ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

ئەگەرەکانی ٢٠١٩

د. سەردار عەزیز 

من هەرگیز حەزم لە فاڵگرتنەوەی سیاسی نیە، بەڵام ئاماژەکانی ساڵی داهاتوو بە باشی نابینم. کورد لە هەر چوارپارچەی کوردستان چی بە سەر دێت، کوردەکان خۆیان چی دەکەن، دۆخی ناوچەیی و جیهانی چۆن کاریگەری دەبێت لە سەریان پرسی قورسن لە سەردەمێکدا کە ناسەقامگیری و خێرایی گۆڕانکاری و ڕادیکاڵێتی وەرچەرخانەکان لە دەرەوەی پێشبینی زۆرینەن. بەڵام سەرباری ئەمە چەند ئەگەرێک دەخەینە پێش چاو:

ئەگەر یەکەم، کورد و ئەمریکا! ئەم پەیوەندییە تراژیدیە زیاتر تراژیدی دەبێت لە ساڵی داهاتوودا. لە رۆژئاڤا دۆخێکی سەخت و ئاڵۆز لە ئارادایە. ئایا کشانەوەی ئەمریکا بە سودی کێ دەشکێتەوە، تورک و سوریا لە کێبڕکێدان بۆ بردنی ئەو میراتییە. بەڵام ئێران و روسیاش لە نزیکەوە روداوەکان ئاراستە دەکەن. ئەوە لێگەڕێ هێزەکانی تری وەک ئیسرائیل، وڵاتانی کەنداو لە گەڵ سعودییەدا. پەیەدە دەیەوێت ئەسەد بێتەوە ناوچەکە، لەمەدا وەها دەبینێت کە پشتیوانی روس و ئێرانیش بە دەست دەهێنێت. تورکەکان خۆیان لە بەرەی ئەستانە، روسیا، ئێران نزیک دەکەنەوە، بەڵام ئەگەری هەیە بە نزیک بونەوەی تورکیا و ئەمریکا ئەم هاوپەیمانییە بگۆڕێت. کەس حەزناکات تورکەکان سەر بکەون، ئایا ئەوان ئەوەندە هێزیان دەبێت کە بەرەنگاری هەموان بکەن. لە دۆخێکدا کە ئەسەد دێتەوە. بۆ نمونە ئیماراتییەکان پلان بوو هێز ئامادە بکەن بۆ سوریا، بەڵام بە گۆڕانی دۆخەکە لە بڕی هێز باڵوێزخانەیان لە دیمەشق کردەوە، بەحرەین زوتر هەنگاوی نا، بەم زوانە زۆربەی وڵاتانی عەرەبی بە دوایدا دێت و ئێستا میسر لە هەوڵی گەڕانەوەی ئەندامێتی سوریادایە بۆ کۆمکاری عەرەبی. هەموو ئەمانە ئاماژەن کە ئەگەر کشانەوە روبدات ئەوا چانسی ئەسەد زیاتر دەبێت.

ئایا کوردەکان و ئەسەد ڕێک دەکەون، ئایا جۆرێک لە رێککەوتن دێتە ئاراوە، هەموو ئەمانە لە سەر هاوسەنگی هێزەکان وەستاوە. بەڵام ئایا کاتێک هەموو دونیا خەریکی سیاسەتکردنە دەبێت لە ساڵی ٢٠١٩ کورد یەک هەنگاو بچوک بچێتە پێشەوە و تۆزێک عاقڵ بێت و بتوانێت هاوپەیمانی دروست بکات. یان هەر لە دواکەوتووی و رق و کینە و ئایدەلۆژیایی ئیکساپەریی خۆیان بەردەوام دەبن؟؟

بەشی دووەمی تراژیدیای کورد و ئەمریکا لە باشورە. دۆخێک لە ئەگەری هاتنە ئارای هەیە، دەرچونی بریارێکە لە پەرلەمانی عێراقی دژ بە مانەوەی ئەمریکا لە عێراق. ئەم هەنگاوە ئێستا بە ئاسانی تێدەپەڕێت لە پەرلەمان. لە هەنگاوێکی وەهادا چی دەگوزەرێت؟
یەکەم، ئەگەری دەرچونی ئەم یاسایە هەیە، بەڵام کار بۆ جێبەجێکردنی نەکرێت، وەک هەنگاوێک بۆ نایاسایی و نا شەرعیکردنی ئەمریکا لە عێراق. ئەو هەڵایە کە لە سەر هاتنی ترەمپ نرایەوە بە جەختکردن لە سەر سەروەری عێراق زەمینەسازی بوو بەو ئاقارەدا.

دووەم، هەوڵ بدرێت کە جێبەجێ بکرێت، بەڵام ببیتە هۆی تەنگژە. لە دۆخێکی وەهادا ئەمریکا ئێستا لە ئامادەییدایە کە ئەو کەسانەی کە هەوڵی ئەم کارە دەدەن بیانخاتە ژێر ئابلۆقەوە. ئەمە هەنگاوێک دەبێت بۆ سەرەتایی کۆتایی پەیوەندی ئەمریکا و عێراق و سەرەتای ناسەقامگیرییەکی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی درێژخایەن. لە دۆخێکی وەهادا ئایا کوردستان چیدەکان. ئەگەری هەیە کورد پرسی مەترسی داعش بهێنێتەوە ئاراوە. پەرلەمانی کوردستان پێداویستی هێزی هاوپەیمانان دەربکات، لە هەبوونی مەترسی داعش یان کۆتایی نەهاتنی داعش. ئەگەر کارێکی وەها بکرێت، هێزەکانی تر هەڵوێستیان دەبێت، کاتێک لە عێراقدا یەک تاکە هێزی سەربەخۆ بوونی نیە، ئەوا ئەم هێزانە بە ریمۆت کۆنترۆل لە جێگای ترەوە دەوروژێنرێن. ئایا چ جۆرە ناسەقامگری و توندوتیژی و ململانێی لێدێتە ئاراوە.

سێیەم، ئەگەر هەیە هیچ بەرامبەر ئەمریکا رونەدات چونکە دەبێتە هۆی لاوازی عێراق. لاوازی عێراق لە کاتی ئابلۆقە لە سەر ئێران لە سودی ئێران نیە، لە دۆخێکی وەهادا، رەنگە بە زیانی ئێران بشکێتەوە.
چوارهەم، ئەگەر ئەمریکا هێزەکانی بهێنێتە کوردستان ئەوا دەبێت کوردستان چی بکات؟ ئایا کورد دەتوانێت پشت بە ئەمریکا ببەستێت؟ یان چاری نیە.

دیارە هەموو ئەمانە کاریگەری هەیە لە سەر ناوخۆی کوردستان. دۆخی ناوخۆ زۆر دڵتەنگە، ئەو نوخبە سیاسیەی دێت وەڵامدەرەوەی دۆخە ئاڵۆزەکە نیە، بۆیە ٢٠١٩ چاوەڕوان دەکرێت سیاسی کورد خۆیان بە دۆخ و کاری هیچ و پوچەوە سەرقاڵ بکەن لە بڕی کاری جیدی و سەرەکی.

ئەگەر کات و دەرفەت هەبێت لە سەر ئاستەکانی تر فاڵگرتنەوەکانی خۆم دەخەمە بەرچاو. هیوای ساڵێکی خۆش و پڕ لە سەقامگیری بۆ هەموان!!

وتار

ترەمپ واز لە دیوارەكە دەهێنێت

لوقمان غەفور

دواوتاری سەرۆك ترەمپ كە دوانیوەڕۆی 19ی جێنیوەری پێشكەشی كرد پێماندەڵێت، سەرۆك ترەمپ كە بڕیاردەرێكی خێرا و پەشیمانبووەكی درەنگ وەختە، ئەمریكییەكان ئیدیۆمێكیان هەیە و دەڵێن “non starter” ئەمە لەئەمریكا بەكەسێك دەوترێت كە لە پێشبڕكێیەكدا شكست بهێنێت.

لەدوای وتارەكەی سەرۆك ترەمپ دیموكراتەكان بە سەرۆك ترەمپ دەڵێن: ترەمپ “non starts”، دیموكراتەكان ئەمەیان پێراستە، بەڵام لەخوێندنەوەی واقیعیدا وانییە، لە هەموو كێبڕكێیەكدا هەموو دەستكەوتەكان بەقازانجی لایەك كۆتایی نایەت، سەرۆك ترەمپ دوو شتی كرد، توانی بەدەنگدەرەكانی بڵێت رێدەگرم لە كۆچی نایاسایی بۆ ئەمریكا و ئەوە دیموكراتەكانە دەرگایان كردۆتەوە، ئەو بەڵێنەی كە دابووشی بە دەنگدەرانی هێناویەتەدی، چونكە ئەگەر نەتوانێت دیوارەكەش دروست بكات توانیویەتی هەموو بەرنامەكانی كۆچ بە یاسایی و نایاساییەوە بەكاوەخۆ راگرێت، ئێ ئەوەش یەكێك لە بەڵێنەكانی كەمپینەكەی بووە، چونكە سەرۆك ترەمپ لەوتارەكەیدا وێرای ئەوەی ئاماژەی دایەوە بەوەی لەسنووری باشور “قەیرانی مرۆیی” دەگوزەرێت، لەو سنوورە منداڵەكان “ئیستغلال” دەكرێن لەلایەن باندە هەڵخەلەتێنەرەكانەوە و ژنان “دەستدرێژی”یان دەكرێتەسەر بەناوی كۆچەوە و “كۆچی نایاسایی و داواكردنی پەنابەریی” تێكەڵ بووە، نەشیشاردەوە و وتی:”من لەكاتی بوون بەسەرۆكدا بەڵێنی چارەسەركردنی ئەو قەیرانەم پێداون.”

ترەمپ وەڵامدانەوەیەكی میهرەبانانەی دەوێت دەربارەی ئەو قەیرانەی لەسنووری باشور هەیە و دەڵێت: “ئومێد دەكەم دیموكراتەكان بە “پرۆژە یاسایەك” بۆچاككردنی ئەو قەیرانە “پاڵپشتێكی جەسوور”یان هەبێت و دەشڵێت: “رێگەنادەم ئەوە رووبدات و بوترێت دیوارەكان نائەخلاقییە، بەڵكو لەواقیعدا پێچەوانەی ناخلاقییە”.

هەروەها ئەم بانگەوازەی ترەمپ ئەوەی لێدەخوێنرێتەوە كە توانی لە سەقفێكی بەرزی داواكارییەوە بێتە سەر ئەوەی دیموكراتەكان هەر هیچ نەبێت قایل دەبن بە چاككردنی یاساكانی پەنابەری و ئەو لێشاوەی ساڵانی ڕابردوو بۆ ئەمریكا كۆتایی پێدێنێت بەتایبەتی لەئەمریكای لاتینەوە و ئەو هەزاران منداڵەی دەهێنرێنە ئەمریكا.

مێتش ماكۆنێل سەرۆكی زۆرینە لەئەنجومەنی پیران دوابەدوای ئەم داوایە وتی: “ئەنجومەنی پیران دادەنیشێت بۆ گفتۆگۆی ئەم بانگەوازە”.

دیموكراتەكان پێیانوانییە ئەو داوایانەی ترەمپ لە ئەنجومەنی نوێنەران بڕوات و دەنگ بهێنێت، هەر بۆیە نانسی پێلۆسی دوابەدوای وتارەكە وتی:”بەداخەوە، ئەو پێشنیارانەی كە كردوونی پێشتر وتراون و بەتەواوی رەتكراونەتەوە، ئەو پێشنیارانە چارەسەری هەمیشەییان تێدا نەبوو كە زۆریان وڵاتەكەمان پێویستی پێیەتی.”

ماوەی دوو مانگی رابردوو سەرۆك ترەمپ لەشەرێكی سەختدا بوو ئەو توانیویەتی قەناعەت بەبەشێكی زۆری كۆمەڵگەی ئەمریكی بكات كە پەنابەری نایاسایی ترسێكی گەورەیە لەئەمریكا، لەتواناشیدایە سنووری باشور بەتەواوی دابخات، هەموو ئەو یاسایانەی كە ئەمریكای پێ باركراوە پەكیان بخات هەروەك لەم دوو ساڵەدا پەكیخستوون، بەڵام ترەمپ خۆی گەشبینیەكیشی پێوە بوو بەوەی كە كۆشكی سپی دەتوانێت ئەو “ئاستەنگییە بشكێنێت” لەچەند رۆژی رابردوودا و كۆتایی بە شەتداونی حكومەت بهێنرێت.

شەتداونی حكومەت رۆژی سێشەممە دەچێتە قۆناغێكی نوێ-ەوە، دیموكرات و كۆمارییەكانیش لە خراپی دۆخی شەتداون تێگەیشتوون و دەشێت فشاری هەواڵگری ئەمریكا-ش یان لەسەر بێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

پۆست و ئیمتیازات، یان خەمی خەڵك؟

ئومێد بابان

زياتر 110 ڕۆژ بەسەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستاندا تێدەپەڕێت، بەڵام بە هۆی ناكۆکیی لایەنە سیاسییەكانەوە لەسەر پۆست و ئیمتیازات، تا ئێستا حكومەت پێكنەهاتووە و سەرۆكایەتیی پەرلەمانیش هەڵنەبژێردراوە و دەستبەكارنەبووە.

پارتی دیموكراتی كوردستان، كە براوەی یەكەمی هەڵبژاردنەكانە، شاندێكی دانوستانكاری پێكهێناوە و تا ئێستا چەند گەڕێكی گفتوگۆ و دانوستانی لەگەڵ لایەنە سیاسییەكانی خاوەن كورسیی پەرلەمانی كوردستاندا بەڕێوە بردوون و تا ڕادەیەكیش لێكنزیكبوونەوە سەبارەت بە هەیكەلی نوێی حكومەت لە نێوان لایەنەكاندا هەیە، هێشتا نەگەیشتوونەتە ڕێككەوتنی كۆتایی.

لە هەموو دنیادا باوە، كە هەڵبژاردن بەڕێوە دەچێت، دوای ئاشكراكردنی ئەنجامە فەرمییەكان، حزبی زۆرینە بۆ پێكهێنانی حكوومەت ڕادەسپێردرێت و بە گەنگەشە و لێكتێگەیشتن و رێككەوتن، كابینەی نوێی حكوومەت پێكدەهێنرێت، بێگومان ئەوەش پێویستی بە كات هەیە و شتێكی ئاساییشە، بەڵام كاتێك 110 ڕۆژ بەسەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستاندا تێدەپەڕێت، دەبێ بپرسین، كێ زیانمەندی سەرەكیی دواكەوتنی پێكهێنانی حكوومەتە؟

لە سۆنگەی باوەڕبوون بە یەكێك لە پایە سەرەكییەكانی دیموكراسی، كە ئازادیی هەڵبژاردنە، ئەو مافە بە هاونیشتمانیانی هەرێم دراوە دەنگ بەو لایەنە بدەن كە باوەڕیان وایە لە كۆی كایە جیاوازەكانی ژیاندا دەتوانێ زۆرترین خزمەت بە كۆمەڵگا بكات، بەڵام بیرمان نەچێت كە هاووڵاتیان هەم ئەركیان لە ئەستۆیە و هەم خاوەنی مافیشن.

ئەركی هاونیشتمانیان ئەوەیە كە ئازادانە دەنگ بدەن و خاوەنی بڕیار بن لە هەڵبژاردندا بەوەی كە دەنگ بە كام حزب و لایەنی سیاسی دەدەن، مافی خۆیشیانە چاوەڕوانییان لەو حزبانە هەبێت كە دەنگیان پێداون، تا لە رێگەی پۆستە حكومییەكانەوە، زیاترین خزمەتیان لە تێكڕای بوارە جوداكانی ژیاندا بكەن.

بۆیە، پێویستە هەرچی زووترە لایەنە سیاسییەكان هەوڵی جیددی بدەن بۆ رێككەوتن سەبارەت بە پێكهێنانی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان و دەستبەكاربوونی پەرلەمان، چونكە دەبێ بیریان بهێنرێتەوە، كە هەموویان بە دەنگی خەڵك و بە پێی قەبارەی خۆیان، كورسیی پەرلەمانییان مسۆگەر كردووە و دەبێ ڕێز لە ئیرادەی خەڵك بگرن.

ئەوەی كە تا ئێستا دەبینرێت و گومانیش هەڵناگرێت، تەنیا هاووڵاتیان زەرەرمەندی پلە یەكن لە دواكەوتنی پێكهێنانی حكوومەتدا، چونكە حكومەتی كاربەڕێكەر تواناكانی سنووردارن و پڕۆژە خزمەتگوزاری و ئەوانەی كە پەیوەندیی ڕاستەوخۆیان بە ژیانی خەڵكەوە هەیە، تا ئاستێك پەكیان كەوتووە.

هەمووانیش دەزانن، خەمی خەڵك، دابینكردنی بژێوی، ئاو، كارەبا، سووتەمەنی، هەلی كار، (دامەزراندن بەپێی بەرنامە لە كەرتی گشتی و تایبەتدا)، دەستپێكردنەوەی پڕۆژە ژیانییەكان و خزمەتكردنیان لە سەرجەم كەرتە جیاوازەكاندا، لە سەرووی هەموو خەمەكانەوەن، كە بە دواكەوتنی پێكهێنانی حكومەت، خەمەكان قووڵتر دەبنەوە و هەرچی درەنگتر بێت و دەستوبرد لە دەستبەكاربوونی پەرلەمان و حكومەتدا نەكرێت، زیاتریش دەبن، بۆیە پێویستە هەموو حزبەكان، ئەوانەی بڕیاریان داوە بەشداری لە حكوومەتدا بكەن، لە پێناو هەڵگرتنی باری سەرشان و خەمەكانی خەڵكدا، سازش بۆ یەكدی بكەن و لە هەندێك پۆست و ئیمتیازات و حەقی خۆیان خۆش بن، تا هاونیشتمانیانیش هەست نەكەن تەنیا بۆ كاتی دەنگدان بەكار دەهێندرێن و دواتر كەس خۆی ناكاتە ساحێب و خەمێكی بچووكیشیان لە كۆڵ نانێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

كاریزمایی سەرۆك بارزانی لە گۆڕینی هاوكێشەكانی هێز لە ناوچەكەدا

محەمەد عەلی

زۆرینەی سیاسییەكانی كوردستان و ناوچەكە، لە ۱٦ی ئۆكتۆبەردا چاوەڕوانی كۆتاییهاتنی كیانی هەرێم بوون و هەندێكی تریان وەك بەدیل خۆیان دەناساند بۆ دەسەڵاتی ئێستای هەرێم، بەڵام ئەنجامی ئەم هەموو پیلانگێڕییە، مانەوەی هەرێم و سەركەوتنی پارتی و بارزانی بوو لە كۆتا هەڵبژاردنی كوردستان و عێراقدا.

 

سەرەتا پیلانداڕێژەرانی ڕووداوەكان لە بەغداوە دەستیان پێكرد و رێك كەوتن بە هۆی هێزەوە كۆتایی بە قەوارەی هەرێمی كوردستان بهێنن، بەڵام كۆتا سەردانی سەرۆك بارزانی بۆ بەغدا و راخستنی فەرشی سوور و ناوهێنانی بە سەرۆكی هەرێم لەلایەن عادل عەبدولمەهدی سەرۆكوەزیرانی عێراق، لە كاتێكدا هیچ پۆستێكی فەرمیی نییە، هاوكاتە لەگەڵ ئەو لێكتێگەیشتنەی لە پرسی بودجەی عێراق بۆ ساڵی ۲٠۱۹ لە نێوان هەرێم و بەغدا لە ئارادایە، هەموو ئەمانەش ئاماژەی ڕوونن بۆ ئەوەی كە تا ئێستاش لە بەغدا سەرۆك بارزانی وەك تاكە نوێنەری كورد مامەڵەی لەگەڵدا دەكرێت.

 

چارەنووسی عەبادی و تیلرسۆن و برێت ماكگۆرگ لە هەموو شتێك زیاتر شاهیدن، لەسەر ئەو راستییەی ئیتر هاوكێشەكان لەمە بەدوا گۆڕانكاریی زۆریان بەسەردا هاتووە و ئەم ترافیكە سیاسییەی هەرێمی كوردستان و عێراق بەخۆیەوە دەبینێ، لە كاتێكدایە هەمووان بە بێ دیداری سەرۆك بارزانی، عێراق جێناهێڵن، لێرەوە دەتوانین بڵێین لە داهاتوویەكی نزیكدا چاوەڕێی گۆڕانكاریی زیاتر دەكرێ لە بەرژەوەندیی كورددا.

 

لە كاتێكدا بەریتانییەكان پیلانداڕێژەری سەرەكیی روداوەكان بوون، ئێستا بە دەستبەتاڵی دەرچوون و نەوتەكەی كەركووك بۆ ئێران دەڕوات و ئەمەریكییەكان بە هێزەوە گەڕاونەتەوە ناوچە كوردستانییەكان، سەردانی بەردەوامی شاندە بەریتانییەكانیش بۆ هەرێم، بە جۆرێكە دەتوانین بڵێین لەوە گەیشتوون بۆ بەدەستهێنانەوەی پێگەیان لە ناوچەكەدا، تەنها چارەسەر گەڕانەوە بۆ لای بارزانییە.

 

ناكرێ رۆڵی نێگەتیڤانەی ئەمەریكییەكان نادیدە بگیرێت لە رووداوەكانی ۱٦ی ئۆكتۆبەردا، بەڵام دەكرێ سەردانی هەردوو وەزیری وزە و دەرەوەی ئەمەریكا لە ماوەی یەك مانگدا بۆ هەرێمی كوردستان، بە راستكردنەوەی هەڵەكانی پێشوو هەژمار بكرێت و لە هەمان كاتدا گرینگیی پێگەی هەرێمی كوردستان دەردەخات لە ڕووی سیاسی و ئابوورییەوە لە داهاتوودا.

 

سەردانی وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا بۆ كوردستان، لە پاش بڕیاری سەرۆكی ئەمەریكا دێت بە كشانەوەی هێزەكانی لە سووریا و بڵاوەپێكردنی هێزەكانی لە عێراق، بۆیە گەر سەیری كاتی ئەنجامدانی بكەین، مەبەستی سەرەكیی سەردانەكەمان بۆ روون دەبێتەوە، كە ئەو دۆستە هەمیشەییەی كورد، هەوڵ دەدات ڕۆڵێكی بەهێزتر بگێڕێت لە ناوچەكەدا، باشترین سەركردەش یارمەتیدەر بێ بۆ ئەو مەبەستە، سەرۆك بارزانییە.

 

وەك ئاشكرایە، ئێران لایەنی جێبەجێكار بوو لە رووی سەربازی و پێشەنگ لە گەمارۆدانی هەرێم، بەڵام لە ئێستادا هاوكێشەكان تەواو پێچەوانەن، هێزە سەربازییە نزیكەكانی ئەو وڵاتە لە پاشەكشەدان و لە رووی ئابووریشەوە لە بارودۆخێكی زۆر خراپدایە، بۆیە كۆڕبەندی ئابووری لە هەرێم  ئەنجام دەدات و وەزیری دەرەوەشی سەردانی هەرێمی كوردستان دەكات، ئەم هەنگاوە ئەرێنیانەی ئێران بەرامبەر بە هەرێم، دەرخەری ئەو راستییەیە، كە بە حیكمەت و كاریزمایی سەرۆك بارزانی، لە ماوەیەی یەك ساڵدا توانراوە ئەم هەموو هاوكێشانە لە بەرژەوەندیی كوردستاندا گۆڕانكارییان بەسەردا بێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین