ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

جەمال پوور كەریم: ئەمریكا وەك شەڕكەر لە پەیەدەی روانیوە

جەمال پوور كەریم شرۆڤەكاری سیاسی

خەڵك- ئامەد حەسەن

جەمال پوور كەریم شرۆڤەكاری سیاسی دەڵێت “ئەمریكا وەك شەڕكەر لە پەیەدەی رووانیووە و چەكی داوەتێ‌، تا شەڕی داعشی پێ بكات، ناكرێت تۆ چاوەڕێی هاوكاری ئەمریكا بكەی، كە هیچ رێككەوتنێكت لەگەڵیدا نییە”.
ئەو شرۆڤەكارە لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) رەخنەش لە پارتی دەسەڵاتداری رۆژئاوای كوردستان دەگرێت و پێیوایە، پێویست بوو پەیەدە لە ژێر هەژموونی پەكەكەدا دەربچووایە و بواری بۆ لایەنەكانی دیكەش بڕەخساندایە بەشداربن لە دەسەڵاتدا.
لە هەمان كاتدا جەمال پوور كەریم بێ ئومێد نییە لە كشانەوەی ئەمریكا لە سووریا و پێیوایە كە ئەمریكا و وڵاتانی رۆژئاوایی واز لە پشتیوانیكردنی كورد ناهێنن و فەرەنسا و ئیسرائیل جێگای ئەمریكا بۆ كورد دەگرنەوە لەوێ.
هاوكات ئاماژە بەوەش دەكات، كورد دەرفەتی زۆری بەهێز و قارەمانێتی بەدەستهێناوە، بەڵام لە وتووێژدا لە دەستی داون.

 “نە ئەمریكا و نە وڵاتانی ڕۆژئاوایی لە هەلومەرجی ئێستادا پشت لە كورد ناكەن” 

خەڵك: بە ڕای بەڕێزتان كشانەوەی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان چۆن بوو، ترەمپ ئەو بڕیارەی چۆن دا؟
جەمال پوور كەریم: بە باوەڕی من ئەوە بەشێكە لە سیاسەتی تاكتیكیی ئەمریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین و كشانەوەی هێزەكانی لە كوردستانی ڕۆژئاوا بە مانای دەستبەردان لە پرسی كورد لە ڕۆژئاوا نییە، ئەمریكا لەو نێوەدا چەندین ئامانجی هەیە كە گرینگترینیان كورتكردنەوەی دەستی ئێرانە لە سووریا، هاوكات ئەو جێگە بە تاڵەی ئەمریكا لە لایەن فەڕەنسا و ئیسرائیلەوە وەك هاوپەیمانێك پڕ دەكرێتەوە، نە ئەمریكا و نە وڵاتانی ڕۆژئاوایی لە هەلومەرجی ئێستادا پشت لە كورد ناكەن و كشانەوەی ئەمریكا لە ئێستادا بۆ درێژخایەن لە بەرژەوەندیی كورددا دەبێت.

“كشانەوەی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان دەبێتە هۆی ئەوەی تەنیا یەك هێزی كوردی لە ڕۆژئاوا دەسەڵاتدار نەبێت”

خەڵك: كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا چ كاریگەرییەكی لەسەر رۆژئاوای كوردستان دەبێت و ئایا ئایندەی دەسەڵاتەخۆسەرەكەی ئەوێ بە چ دەگات لە نێوان ململانێی ئەمریكا و رووسیا و توركیا و سووریا و ئێراندا؟
جەمال پوور كەریم: دەبێتە هۆی ئەوەی تەنیا یەك هێزی كوردی لە ڕۆژئاوا دەسەڵاتدار نەبێت و دەسەڵات دەگەڕێتەوە بۆ خەڵكی كوردستانی ڕۆژئاوا و هەر وەكی باسم كرد لە درێژ ماوەدا بە قازانجی كوردی ڕۆژئاوا دەشكێتەوە، ڕووسیا و توركیا ڕۆڵیان پێ دەدرێت لە سووریا، بەڵام توركیا ئەو مۆڵەتەی پێ نادرێت كە سەروەریی خاكی كوردستانی ڕۆژئاوا بشكێنێت و هێرشبكاتە سەر كورد، ئەمریكا لە ئێستادا بە چەشنێك دەیهەوێت پێش بە هەژموونیی ئێران و دروستبوونی هیلالی شیعە بە مەبەستی پاراستنی ئیسرائیل بگرێت.

“ناكرێ چاوەڕوانی ئەوە لە ئەمریكا بكەی كە یارمەتیی هێزێك بدات كە سەر بە پەكەكەیە، لە واقعدا هیچ ڕێككەوتنێكیش لە نێوان ئەمریكا و لایەنی كوردی لە ڕۆژئاوا نەكراوە”

خەڵك: بەڕای ئێوە مامەڵەی دەسەڵاتدارە كوردەكانی رۆژئاوای كوردستان یان روونتر بڵێم مامەڵەی پەیەدە یان سەرووتر گەورە كاربەدەستانی پەكەكە لە مامەڵەكردن لە رۆژئاوای كوردستان لەگەڵ زلهێزەكان و هەڕەشەكانی ئەنقەرەدا چۆن لێكدەدەنەوە، هەندێك دەڵێن ئەوان كورتیانهێناوە لەمامەڵەكردن لەگەڵ زلهێزەكاندا و خوێندنەوەیان بۆ بڕیاری ئەوان نەبووە، یان كەڵكیان لە ئەزموونەكانی رابردووی زلهێزان لەگەڵ شۆڕشەكانی كورداندا نەبووە؟
جەمال پوور كەریم: ئەو لایەنەی ئێستا لە كوردستانی ڕۆژئاوا لە دەسەڵاتدایە، خاوەن بڕیاری خۆی و خەڵكی كوردستانی ڕۆژئاوا نییە، لە قەندیلەوە ئیدارە دەكرێت و پێی دەگوترێ چ بكات و چ نەكات، پەكەكە لە ڕێگەی پەیەدەوە كوردستانی ڕۆژئاوا بەڕێوە دەبات، لە ئەدەبیات و هەڵسوكەوتی پەكەكەدا ئەمریكا، ئیمپریالیسمە و دەبێت شەڕ بە دژی بكرێت، هەمان بۆچوون و سیاسەتی ئێران بەرامبەر بە ئەمریكا.

“ئەمریكا وەك شەڕكەر لەو باڵەی سەر بە پەكەكەی ڕوانیوە و چەك و پارەی داوەتێ تاكوو شەڕی داعشی پێ بكات”
ناكرێ تۆ چاوەڕوانی ئەوە لە ئەمریكا بكەی كە یارمەتیی هێزێك بدات كە سەر بە پەكەكەیە، لە واقعدا هیچ ڕێككەوتنێكیش لە نێوان ئەمریكا و لایەنی كوردیدا لە ڕۆژئاوا نەكراوە، تەنیا ئەوە نەبێت كە ئەمریكا وەك شەڕكەر لەو باڵەی سەر بە پەكەكەی ڕوانیوە و چەك و پارەی داوەتێ تاكوو شەڕی داعشی پێ بكات.

“پەیەدە زیاتر دۆست و هاوپەیمانی بەشار ئەسەد و ئێرانە تا ئەمریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوایی، بۆیە ئەمریكا دەیهەوێت هەژموونیی پەكەكە كەمبكاتەوە”

ئێستاش پەیەدە لە ڕێگەی پەكەكەوە زیاتر دۆست و هاوپەیمانی بەشار ئەسەد و ئێرانە تا ئەمریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوایی، بۆیە ئەمریكا دەیهەوێت هەژموونیی پەكەكە لەكوردستانی ڕۆژئاوا كەمبكاتەوە و بەو شێوەیە دەستی ئێران و خودی سووریاش لەو ناوچانە كورتبكاتەوە.
پەیەدە دەبوو سەربەخۆ بڕیاری بدایە و لە ژێر كاریگەری و بەڕێوەبەریی پەكەكە خۆی دەرباز بكردایە و مۆڵەتی بە لایەنەكانی دیكەی كوردی ڕۆژئاوا بدایە بۆ خۆیان بڕیار لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن و لە دەسەڵاتدا بەشدار بن، ئەوەی پەكەكە لە ڕێگەی پەیەدە لە ڕۆژئاوا دەیكات، كە سیستمی تاك حیزبی و تاك باوەڕییە بەرەو دێموكراسی هەنگاو نانێت.

 

“پەیەدە دەبوو سەربەخۆ بڕیاری بدایە و لە ژێر كاریگەری و بەڕێوەبەریی پەكەكە خۆی دەرباز بكردایە و مۆڵەتی بە لایەنەكانی دیكەی كوردی ڕۆژئاوا بدایە بۆ خۆیان بڕیار لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن”

خەڵك: بەڕای كارناسانی سیاسی نێونەتەوەیی ئێران كەڵكێكی گەورە دەبات لە كشانەوەی ئەمریكا لە سووریادا، بەو پێیەی پێشتر دەگوترا كە ئەمریكا سووریا دەكاتە مەیدانی شەڕ لە دژی ئێران، بەڵام ئێستا مەیدانەكەی بۆ چۆڵ دەكات، تاران لەم هەلومەرجەدا چۆن مامەڵە دەكات؟
جەمال پوور كەریم: ئامانجی سەرەكیی ئەمریكا ئێرانە، ئەگەر ڕۆڵی توركیا و ڕووسیا و هاوكات فەڕەنسا لە سووریا زیاد دەكرێت، بەو مانایەیە كە ئێران ڕۆڵی نەمێنێت، بوونی پەكەكە لە ڕۆژئاوا بە مانای بوونی دەسەڵات و هێژموونیی ئێران و سوریایە، ئەمریكاش ڕێك دەیهەوێت لەو دەسەڵاتە بدات، بەو پێیەی ئێستا ئیسرائیلیش دەستی بە هێرش بۆ سەر بنكەكانی سەر بە ئێران لە سووریا كردووە بە تەواوی هەوڵەكە بۆ ئەوەیە كە دەستی ئێران لە سووریا كورت بكەنەوە.

“بوونی پەكەكە لە ڕۆژئاوا بە مانای بوونی دەسەڵات و هەژموونیی ئێران و سوریایە، ئەمریكاش ڕێك دەیهەوێت لەو دەسەڵاتە بدات”

خەڵك: لە حاڵی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا، ململانێكانی تاران، دیمەشق، مۆسكۆ، ئەنقەرە چۆن دەبن لە باكووری سووریا كە ئەوانیش ناكۆكیی هەیە لەنێوانیاندا لەسەر ناوچەكانی نفووزی خۆیان، وەك دەبیندرێت پێش لەشكركێشی توركیا سوپای سووریا و هێزی رووسیایی چونە ناوچەی منبج یان ئایا رۆڵ و مامەڵەی واشنتن لەسووریادا چۆن دەبێت لە دوای كشانەوەی هێزەكانی ئایا بە تەواوەتی دووردەكەوێتەوە؟
جەمال پوور كەریم: توركیا هێرش ناكات و فەڕەنسا وەك هاوپەیمانی ئەمریكا جێگەی هێزە ئەمریكاییەكان پڕ دەكاتەوە، ڕووسیا بە دوای بەرژەوەندیدا دەگەڕێت و ئەو بەرژەوەندییەش ئێستا خۆی لە بلۆكی ئێراندا نابینێتەوە، بە باوەڕی من ڕووسیا، توركیا و فەڕەنسا بە نوێنەرایەتیی ئەمریكا لە سەر ئەوە ڕێك دەكەون كە ئێران دەستی كورت بكرێتەوە و بەشار ئەسەدیش جارێ هەروا لە لاوازیدا ڕابگرن.

خەڵك: كاریگەری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا لەسەر باشووری كوردستان و رۆژهەڵاتی كوردستان چ دەبێت، بەتایبەتتر كە دەبینن توركیا هەڕەشەی داگیركردنی قەندیل و شنگال و ناوچەی دیكەش دەكات و رۆژانە ناوچە سنوورییەكان بۆردومان دەكات و لە ناوچەی برادۆستی دەڤەری سۆرانیش لەشكركێشی كردووە؟
جەمال پوور كەریم: ئەو هێزەی ئەمریكا لە سووریا دەیكشێنێتەوە، بڕیارە لە كوردستانی باشوور جێگیری بكات و ئەوەش ڕاست بەو مەبەستەیە كە دەسەڵاتی ئێران لە عێڕاق و بە تایبەتی لە كوردستانی باشوور كەمبكاتەوە، ئەمریكا بە دوای بەرژەوەندیی خۆی و هاوپەیمانەكانیدا دەگەڕێت، بۆ ئەو مەبەستەش ناچارە كە پشتی كورد لە باشوور و ڕۆژهەڵات بگرێت، چونكە لەگەڵ كورد خاوەنی بەرژەوەندیی هاوبەشە. مانەوەی ئێران زیان بە بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا لە هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگەیەنێت، بۆیە ئێستا تەركیزی ئەمریكا لە سەر لادانی دەسەڵات و ئێرانە.

“ئەو هێزەی ئەمریكا لە سووریا دەیكشێنێتەوە، بڕیارە لە كوردستانی باشوور جێگیری بكات و ئەوەش ڕاست بەو مەبەستەیە كە دەسەڵاتی ئێران لە عێڕاق و بە تایبەتی لە كوردستانی باشوور كەمبكاتەوە”

ئیسرائیل و عەڕەبستانی سعوودیش لەو بەرژەوەندییەدا لەگەڵ ئەمریكا و كورد هاوبەشن و هەر هەموویان خاوەنی یەك دوژمنن بە ناوی ئێران، واتە ئێران دوژمنی هاوبەشی، كورد، ئەمریكا، ئیسرائیل، عەڕەبستان و بەشێك لە وڵاتانی ڕۆژئاواییە، لەو نێوەدا كورد دەبێت وشیارانە بجووڵێتەوە و ویست و داخوازی و بەرژەوەندییەكانی بەلاوە گرینگ بێت و كاریان بۆ بكاو پێڕەوی لەو سیاسەتە بكات كە دوژمنی دوژمنەكەم دۆستی منە و بەرژەوەندیی هاوبەش پێكەوەمان گرێ دەدات.

خەڵك: پێتانوایە لەم قۆناغەدا مامەڵەی سەركردە كوردەكان یان حزبە كوردەكانی چوار پارچەی كوردستان چۆن بێت، كە بە رای چاودێران جۆرێك لە دووبارەبوونەوەی مێژووە هەم لە باشووری كوردستان لە ریفراندۆمەكەی 2017 كە زلهێزان پشتی كوردیان بەردا، هەم لە سووریادا كە دوای شەڕێكی سەخت بە كورد و قوربانیدانێكی زۆر پشتیان تێكرد؟
جەمال پوور كەریم: مێژووی كورد بە داخەوە هەر بە پەنجا ساڵ جارێك دووبارە دەبێتەوە و وانە لە مێژووی پێش خۆی وەرناگرێت، لە هەلومەرجی ئێستادا بەرژەوەندیی كورد و وڵاتانی زلهێز لێكنزیك و هاوبەشە، بەڵام كورد دەبێت زیاتر ناو ماڵی خۆی ڕێكبخات، خەیانەتی كورد بە یەكتر كێشەی سەرەكیی نەگەیشتن بە ئامانجەكانمان بووە، نەك خەیانەتی وڵاتانی زلهێز و هاوپەیمان، ئێمە بەر لە هەموو شتێك دەبێت بەرژەوەندیی نەتەوەیی بخەینە پێش بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسی، كە مەخابن لە ئێستادا وا نییە، كورد دەبێت یەكدەنگ بێت بۆ داواكردنی ویست و داخوازییەكانی، بە هۆی شەڕی داعش هەلومەرج بۆ دروستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان گونجاو بوو، بەڵام كورد بۆخۆی نەیتوانی هەلەكە بە قازانجی خۆی بقۆزێتەوە، خەباتی گەلی كورد لە هەر چوار پارچەی كوردستان دەبێت بۆ سەربەخۆیی بێت، سیستمی فیدراڵی و خۆسەری و خودموختاری تا ئەو كاتە لە لایەن داگیركەرانی كوردستانەوە ددانیان پێ دادەندرێت كە حكومەتی ناوەندی لە لاوازی دابێت، بۆیە هەوڵدان و خەبات بۆ دروستكردنی كیانێكی سەربەخۆ ئەركی هەموو شۆڕشگێڕ و خەباتكارێكی ڕێگەی كوردایەتی و تاك بە تاكی ڕۆڵەكانی كوردستانە.

“خەیانەتی كورد بە یەكتر كێشەی سەرەكیی نەگەیشتن بە ئامانجەكانمان بووە، نەك خەیانەتی وڵاتانی زلهێز و هاوپەیمان، ئێمە بەر لە هەموو شتێك دەبێت بەرژەوەندیی نەتەوەیی بخەینە پێش بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسی كە ئێستا وا نییە”

ئەگەر ئێمە خۆمان پشتی یەكتر بگرین، دەسەڵاتی زلهێزی جیهانیش پشتمان دەگرێت، خۆزگەم دەخواست ئەو توانایەی كورد لە شەڕدا هەیەتی لە سیاسەتیشدا هەیبوایە، كەم نین ئەو دەرفەتانەی كورد بە هۆی ئازایەتی و قارەمانیەتیی ڕۆڵەكانی بە دەستیهێناوە، بەڵام لە سەر مێزی سیاسەت و وتووێژ لە دەستی داونەتەوە.

“كەم نین ئەو دەرفەتانەی كورد بە هۆی ئازایەتی و قارەمانیەتیی ڕۆڵەكانی بە دەستیهێناوە، بەڵام لە سەر مێزی وتووێژ لە دەستی داونەتەوە”

تاكی سیاسی و ڕووناكبیری كورد دەبێت كار لە سەر ئەوە بكات كە تاكی كۆمەڵگای كوردستان شوناسی نەتەوەیی خۆی بدۆزێتەوە و بگەڕێتەوە بۆ سەر شوناسی كوردستانی بوون، تاكی كورد چیدیكە خۆی پێ ئێرانی، عێراقی، سووری و توركی نەبێت.

چاوپێکەوتن

هاوسەرۆكی عەفرین: رۆژئاوا بۆ بەرگری لەخۆكردن پشت بەهیچ هێزێكی دەرەكی نابەستێت

خەڵك- ئامەد حەسەن

هاوسەرۆكی كانتۆنی عەفرین لە رۆژئاوای كوردستان لە یەكەمین ساڵوەگەڕی دەستپێكردنی هێرشەكانی سەر عەفرین رایدەگەیەنێت لە رۆژئاوای كوردستان بەرخۆدان و تێكۆشان بەردەوامی هەیە و هەمووان لەسەر پێیانن.

هێڤی مستەفا هاوسەرۆكی كانتۆنی عەفرین لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) رایگەیاند “لە رۆژئاوای كوردستان بەرگری لە خاك و گەل هەیە، لە بەرگریكردنیشدا پشت بە هیچ هێزێكی نێونەتەوەیی یان هەرێمی نابەسترێت، پشت بە گەل و هێزی خۆ دەبەسترێت”.

ناوبراو هەروەها لەبارەی رەوشی عەفرینیشەوە، باس لەوە دەكات، رەوشی عەفرین زۆر خراپە، بەڵام ئەوان لە هەوڵەكانیان و لە بەرخۆدان بۆ رزگاركردنی عەفرین بەردەوام دەبن.

“ئامانجی توركیا لە داگیركردنی عەفرین تێكشكاندنی ئیرادەی كورد بوو”

خەڵك: لە ساڵوەگەڕی دەستپێكردنی هێرشەكانی سوپای توركیا و گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریادا بۆ سەر عەفرین رەوشی شارەكە چۆن دەبینن؟
هێڤی مستەفا: لە هەرێمی عەفرین بە ئارامی و ئازادی ژیان دەكرا لەوێ، بە ناسنامەی خۆیان ژیانیان دەكرد، عەفرین سنوری خۆی پاراستبوو، نەچوو بووە سنووری توركیا، دەوڵەتی توركیا و گرێدراوەكانی لە 20ی چلەی 2018 هێرشیانكرد بۆ سەر عەفرین بە كۆمەڵێك بەهانە.
ئامانجی توركیا لە هێرشكردنە سەر عەفرین بریتی بوو لە تێكشكاندنی ئیرادەی كورد، ئاستەنگكردنی پرۆسەی دیموكراسی و داگیركردنی خاكی سوریا و قوڵكردنەوەی قەیرانی سوریا.
لە عەفرین 58 رۆژ بەرخۆدان كرا، ئێمە كشاینەوە لە عەفرین بۆ پاراستنی گەلی خۆمان بوو لەوێ لە كۆمەڵكوژی، نەك راگرتنی بەرخۆدان، هێزمان لەوێ مایەوە، بۆیە بەرخۆدانی عەفرین چووە قۆناغی دووهەم. ئێمە لە قۆناغی دووهەمی بەرخۆدانی عەفریندا لە باری لەشكری، لە باری سیاسی، لە باری كۆمەڵایەتی، لە باری دیپلۆماسی خەریكی خۆڕێكخستنین، لە بارەی لەشكری هێزمان لەوێ هەیە، لە باری سیاسی و دپلۆماسییەوە پەیوەندیمان هەیە، هێڵی یەكەمی ئێمە لەو پەیوەندییانەدا رزگاركردنی عەفرینە، لە باری كۆمەڵایەتی ئێمە لە ناوچەكانی هەرێمی شەهبا خەریكی رێكخستنی جەماوەرین بۆ پشتیوانی لە رزگاركردنی عەفرین و بەشداریكردن.
ساڵێكە عەفرین داگیركراوە، لەساڵی رابردوودا لە عەفرین دزیكردن، تاڵانیكردن، دەركردن، كوشتن، راوەدوونان هەبوون، بەرهەمی زەیتوونی عەفرین دزراوە و براوە بۆ توركیا.

“هێزەكانی رزگاری عەفرین رێگانادەن سوپای توركیا و هاوپەیمانەكانی لە عەفرین بە ئارامی دابنشین”
خەڵك: زانیاریتان لەسەر چالاكییەكانی هێزەكانی رزگاری عەفرین هەیە، ئەوان چۆن چالاكی لەشكری دەكەن، چالاكییەكانیان لە چ ئاستێكدان؟
هێڤی مستەفا: هێزەكانی رزگاری عەفرین دەبێت خۆیان لێدوانی ورد بدەن دەربارەی چالاكییەكانیان، بەڵام ئەوان بەپێی پێویست و رەوشی ناوچەكان چالاكی لەشكری لە عەفرین دەكەن.
هێزەكانی رزگاری عەفرین ئامانجیان ئەوەیە كە نەهێڵن هێزەكانی سوپای تورك و هاوپەیمانەكانیان بە ئارامی لە ناوچەكانی عەفریندا بن، ئەوان لەوبارەیەوە بەڵێنیان داوە لە بەرخۆدان بەردەوام دەبن، بەپێی پێویست و رەوشی ناوچەكە بەردەوام چالاكی لەشكری خۆیان دەكەن.

“رۆژئاوا بەرگری لە خۆی دەكات، بۆ ئەوەش پشت بە هیچ هێزێكی دەرەكی نابەستێت، پشت بە گەلی خۆی دەبەستێت”
خەڵك: ئێستا رەوشی گشتی رۆژئاوای كوردستان چۆنە لە دوای هەڕەشەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا و بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریادا؟
هێڤی مستەفا: رەوشی رۆژئاوای كوردستان و باكوری سوریا بریتییە لە بەردەوامی بەرخۆدان و تێكۆشان، بەرگری لە خاك و گەلی خۆیان دەكەن، هەموو لەسەر پێیانن، ئەوان لە بەرگریكردن لە خۆ پشت بە هیچ هێزێكی نێونەتەوەیی یان هەرێمی نابەستن، ئەوان پشت بە هێز و گەلی خۆیان دەبەستن. لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە لەگەڵ چارەسەری سیاسین بۆ رەوشەكە، ئێمە ئامادەی گفتووگۆین لەگەڵ هەر لایەنێكدا كە بیهەوێت گفتووگۆ بكەین، چ لایەنێك پرسیاری لە ئێمە هەیە، ئێمە ئامادەین وەڵامی بدەینەوە.

“مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە هەرێمەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان هەیە”
خەڵك: ئایا مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە هەرێمەكانی دیكەی كۆبانێ و جزیرێ و شار و شارۆچكەكانی دیكەی رۆژئاوا هەیە؟
هێڤی مستەفا: بەڵێ مەترسی هەیە، لە رۆژئاوا و باكوری سوریا مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە شار و هەرێمەكانی دیكە هەیە، چونكە ئەردۆغان بە ئاشكرا هەڕەشە دەكات، دەڵێت هێرش دەكەم خاكی ئێوە داگیردەكەم، ئەم هەڕەشانەی ئەردۆغان بە بەرچاوی بێدەنگی نێودەوڵەتییەوەیە، ئەردۆغان هێرشیكردە سەر عەفرین و داگیریكرد لەبەرچاوی بێدەنگی نێونەتەوەیی، ئێستاش ئەو بێدەنگییە هەیە، ئێمە مەترسی گەورەمان لەو بێدەنگییە هەیە، لە حاڵی بەردەوامبوونی ئەو بێدەنگییەدا نەك هەڕەشەكانی ئەردۆغان مەترسی بۆ سەر رۆژئاواو باكوری سوریا دروستدەكات، بەڵكو هەڕەشە بۆ سەرانسەری كوردستان و ناوچەكە و جیهان بەگشتیش دروست دەكات.

خەڵك: پێتوانوایە پێویستە گەلی كورد چ بكات بۆ بەرەوڕوبوونەوەی مەترسییەكانی ئێستا؟
هێڤی مستەفا: دەبێت كوردان یەكێتی نەتەوەیی پێكبهێنن، پەیوەندیی نێوانیان توندوتۆڵ بكەن، ئەوە لە ئێستادا پێویستە، چونكە كورد یەكگرتوویی و یەكێتی هەبووایە، ئەردۆغان نەیدەتوانی هێرش بكات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

سكرتێری حزبی شیوعی عیراق بۆ (خەڵك) باس لە چارەسەركردنی كێشەی كەركوك دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
ڕائید فەهمی، سكرتێری كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی عیراق، لە چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك) باس لە واقعی ڕەوتی مەدەنی و دیموكراتی لە عیراق و حزبی شیوعی عیراق و ئەگەرەكانی بەهێزكردنی ڕەوتی مەدەنی و دیموكراتی دەكات، بە تایبەت لە سایەی ئەم دۆخەی ئێستادا، كە حزبە ئیسلامییەكان باڵیان بەسەر سیمای گۆڕەپانی سیاسیدا كێشاوە.

سكرتێری حزبی شیوعی عیراق، كە لە هەمان كاتدا یەكێكە لە پەرلەمانتارە دەركەوتووەكانی هاوپەیمانی (سائیرون) لە پەرلەمانی عیراق، كە هاوپەیمانی نێوان شیوعییەكان و ڕەوتی سەدرە، ئاماژە بە مەبەستی بەستنی هاوپەیمانییەكەیان دەكات لەگەڵ ڕەوتی سەدر و وەڵامی ئەو پرسیارانەش دەداتەوە كە لەلایەن (خەڵك)ەوە سەبارەت بە كێشەی كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكان ڕووبەڕووی كرانەوە.

خەڵك: ئایا چاوەڕوانی ئەوە دەكەن ڕەوتی مەدەنی دیموكراتی و حزبی شیوعی، بە هەمان هێز و گوڕی ڕابردووەوە بگەڕێتەوە نێو گۆڕەپانی سیاسی، لانی كەم لەماوەی چەند ساڵی داهاتوودا؟

ڕائید فەهمی: ڕێكخراوەكانمان و چالاكییەكانمان لە هەموو پارێزگا و شارێكی عیراقدا هەیە، كەشەكەش لەبارە بۆ ئەوەی دەست بە چالاكییەكانمان بكەین، كە هەمەجۆرن و لەگەڵ ئەوانەشدا هەست دەكەین بوار بۆ خستنەگەڕی توانا مێژوویی و فكرییەكانمان ڕەخساوە و دەكرێت فراوان بكرێن، پێشتر هەندێك توێژ هەبوون، كە خۆیان بەدوور دەگرت، بەڵام لەئێستادا نەك هەر تەنیا ئامادەن گوتارەكانی حزبی شیوعی وەربگرن، بەڵكو ئامادەشن بەشێوەیەك لە شێوەكان بێنە نێو كۆڕ و كۆبوونەوەكانی حزبی شیوعییەوە و بەشێوەیەك لە شێوەكان چاوپێكەوتن هەبێت لە نێوانماندا.

كەشی سیاسی ئێستای عیراق لەبارە بۆ پەرەپێدانی چالاكییەكانی حزب و كاری هێزە مەدەنی و دیموكراتییەكان، ئێمە لە چوارچێوەی سیستمێكی ئاڕاستەكراودا كاردەكەین، لەلایەك هاوپەیمانییەكەمان لەگەڵ ڕەوتی سەدر تۆكمەتر دەكەین لە چوارچێوەی هاوپەیمانی (سائیرون)، چونكە بەرنامەكەی ڕەهەندێكی چاكسازی و ڕەهەندێكی یاریدەدەر بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی مەدەنی لەخۆدەگرێت، لەگەڵ ئەوەشدا پەیوەندییەكی باشمان لەگەڵ هێزە مەدەنی و دیموكراتییە جیاجیاكانی تردا هەیە بە ئاڕاستە جیاجیاكانیانەوە، لەلایەكی ترەوە لەگەڵ ئەو هەموو چالاكیانەدا بیر لەوە دەكەینەوە، كە چۆن ئەو كارانە نزیكمان دەكەنەوە لە پڕۆژە نیشتمانی و دیموكراتییەكەمان و دابینكردنی پێداویستییەكانی خەڵك و بەگژداچوونەوەی گەندەڵی و بنیاتنانی دەوڵەت.

خەڵك: تا چەند هیواتان وایە لەڕێی ئەو چالاكی و جموجۆڵانەوە بگەنە ئەو ئامانجانەی لەپێناویدا تێدەكۆشن، بە تایبەت لە سایەی گۆڕانكارییە گەورەكاندا، كە سیمایەكی زۆر جیاوازیان لەڕووی سیاسی و كۆمەڵایەتیدا بەراورد بە قۆناغەكانی پێشوو هێناوەتەئارا؟

ڕائید فەهمی: ڕاستە ڕووبەڕبوونەوەكان قورسن، بەڵام حزبی شیوعی پێویستی بە بنكەی جەماوەریی و سەرلەنوێ‌ گرتنەبەری سیاسەتی داوا جەمارییەكان هەیە، ئێمە لەئێستادا جەماورەكەمان خۆیان لە چەوساوە و كارگەران و ئەو توێژانەدا دەبیننەوە، كە بڕوایان بە پرۆژەی مەدەنی و پڕۆژەی نیشتمانی بە ڕەهەندە عیراقییە فیدڕاڵییەكەی هەیە، لەماوەی دەیان ساڵی ڕابردوودا، ژێرخانی كۆمەڵایەتی عیراق گۆڕانكاریی بەسەردا هاتووە، جەنگەكان و نەهامەتییەكان و قەدەغەكردنی كاریی شیوعییەكان لەلایەن ڕژێمی پێشوو، هەموو ئەوانە وایان كردووە چەند ڕەوتێكی تر گەشە بكەن و بێنە نێو گۆڕەپانەكەوە، ڕوخانی یەكێتی سۆڤیەت و پاوانكردنی دەسەڵات لەلایەن ڕژێمە دیكتاتۆرییەكانیش وای لە خەڵك كرد، بەشوێن ئاڕاستەیەكی تردا بگەڕێن بۆ ڕزگاربوون،هەموو ئەمانە كاردانەوەی سیاسییان هەبوو، وێڕای گۆڕانكارییەكانی تر، كە خۆیان لە نەمانی پیشەسازییەكان و كۆچكردنی توێژێكی كۆمەڵگە بۆ دەرەوەی وڵات و گۆڕانكارییەكانی تردا دەبینێتەوە، هەموو ئەمانە فاكتەری بەهێز بوون بۆ لاوازكردنی بنكەی جەماوەری حزبی شیوعی و هێزە دیموكراتییەكانی تر.

لەدوای 2003وە، حزبی شیوعی هەوڵیداوە، كاریگەریی لەسەر سیاسەتی گشتی وڵات دروست بكات بە ئاڕاستە ئەرێنییەكان و بەپێی توانا، لەنێو خۆشدا بوارێكی وەهای خولقاندووە، كە بتوانێت ڕووبەری كارەكانی فراوانتر بكات و بەدووربێت لە گوشارەكان،لەئێستاش بەدواوە لەوبڕوایەداین حزبی شیوعی بتوانێت لەڕووی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیرییەوە كاریگەری زیاتر دروست بكات و پێگەیەكی باشتر بۆخۆی داببڕێت، هەرچەندە پێشتریش توانیویەتی وێنەیەكی ئەرێنی لەنێو خەڵكدا دروست بكات و بەدوور بێت لە دیاردە نەرێنییەكان.

خەڵك: لەگەڵ ئەو گۆڕانكارییانەی ڕوویانداوە و هاتوونەتە ئارا، ئایا حزبی شیوعی عیراق بیری لە گۆڕینی ناوەكەی نەكردۆتەوە؟

ڕائید فەهمی: لەدوای ڕوخانی یەكێتی سۆڤیەت و لەدوای ئەو گۆڕانكارییانە، كە بونە مایەی ئەوەی زۆرێك لە حزبە چەپەكان ناوی خۆیان بگۆڕن، ئێمە لە كۆنگرەكاندا بیرۆكەكەمان پێشنیاركردووە، بەڵام زۆرینەی هەرە زۆری هاوڕێیان لەگەڵ ئەوەن، كە ناوەكە وەك خۆی بمێنێتەوە، بەهەرحاڵ گۆڕین یان نەگۆڕینی ناوەكە ئەوە خواستی شیوعییەكانە، لەوەش گرنگتر مەودای بەدەنگەوەچوونیانە بۆ خەمی ڕۆژانەی خەڵك و كاركردنە بۆ هێنانەدی خواستەكانیان و گوزارشتكردنە لە خواست و داواكارییەكانیان بەشێوەیەكی ڕاستگۆیانە، لەئێستادا حزبی شیوعی بۆتە بەشێكی سروشتی لە كۆمەڵگە و بۆتە بەشێك لە حاڵەتی عیراقی و مەشهەدی سیاسی وڵات، نمونەش بۆ ئەوە دەبینین حزبەكە لەگەڵ هێزە ئیسلامییەكان هاوپەیمانی دەبەستێت، بەڵام گەر بێینە سەر باسی ڕوخانی بلۆكی سۆسیالیزم، ئەوا ئێمەش هەست بەو كەلێنە دەكەین و بەو لاوازبوونەدا تێدەپەڕین، بەڵام بۆ مەودا دوورەكان چاومان لە ئاسۆ بڕیوە، چاومان لە بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكە، كە سەرمایەداری تێبپەڕێنێت و ببێتە جێگروەی سەرمایەداریی، ئەم پڕۆسەیەش بە مێژوویی دەزانیین و پێمانوایە دەبێتە هەر بێتەدی.

خەڵك: تێڕوانینی حزبی شیوعی عیراق بۆ كێشەی كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكان چۆنە و پێیوایە لە چ ڕێگەیەكەوە دەكرێت ئەو كێشەیە چارەسەر بكرێت؟

ڕائید فەهمی: لەو ڕووەوە دوو پرەنسیپ هەیە، یەكەمیان یەكێتی فیدڕاڵییە، كە ئێمە پشتیوانی دەكەین لە چوارچێوەی عیراقێكی هەمەڕەنگ، كە خزمەت بە هەموو نەتەوە و تایەفە و توێژەكان بكات، دووەم سەبارەت بەو ناوچە جێناكۆكانە یان كێشەلەسەرانە، چارەسەری دەستورییان بۆ دانراوە، ئێمە لەگەڵ چارەسەری دەستوری و ئەرێنین بۆ ئەو كێشەیە، تائێستاش چارەسەرە دەستورییەكە، كە خۆی لە ماددەی 140دا دەبینێتەوە، لەلایەن هەندێك ناوەندەوە لەو ناوچانەدا ڕێگری لێدەكرێت و پەسەند نییە، ئێمە دەڵێین، ئەو ناوچانە ناكرێت سەقامگیری و ئارامی بەخۆوەببینن تا چارەسەرێكیان بۆ دانەنرێت، كە جێگەی ڕەزامەندی دانیشتوانەكەی بێت بە هەموو پێكهاتەكانەوە، لەڕووی مەسەلەی پەیوەستبونیشی بە هەرێمی كوردستان یان حكومەتی فیدڕاڵ، پێمانوایە ناكرێت ئەو كارە بەدوور لە دانیشتوان و پێكهاتەكانی ئەو ناوچانە بەئەنجام بگات، بۆیە ئێمە لەگەڵ ماددەی 140دا، كە لە قۆناغی یەكەمدا ئاسایی كردنەوەی دۆخەكە و دواتر سەرژمێری و پاشان ڕاپرسییە لەو ناوچانە، بەڵام ئەو پڕۆسەیە پێویستی بە چەند مەرجێك هەیە، كە یەكەمیان مەرجی سیاسییە، چونكە بینیمان زۆرێك لە لایەنە سیاسییەكان ئیرادەی سیاسی ئەوەیان تێدا نەبوو بۆ جێبەجێكردنی ماددەكە، بۆیە تائێستا كێشەكە بەردەوامە، كە لە هەندێك كاتدا شێوازەی تر بۆ چارەسەر بەكارهێنراوە، بەڵام ئێمە لەگەڵ دیالۆگداین و پێمان وایە لەڕێی دیالۆگەوە دەكرێت چارەسەر بدۆزرێتەوە.

بۆیە سەپاندنی چارەسەر بە شیاو نابینین و پێمان باشە هەموو لایەنە سیاسییەكان و هەموو پێكهاتەكانی ناوچەكە، بە دوور لە توندوتیژی لەڕێی دیالۆگەوە چارەسەر بۆ كێشەكان بدزۆنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە ڕێز لە جیاوازییەكان بگیرێت، جا ئەو جیاوازیانە مەزهەبی بن یان تایەفی یان نەتەوەیی، تا ئەو كاتەی هەرناوچەیەك بۆخۆی بڕیار لەسەر ئەو لایەنە دەدات، كە دەیەوێت پێوەەی وابەستەبێت.

كەركوكیش بەشێوەیەكی تایبەت، تێبینی ئەوە دەكەین هەر لایەنێك كۆنتڕۆڵی بكات و بیەوێت لایەنی بەرانبەر پەراوێزبخات، نابێتە مایەی ئەوەی دۆخی كەركوك سەقامگیر ببێت، پێویستە هەموو لایەنەكان بەشداریی بكەن و ڕێز لە مافی یەكتر بگرن، پێموایە دانیشتوانی ناوچەكەش بە چاوپۆشین لە تەرەفگیری و دەمارگیرییەكان، لە كۆتاییدا لەگەڵ سەقامگیری و ئاسایش و ئارامیدان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“عیراق وابەستەی میحوەری ئەمریكایە”
حەسەن عەلەوی بۆ (خەڵك): بەرپرسانی وڵاتان بۆ زێڕ و نەوت دێنە عیراق

خەڵك-بەشی هەواڵ
حەسەن عەلەوی، بیرمەند و سیاسەتمەداری عیراقی، پێیوایە حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی سەركەوتوو نەبێت و دەڵێت، “عەبدولمەهدی تەنیا لە دەشتاییدا دەتوانێت شۆفێری بكات” و جەختیشدەكاتەوە، كە عیراق لەئێستادا وەك كیشوەرێك وایە، سەركێشەكان و ئەوانە بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت، كە بەشوێن زێڕ و سامان دەگەڕێن.

حەسەن عەلەوی لە چاوپێكەوتنێكی تایبەت لەگەڵ (خەڵك) باس لە سیاسەتی ئێستای عیراق و چەند تەوەرێكی گرنگی ئێستای سەر گۆڕەپانی عیراق دەكات، وێڕای ئاماژەكردن بە كاریگەریی و ڕۆڵی وڵات لە سیاسەتی عیراقی و دیاریكردنی ئاڕاستەی سیاسەتەكانی وڵات.

خەڵك: سەردانی ئێستای دیپلۆماتكاران و سەركردە سیاسییەكانی وڵاتان بۆ عیراق چی دەگەیەنێت، ئایا ئەم سەردانانە بۆ وڵات پاشخانی سیاسییان هەیە، یان بۆ مەبەستی پەیوەندییە ئابوری و بازرگانییەكانن لەگەڵ عیراق؟
حەسەن عەلەوی: لە سەرەتاوە دەكرێت بڵێن، ئەم جموجۆڵانە وابەستەی یەكدی نیین و بە یەك بڕیارەوە نەبەستراونەتەوە، بەڵكو لەچەند بڕیارێكی جیاجیا پێكدێن، بڕیاری ئێرانی جیاوازە لە بڕیاری خۆرئاوایی، ئاساییە لەدوای سەپاندنی سزاكان، هیچ وڵاتێكی عەرەبی نەكەوتە خۆی بۆ سوككردنی باری سەرشانی تاران، بەو پێیەی زۆربەی وڵاتە عەرەبییەكان دژ بە سیاسەتەكانی ئێرانن، بەڵام هەندێك لەو وڵاتانە هەڵوێستیان نواند، لەوانە وڵاتی ئوردن، بەو پێیەی دراوسێی عیراقە و لەڕووی ئابورییەوە هەژارە و خاوەنی سامانی سروشتی نییە، بە پێچەوانەی عیراقەوە.
عیراق لەئێستادا وەك كیشوەرێك وایە، سەركێشەكان و ئەوانە بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت، كە بەشوێن زێڕ و سامان دەگەڕێن و گەڕیدەن، بۆیە پێموایە لایەنی سیاسی دوایین بایەخی ئەو سەركردە و دیپلۆماتكارانەیە بە ئاڕاستە جیاجیاكانیانەوە، كە لەئێستادا سەردانی عیراق دەكەن، بۆیە سەردانەكان دەكرێت بە سیاسی پۆلێن نەكەین هێندەی ئەوەی، كە ئابوریین.

خەڵك: هەندێك قسەوباس لەئارادان، كە ئاماژە بە گۆڕانی سیاسەتەكانی ئیدارەی ئەمریكادا دەكەن بەرانبەر بە عیراق لە قۆناغەكانی داهاتوودا، ئێوە ئەو ڕاوبۆچوونانە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
حەسەن عەلەوی: عیراق وابەستەی میحوەریی ئەمریكایە و وابەستەی ڕێكەوتنە ئەمنی و سیاسییەكانە، بۆیە زۆر بە ساكاریی دەتوانیین بڵێن، كە عیراق لە چوارچێوەی میحوەری ئەمریكادایە، ئەمریكاش نامۆ نییە بە عیراق یان دروورنییە لە بارودۆخی عیراق بە پێچەوانەوە لە ساڵی 2003وە بەرپرسیارێتی لەئەستۆدایە بەرانبەر بە عیراق، ئەم سەردانانەش لەم ڕێڕەوە و لەم چوارچێوەیەدان و لە دوتوێی هەماهەنگییەكانی نێوان هەردوو وڵاتدان، بۆیە هیچ شتێكی نوێ‌ لەئارادا نییە.
ئەو پێشهاتە نوێیەی هاتۆتەئارا، هەڕەشەكانی ترەمپە لە بەرژەوەندییەكانی ئێران لە عیراق، بەڵام چونكە ترەمپ جەماوەریی لە عیراقدا نییە، بەپێچەوانەوە ئێران جەماوەری لە عیراقدا هەیە و ئوردن خاوەنی جەماوەرە لە عیراق، كە زۆربەی سوننەكان لەگەڵیدان، بە هەمان شێوە سیاسەتوانانی شیعە پاڵپشتی ئێران دەكەن، لە هەمان كاتدا ئەمریكا هیچ جەماوەرێكی لە عیراقدا نییە، ئەوەی هەیە تەنیا چەند هەڵوێستێكی تاكلایەنەیە، كە هانا بۆ ئەمریكا دەبات و بۆخۆی ناتوانێت گوزارشت لە خۆی بكات.
بۆیە بوونی ئێران بەهێزترە لە عیراق لە هەموو وڵاتانی تر، تەنانەت لە ئەمریكاش، سەبارەت بە ئوردنیش، كە سوننەكان لەخۆدەگرێت، بەو هۆیەی ئابورییەكی لاوازی هەیە ڕۆڵی ئوردنیش بە هەمان شێوە ڕۆڵێكی لاوازە لە عیراقدا و خاوەنی هەژموون نییە و هەوڵ دەدات لێكگەیشتنی هەبێت و هەرگیز هەوڵ نادات حكومەتی عیراق لەخۆی بڕەنجێنێت.
ئوردن نایەوێت لەڕێی ڕێكەوتن لەگەڵ سوننەكان، بەغدا لەخۆی توڕەبكات، بەڵكو بە هەموو شێوەیەك كار بۆ ڕازیكردنی بەغدا دەكات، چونكە پێویستی بە وزەیە، عیراقیش خاوەنی ئەو وزەیەیە، كە ئوردن پێویستیەتی.
ئەو بۆرییە نەوتەی لە بەسرەوە بۆ كەنداوی عەقەبە درێژدەكرێتەوە، قازانجێكی گەورەی بۆ وڵاتەكە دەبێت و یەك لەسەر سێی بودجەی گشتی وڵاتەكە فەراهەم دەكات و توانا و هێزی ئابوری وڵاتەكە بە ڕێژەی لەسەدا 33 زیاد دەكات، بەراورد بە دۆخی ئێستای، بۆیە پشت لەو بەرژەوەندیانە ناكات و ناكەوێتە شوێن هەندێك سیاسەت بۆ ڕازیكردنی عەرەبە سوننەكان.

خەڵك: ئایا پێشبینی دەكەن حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی ئێستای عیراق سەركەوتوو بێت؟
حەسەن عەلەوی: نەخێر، عادل عەبدولمەهدی بەوە ناسراوە، كە لە دەشتاییدا دەتوانێت شۆفێری بكات، بەڵام گەر توشی هەوراز و نشێوی بوو ڕادەوەستێت، هەر هەورازێك بێتە ڕێگەی ڕادەوەستێت، چونكە ئەو كەسێتییەكی سەركێش نییە و بۆ نمونە پێچەوانەی مالكییە، كە سەركێش و بوێر بوو، بەڵام ئەو بوێر نییە.
ئەو زیادەڕیی دەكات لە گوێگرتن، گوێ‌ بۆ هەموو قسەكان دەگرێت، جا قسەكان ئەمریكایی بن یان عەرەبی یان ئێرانی، لە هەمان كاتدا داواكاریی ئەو قسانە جێبەجێ‌ دەكات، هەر ئەمەشە وایكردووە، كە كابینە وەزارییەكەی دوابكەوێت، چونكە هەوڵ بۆ ڕازیكردنی هەمووان دەدات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان