ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

چەك ئاسایشی كۆمەڵایەتی هەرێم دەخاتە مەترسییەوە

خەڵك-ئارام سەردار

دوێنێ ئێوارە لەگەڕەكی مامزاوا لەسەر كۆتر دوو كەس كوژران كە كوڕو باوكێك بوون هاوكات سێ كەسی تریش بریندار بوون، دەستەی مافی مرۆڤیش داوا لەهێزە ئەمنییەكان دەكات رێكارە پێویستەكان توندتر بكرێن لەبەرامبەر ئەو چەكە زۆرەی لەدەستی هاوڵاتیاندایە.

محەمەد گۆمەشینی وتەبێژی دەستەی سەربەخۆی مافەكانی مرۆڤ لەهەرێمی كوردستان بە(خەڵك)ی راگەیاند، بەداخەوە ئەوەی دەستەكەمان كە دەمێكە هاواری بۆ دەكات دیاردەی چەكداری بەردەوامە و رووداوەكانی كوشتن و تەقەكردن و خۆكوشتن بوونی هەیە، ئەمە ئەوەمان پێدەڵێت كە حاڵەتەكانی بوونی چەك لەدەستی هاووڵاتی و بردنەوەی چەك لەلایەن كارمەندانی هێزە ئەمنییەكان بۆ ماڵەوە هۆكار گەلێكن بۆ ئەم رووداوانە.

وتیشی “رۆژ نییە هەواڵێك بڵاونەبێتەوە لەسەر رووداوەكانی كوشتن، ئەمەش وێڕای ئەوەی هەرێمی كورستان هیچ رۆژێك بەبێ تەقەكردن بەڕێ ناكات و خەڵك گوێبیستی تەقەكردن نەبێت، بەتایبەت لەدوای كاتژمێر ١٢ی شەو گوێبیستی تەقەی زۆر دەبیت كە نائاساییە ئەمەش نیشانەی ئەوەیە چەك زۆرە لەدەستی هاووڵاتی، چونكە ئەو تەقانەی دەكرێن هێزە ئەمنییەكان نین، بەر لەدوو رۆژ لەشەقامێكی هەولێر دووكەس لەسەر رووداوێكی هاتووچۆ پێكنەهاتن تەلەفۆنیان دەكرد بۆ كەسوكاریان كە بەچەكەوە بێن، بەڵام ئێمە كەوتینە بەین و كێشەكەمان چارەكرد، ئەگەر نا كێشەی گەورەی لێ دەكەوتەوە”.

ئەوەشی خستەڕوو “ئێمە جەخت دەكەینەوە لەسەر بەردەوامی هەڵمەتی هۆشیاری، بەڵام دڵنیاشتان دەكەمەوە ئەو هەڵمەتانە سودی نیەی بەهیچ شێوەیەك بەقەد ئەوەی مەفرەزەكانی پۆلیس و ئاسایش لەشوێنەكان لەناكاو بن و پشكنین بكەن بۆ ئوتومبێلەكان بەتایبەت جام رەش و هەڵگرانی تابلۆی بیانی، چونكە ئەگەر پشكنین بكەی لەتەواوی شارەكانی هەرێم رەنگە لە ١٠ تەكسی ٥ تەكسی چەكی لەلابێت، بۆیە دەبێـت رێكارەكان توندتر بكرێن، ئەم رووداوانەش قسەكانی ئێمەی سەلماندووە كە چەكێكی زۆر لەدەستی هاووڵاتیاندایە”.

لای خۆشیەوە رێدار ئەمین پزیشكی پسپۆڕی نەخۆشییە دەروونییەكان نوسینێكدا باس لەوەدەكات “چەندین ساڵ پێش ئێستا لە لیژنەی موڵەتی چەك هەڵگرتن بووم، زۆر دژی چەك هەڵگرتن بووم، زۆر كەم واژۆم دەكرد، خەڵكێكی زۆر گلەییان دەكرد، كە بۆچی مۆڵەتیان پێنادەم، لەوانەش چەرەزات فرۆش، شەكەرات فرۆش، جلوبەرگ فرۆش، بێ ئیش، گەنجی هەژدە ساڵان، چەرچی پیشانگای ئۆتۆمبێل، شوان (داوای دەمانچەیان دەكرد، دەیانگوت كلاشینكۆف بەزەحمەت هەڵدەگیرێت)، ژمێریاری كۆمپانیا (كە دەبوایە ئەو چەك هەڵنەگرێت، بەڵكو كۆمپانیا پاسەوان دابنێ)، قوماش فرۆش……زۆر كەسی تر داوای مۆڵەتی چەكیان كردووە”.

دەشڵێت “ئەوەندە خەڵك داوای چەكی دەكرد، وام دەزانی لە تەكساسم، نەك هەولێر، ئەمە لە كاتێكدا هەولێر یەكێكە لە شارە ئارامەكانی جیهان، بۆیە من كە ڕێگریم لە چەك دەكرد، دەمزانی دەرەنجامی خراپی لێدەكەوێتەوە، لە هەستكردن بە پرسیاریەتیم بوو، ئەگەر مەسەلەی چەك هەڵگرتن تەسك نەكرێتەوە، چاوەڕیی تاوانی زیاتر بن”.

هاكات پارێزەر رێبین سەباح سەبارەت بەدیاردەی چەكداری و كوشتن و خۆكوشتن بە(خەڵك)ی راگەیاند “یەكێك لە هۆكارە سەرەكییەكانی دوبارەبوونەوەی ئەو حاڵەتانەی كوشتن لە هەرێمی كوردستان بە گشتی و شاری هەولێر بە تایبەتی بەر بڵاوی دیاردەی قێزەوەنی چەكدارییە لە نێو هاووڵاتیاندا كە چەندین ساڵە لەلایەن خەڵكی دڵسۆزو خەمخۆرەوە هەوڵ بۆ ئەمە دەدرێ، كە ئەم دیاردەیە ئەگەر بنەبڕیش نەكرێ، ئەوا سنوردار بكرێت، تاوەكو بتوانرێ ڕێژەی ئەو كوشتن و شەڕانەی لە ئەنجامی بوونی دیاردەی چەكداری ڕوو دەدەن، سنوردار بكرێن، ئەوەی جێگای داخە تاوەكو ئێستا ئەو دیاردە قێزەونە هەر بەردەوامە”.

دەشڵێت “لە دوا حاڵەتیشدا دوێنی شەوی بەرواری ۲۰۱۸/۱/۱۲ لە ئەنجامی كێشەی دوو بنەماڵەی درواسێی یەكتر كە چەك لەو كێشەیە بەكارهێنرا دوو هاووڵاتی كوژران و سێی تریش بریندار بوون، بۆیە پێویست دەكات لای هەر هەمووان فشارێكی گەورە لە ڕێگای ئەنجامدانی كارو چالاكی مەدەنی و چەندەها هەوڵی هۆشیاركردنەوەی هاووڵاتیان بۆ ئەم پرسەو ناردنی یاداشتی داواكاری بۆ سەرۆكایەتی داواكاری گشتی بۆ مەبەستی ڕێگەگرتن لەو دیاردەیە بكرێت”.

ئاشكراشیكرد “وەك پارێزەرێك لەگەڵ چەند پارێزەرو چالاكوانێكی مەدەنی بۆ سبەی بەرواری ۲۰۱۸/۱/۱٤ یاداشتێكی داواكاری بۆ مەبەستی ڕێگەگرتن لە دیاردەی چەكداری و هەبوونی چەك لە ناو ماڵان بۆ سەرۆكایەتی داواكاری گشتی دەنێرین بەو هیوایەین لەو ڕێگایەوە بتوانرێ ئەگەر نەتوانرێ ڕێگری تەواویش لەو دیاردەیە بكەین ئەوا سنورداری بكرێت”.

راپۆرت

ئۆج ئالان، دوای 20 ساڵ لە دەستگیركردنی
خۆپیشاندان و مانگرتنەكان بۆ ئازادكرنی بەردەوامن

خەڵك-بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 20 ساڵە بەسەر دەستگیركردنی عەبدوڵڵا ئۆج ئالان تێپەڕ دەبێت و لە ژمارەیەك وڵات خۆپیشاندان و گردبوونەوە بۆ ئازادكردنی ئەنجام درا.

 

خۆپیشاندان و مانگرتن بۆ ئازادكردنی ئۆج ئالان دەكرێت
بەپێی زانیارییەكان لە هەرێمی كوردستان و توركیا و چەند وڵاتێكی دیكە ژمارەیەك لە ئەندام و هەواداری پەكەكە و عەبدوڵڵا ئۆج ئالان مانیان گرتووە و تا ئێستاش هیچ بەرپرسێكی توركیا بەدەم داواكاری ئەو كەسانەوە نەڕۆیشتووە و ئەمڕۆ هێزەكانی توركیا ڕێگرییان لە پەڕلەمانتارانی هەدەپەو ژمارەك هاووڵاتی گرت كە سەردانی لەیلا گیوفەن بكەن كە نزیكەی 100 رۆژە مانی گرتووە.


هاوكات لە هەرێمی كوردستانیش لە شارەكانی هەولێر و سلێمانی خۆپیشاندان بۆ پشتگیری لە ئازادكردنی ئۆج ئالان ئەنجام درا.

 

عەبدوڵڵا ئۆج ئالان كێیە؟
عەبدوڵڵا ئۆج ئالان لەدایكبووی ٤ی نیسانی ١٩٤٨ لە دێی ئامەرای قەزای خەلفەتێی سەر بە شاری ئورفا ڕحا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی توركیا، سەركردەی پارتی كرێكارانی كوردستانە.

ناوبراو ئالان كۆلێجی زانستی سیاسی لە زانكۆی ئەنقەرە خوێندووە، بەڵام تەواوی نەكردووە و گەڕاوەتەوە بۆ دیاربەكر، ھەستی نیشتمانی و كوردایەتی كاری تێكردووە و بۆی تێكۆشاوە تا لە ساڵی ١٩٧٨ پارتی كرێكارانی كوردستانی دامەزراندووە، ئەم پارتە لە ساڵی ١٩٨٤ دەستی كرد بە كاری چەكداری لەناو توركیا و ئێران و عیراق بە مەبەستی دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردی.

 

دەستگیركردن و دادگاییكردنی
تاكو ساڵی ١٩٩٨ ئۆج ئالان لە وڵاتی سووریا بوو، پاش ئەوەی پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و سوریا تێكچوو، توركیا ھەڕەشەی لە سوریا كرد بەوەی پشتگیری لەم پارتە دەكات، بۆیە سوریا ئۆج ئالانی ناچار كرد سوریا جێبھێلێت بێ ئەوەی بیداتە دەست دەسەڵاتدارانی توركیا، پاشان ڕوویكردە ڕوسیاو دواتر ڕوویكردە چەند وڵاتێكی دیكە لەوانە ئیتالیا و یۆنان، لە ساڵی ١٩٩٨ لەوكاتەی لەوكاتەی لە یۆنان بوو، حكومەتی توركی داوای ڕادەستكردنەوەی ناوبراوی كرد و لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ لە كینیا دەستگیر كرا، ئەویش لە پڕۆژەیەكی چەكداری ھاوبەش لە نێوان دەزگاكانی “سی ئای ئەی”ئەمریكایی و “ئێم ئای تی”توركی و “موساد”ی ئیسرائیلی، پاشان لە رێگەی ئاسمانەوە گوازرایەوە بۆ توركیا بۆ دادگاییكردنی.

دروستكردنی پەكەكە
ئۆج ئالان لە ساڵی ١٩٧٨ لە گوندێكی باكووری كوردستان پارتی كرێكارانی كوردستانی دروست كردووە و یەكەم كۆنگرەی لە ڕۆژی ٢٧/١١/١٩٧٨ لە گوندی فیسی سەر بە قەزای لیجە لە پارێزگای ئامەد لە باكوری كوردستان بەستووە و تا ئێستاش 11 كۆنگرەی بەستووە.

پەكەكە ئێستا لەژێر چەتری كۆما جڤاكێن كوردستان (كەجەكە) كار دەكات و شێوەی بەڕێوەبردنی سیستمی هاوسەرۆكایەتییە، ستراتیژیی ئێستای پەكەكە كۆنفیدڕاڵیزمی دیموكراتیكە و بەپێی ئەو ستراتیژە هەموو گروپ، پێكهاتە، ئایین و نەتەوە جیاوازەكان دەتوانن بەپێی تایبەتمەندییەكانیان خۆیان بەڕێوە ببەن.

بارەگای سەرەكی ئێستای سەركردایەتی پەكەكە لە زنجیرە چیاكانی قەندیلە و ئەو ناوچانەی لە ژێر دەسەڵاتی پەكەكەدان و لەلایەن پەكەكەوە بە ناوچەكانی پاراستنی میدیا دەناسرێن و ڕووبەری ئەو ناوچانەش زیاتر لە ٢٠ هەزار كیلۆمەتر چوار گۆشە دەبێت.

بەپێی زانیارییەكان، مەزەندە دەكرێت پەكەكە زیاتر لە ١٤ هەزار گەریلای لە شاخدا هەبێت، كە لە چوارچێوەی هێزەكانی پاراستنی گەل (هەپەگە)دا ڕێكخراون و لەلایەن موراد قەرەیلانەوە سەرپەرشتی دەكرێت.

ژمارەیەك لە حزبە كوردستانییەكان بە دۆست و هاوپەیمان و هاوئایدۆلۆژی لەگەڵ پەكەكە دەناسرێن كە بریتین لە پەیەدە، تەڤگەری ئازادی، پژاك، كۆدار و هەدەپە، دەبەپە، كەجەدە، كۆنگرەی گەل، دەتەكە و كەژەئا و هێزە سەربازییەكانی یەپەگە، یەبەشە، یەپەژە، یەرەكە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ساڵانە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەست دەدەن

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەپێی ڕاپۆرتێك كە لەلایەن رێكخراوی “منداڵان رزگاربكەن save the children”، ساڵانە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییە چەكدارییەكان لە جیهاندا، زیاتر لە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەستدەدەن.

لە راپۆرتەكەدا كە لە پەراوێزی كۆنگرەی ساڵانەی ئاسایش لە میۆنیخ بڵاوكرایەوە هاتووە”لانی كەم 550 هەزار منداڵی ساوا لەماوەی ساڵانی 2013و 2017 لەو دە وڵاتەدا كوژراون كە گەورەترین زیانیان بەهۆی جەنگەوە بەركەوتووە، ئەمەش بەهۆی برسێتی یان كەمی پاكژی یان نەبوونی چاودێری تەندروستی یان بێبەشبوون لە پێویستییە سەرەكییەكانی ژیان”.

بەپێی راپۆرتەكە”گەر منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵانیش بخرێنە سەر ئەو ژمارەیە لەهەمان ماوەدا، ئەوا ژمارەی منداڵە كوژراوەكان بۆ 870 هەزار منداڵ بەرزدەبێتەوە، رێكخراوەكەش پێشبینی دەكات لە واقیعدا ژمارەكە زۆر لەوە زیاتر بێت”.

راپۆرتەكە لە زاری هێلی تۆرنینگ- شمیت، بەرپرس لە رێكخراوەكە بڵاویكردۆتەوە:”رۆژانە ژمارەیەكی زۆر لە منداڵان ڕووبەڕووی هێرشی بەكۆمەڵی چەكداری و ئەو هێزە چەكدارانە دەبنەوە كە رێز لە یاسا و بەڵێننامە نێودەوڵەتییەكان ناگرن”.

تۆرینگ-شمیت پێیوایە”كاتێك یاساكانی جەنگ پێشێل دەكرێن، پێویستە كۆمەڵی نێودەوڵەتی هەڵوێستی رون بێت و لێبوردەیی نەنوێنێت بەرانبەر بە پێشلكارەكان و لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بكات”.

هەر لە راپۆرتەكەدا هاتووە”نزیكەی 420 ملیۆن منداڵ، واتا 18%ی منداڵانی جیهان، لە ساڵی 2017 لە ناوچە زیانلێكەوتووەكانی جەنگدا ژیاون، ئەمەش بەراورد بە ساڵی پێشتر 30 ملیۆن منداڵ زیادی كردووە”.

ئەو دە وڵاتەی لە راپۆرتەكەدا ناوییان هاتووە و تێیاندا منداڵان ڕووبەڕووی كوشتن بونەتەوە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییەكان، بریتین لە ئەفغانستان، یەمەن، سودانی باشوور، كۆماری ئەفریقای ناوەند، كۆنگۆی دیموكرات، سوریا، عیراق، مالی، نەیجەر، نەیجیریا، و سۆماڵ”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە

خەڵك- ڤیان حەسەن

ئەمڕۆ 13 ی شوباتی 2019 ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە، كە لەلایەن ڕێكخراوی پەروەردە و زانست و كلتور- یونسكۆ-وە، دیاریكراوە.

هۆكاری دیاریكردنی ئەو ڕۆژە بە ڕۆژی جیهانیی ڕادیۆ، دەگەڕێتەوە بۆ 71 ساڵ بەر لە ئێستا، كە لەو ڕۆژەدا و لە ساڵی 1946 ئێزگەی ڕادیۆی نەتەوە یەكگرتووەكان دەستی بە پەخش كردووە.


بۆ یەكەم جار یادی ئەو ڕۆژە، لە ساڵی 2011 لەلایەن ئەكادیمیای ئیسپانیا بۆ ڕادیۆ كرایەوە و دواتریش لە ساڵی 2012دا كۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكان، ڕۆژەكەی بە فەڕمی بە ڕۆژی ڕادیۆ ناساند.

ڕۆژەكەش هاوكاتی یادكردنەوەی ئەو ڕادیۆیەی نەتەوەیەكگرتووەكانە لە ساڵی ١٩٤٦دا، بە ئامانجی زیندووكردنەوەی ئەو ڕۆژە و هۆشیاریی دەربارەی بەهای ڕادیۆ و باشكردنی هاوكاریی نێودەوڵەتیی لە نێوان ئێزگەكاندا، هەروا هاندانی دروستكارانی بڕیار بۆ پێشكەشكردنی زانیاری لە ڕێگەی ئێزگەكانەوە.

لە ئێستاشدا، دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە سەدەیەك بەسەر دروستكردنی ڕادیۆدا و لە ڕۆژی جیهانیی ئامڕازە كاریگەرەكەی ڕاگەیاندندا، میدیای بیستراوی كوردی لە هەرێمی كوردستاندا پێویستیی بە پێداچوونەوەی وردی زانستی هەیە، بە جۆرێك لەگەڵ گیانی سەردەم و ژیانی دیموكراسی و پێداویستییەكانی كۆمەڵی كوردیدا یەكانگیر بێت.

لە هەرێمی كوردستانیشدا ئێستا ڕادیۆیەكی زۆری نێوخۆیی و هەرێمی هەن، ڕادیۆی (خەڵك)یش یەكێك لە ڕادیۆ هەرێمییەكانە و لە سەرانسەری هەرێمی كوردستان پەخشی بەرنامەكانی دەكات.
ڕادیۆی (خەڵك) ڕووماڵی ڕووداوە نێوخۆیی و هەرێمی و جیهانییەكان دەكات بە شێوەیەكی پیشەییانە و بێلایەنانە، وێڕای ژمارەیەك بەرنامە لە بوارە جیاوازەكان و پەخشكردنی گۆرانی و مۆسیقای ڕەسەنی كوردی بۆ گوێگرەكانی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین