵكو ئەوەی هەیە مێدیایەكە كار بۆ حزب و بەرپرسە باڵاكانی دەكات، هەموو بنەمایەكی كاركردن لەو چوارچێوەیەدا دەبیننەوە، بۆیە كەشێكی حیزبی و كەسی هەژموونی بەسەر كاركردنی دەزگە مێدیاییەكانی باشوری كوردستان و بگرە پارچەكانی دیكەی كوردستانیش لەنێوخۆ و دەرەوەی وڵاتدا كردووە.

مامۆستایەكی زانكۆ ڕایدەگەیەنێت، ڕاگەیاندنی كوردی لەقەیرانی شووناس و خاڵیبوونی پەیامی ڕاگەیاندن لە مۆركی نیشتیمانی و پەیامی نیشتیمانیدایە.

هێرش ڕەسووڵ، پسپۆڕی ئێتیك و یاسای ڕاگەیاندن بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، ئەگەر خوێندنەوەیەكی ورد و بابەتی و جدی و زانستی بۆ بارودۆخی ئەمڕۆی ڕاگەیاندنی كوردی بكەن، ئەوا دەردەكەوێت ڕاگەیاندنی كوردی لەقەیرانی شووناس و خاڵیبوونی پەیامی ڕاگەیاندن لە مۆركی نیشتیمانی و پەیامی نیشتیمانیدایە.

ئەوەشی خستەڕوو، بەداخەوە ڕاگەیاندن پاشەكشەی كردووە، بەراورد بە چەند ساڵی ڕابردوو لەڕووی ئاڕاستەی كاركردن و ئازادی و بەرپرسیارێتی و بنەماكانی پیشەییەوە.

لەبارەی هۆكاری پاشەكشەی ڕاگەیاندنی كوردی ناوبراو باسی لەئەوەكرد، هۆكارەكان زۆر و فرەلایەنن، بەنمونە كاریگەری دۆخە سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی و كلتووری و ئایینییەكەیە، بەجۆرێك بارودۆخی سیاسی ناو هەرێم و ناكۆكی نێوانی هەولێر و بەغدا و ناكۆكی نێوان لایەنە سیاسییەكان و ناكۆكی نێوخۆی حزبی، هەروەها تەنگەژە ئابوورییەكە و دابەشبوونی فەرهەنگی و ئاستی زانكۆ و پەیمانگەكان و لاوازی پیشەیی هۆكارن، بەهەمانشێوە مێدیاكاران لەئاستێكی زۆر خراپی پیشەییدا كاردەكەن و لایەنی ئاكاری پیشەیی و یاسا و پڕۆفیشناڵیان فەرامۆشكردووە.

ئەو مامۆستایەی زانكۆ ڕوونیكردەوە، ئەركی بەرەوپێشخستنی دۆخی ڕاگەیاندنی كوردی لەسەر شانی پەڕلەمان و دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم و حكومەت و وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی سیڤیل و زانكۆ و پەیمانگەكان و ئەكادیمیاكان و ڕۆژنامەوانانە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان