ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

كاوە ئاهەنگەری: ئەمریكا بۆ كشانەوە لە سوریا راوێژی بە باشور و رۆژئاوای كوردستان كردووە

كاوە ئاهەنگەری شرۆڤەكاری سیاسی

خەڵك- ئامەد حەسەن

شرۆڤەكارێكی سیاسی ئاماژە بەوە دەكات، كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا به بێ هاوئاهەنگی زلهێزەكانی دیكەی وەك فرەنسا نەبووه و بگره لەم نێوەدا هەندێك راوێژ به رۆژئاوا و باشوری كوردستانیش كراوە.
كاوە ئاهەنگەری شرۆڤەكاری سیاسی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) ئاماژە بەوەش دەكات، بە وردبوونەوە لە تازەترین هەڵوێستی ئەمریكا لەزاری جۆن بۆڵتنەوە دەردەكەوێت كە توركیا ناتوانێت بە خواستی خۆی چاو لە سوریا و كوردستان بەتایبەتی ببڕێت.
ناوبراو دەشڵێت “ئەردۆغان بە دیقەتی زۆرترەوە مامەڵە لەگەڵ رەوشەكەدا دەكات و لەشكركێشی بەرفراوان بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان ناكات”.

خەڵك: بە ڕای ئێوە كشانەوەی هێزەكانی دەوڵەتی ئەمریكا لە سووریادا بە چ ئامانجێكە، كە ترەمپ بە پێچەوانەی پێشبینییەكانەوە بڕیاری كشانەوەیدا لە حاڵێكدا چاوەڕێی ئەوە دەكرا لە ئایندەدا ئەمریكا زۆرتر پێگەی خۆی قایم بكات و تەنانەت ئەوە دەگوترا كە واشنتن بنكەی ئەنچەرلیكی توركیاش دەگوازێتەوە بۆ رۆژئاوای كوردستان؟
كاوە ئاهەنگەری: من پێموانیه كه به پێچەوانەی پێشبینییەكان بووبێت، چوونكه هیچ كات به شێوەی رەسمی باس له هیچ پلانێك نەكراوه، بەڵام ئیدارەی ترەمپ هیچ كات ئەوەی نەشاردووەتەوه كه له دۆخی سوریه رازی نەبووه و وەك كارەساتێك ناوی بردووه. بەڵام ئەوەش پێویسته بڵێین كه ئەمریكا یەك فاكتۆر یان بكەری شوێندانەر لەو پانتایەدا نەبووه و نییه و ناشتوانێ له چەند لاوه هاوكات رۆڵگێڕی بكات. من وای بۆدەچم كه كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا به بێ هاوئاهەنگی زلهێزەكانی دیكەی وەك فرەنسا نەبووه و بگره پێموایه لەم نێوەدا هەندێك راوێژ به رۆژئاوا و باشوری كوردستانیش كرابێ.


“تازەترین هەڵوێستی ئەمریكا به ئێمه دەڵێت كه توركیا ناتوانێ به مەیلی خۆی چاو له سوریا به گشتی و كوردستان به تایبەتی بكات”

خەڵك: هەڕەشەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا پاشەكشەی پێوە دیارە لەدوای بڕیارەكەی ترەمپ، ئایا خوێندنەوەتان بۆ هەڵوێستی ئەنقەرە چۆنە لە دوای كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریادا، ئایا سووردەبێت لەسەر لەشكركێشی بۆ رۆژئاوای كوردستان؟
كاوە ئاهەنگەری: تازەترین هەڵوێستی ئەمریكا كه له زمانی جۆن بۆڵتنەوه بڵاوكراوەتەوه به ئێمه دەڵێت كه توركیا ناتوانێ به مەیلی خۆی چاو له سوریا به گشتی و كوردستان به تایبەتی بكات. بۆیه به باوەڕی من هەم له رووی باڵانسی هێز له ناوچەدا و هەم ستاتووسی توركیا له ناوچەدا، ئەردۆغان به دیقەتی زیاترەوه مامەڵە بكات و لەشكركێشی بەرین بۆ سەر رۆژئاوا نە تەنیا بە كردار نەكات بگره چیتر باسیشی لێوە نەكات. پێویسته ئەوەش بڵێم كه لێرەدا چەند و چۆنی مامەڵەی پارتی كرێكارانی كوردستان واته پەكەكە و پارتەكانی سەر بە پەكەكە له رۆژئاواش شوێندانەر دەبن له چەندوچۆنی مامەڵەی توركیا لەگەڵ رۆژئاوا. لێرەدا پێموایه كه ئەمریكا راشكاوانەتر لەگەڵ توركیا و رۆژئاوا بكەوێته گفتوگۆ.

“ئەگەر پاراستنی رۆژئاوا له لایەن ئەمریكاوه جیدی بێتەوه، ئەوه هێرش لانیكەم بۆ ماوەیەك بۆ سەر بنكەكانی پەكەكە له قەندیل و رۆژئاواش جیدیتر دەبێتەوه”

خەڵك: ئایا دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەری كوردانی رۆژئاوا چارەنووسی چ دەبێت لە نێوان ململانێی ئەمریكا و روسیا و توركیا و ئێران و سوریادا بەتایبەت لە دوای كشانەوەی ئەمریكا ؟
كاوە ئاهەنگەری: وەكی دەبیستین و دەبینین ئەمریكا تا رادەیەك له سەر بڕیاری پاراستنی كوردەكان ساغبووەتەوه، بۆیه لانیكەم دەتوانم بڵێم كه خوڵقانی كارەساتی مرۆیی پێش‌بینی ناكەم و ئەگەری روودانی كارەسات زۆر كەم دەبینم، بەڵام لەوانەیه ململانێی نێوان رۆژئاوا به هۆی پەكەكە و توركیا چ له رۆژائاوا به گشتی و سنوورەكانی رۆژئاوا و توركیا و قەندیل به تایبەتی ، خێراتر و تووندتر بێتەوه. ئەگەر پاراستنی رۆژئاوا له لایەن ئەمریكاوه جیدی بێتەوه، ئەوه هێرش لانیكەم بۆ ماوەیەك بۆ سەر بنكەكانی پەكەكە له قەندیل و هەندێك بنكەی نیزامی ناوبراو له رۆژئاواش جیدیتر دەبێتەوه.


“رەوشی سوریا بەرەو جێگیربوونی هێزی فڕەنسایی یان ئاشتی پارێزی نەتەوە یەكگرتووەكان دەڕوات لەبری هێزی وڵاتانی عەرەبی”

خەڵك: بەپێی هەندێك سەرچاوەی هەواڵ و رۆژنامەوانی ترەمپ بە نیازە كە هێزی عەرەبستانی سعوودی و ئیماراتی و میسری لە شوێنی هێزەكانی ئەمریكا جێگیر بكات لە سوریادا، ئایا تا چەند پێتانوایە ئەمە دەبێتەهۆی زەمینەسازیی بۆ بەیەكدادانی ئەو وڵاتە عەرەبییانە لەگەڵ توركیا و ئێراندا كە ناكۆكی قوڵیان لە نێودایە؟
كاوە ئاهەنگەری: من پێموایه ئەوه سەر ناگرێت، زیاتر بەرەو ئەوه دەچێت هێزی فرەنسایی یان ناتۆ یان هێزی ئاشتی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان لەوێ جێگیر بكرێن تا هی ئەو وڵاتانەی نێوت هێنان. چونكه به جێگیربوونی هێزی ئەو وڵاتانه وەك له پرسیارەكەشتدا ئاماژەت پێ‌كردووه، ئێران و توركیا دەخاته جووڵه و باڵانسەكە زیاتر تێك دەچێت و ناوچه و دۆخەكە ئاڵۆزتر دەبێت.

“پێموایه فڕەنسا لەوه بەولا رۆڵێكی سەرەكیتر بگێڕێت. كوردیش له دوو رووەوه دەتوانێت زەمینه بۆ وەرگرتنی پشتیوانی زیاتر خۆش بكات”

خەڵك: هەڵوێستی فڕەنسا چۆن لێك دەدەنەوە لە حاڵێكدا كە فرەِنساییەكان گوتوویانە كە ئەوان پشتیوانی لە كوردانی رۆژئاوا دەكەن، تا چەند كورد كەڵك لەو پشتیوانییەی پاریس وەردەگرن؟
كاوە ئاهەنگەری: هەم به حوكمی ئەوەی سوریا به دوای شەڕی یەكەمی جیهانییەوه درووستكراوی فرەنسایه و هەمیش لەبەر ئەوەی كه لەم پێوەندییەدا هاوئاهەنگییەكی زیاتر له نێوان ئەمریكا و فڕەنسادا هەیه، پێموایه فڕەنسا لەوه بەولا رۆڵێكی سەرەكیتر بگێڕێت. كوردیش له دوو رووەوه دەتوانێت زەمینه بۆ وەرگرتنی پشتیوانی زیاتر خۆش بكات: یەكەم پێداچوونەوەیەك به سیاسەته گشتییەكانی پ‌ك‌ك لەو بەشه له كوردستان و كرانەوەی سیاسی شیاو و بەشداریدانی هەموو هێز و حیزبەكانی رۆژئاوا له دەزگای سیاسی رۆژئاوادا، دووهەم خوێندنەوەیەكی نوێ له سەر ئێران و توركیا له لایەن حیزبەكانی رۆژئاوا و باشوور. من پێموایه داهاتووی رۆژئاوا زۆر گرێدراوی خوێندنەوەمان لەم دوو وڵاتەیه بۆیه ئەو خاڵەی دووهەم تەنانەت له سەر چۆنێتی تەعامولمان لەگەڵ وڵاتانی رۆژئاواش كاریگەر دەبێ.

“كشانەوەی خێرا و تەواوی هێزەكانی ئامریكا لە سوریا به دوور دەزانم”

خەڵك: وەك دەبینین هێزەكانی ئەمریكا لە سوریاوە بەرەو باشوری كوردستان پاشەكشە دەكەن، واتە لە هەرێمی كوردستان جێگیر دەكرێن، بوونی ئەم هێزانەی ئەمریكا لە باشوری كوردستان چ گرنگییەكی هەیە؟
كاوە ئاهەنگەری: هێشتا روون نییه كه ئەو هێزانه دەكشێنەوه یان جارێ لە سوریا دەمێننەوه. به باوەڕی من كورد له سوریا وەك هاوپەیمانێك بۆ ئەمریكا بەرانبەر ”داعش” گرینگی خۆی هەبووه و ئەمریكاش له هەوڵ و هیواكانی توركیا بەرانبەر به كورد له ناوچەدا ئاگایه، بۆیه كشانەوەی خێرا و تەواوی هێزەكانی ئامریكا به دوور دەزانم.

خەڵك: لەم هەلومەرجە نوێیەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا رەوشی كوردان لە چوار پارچەی كوردستان چۆن دەبینن، ئایا دۆزی كورد بەرەو پێشە یان روو لە پاشەكشەیە، هەندێك چاودێر دەڵێن كورد لە شەڕدا سەردەكەوێت، بەڵام لە گفتووگۆدا دەیدۆڕێنێت و شەڕی داعشیش بە نمونەی زیندوو دەهێننەوە، واتە دەگوترێت سەركردەكانی كورد لە چنینەوەی دەستكەوتەكانی شەڕ كە لەسەر دەستی رۆڵە ئازاكانی بە دیدێت، كارامە و لێهاتوو نین؟

كاوە ئاهەنگەری: به گشتی من دۆزی كورد له بەرەو پێشدا چوون دەبینم بەڵام خێرایی و چۆنایەتیی ئەم بەرەو پێشچوونە به شیاو و تەواو نابینم و نازانم.

خەڵك: لەم چەند ساڵەدا توركیا پەلیهاوێشتووە و هەژموونی كردووە بەسەر ئاڕاستەی رووداو و گۆڕانكارییەكان لە باشور، باكور، رۆژئاوای كوردستان، بەڵام پێتانوایە توركیا چ كاریگەرییەكی لە سەر رۆژهەڵاتی كوردستان هەیە، یان بە واتایەكی دیكە دەمهەوێت بڵێم پێگەی رۆژهەڵات و حزب و لایەنە سیاسییەكانی لە چوارچێوەی ئەم گۆڕانكارییە ناوچەیی و نێونەتەوەییانەدا چییە؟
كاوە ئاهەنگەری: توركیا ناتوانێت وەك سوریا و عێراق دەستوەردان له كاروباری ئێراندا بكات، به واتایەكی دیكە شوێندانەری توركیا له باشور و رۆژئاوادا دەگەڕێتەوه سەر دۆخی ئەو وڵاتانه و چەند و چۆنی رژێمی حاكم به سەر وڵات و دۆخی سیاسی و ئەمنیەتییەكەیان. بەڵام ئێران به تەواوی جیاوازه لەم نێوەدا. له لایەكی دیكەوه له سوریا و عێراق ساڵانێكه ئاڵۆزی و پشێوی له ئارادایه و حكومەتی ناوەندی دەسەڵاتی تەواوی به سەر وڵاتدا نەماوه و هەر بۆیەش توركیا ئەسپی تەماحی خۆی راحەتتر تاو دەدات، بەڵام له ئێران هەم دەسەڵاتێكی سەرەڕۆ و سەركووتكەری ناوەندی حاكمه و هەمیش بەرژەوەندی رژێمەكانی توركیا و ئێران لەسەر پرسی كورد هاوبەش و هاوشێوەن كە وابێت توركیا زۆر نیگەرانی كورد له ئێران نییه، لەوانەیه ئەگەر ئێران بكەوێته دۆخی عێراق یان سوریا و كورد و بزووتنەوەكەی ستاتوسێكی بەهێزتر و كاریگەرتر بەدەست بخات و توركیاش له سەر جێگای خۆی بمێنێت، ئینجا دەوڵەتی توركیا بكەوێته دژایەتی كورد له ئێرانیش.

خەڵك: لە هەڵوێستە نوێیەكانی ئەمریكا لە دژی ئێران هاوكات لەگەڵ جموجۆڵی حزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان لە چەند ساڵی رابردوودا تا چەند حزبە سیاسییەكانی رۆژهەڵات توانیوویانە كەڵك لە رەوشەكە وەربگرن یان بە كۆمەكی ئەمریكایی و رۆژئاوایی و لەلایەكی دیكەوە لە وڵاتانی كەنداو كەڵكیان وەرگرتووە بۆ بەرەوپێشەوەبردنی جموجوڵە سەربازی و مێدیاییەكانیان، یان خۆیان ببنە هێزێكی وا كە حسابیان بكرێت لە هاوكێشەكاندا؟
كاوە ئاهەنگەری: دیاره من هیچ ببەرپرسایەتی حیزبیم نییه بەڵام تا ئەو جێگایەی من ئاگادار بم، هیچ وڵاتێك هیچ یارمەتییەكی به هیچ حیزبێكی رۆژهەڵاتی بەگشتی و حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران به تایبەتی كه قۆناغی نوێی خەباتی دەست پێكردووەتەوه، نەكردووه و شتێكی ئەوتۆ له ئارادا نییه. بەڵام ئەوه روونه كه ” راسان” واتان قۆناغی نوێی خەباتی حدكا توانیوێتی سرنجی لایەنی غەیره ئێرانی بۆ لای خۆی رابكێشێت و گیانێكی به رۆژهەڵات بەخشیوه.

 

چاوپێکەوتن

(خەڵك) دیمانەیەكی بڵاونەكراوەی ڕۆژنامەوانێكی عەرەب لەگەڵ نەوشیروان مستەفا بڵاودەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
بۆیەكەمجار (خەڵك) لە زاری عەلی ناجی، ڕۆژنامەنووسی عیراقی، دیمانەیەكی ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا، ڕێكخەری گشتی پێشووی بزوتنەوەی گۆڕان بڵاودەكاتەوە، كە تایبەتە بە هەندێك پرسی پەیوەست بە قۆناغە مێژووییەكانی عیراق و كوردستان و سیاسەتی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان، كە لەلایەن كەسی نەوشیروان مستەفاوە لە ساڵی 2009 دامەزرا و هەر لەو ساڵەدا لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستاندا توانی ببێتە خاوەنی 25 كورسی پەڕلەمانی و پێگەیەكی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسەتی هەرێمی كوردستان بۆخۆی دیاری بكات.

دەقی دیمانەكە وەك ڕۆژنامەنوسە عیراقییەكە خۆی بۆ (خەڵك)ی باس دەكات:
لە ساڵی 2012 چاوم بە نەوشیروان مستەفا، دامەزرێنەری بزوتنەوەی گۆڕان كەوت لە ماڵە سادە و ساكارەكەی، كە جلێكی مەیلەو شینی لەبەردابوو.

لە هۆڵی دانیشتنی ماڵەكەی زۆر بە گەرمییەوە پێشوازی لێكردم، جگە لەئێمە، كە من لەگەڵ هاوڕێم كاك نەژاد ڕۆیشتبووم، دوو كەسی تری كورد، كە لە سایتی (سبەی) كاریان دەكرد لەگەڵمان دانیشتبوون، ئەو لە تەنیشت خۆیەوە داینیشاندم و دوای كەمتر لە 10 خولەك دوو كەسەكە چوونە دەرەوە، پاشان ئاخاوتنمان بە زمانی عەرەبی دەستپێكرد.

نەوشیروان مستەفا وتی: بەخێر ببێیت بۆ سلێمانی و ئەم گەڕەكەی، كە تێدایت لەئێستاوە هەر بە ناوی تۆوەیە، كە عەلی ناجییە و ناوی شاعیرێكی كوردە.

من ناوبانگی تۆم لە سەردار عەبدوڵڵا، پەڕلەمانتاری بزوتنەوەكە بیستووە، كە كەسێكی گەلی كوردت خۆش دەوێت و بایەخ بە دۆزی كورد دەدەیت “ئەو چاوپێكەوتنەكەی بۆ ڕێكخستم”.

سوپاسم كرد بۆ قسەكانی و بۆ ئەو پێشوازییە گەرمەی لێكردم، دوای ئەوەی چایان بۆ هێناین، قسەكانمان لەبارەی دەستوری عیراقییەوە دەستپێكرد، نەوشیروان مستەفا وتی: من و مام جەلال و كاك مەسعود و كاك ڕۆژ نوری شاوەیس، وەك نوێنەری كورد دانوستانمان كرد بۆ دانانی دەستورێكی عیراقی، كە دەستورێكی باشە و خزمەت بە گەلی كورد دەكات.
بەردەوام بووین لە دانوستان و ئەو دانوستانەش زۆری خایاند، تا ئەو كاتەی شیعە و سوننەمان بە خواستی خۆمان لە دەستوردا ڕازیی كرد.

دوای ئەوەی هاتە سەر باسی ئەو حزبە سەرەكییانەی، كە حوكمڕانی عیراقیان كردووە، لەوانەش حزبی دەعوە، ئەو وتی: ئەو حزبە تەقلیدی هیچ مەرجەعێكی شیعە ناكاتەوە. من وەك عەلی ناجی تووشی شۆك بووم، كە چۆن كاك نەوشیروان ئەو زانیارییە دەزانێت، پرسیارم لێكرد لەكوێوە ئەو زانیارییە دەزانیت، لەكاتێكدا تۆ شیعە نیت.

نەوشیروان مستەفا وتی: حزبی دەعوە و ئەندام و سەركردەكانی بە باشی دەناسین (مەبەستی مالكی و عەبادی و ئیبراهم جەعفەری بوو)، ئەوان شوێنكەوتەی حسێن فەزلوڵڵان (مەرجەعی شیعەی لوبنانی) و تەقلیدی هیچ مەرجەعێك ناكەنەوە بە عەلی سیستانیشەوە.

دوای ئەوەی لەبارەی كەركوكەوە پرسیارم لێكرد، ئەو وتی: چارەسەرەكەی لەڕێی دەستوری عیراق و جێبەجێكردنی دەستور و بڕگەكانی پەیوەست بە كەركوک، كێشەكانی چارەسەر دەكات.

پاشان گفتوگۆمان لەبارەی ئەمریكاییەكان و ڕۆڵیان لە عیراقدا كرد، ئەو وتی: ئەمریكا تاكە لایەنی بەهێز نییە لە عیراق، بەهێزترینیش نابێت لە جیهاندا، چونكە لەئێستادا دەوڵەتی بەهێزی هاوشێوە سەریانهەڵداوە.

وتم ڕێگەم بدە بوێربم و هەندێك پرسیاری بوێرانەت لێبكەم، كە لێرەدا دەكرێت میواندارییەكەت بقۆزمەوە و دەشزانم میوان پێگەیەكی گەورەی هەیە لای ئێوە و ڕێزی زۆری لێدەگرن.

كاک نەوشیروان بە پێكەنیوە وتی، پرسیار بكە، پێم وت، بۆچی بە دەستێكی ئاسنین گۆڕان بەدەستەوە ناگریت، لە هەمان كاتدا ئێوە لە سێبەردان و بە دەگمەن لە میدیاكاندا دەردەكەون؟ لەو دەمەدا جگەرەی دەكێشا و جگەرەیەكی داگیرساند و بە توندی دووكەڵەكەی هەڵمژی و وەڵامی دەستی ئاسنینی بۆ بزوتنەوەكە پشتگوێ‌ خست و منیش حەزم نەكرد بێزاری بكەم، بۆیە وتی: نامەوێت لە میدیاكاندا وەك هەندێك لە سیاسەتوانان زۆربڵێ‌ بم.

پێم وت، تۆ بەشێكیت لە دروستكردنی بڕیار لە كوردستانی عیراق، بەڵام خواستی گەلەكەت بەجێنەگەیاندووە.
نەوشیروان مستەفا وتی: “كە لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەرچووم، دەستبەرداری پۆستەكان بووم بۆ بەدیهێنانی ئایندەیەكی باشتر بۆ كوردستان و گەلەكەی”. لەو دەمەدا باسی لە گرنگی ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن و ئەو ئامانجانە كرد، كە دەكرێت بیانهێنێتەدی.

بەر لە تەواوبوونی چاوپێكەوتنەكە، كە زیاتر لە كاتژمێرێكی خایاند، پرسیارم لەبارەی شەڕی پشت ئاشانەوە لێكرد، نەوشیروان مستەفا لە دوای كێشانی جگەرەیەك وتی: “ڕاگەیاندنی شیوعی بەهێز بوو، ئێستاش هەر بەهێزە”.

لەكاتی ماڵئاوییدا، لە بەردەم دەرگای هۆڵەكە پێی وتم: دەرگامان كراوەیە بۆت كاك عەلی و پێشوازی لە بوێری و بایەخت دەكەین، هەر كاتێك دێیت بەخێر بێیت.

من وەك عەلی ناجی، كە توێژەرم لە كاروباری كوردی، هیواخوازم كوڕەكانی كاك نەوشیروان مستەفا و ئەوانەی هەڵسورێنەری بزوتنەوەی گۆڕانن، كتێبی “پەنجەكان یەكتری دەشكێنن” كە بە زمانی كوردی نووسراوە، بۆسەر زمانەكانی تر وەربگێڕن، لەوانەش زمانی عەرەبی، چونكە شایتحاڵێكی گرنگی گەلی كوردە لەو قۆناغە مێژووییەدا.

عەلی ناجی لەدایكبووی 1987، ڕۆژنامەنووسێكی عیراقییە و ئێستا لە پاریس نیشتەجێیە، توێژەرە لە  كاروباری كورددا و كتێبێكی لەبارەی پارتی كرێكارانی كوردستان (pkk ) بڵاوكردۆتەوە بە ناونیشانی “ئەو چەكانەی بۆ ئاشتین” كە بە دوو چاپ لە كتیبخانەكاندا دەستدەكەوێت.
كتێبێكی تریشی هەیە، كە لە قۆناغی هاتنەبەردایە لەبارەی كوردی ئێران بە ناوی “ئەو چیایانەی گوللـە ماندووی كردوون”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

خانمە كاندیدێكی كورد بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج بۆ (خەڵك) دەدوێت

خەڵك – بەشی هەواڵ

خانمێكی كورد، كە دانیشتووی وڵاتی نەرویجە، لە سەر داوای پارتێكی ئەو وڵاتە كاندیدە بۆ هەڵبژاردنی شارەوانی “شاری فریدركستاد”.

ڤیان حەمەلاو، خانمە كوردێكی شاری سلیمانییە، لە ساڵی 2002 چۆتە دەرەوەی وڵات و لە نەرویج نیشتەجێ‌ بووە، لە ئێستادا ئەم خانمە لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان و وەك نوێنەری شاری فریدركستاد دەست نیشان كراوە.

 

لە گفتوگۆیەكدا لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك)، ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاو تیشكی خستە سەر ژیانی و وتی: ناوم ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاوە بە ڤیان حەمەلاو ناسراوم، لە ساڵی 1976 لە دایك بووم، خاوەن بڕوانامەی دبلۆمم بەر لە هاتنم بۆ نەرویج سەرقاڵی كاری مامۆستایی بووم، لە ساڵی 2002 هەرێمی كوردستانم بەرەو وڵاتی نەرویج بەجێ هێشتووە، بە گەیشتنم بە دەرەوەی وڵات، بڕوانامەی شارەزایی و پەروەردەیی و كاركردنم لەگەڵ منداڵ و لاوان بەدەست هێناوە.

سەبارەت بە خۆگونجاندن لەگەڵ كەلتور و داب و زمانێكی دیكە، ڤیان دەڵێت”كا تێك هاتمە وڵاتی نەرویج هیچ شارەزاییەكم لە زمان و فەرهەنگی نەرویجی و نرخی مرۆڤایەتی نەبوو، بەڵام بەشێوەیەكی خێرا هەموو شتێك پێچەوانە بووە وە،هەماهەنگی لە نێوان كەلتوری كورد و نەرویجی وای لە من كرد، بە زوویی شارەزایی زمان پەیدا بكەم و لە بواری سیاسی كاربكەم، بۆ لە سیاسەتیشدا، چونكە من لە خانەوادەیەكی خەباتگێڕ لە دایك بووم هەڵبەت دەبێت ئەم هۆكارەش كاریگەری هەبووبێت كە وا لە وڵاتێكی ئەوروپایی تێكەڵ بە كاری سیاسی بوومەتەوە”.

ڤیان حەمەلاو، لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، ئێستا كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان وەك نوێنەری شاری فریدركستاد، ئەو دەڵێت لێرە كاری حزبی بەراورد بە هەرێمی كوردستان جیاوازە، هەموو هەوڵێك بۆ خزمەتكردنە، ئەوەش كە تێكەڵ بە كاری سیاسی و حزبی دەبێت پێویستی بە خۆ لێڕابینینە چونكە لێرە خزمەتكردن ڕۆڵ دەبینێت.

بە پێی وتەكانی ڤیان، لە نەرویج، كوردەكان هۆگرییان بۆ پارتی كرێكاران هەیە، بەڵام ڤیان پێچەوانەی خواستی بەشێك لە ڕەوەندی كوردی دەڵێت، پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، یەكێك لە پارتە هاوخەم و دڵسۆزەكانی قەزییەی كوردییە، بە وتەی ڤیان، لە سەردەمی پەلاماردانی داعش بۆ باشوور و ڕۆژئاوا و دواتریش لە میانی پەلاماردانی توركیا بۆ عەفرین و ناوچەكانی ڕۆژئاوا، كاتێك وەك كوردێك ئەم باسەم لا وروژاندوون، بە هەوڵی ئێمە و بەشێكی زۆر لە ئەندامانی پارت، نوێنەری پارتی چەپی سۆسیالیست، لە پارلەمان داكۆكی سەختی لە قەزییەی كوردی كردووە، تەنانەت لە زۆر بابەتی دیكەی پەیوەست بە دۆخی كورد لە پارچەكانی دیكەی كوردستان قسەمان هەبووە لەگەڵ بەرپرسان و كاربەرێكەرانی نەرویجی گەنگەشەی بارودۆخەكانمان كردووە، پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویجیش لەگەڵ ئەوەیە كە كورد خاوەن كیانی خۆی بێت.

ڤیان لە ئێستادا، كاری ڕۆژانەی لە باخچەی ساوایانە، ئەو دەڵێت: بە لەبەرچاوگرتنی شارەزایم لە بواری پەروەردەیی، تا كاری باشتر بكەم بۆ یارمەتیدانی منداڵ و گەنج بۆ ئەوەی لە كەشێكی ئارام و ئابوریەكی جێگر و تەندروستیەكی باشتردا گەورە ببن، خزمەت دەكەم، تێكەڵی و هەماهەنگیشم لەگەڵ هاوڵاتیانی نەرویجی و نەتەوەكانی دیكە زۆر باشە، هەوڵ و ماندوو بوون و خەمخۆریم بۆ كارەكەم ئەوەی لێ‌ دەخوێنمەوە كە جێی متمانەی هاوڵاتیانی نەرویجی و غەیرە نەرویجییەكانی شارەكەم بم تا لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكاندا سەركەوتوو بم و لە نێوان وڵاتی دایك و وڵاتی نیشتەجێمدا ببمە هۆیەك بۆ لێك نزیكبوونەوەی زیاتری كەلتور و خەم و كۆژانەكانمان و پردی پەیوەندی نێوان كورد و نەرویج بم، دیموكراتی بۆ هەمووان گرنگە، من هیواخوازم لە ڕێگای پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویج باشتر بتوانین بە ناوی مرۆڤایەتیەوا پەیوەندی لەگەڵ یەكتر بكەین.

سەبارەت بە دەسپێكردنی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن و ڕێوشوێنەكانی بانگەشە كردن، ئەو خانمە كوردە دەڵێت: بانگەشەی هەڵبژاردن بە پێی یاسا ڕێكخراوە و ناتوانیت لە بەند و مەرجە یاساییەكان لابدەیت، وەك خانمێكیش كە خۆم كاندید كردووە لەوە ناترسم نازناوێكی خراپ یان تۆمەتێك یان كارێكی نەشیاوم بەرامبەر بكرێت ئێرە زۆر پێچەوانەی هەرێمی كوردستانە بە داخەوە دەیڵێم دەبینین لای خۆمان چی ناوەناتۆرە و بانگەشەی خراپ شوێن كەسەكان دەخرێت، كە پشت بەخوا ئێمەش دەبێت ببینە دەوڵەت و بەو دۆخە بگەین كە لە نەرویج دەگوزەرێت، لێرە كاندیدەكان پێشوەختە دەبێت خول ببینن، تا كۆتایی هەڵمەتی بانگەشە كاندید دەبێت سێ‌ خول ببینێت، ناتوانیت بۆ هەموو جێگەیەك و هەموو شوێنێك بچیت و بێ‌ ئاگاداركردنەوە بانگەشە بكەیت، ماوەیەكە هەڵمەتەكان دەستیان پێكردووە و لە ڕێگەی دانانی مەوعید سەردانی شوێن و جێگەكان دەكەین و ئامانج و بەرنامەمان بۆ خەڵك ڕوون دەكەینەوە، ئەولەویەتیش بۆ ڕێز گرتنە لە بەرامبەر و ڕەچاوكردنی مافی ئەوی دییە، چونكە ئێستا 9 پارت لە نەرویج، بە پارتی ئاینی و نەتەوەیی و چەپ و ڕاست ڕەو لە كێبڕكێداین بۆ بردنەوە.

كاندیدە كوردەكەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج، پێی وایە، پارتی چەپی سۆسیالیست، یەكێك لەو پارتانەیە كە داوای ئەوەی لە بەرپرسانی وڵاتی نەرویج كردووە كە هەر كەسێك بە كورد و غەیرە كورد كاتێك پەنا بۆ نەرویج دەهێنێت دەبێت پەنا بدرێت و وەك مرۆڤێك مافی هەبێت.

بڕیارە 19-9-2019 هاوڵاتیانی نەرویجی بچنە سەر سندوقەكانی دەنگدان و نوێنەری خۆیان بۆ شارەوانییەكان دیاری بكەن.
نەرویج یەكێكە لە وڵاتە ئەوروپییە سكاندیناڤییەكان، سنووری ھەیە لەگەڵ ھەریەك لە سوید، فینلاند، ڕووسیا، سنووری دەریایی لەگەڵ ھەریەك لە وڵاتانی دانمارك و بریتانیادا ھەیە.

نەرویج بە باشترین وڵات دادەنرێ لە ڕووی بژێوی ژیان.

ئەمانەی خوارەوە گەورەترین شارەكانی نەرویجن بە پێی سەرژمێری ساڵی 2014
ئۆسلۆ (نزیكەی 634000 كەس)
بێرگێن (نزیكەی 272000 كەس)
ترۆندهەیم (182000 كەس)
ستاڤانگێر (نزیكەی 130000 كەس)
كریستیانساند (نزیكەی 86000 كەس)
فریدریكستاد (نزیكەی 78000كەس)
ترۆمسۆ (نزیكەی 72000 كەس)
ساندنێس (نزیكەی 72000 كەس)
دراممێن (نزیكەی 66000 كەس)
سارپسبۆرگ (نزیكەی 54000 كەس)

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات”
سادیقون هەڵوێستی خۆی بۆ (خەڵك) لەبارەی سزاكانی سەر ئێران ئاشكرا دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەعد شاكر عەزیز، پەڕلەمانتاری فراكسیۆنی (سادیقون) كە لەلایەن قەیس خەزعەلی، سەرۆكی بزوتنەوەی ئەهلی حەقەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، لە دیمانەیەكدا لەگەڵ (خەڵك) باس لە ژمارەیەك پرسی نێو گۆڕەپانی سیاسی ئێستای عیراق دەكات و هەڵوێستی فراكسیۆن و بزوتنەوەكەیان لەبارەی ڕەوشی سیاسی وڵات و تەنگژەكانی ئێستای ناوچەكە دەخاتەڕوو.

خەڵك: لەئێستادا باس لە بوونی بەعسییەكان دەكرێت لە ناوەندە دیپلۆماسییەكانی دەوڵەت و لەلایەن چەند پەڕلەمانتارێكی عیراقییەوە ئەو پەرسە دەوروژێنرێت، ئێوە لە فراكسیۆنی (سادیقون) چۆن دەڕواننە ئەو پرسە؟

سەعد شاكر عەزیز، وەزارەتی دەرەوە، كە گرنگترین جومگەی دەوڵەتی عیراقە، بەو پێیەی لەنێوەندە دەرەكییەكان و نێوەندە نێودەوڵەتییەكاندا نوێنەرایەتی حكومەت و گەلی عیراق دەكات، بۆیە دەبێت ئەوانەی لە باڵێوزخانەكاندا دادەنرێت، بە باشی وردینی ناوەكانیان بكرێت لەلایەن دەزگای لێپرسینەوە و دادپەروەری (ڕیشەكێشكردنی بەعس) و دەزگاكانی تری وەك دەزگای چاودێری دارایی و دەزگای دەستپاكی و یاسای لێپرسینەوە دادپەروەری نەیگرێتەوە یان كەسێك لە خێزانەكەی ئەو یاسایە نەیگرێتەوە و تۆماری نیشتمانی بێخەوش بێت.

(خەڵك): ئەوانەی تۆمەتی بەعسیبونیان ڕووبەڕوو دەكرێتەوە، یان ناوەكانیان لەلایەن ئەندامانی پەڕلەمانی عیراقەوە دیاریكراوە كە گوایە بەعسیبوون و لە سەردەمی ڕژێمی پێشوودا كارییان لە دەزگاكانی بەعسدا كردووە، بەڵگەی تەواوەتییان لەسەر كۆكراوەتەوە، یان تەنیا وەك گومان داوای لێكۆڵینەوە لە تۆمارەكانیان دەكرێت؟

سەعد شاكر: لیژنەكانی پەڕلەمان هەریەكەو پسپۆڕە لە بواری خۆیدا، لیژنەی پەیوەندییەكانی دەرەوەش شارەزاتر و ئاگادارترە لەو ڕووەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پەڕلەمانتاران دەتوانن چاودێربن بەسەر تەواوی جومگەكانی دەوڵەتدا، هەندێك لە پەڕلەمانتاران دەستەواژەیان بەدی كردووە، سەبارەت بە هەندێك لە كەسێتییەكان لە كونسوڵخانەكانی عیراقدا لە دەرەوە، كە گومانیان لێدەكرێت پەیوەندییان بە حزبی بەعسەوە هەبێت، بۆیە ئێمە لەمڕۆدا دەمانەوێت لە چوارچێوەی حزبی بێینە دەرەوە و هەر تەنیا نوێنەرایەتی حزبەكانمان نەكەین و نوێنەرایەتی عیراق بكەین لەو ڕووەوە، بە تایبەت كە پەیوەندییەكانی دەرەوەی وڵات سێكتەرێكی گرنگی دەوڵەتە، بە تایبەت لەم ڕەوشەی ئێستادا، كە عیراق دەیەوێت بەڕووی هەموواندا كراوەبێت و لەدەرەوەی چوارچێوەی میحوەرەكاندا بێت، بۆیە دەبێت هەركەسێك بۆ باڵێوز دیاریی دەكرێت، وردبینییەكانی هەمەلایەنە و تەواوەتی بە تۆمارەكەیدا بكرێت.

خەڵك: هەڵوێستی فراكسیۆنی (سادیقون) بەرانبەر بە بوونی هێزە بیانییەكان بە گشتی و هێزەكانی ئەمریكا بە تایبەت چییە و چۆن دەڕواننە بوونی ئەو هێزانە لەسەر خاكی عیراق؟

سەعد شاكر: فراكسیۆنی سادیقون، بە هەموو شێوەیەك بوونی هێزەكانی ئەمریكا لەسەر خاكی عیراق ڕەتدەكاتەوە، باشترین بەڵگەش بۆ دروستی ئەم هەڵوێستە، دەستدرێژییەكانی ئەم دواییەیە، كە كرایە سەر هێزەكانی عیراق و تێیدا ژمارەیەك لە هێزەكانی سوپا و پۆلیسی فیدراڵی شەهید بوون، لەلایەكی تریشەوە دەتوانیین بەڵێین ئەم هێزەی ئێستا لە عیراقدا هەیە، هێزی شەڕكەرە نەك هێزی مەشقپێكردن، بەڵگەش بۆ ئەمە بەئامانجگرتنی هێزەكانی عیراقە لەلایەن ئەو هێزانەوە، كە لە دەرەوەی چوارچێوەی دەسەڵاتیاندایە.

پێشتر فراكسیۆنی سادیقون، چەند بڕگەیەكی خستەبەردەم سەرۆك وەزیران و فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عیراق، تا زانیاری تەواوەتی لەبارەی ئەو هێزانەوە ئاشكرابكات، بە تایبەت لەڕووی ژمارەی ئەو هێزانەی لەنێو سنوری عیراقدان، شوێنی بونیان لەنێو خاكی عیراق، پاشان هۆكاری بونیان لە وڵاتدا، گەر بۆ مەشقپێكردنە، پێویست ناكات ژمارەیان لە سەروو هەزارانە ساربازەوە بێت، واتا پێویستە ژمارەیەكی شیاو بێت، بەڵام شیاو نییە و قبوڵ ناكرێت ژمارەیان هەزاران سەرباز بێت.

خەڵك: ئەمریكا لە ساڵی 2003دا ڕژێمی بەعسی ڕوخاند و هۆكاری كەوتنی ئەو ڕژێمەش لە دوای دەیان ساڵ لە حوكمڕانی، هۆكارە سەرەكییەكەی ئەمریكا بوو، ئێوە پێتان وانییە لەئێستادا ئەمریكا خۆی بە شیاوی مانەوە بزانێت لە عیراقدا لەكاتێكدا سیستمی نوێی حوكمڕانی لەسەر دەستی ئەمریكاییەكان لە عیراقدا دروست بوو؟

سەعد شاكر: ئەمە بۆچوونێكی تایبەتە و ناكرێت گشتیگر بكرێت، ڕاستییەكەی هۆكاری ڕوخانی ڕژێمەكەی سەدام حسێن گەلی عیراق و قوربانیدانی گەلی عیراق و خوێنی شەهیدان بوو، كە بونە مایەی ڕوخاندنی دیكتاتۆری، بگرە ئەمریكاییەكان پیلانیان لە دژی عیراق گێڕا و بوونە مایەی كاولكردنی عیراق و بوونە مایەی كاولكركردنی دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەكانی وڵات، لەمڕۆشدا، كە سوپا بەهێز نییە و وەزارەتی بەرگری لاوازە ئەوەیە، كە ڕێگە نادەن چەكی قورسی هەبێت و تەنیا خاوەنی چەكی مامناوەند بێت، ئەمریكاییەكانن.

هەروەها ئەمریكاییەكان، هۆكاری سەرەكی هاتنەناوەوەی داعش بوون بۆ نێو وڵات، لەمڕۆشدا ئەمریكا پەیام ڕەوانە دەكات لەبارەی سەرهەڵدانەوەی ڕێكخراوە توندڕەوەكە و دەیانوێت جارێكی تر تەنگژە و ئاڵۆزی لە وڵاتدا دروستبكەنەوە، ئەمەش بەو هۆیەی، كە حكومەتی عیراقی دەیەوێت ئازاد بێت لە مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو وڵاتانەی دەیەوێت ڕێككەوتن و گرێبەستن و بازرگانیان لەگەڵ بكات و پەیوەندی لەگەبَیاندا باش بێت.
ئێمە بەڵگەی تەواوەتیمان هەیە، كە ئەمریكا داڵدەی پاشماوەی چەكدارانی داعش دەدات، بەو پێیەی لەم ماوەیەدا هێلیكۆپتەرەكانی لەو ناوچانەدا نیشتوونەتەوە، كە شوێنی چەكدەكانی ڕێكخراوەكەیە، ئەم بەڵگانەش لای حەشدی شەعبی پارێزراون، لەمڕۆدا واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات، ئەمەش لەكاتێكدایە، كە عیراق دەیەوێت لەڕووی ئابورییەوە بگەڕێتەوە و بوژاندنەوە بەخۆوە ببینێت.

خەڵك: ئێوە چۆن دەڕواننە تەنگژەكانی ئێستای نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكان و كۆماری ئیسلامی ئێران و پێتان باشە هەڵوێستی دەوڵەتی عیراقی لەم ڕووەوە چۆن بێت؟

سەعد شاكر: ئێمە دەمانەوێت عیراق بەڕووی هەموو وڵاتاندا كراوەبێت و مامەڵە لەگەڵ هەموواندا بكات، و ڕێگە نەداتن خاكی وڵاتەكەی لە دژی وڵاتێكی تر بەكاربهێنرێت، دەمانەوێت مامەڵەكانی عیراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی وڵاتدا بگونجێت و لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش دابمەزرێت.

دەبێت ئەوەمان لەیاد نەچێت، یەكەم وڵات، كە لە دژی داعش لە عیراقدا جموجۆڵی كرد، كۆماری ئیسلامی ئێران بوو، یەكەم وڵات، كە سنورەكانی خۆی بەڕووی عیراقییەكاندا كردەوە و چەك و تەقەمەنی و ڕاوێژكاری ئەمنی ڕەوانە كرد ئێران بوو، بۆیە ئێمە بە هەموو شێوەیەك ئەو سزایانە ڕەتدەكەینەوە، كە لەلایەن ئەمریكاوە بەسەر گەلی ئێراندا دەسەپێنرێت.

ئەمریكا لەئێستادا پیلانی هەیە، لە سنورەكانی نێوان عیراق و سوریا، ناوچەیەكی ئارام بۆ ڕێكخراوی داعش دروست بكات، حەشدی شەعبیش لەو بارەیەوە بەڵگە و وردەكاری تەواوەتی لەبەردەستدایە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان