ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

 تاوان.. وەک دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی

پارێزەر: لوقمان مصطفی صاڵح

چەمكی تاوان لە یاسادا پێناسەی جۆراوجۆری بۆ كراوە، دەشێ بڵێین: ئەنجامدانی رەفتارێكە یاسا قەدەغەی كردووە، یاخود ئەنجام نەدانی رەفتارێك كە یاسا بەئەرك هەژماری كردووە.  کاتێک باس دێتە سەرتاوان،یەک سەر شێوەی کەسانی تاوانبارلەپێش چاومان وەک تارماییەکی ترسناک وێنادەبێت ، بێگومان هەموو هەستەکانیشمان ئاراستەی بکەروکرداری تاوانبار دەبێت ، کە چۆن کەسی تاوانبار هەستاوە بە ئەنجامدانی کارێکی تاوانکاری. بێشک هەرکردەیەکی تاوانکاریش دژە بەیاساوڕێساکانە،لەهەمان کاتیشدا پێچەوانەیە لەگەڵ داب ونەریتی کۆمەڵگادا، دەرەنجامی ئەوکردارە تاوانکاریەی کە وای کردبێت، بوبێتە هۆی گەیاندنی زیانی گیانی و مادی  بە تاکەکانی تری نێوکۆمەڵگا.ھەروەک دەبینین ودەبیستین لەم ماوەیەدا دیاردەی تاوانکاری لە ھەرێمی کوردستان،بە شێوەیەکی ترسناک روو لە زیادبوون وھەڵکشانە،ناکرێت ھەروابە سانایی و نادیدە سەیربکرێت وھۆکارەکانی شەن وکەونەکرێت وھیچ خوێندنەوەیەکی بۆنەکرێت.!!

ڕاستە “تاوان”،، دیاردەیەکی کۆمەڵایەتیە لە ھەمو کۆمەڵگایەکدا بونی ھەیەورودەدات،ئەگەرکەسانی ھەرزەکارونەوجەوان ئەنجامی بدەن یاخود گەورەکان ، بەڵام رێژەکەی‌و شێوازی کۆنترۆڵکردنی لەکۆمەڵگایەکەوە بۆ کۆمەڵگایەکی تر دەگۆڕێت، ھۆکاری بەرپرسیار لە ھەڵکشان‌و زیادبونی‌گیانی تاوانکاری ‌وکوشتاردا لە ھەمو کۆمەڵگاکانی دونیادا چەند ھۆکارێکن : دابونەریتی کۆمەڵایەتی، خراپ بەکارھێنانی تەکنەلۆژیا، پەروەردەی خێزانی، رۆڵی دەسەڵات لە سەروەرکردنی یاسای پێشکەوتوو جێبەجێکردنی چەسپاندنی سزادا، باری ئابوری کە گرنگترینیانە. تاوان پەیوەندی بە پێشکەوتویی‌و دواکەوتویی کۆمەڵگاوە نییە، وڵاتە عەربیەکانی وەک عێراق ‌وسوریاو ووڵاتانی رۆژئاوا ئەمریکا ئەمانە نمونەی ھەرە دیاری تاوانن‌و سەرقافڵەن لە لیستی تاوانکارییدا.

لە ھەرێمی کەردستانیشدا وەک ھەروڵاتێکی تر بەدەر نیە لە کاری تاوانکاری رۆژانە لەشاروو شارۆچکەکانی کۆمەڵگەی کوردستان ئەنجام دەدرێت ، بەڵام ئەوەی جێی نیگەرانی پسپۆرانی بوارە جیاجیاکانی بواری یاسایی و کۆمەڵایەتی و دەرونی توشی جۆرێک لە سەرسام بون کردوە ئەوکارە قێزەون وتاوانە ترسناکانەن کە لەم دواییەدا  تاوانی قێزەوون ئەنجام دەدرێ،بەڕاستی  پێویستی بەھەڵوەستە کردنە دەنا ئایندەی کۆمەڵگاکەمان لەبەردەم ھەرەشەو مەترسیەکی گەورەدایە . نابێت وناکرێت دەزگا تایبەتمەندەکان لە ئاست ئەم ھەموو تاوانانەدە،ھیچ بەرنامەیەکیان نەبێت، ھیچ رێکارێکی کرداری نەگرنەبەر بۆ کەم کردنەوەی ئەم رێژە زۆر و دوبارەبۆوەی تاوان کە لەلایەن کەسانی تەمەن گەورەو بەتایبەتی نەوجەوانانەوە زیاتر دەدرێت. ئەوەی کە پێویستە پەلەی تێدا بکرێت ھەموار کردنەوەی ئەو مادە یاسایی یانەیە بە جٶڕیک سزاکە توند بکرێت کە ببێتە (ردع ا لغیر) چونکە یاسای سزادانی عێراقی لە دادگاکاندا لە کاتی دادبینی کردنی تومەتباراندا کە تومەتەکەیان لەسەر جێگیر بو سزایان بەسەردادەدرێت بە یاسای سزادانی عێراقی به‌پیی ماده‌(406) فقرة 1 له‌یاسای سزادانی عێراقی 9 جۆر کوشتن سزاکه‌ی لەسێدارەدانە.یەکێک لەوفەقەرانە ج_ کوشتن به‌ریگای وه‌حشیانه یە : – ئەو جۆرەکوشتنەیەکەوا ئاسەوار بەجەستەی کوژراو دیارەوەک کوشتن بەقامە ‌چەقوی قەساب یاخوت پارچەپارچەکردن یان سوتاندن. نمونەی سوتانی سێوەخان ومناڵەکانی لەشاری چەمچەماڵ ئەگەر تومەتەکە ساغ بێتەوە بەسەر هاوسەرەکەیدا وئەم کارە قێزەونەی ئەنجام دابێت،ئەوا ئەم مادە یاساییە بەسەریدا جێبەجێدەبێت.

بۆنەھێشتن و یاخود کەم کردنەوەی گیانی تاوانکاری پێویستە ئەم ھەنگاوانە بگیرێتەبەر : – جێبەجێ کردنی ئەوبریارو راسپاردانەی کە دادگا حوکمی پێدەرکردوە لەکاتی خۆیدا جێبەجێ بکرێت ،جەخت کردنەوە لە یاسای قەدەغەکردنی چەک ھەڵگرتنی یی مۆڵەت، پیادەکردنی رۆشنبیری یاسایی لەسەرجەم قۆناغەکانی خوێندندا ،دانانی سیستەمێک بۆ سنوردار کردنی بەکارھێنانی ئامێرەکانی پەیوەندیکردن، بەتایبەت ئەنتەرنێت، قەدەغەکردنی ئەوزنجیرە درامایانەی کەتوندوتیژی تیایە ، رۆڵی راگەیاندن وەک میدیای بینراوو بیسراو ورۆژنامەکان چونکە ئەم ماکێنانە دەتوانن رٶڵێکی گەورە ببینن لە وشیارکردنەوەی کۆمەڵگابەگشتی و نەوجەوانان بەتایبەتی ، دابین کردنی کار بۆئەو نەوجەوانانەی بێکارن چونکە خراپ بونی باری ئابوری یەکێکە لە ھۆکارەکانی زیاد بونی تاوان لە نێوکۆمەڵگادا.

بۆیە کارکردن لەسەر ئەم ھەنگاوانە و چەندین ھۆکاری تر کەپسپۆرانی بوارە جیاجیاكان پەی پێدەبەن بەدڵنیایەوە دەبێتە ھۆی کەمکردنەوەی دیاردەی تاوان.

 

 

وتار

داعش ودوو سه‌رۆكی درۆزن

     ئه‌حمه‌د ره‌جه‌ب

 

ساڵی  2014  كاتێك نوری المالكی سه‌رۆكی حزبی ده‌عوه‌ی ئیسلامی و سه‌رۆك وه‌زیران بوو داعش وه‌ك تاقمێكی توندره‌وی خوێنمژ گه‌یشته‌ شه‌نگاڵ و شارۆچكه‌و دێهاته‌كانی و له‌ پاش هه‌ڵاتنی تاقمێكی گومراوو گوێ رایه‌ڵی رژێمی توركیای ره‌گه‌زپه‌رست كه‌ دانرابوون پارێزگاری له‌و ناوچه‌یه‌ بكه‌ن خه‌ڵكێكی سڤیلی بێتاوانیان كوشت و سه‌دان و هه‌زاران كه‌سیان گرت وزیاتر له‌ حه‌وت هه‌زار كج و ئافره‌تی ئێزدی و كریستانیان  گواسته‌وه‌ بۆ شوێنی نادیار وه‌ك كه‌نیز ئه‌یانفرۆشتن.

له‌ پاش ئازادكردنی شاری موسڵ و، پێش ئه‌وه‌ی كورسییه‌كه‌ی به‌جێبهێڵێت خه‌یدر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیران رایكه‌یاند داعش كۆتاییهات و،  دوا به‌دوای ئه‌و رۆناڵد  ترامپ سه‌رۆكی ئه‌مریكا بە فەرمی ڕایگەیاند کە خەلافەتی داعش لە عێڕاق و سوریادا کۆتایی پێهاتووەو، هه‌ردووكیان درۆیانكردو، هێشتا داعش له‌ ناوچه‌ سنوورییه‌كانی عێراق و سوریاو پارێزگاكانی كه‌ركوك و سه‌ڵاحه‌دین و مه‌خمورو خانه‌قین و نه‌فتخانه‌و دوبزو شوێنی تر ماوه‌و، ده‌سه‌ڵاتی فراوانی هه‌یه‌ و له‌ هه‌ندی ناوچه‌ش‌ هێرش ئه‌كات و، هێزه‌كانی حكومه‌ت دۆش داماون و هیچیان پێناكرێت.‌

ئیسلامییه‌كان به‌تایبه‌ت تاقمی سه‌رلێشێواوی ئیخوان كه‌ زوربه‌یان جاشی رژێمی توركیان،  شانازی به‌ ده‌وڵه‌تی خیلافه‌تی ئیسلامی ( داعش) ئه‌كه‌ن و، ئه‌ڵێن داعش رێكخراوێكی توكمه‌یه‌ و به‌هێزه‌ و، توانا سه‌ربازییه‌كانی هێشتا تێكنه‌شكێنراون و، توانای هێرشكردنی هه‌یه‌.

هێزه‌كانی سوریای دیموكرات { هه‌سه‌ده‌} گورزێكی كوشنده‌یان له‌ داعش داو، وله‌ ماوه‌ی پێنج ساڵدا توانیان هه‌رچی باره‌گاو شوێنی نیشته‌جێی داعش هه‌یه‌ تێك بده‌ن و، له ‌كۆتایی شه‌ر گه‌یشتنه‌ قه‌ڵای ده‌وله‌تی ئیسلامی باغۆزو، تیرۆریستانی داعش ناچار بوون به‌ سه‌دان و هه‌زاران خۆیان به‌ده‌سته‌وه‌ بده‌ن و، { هه‌سه‌ده} وه‌ك كارێكی مرۆڤدۆستانه‌ داوای له‌ وڵاتان كرد بێن به‌ پیری هاوڵاتیانی خۆیان و، ئه‌مه‌ له‌ لایه‌ك و،له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ تیرۆریسته‌ درنده‌كانی دا به‌ حكومه‌ته‌كان بۆ ئه‌وه‌ی دادگای بكرێن و، هاوكات سه‌ره‌رای سه‌ركه‌وتن { هه‌سه‌ده‌} هوشداری داوه‌ كه‌ شه‌ركردن زۆری ماوه و،هێشتا ته‌واو نه‌بووه‌.‌.

داعش له‌ پانتایی ئه‌وخاكه‌ی تیادا ئه‌ژیان و، ره‌فتاری نامرۆڤانه‌یان ئه‌نجامئه‌دا، ئێستا لاوازو بێهێزن و، توانای رووبه‌رووبۆنه‌ی راسته‌وخوێان وه‌ك جاران نه‌ماوه‌و، به‌ زۆری گه‌ڵك له‌و شوێنانه ‌ئه‌گرێت كه‌ پێشمه‌رگه‌ بۆ سوپای عێراقی به‌جێهێشتووه‌ و، له‌مرۆدابۆ نموونه‌ له‌ ناوچه‌ی قه‌ره‌چوغ  و ناوچه‌كانی ده‌وروبه‌ری كه‌ركوك و  خانه‌قین و حه‌مرین و دوبزو شوێنی تر سوود له‌و بۆشاییه‌ وه‌ر ئه‌گرێت كه‌ به‌ هوێ كشانه‌وه‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌ هاتووه‌ته‌ كایه‌وه‌و، سوپای عێراق و حه‌شدی شه‌عبی توانای كه‌نترۆڵ كردنیان نه‌ماوه‌.

داعش وه‌ك كاری هه‌میشه‌یی په‌نا ئه‌باته‌ به‌ركاری ترسنۆكانه‌ و، هه‌رچه‌نده‌ لاوازه  به‌ڵام ‌به‌ پشتبه‌ستن به‌ شانه‌ نوستوه‌كانی چالاكی ئه‌نوێنێت و، زوربه‌ی شانه‌كانی له‌ دیهاته‌كانه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ سنووری عه‌ره‌ب و تورك نشین سه‌رهه‌ڵئه‌ده‌ن وجاروبار له‌ شاره‌كان هه‌وڵ ئه‌ده‌ن كاری خراپه‌ بكه‌ن و، وه‌لێ خه‌ڵكی هوشیار یارمه‌تی پۆلیس و ئاسایش ئه‌ده‌ن بۆ دۆزینه‌وه‌و  بنبركردنیان.

خه‌ڵكی موسڵ ئه‌ڵین مه‌ترسی هه‌یه‌ جارێكی تر شاره‌كه‌ بكه‌وێته‌ ده‌ستی داعش و، دوخی رۆژئاوای شار ئاڵۆزو خراپه‌و، داعش تاوان دژی هاوڵاتیان وخه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ ئه‌نجام ئه‌دات له‌ رفاندن و ناچاركردنی خه‌ڵك بۆ ئه‌وه‌ی دێهاته‌كانیان چۆڵ بكه‌ن به‌ تایبه‌ت له‌ شارۆچكه‌ی به‌عاج و ته‌لعه‌فه‌رو ، چه‌ند ناوچه‌یه‌كی رۆژئاوای موسڵ.

هه‌ندێ لایه‌ن ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ هه‌ندێ عه‌ره‌ب و توركمان  به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی سه‌ر به‌ حه‌شدی شه‌عبین كار ئاسانی بۆ داعش ئه‌كه‌ن و، وا دیاره‌ شه‌وانه‌ ئه‌بنه‌ داعش  و، بارودۆخی غێراق و ، بڵاوبوونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و دزی یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ ئه‌وه‌ی داعش نه‌شونه‌ما بكات و، تا ئێستا رژێمی توركیا پاڵپشتی داعش و توندره‌وه‌كان ئه‌كات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

بریکست، ئەو ڕێککەوتنەی سەری سەرۆک وەزیرانی خوارد

عەبدول محەمەد

لەو کاتەوەی پۆستی سەرۆک وەزیرانی بەریتانیای وەرگرت لە هاوینی ساڵی ٢٠١٦دا ، ئامانجی سەرەکی تیرزا مەی بە دیهێنانی خەونی ڕێککەوتنی چونەدەرەوەی وڵاتەکەی بوو لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا ناسراو بە “بریکست”، بەڵام دوای ٣ ساڵ لە کارکردنی بەردەوام لەو پێناوەدا سەرئەنجام و لە پێناو هەمان ئامانجدا دەسەڵاتی جێهێشتوو خۆی و پۆستەکەشی کردە قوربانی ئەو خەونەی بەریتانیاییەکان.

سەرەتای چیرۆکی بریکست دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠١٣، کاتێک دەیڤید کامیرۆن سەرۆک وەزیرانی پێشووی بەریتانیا بەڵێنیدا ڕاپرسییەکی گشتی ئەنجام بدات سەبارەت بە مانەوەی بەریتانیا لە ناو خێزانی یەکێتی ئەوروپادا یاخود نا، ئەوە بوو لە هاوینی ساڵی ٢٠١٦ ڕاپرسییە گشتییەکە ئەنجام درا، کە سەرەڕای گەرماکەی بۆ بەریتانیاییەکانیش بڕیار و ڕوداوێکی گەرم بوو، بەڵام ئەنجامەکەی بۆ پێشبنییەکانی کامیرۆن چاوەڕواننەکراو بوو، کە پشتیوانی مانەوەی وڵاتەکەی دەکرد لە ناو یەکێتییەکەدا.

ئەو کات بە گوێرەی ئەنجامی ڕاپرسییەکە لە ٥٢%ی بەریتانییەکان پشتیوانی هاتنەدەرەوەی وڵاتەکەیان کرد لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا، بەو هۆیەشەوە کامیرۆن دەستبەرداری سەرۆکی پارتی پارێزگاران بوو، سەرئەنجام بوار بۆ تیرازا مەی رەخسا سەرۆکایەکی حکومەت و حزبەکەش بگرێتە ئەستۆ، مەی ئەو کات پۆستی وەزیری ناوخۆیی وڵاکەی بە دەستەوە بوو.

لەو کاتەوەی مەی گەیشتە بارەگای سەرەکی حکومەت بەریتانیا کە بە (١٠ داونینگ ستریت )ناسراوە لە ساڵی ٢٠١٦، ئاشکرابوو کە ئەرکی سەرەکی وەک سەرۆک وەزیران، جێبەجێکردنی خواستی بەریتانییەکانە بۆ چوونە دەرەوە لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا لەبەر چەند هۆکارێک، دیاترینیان کۆچە.

ئەو کات سەرۆک وەزیرانی دەستلەکارکێشاوە وتی، لەو پێناوەدا کاردەکات و بە وشە بە ناوبەنگەکەی کە وتی (لە پێناو بەریتانیایەکی نوێدا) بەڵام لە کۆتایدا شکستی هێنا لەو ئەرکە و سەرئەنجام بە گریان و فرمێسک ڕشتنەوە پۆستەکەی جێهیشت.

سەرباری ئەوەی تیرزا مەی یەکێک بوو لە دیارترین ئەو کەسایەتیانەی ناو حکومەتی بەریتانیا بۆ مانەوەی وڵاتەکەی لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا، بەڵام سەرۆکایەتی هەڵمەتی چوونە دەرەوەکەی کرد بێ ئەوەی سەرکەوتن بە دەستبهێنێت.

لە وتاری دەستلەکار کێشانەوەدا بە گریانەوە مەی ڕایگەیاند ” نەمتوانی بریکست تەواو بکەم، ئەوەش بۆ من کارێکی زۆر ناخۆشە، من دووەم ژنم سەرۆکایەتی حکومەت لە مێژووی حکومەتی بەریتانیادا، بەڵام دوا ژنیش نابم، بەم نزیکانە دەستبەداری هەموو دەسەڵاتەکانم دەبم، بە مەبەستی ڕەخساندنی بوار بە سەرکردەکی تر بۆ دەرچوون لەو ڕێگە داخراوە و تەواوکردنی چوونەدەرەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەوروپا، شەرەفمەندبوون بەو ئەرکە، بێ هیچ نییەتێکی خراپ دەستلەکارکێشانەوەی خۆم پێشکەشکردووە، ئامانج لەو هەڵوێستەشم بواردانە بە خۆم بۆ ئەوەی هەلی خزمەتکردنی وڵاتەکەمم بۆ بڕەخسێت”.

سەرۆک وەزیرانی پێشووی بەریتانیا لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ڕابردوودا لەگەڵ ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا گەیشتنە ڕێککەوتن بۆ ئەوەی وادەی چوونەدەرەوەکە لە مانگی سێی ئەمساڵدا جێبەجی بکرێت، بەڵام دوای چەندین هەوڵی دووبارە و بەردەوام شکستی هێنا لەوەی بتوانێت پەرلەمانتارانی وڵاتەکەی لە پەرلەمانی بەریتانیا (ئەنجومەنی گشتی) ڕازی بکات بە رەزامەندی و تیپەڕاندنی ڕێککەوتنەکە.

دەقی ڕێککەوتنەکە لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا باس لە ماوەیەکی کاتی (بەڕێکردن) دەکات کە لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٠ تەواو دەبوو، ئەو کات بەریتانیا بەردەوام دەبوو بە بژاردنەوەی کۆمەکەکانی وڵاتەکەی بە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا کە بڕی شایستە داراییە کەڵەکەبووەکان لەسەر لەندەن گەیشتبووە “٤٥” ملیار یۆرۆ.

ئەوە سەرەڕای ڕێککەوتن سەبارەت بە سنور لە نێوان ئیرلەندەی باکور و کۆماری ئیرلەندە، هەروەها ئازادی هاتوچۆی هاوڵاتیانی بەریتانیا لە ناو ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا لە ماوەی بەڕێکردن.

بەڵام گەیشتن بەو ڕێککەوتنە بەو شێوە ئاسانە نییە ،چونکە سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا گفتوگۆیەکی قورس و تاقەپروکێنی بەڕێوە برد لەگەڵ برۆکسل کە لە ساڵی ٢٠١٦وە دەستی پێکردبوو.

بەر لەو مێژووەش تیریزا مەی لە ڕێگەی بریکست ڕووبەڕووی شکستێک بۆیەوە، ئەویش لە دەستدانی زۆرینەی پەرلەمانی بوو لەلایەن پارتی پارێزگارانەوە لە پەرلەمانی بەریتانیا ، ئەو شکستە و ئەگەر هاوپەیمانی پارێزگاران نەبوایە لەگەڵ پارتێکی بچوکدا، ئەوەندەی نەمابوو ببێتە مایەی پەکخستنی گقتوگۆکان لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا.

لەو کاتەدا سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا لە دوو بەرەوە شەڕی دەکرد، لە لایەک سەرکردایەتی گفتوگۆیەکی قورسی دەکرد لەگەڵ ئەرووپییەکان، کە زۆر توندتر ببوون لە پێشووتر، لە بەرەیەکی دیکەشەوە دەبوایە بتوانێت پەرلەمانی وڵاتەکەی ڕازی بکات، بە پەرلەمانتارانی حزبەکەی خۆشییەوە، سەبارەت بە وردەکاریی کشانەوەکە لە یەکێتی ئەوروپا.

لێرە بە دواوەش تیرزا مەی ، ڕۆژی حەوتی مانگی داهاتوو (حوزەیران) بە تەواوی دەست لە سەرۆکایەتی حکومەت و حزیەکەشی دەکێشێتەوە، بڕیاریشە ڕۆژی ٣ی مانگی داهاتوو بەر لە جێهێشتنی پۆستەکەی بە تەواوی، لە لەندەن پێشوازی لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بکات.

چاودێرانی رەوشی ناوخۆیی بەریتانیا پێیان وایە ڕۆیشتنی مەی دەبێتە مایەی قوڵبوونەوەی قەیرانی چوونەدەرەویە بەریتانیا لە ڕێکخراوی یەکێتی ئەوروپا، چونکە ئەگەری ئەوە هەیە سەرۆک وەزیرانی نوێ رووبەڕووی (بریکست)ێکی سەختر ببێتە لە وتوویژەکانی لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا، کە ئەگەری ئەوەی هەیە ڕێگەخۆشکەر بێت بۆ ئەوەی هەڵبژاردنێکی پەرلەمانی پێشوەختە لە بەریتانیادا بەڕێوەبچێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

شـەوانە بازاڕ لە مانگی ڕەمەزان

 

لەمانگی ڕەمەزانی پیرۆزدا و لەگەڵ نزیكبوونەوەی جەژن بەشێكی زۆری هاونیشتیمانیان پێیان باشە بەشەودا بازاڕ بكەن و پێداویستییەكانیان دابین بكەن.
لەڕاستیدا ئەمەش دیاردەیەكی شارستانی نوێیە و دەرهاویشتەی جیهانگیرییە و ماوەی چەند ساڵێكە بووەتە كلتور لە كۆمەڵگای كوردستاندا بەشێوەیەك كاریگەری هەبووە لەسەر جموجوڵی كڕین و فرۆشتن و گەشەی ئابوری هەرێم.
كات یەكێكە لەڕەگەزە گرنگەكانی بازاڕ و ئەوكاتەی كڕیارو فرۆشیار بەیەك دەگەن نرخەكان دیاری دەكرێت و كرداری ئاڵوگۆڕ ئەنجام دەدرێت.
خۆشبەختانە بەهۆی سەقامگیری ئەمن و ئاسایش لە كوردستاندا ڕێژەیەكی زۆری كڕیاران بەشەو خواستەكانیان پڕدەكەنەوە و هەرچی مۆڵ و سۆپەرماركێت و بازاڕی میللی و هاوچەرخ هەیە جمەیان دێت لە كڕیاران و هەوڵ دەدەن پێویستییەكانیان بە كەمترین تێچونو نزمترین نرخ بەدەست بهێنن، كەدەتوانین بڵێین زۆربەی خواستەكانمان لەم كاتانەدا جلو بەرگ بۆ خانمان ومناڵان و سەبەتەی خواردن و خواردەمەنییە و بەشێكی تری هاونیشتیمانیان دەچنە بازاڕ و مۆڵەكان بۆ بەسەربردنی كاتێكی خۆش و قەرەبوكردنەوەی ڕۆژەكان كە بەهۆی بە ڕۆژوو بوون و بەرزبونەوەی پلەكانی گەرماوە ناتوانن بچنە دەرەوە.ئەوەشمان بیر نەچێت چاولێكەری خێزانەكان كاریگەری تایبەتی هەیە لەسەر شەوانەبازاڕ و هۆكارێكە بۆ برەوسەندنی ئەم دیاردەیە.
لەڕاستیدا شەوانە بازاڕی هاونیشتیمانیان و كڕیاران لەمانگی ڕەمەزاندا بۆ چەند هۆیەك دەگەڕێتەوە لەوانە زۆربەی كڕیاران بەهۆی ئەوەی كە بەڕۆژوو دەبن و زۆربەی كاتەكانی ڕۆژ لەماڵەوە پشوو دەدەن و پلەكانی گەرماش ووردە ووردە بەرزبوەتەوە و ناتوانن بچنە بازاڕەكانەوە و هەروەها بەشێكی تری كڕیاران بریتین لە فەرمانبەرانی دامودەزگاكانی حكومەت ئەمانە بەڕۆژ لە دەوامدان و ماندوو دەبن ناچار بۆ پڕكردنەوەی پێویستییەكانیان بەشەو دەچنە بازاڕو مۆڵەكان.
ئەوەمان لەبیر نەچێت لەبازاڕەكانی هەرێمی كوردستاندا نرخەكان بەهۆی خواست و خستنەڕووە دیاری دەكرێن بەبێ‌ دەست تێوەردانی حكومەت، لەم مانگەدا یاسای خواست كار ناكات (پەیوەندیەكی پێچەوانە هەیە لە نێوان نرخ و بڕی خواست ) واتە ئەگەر نرخ بەرز ببێتەوە ئەوا بڕی خواست دادەبەزێت بەڵام بەهۆی زۆری خواستەوە و ناچار بوونی كڕیاران بۆ پڕكردنەوەی پێویستییەكانیان ئەم یاسا ئابورییە كاری پێ‌ ناكرێت و خێزانەكان زۆربەی داهاتەكانیان و بگرە هەندێ‌ جار قەرزیشی بۆ دەكەن لە پێناو دابین كردنی پێداویستییەكانیان ئەمەش بارگرانیەكی ترە بەسەر شانی لێپرسراوانانی خێزانەكانەوە و خەرجییەكانی خێزان لەم مانگەدا دوو ئەوەندە و زیاتریش دەبێت !
لەلایەكی ترەوە بەسەیركردنی خێرا لەهەموو ئەو بازاڕكردنانەی كە ئەنجام دەدرێت دەردەكەوێت كەبەشی هەر زۆری خواست بۆ كڕینی شمەك و كەلوپەلی كەمالین (جوانكاری، ڕوواڵەتی) ئەمەش مانای گۆڕانكارییە لە گوزەرانی هاوڵاتیاندا بەرەو باشبون و لەلایەكی ترەوە بەداخەوە كڕیاران و بەكاربەران زۆر زوو قەیرانی دارایی و ئابوری كوردستانیان لەبیركردوە و هەرچەندە هێشتا قەیرانەكە بەتەواوەتی بنبڕ نەكراوە هەر بۆیە پێویستە بزانین كە ئیدارەدانی ئابوری دروستی بەكاربەران ئەوەیە كە پاشەكەوت بكەین و هەرچی مایەوە خەرجی بكەین نەك بە پێچەوانەوە داهاتەكانمان خەرج بكەین و هیچ بڕە پارەیەك پاشەكەوت نەكەین.
ئەوەی لێرەدا گرنگە تیشكی بخەینەسەر بۆ ئەوەی هەردوولا (كڕیاران و فرۆشیاران) بتوانن ئامانجەكانیان بەدەست بهێنن لە بەرژەوەندی هەردولا ئەم مانگە پیرۆزە بەڕی بكرێت و ئیستیغلال كردنی تێدا نەبێت لە ڕووی نرخ و جۆری شمەك و كاڵاكانەوە وئەم هەلە نەكرێت بۆ ساغكردنەوەی شمەك وكاڵای خراپ و ماوە بەسەرچوو، هەردوولا بەچاوێكی نەتەوەیی و ئایینی یەوە لەم دیاردەیە بڕوانن.جێگای خۆیەتی دەستخۆشی لە هێزەكانی ناوخۆ بكەین بۆ هەوڵ و ماندوبونیان و ڕەخساندنی كەشێكی ئارام و سەقامگیر كە دڵنیایی بە هەموولایەك دەدات.
هیوادارین ئەم دیاردە شارستانی یە لەساڵانی داهاتودا بەردەوام بێت و گەشەی زیاتری پێ بدرێت و ئەم ڕووە گەشە جوانەی ئابوری و كۆمەڵایەتی و پێكەوە ژیانیەی كوردستان بەهەموو لایەكی بگەیەنین…
*ئابوریناس

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان