ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

جەمال پوور كەریم: ئەمریكا وەك شەڕكەر لە پەیەدەی روانیوە

جەمال پوور كەریم شرۆڤەكاری سیاسی

خەڵك- ئامەد حەسەن

جەمال پوور كەریم شرۆڤەكاری سیاسی دەڵێت “ئەمریكا وەك شەڕكەر لە پەیەدەی رووانیووە و چەكی داوەتێ‌، تا شەڕی داعشی پێ بكات، ناكرێت تۆ چاوەڕێی هاوكاری ئەمریكا بكەی، كە هیچ رێككەوتنێكت لەگەڵیدا نییە”.
ئەو شرۆڤەكارە لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) رەخنەش لە پارتی دەسەڵاتداری رۆژئاوای كوردستان دەگرێت و پێیوایە، پێویست بوو پەیەدە لە ژێر هەژموونی پەكەكەدا دەربچووایە و بواری بۆ لایەنەكانی دیكەش بڕەخساندایە بەشداربن لە دەسەڵاتدا.
لە هەمان كاتدا جەمال پوور كەریم بێ ئومێد نییە لە كشانەوەی ئەمریكا لە سووریا و پێیوایە كە ئەمریكا و وڵاتانی رۆژئاوایی واز لە پشتیوانیكردنی كورد ناهێنن و فەرەنسا و ئیسرائیل جێگای ئەمریكا بۆ كورد دەگرنەوە لەوێ.
هاوكات ئاماژە بەوەش دەكات، كورد دەرفەتی زۆری بەهێز و قارەمانێتی بەدەستهێناوە، بەڵام لە وتووێژدا لە دەستی داون.

 “نە ئەمریكا و نە وڵاتانی ڕۆژئاوایی لە هەلومەرجی ئێستادا پشت لە كورد ناكەن” 

خەڵك: بە ڕای بەڕێزتان كشانەوەی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان چۆن بوو، ترەمپ ئەو بڕیارەی چۆن دا؟
جەمال پوور كەریم: بە باوەڕی من ئەوە بەشێكە لە سیاسەتی تاكتیكیی ئەمریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین و كشانەوەی هێزەكانی لە كوردستانی ڕۆژئاوا بە مانای دەستبەردان لە پرسی كورد لە ڕۆژئاوا نییە، ئەمریكا لەو نێوەدا چەندین ئامانجی هەیە كە گرینگترینیان كورتكردنەوەی دەستی ئێرانە لە سووریا، هاوكات ئەو جێگە بە تاڵەی ئەمریكا لە لایەن فەڕەنسا و ئیسرائیلەوە وەك هاوپەیمانێك پڕ دەكرێتەوە، نە ئەمریكا و نە وڵاتانی ڕۆژئاوایی لە هەلومەرجی ئێستادا پشت لە كورد ناكەن و كشانەوەی ئەمریكا لە ئێستادا بۆ درێژخایەن لە بەرژەوەندیی كورددا دەبێت.

“كشانەوەی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان دەبێتە هۆی ئەوەی تەنیا یەك هێزی كوردی لە ڕۆژئاوا دەسەڵاتدار نەبێت”

خەڵك: كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا چ كاریگەرییەكی لەسەر رۆژئاوای كوردستان دەبێت و ئایا ئایندەی دەسەڵاتەخۆسەرەكەی ئەوێ بە چ دەگات لە نێوان ململانێی ئەمریكا و رووسیا و توركیا و سووریا و ئێراندا؟
جەمال پوور كەریم: دەبێتە هۆی ئەوەی تەنیا یەك هێزی كوردی لە ڕۆژئاوا دەسەڵاتدار نەبێت و دەسەڵات دەگەڕێتەوە بۆ خەڵكی كوردستانی ڕۆژئاوا و هەر وەكی باسم كرد لە درێژ ماوەدا بە قازانجی كوردی ڕۆژئاوا دەشكێتەوە، ڕووسیا و توركیا ڕۆڵیان پێ دەدرێت لە سووریا، بەڵام توركیا ئەو مۆڵەتەی پێ نادرێت كە سەروەریی خاكی كوردستانی ڕۆژئاوا بشكێنێت و هێرشبكاتە سەر كورد، ئەمریكا لە ئێستادا بە چەشنێك دەیهەوێت پێش بە هەژموونیی ئێران و دروستبوونی هیلالی شیعە بە مەبەستی پاراستنی ئیسرائیل بگرێت.

“ناكرێ چاوەڕوانی ئەوە لە ئەمریكا بكەی كە یارمەتیی هێزێك بدات كە سەر بە پەكەكەیە، لە واقعدا هیچ ڕێككەوتنێكیش لە نێوان ئەمریكا و لایەنی كوردی لە ڕۆژئاوا نەكراوە”

خەڵك: بەڕای ئێوە مامەڵەی دەسەڵاتدارە كوردەكانی رۆژئاوای كوردستان یان روونتر بڵێم مامەڵەی پەیەدە یان سەرووتر گەورە كاربەدەستانی پەكەكە لە مامەڵەكردن لە رۆژئاوای كوردستان لەگەڵ زلهێزەكان و هەڕەشەكانی ئەنقەرەدا چۆن لێكدەدەنەوە، هەندێك دەڵێن ئەوان كورتیانهێناوە لەمامەڵەكردن لەگەڵ زلهێزەكاندا و خوێندنەوەیان بۆ بڕیاری ئەوان نەبووە، یان كەڵكیان لە ئەزموونەكانی رابردووی زلهێزان لەگەڵ شۆڕشەكانی كورداندا نەبووە؟
جەمال پوور كەریم: ئەو لایەنەی ئێستا لە كوردستانی ڕۆژئاوا لە دەسەڵاتدایە، خاوەن بڕیاری خۆی و خەڵكی كوردستانی ڕۆژئاوا نییە، لە قەندیلەوە ئیدارە دەكرێت و پێی دەگوترێ چ بكات و چ نەكات، پەكەكە لە ڕێگەی پەیەدەوە كوردستانی ڕۆژئاوا بەڕێوە دەبات، لە ئەدەبیات و هەڵسوكەوتی پەكەكەدا ئەمریكا، ئیمپریالیسمە و دەبێت شەڕ بە دژی بكرێت، هەمان بۆچوون و سیاسەتی ئێران بەرامبەر بە ئەمریكا.

“ئەمریكا وەك شەڕكەر لەو باڵەی سەر بە پەكەكەی ڕوانیوە و چەك و پارەی داوەتێ تاكوو شەڕی داعشی پێ بكات”
ناكرێ تۆ چاوەڕوانی ئەوە لە ئەمریكا بكەی كە یارمەتیی هێزێك بدات كە سەر بە پەكەكەیە، لە واقعدا هیچ ڕێككەوتنێكیش لە نێوان ئەمریكا و لایەنی كوردیدا لە ڕۆژئاوا نەكراوە، تەنیا ئەوە نەبێت كە ئەمریكا وەك شەڕكەر لەو باڵەی سەر بە پەكەكەی ڕوانیوە و چەك و پارەی داوەتێ تاكوو شەڕی داعشی پێ بكات.

“پەیەدە زیاتر دۆست و هاوپەیمانی بەشار ئەسەد و ئێرانە تا ئەمریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوایی، بۆیە ئەمریكا دەیهەوێت هەژموونیی پەكەكە كەمبكاتەوە”

ئێستاش پەیەدە لە ڕێگەی پەكەكەوە زیاتر دۆست و هاوپەیمانی بەشار ئەسەد و ئێرانە تا ئەمریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوایی، بۆیە ئەمریكا دەیهەوێت هەژموونیی پەكەكە لەكوردستانی ڕۆژئاوا كەمبكاتەوە و بەو شێوەیە دەستی ئێران و خودی سووریاش لەو ناوچانە كورتبكاتەوە.
پەیەدە دەبوو سەربەخۆ بڕیاری بدایە و لە ژێر كاریگەری و بەڕێوەبەریی پەكەكە خۆی دەرباز بكردایە و مۆڵەتی بە لایەنەكانی دیكەی كوردی ڕۆژئاوا بدایە بۆ خۆیان بڕیار لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن و لە دەسەڵاتدا بەشدار بن، ئەوەی پەكەكە لە ڕێگەی پەیەدە لە ڕۆژئاوا دەیكات، كە سیستمی تاك حیزبی و تاك باوەڕییە بەرەو دێموكراسی هەنگاو نانێت.

 

“پەیەدە دەبوو سەربەخۆ بڕیاری بدایە و لە ژێر كاریگەری و بەڕێوەبەریی پەكەكە خۆی دەرباز بكردایە و مۆڵەتی بە لایەنەكانی دیكەی كوردی ڕۆژئاوا بدایە بۆ خۆیان بڕیار لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن”

خەڵك: بەڕای كارناسانی سیاسی نێونەتەوەیی ئێران كەڵكێكی گەورە دەبات لە كشانەوەی ئەمریكا لە سووریادا، بەو پێیەی پێشتر دەگوترا كە ئەمریكا سووریا دەكاتە مەیدانی شەڕ لە دژی ئێران، بەڵام ئێستا مەیدانەكەی بۆ چۆڵ دەكات، تاران لەم هەلومەرجەدا چۆن مامەڵە دەكات؟
جەمال پوور كەریم: ئامانجی سەرەكیی ئەمریكا ئێرانە، ئەگەر ڕۆڵی توركیا و ڕووسیا و هاوكات فەڕەنسا لە سووریا زیاد دەكرێت، بەو مانایەیە كە ئێران ڕۆڵی نەمێنێت، بوونی پەكەكە لە ڕۆژئاوا بە مانای بوونی دەسەڵات و هێژموونیی ئێران و سوریایە، ئەمریكاش ڕێك دەیهەوێت لەو دەسەڵاتە بدات، بەو پێیەی ئێستا ئیسرائیلیش دەستی بە هێرش بۆ سەر بنكەكانی سەر بە ئێران لە سووریا كردووە بە تەواوی هەوڵەكە بۆ ئەوەیە كە دەستی ئێران لە سووریا كورت بكەنەوە.

“بوونی پەكەكە لە ڕۆژئاوا بە مانای بوونی دەسەڵات و هەژموونیی ئێران و سوریایە، ئەمریكاش ڕێك دەیهەوێت لەو دەسەڵاتە بدات”

خەڵك: لە حاڵی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا، ململانێكانی تاران، دیمەشق، مۆسكۆ، ئەنقەرە چۆن دەبن لە باكووری سووریا كە ئەوانیش ناكۆكیی هەیە لەنێوانیاندا لەسەر ناوچەكانی نفووزی خۆیان، وەك دەبیندرێت پێش لەشكركێشی توركیا سوپای سووریا و هێزی رووسیایی چونە ناوچەی منبج یان ئایا رۆڵ و مامەڵەی واشنتن لەسووریادا چۆن دەبێت لە دوای كشانەوەی هێزەكانی ئایا بە تەواوەتی دووردەكەوێتەوە؟
جەمال پوور كەریم: توركیا هێرش ناكات و فەڕەنسا وەك هاوپەیمانی ئەمریكا جێگەی هێزە ئەمریكاییەكان پڕ دەكاتەوە، ڕووسیا بە دوای بەرژەوەندیدا دەگەڕێت و ئەو بەرژەوەندییەش ئێستا خۆی لە بلۆكی ئێراندا نابینێتەوە، بە باوەڕی من ڕووسیا، توركیا و فەڕەنسا بە نوێنەرایەتیی ئەمریكا لە سەر ئەوە ڕێك دەكەون كە ئێران دەستی كورت بكرێتەوە و بەشار ئەسەدیش جارێ هەروا لە لاوازیدا ڕابگرن.

خەڵك: كاریگەری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا لەسەر باشووری كوردستان و رۆژهەڵاتی كوردستان چ دەبێت، بەتایبەتتر كە دەبینن توركیا هەڕەشەی داگیركردنی قەندیل و شنگال و ناوچەی دیكەش دەكات و رۆژانە ناوچە سنوورییەكان بۆردومان دەكات و لە ناوچەی برادۆستی دەڤەری سۆرانیش لەشكركێشی كردووە؟
جەمال پوور كەریم: ئەو هێزەی ئەمریكا لە سووریا دەیكشێنێتەوە، بڕیارە لە كوردستانی باشوور جێگیری بكات و ئەوەش ڕاست بەو مەبەستەیە كە دەسەڵاتی ئێران لە عێڕاق و بە تایبەتی لە كوردستانی باشوور كەمبكاتەوە، ئەمریكا بە دوای بەرژەوەندیی خۆی و هاوپەیمانەكانیدا دەگەڕێت، بۆ ئەو مەبەستەش ناچارە كە پشتی كورد لە باشوور و ڕۆژهەڵات بگرێت، چونكە لەگەڵ كورد خاوەنی بەرژەوەندیی هاوبەشە. مانەوەی ئێران زیان بە بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا لە هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگەیەنێت، بۆیە ئێستا تەركیزی ئەمریكا لە سەر لادانی دەسەڵات و ئێرانە.

“ئەو هێزەی ئەمریكا لە سووریا دەیكشێنێتەوە، بڕیارە لە كوردستانی باشوور جێگیری بكات و ئەوەش ڕاست بەو مەبەستەیە كە دەسەڵاتی ئێران لە عێڕاق و بە تایبەتی لە كوردستانی باشوور كەمبكاتەوە”

ئیسرائیل و عەڕەبستانی سعوودیش لەو بەرژەوەندییەدا لەگەڵ ئەمریكا و كورد هاوبەشن و هەر هەموویان خاوەنی یەك دوژمنن بە ناوی ئێران، واتە ئێران دوژمنی هاوبەشی، كورد، ئەمریكا، ئیسرائیل، عەڕەبستان و بەشێك لە وڵاتانی ڕۆژئاواییە، لەو نێوەدا كورد دەبێت وشیارانە بجووڵێتەوە و ویست و داخوازی و بەرژەوەندییەكانی بەلاوە گرینگ بێت و كاریان بۆ بكاو پێڕەوی لەو سیاسەتە بكات كە دوژمنی دوژمنەكەم دۆستی منە و بەرژەوەندیی هاوبەش پێكەوەمان گرێ دەدات.

خەڵك: پێتانوایە لەم قۆناغەدا مامەڵەی سەركردە كوردەكان یان حزبە كوردەكانی چوار پارچەی كوردستان چۆن بێت، كە بە رای چاودێران جۆرێك لە دووبارەبوونەوەی مێژووە هەم لە باشووری كوردستان لە ریفراندۆمەكەی 2017 كە زلهێزان پشتی كوردیان بەردا، هەم لە سووریادا كە دوای شەڕێكی سەخت بە كورد و قوربانیدانێكی زۆر پشتیان تێكرد؟
جەمال پوور كەریم: مێژووی كورد بە داخەوە هەر بە پەنجا ساڵ جارێك دووبارە دەبێتەوە و وانە لە مێژووی پێش خۆی وەرناگرێت، لە هەلومەرجی ئێستادا بەرژەوەندیی كورد و وڵاتانی زلهێز لێكنزیك و هاوبەشە، بەڵام كورد دەبێت زیاتر ناو ماڵی خۆی ڕێكبخات، خەیانەتی كورد بە یەكتر كێشەی سەرەكیی نەگەیشتن بە ئامانجەكانمان بووە، نەك خەیانەتی وڵاتانی زلهێز و هاوپەیمان، ئێمە بەر لە هەموو شتێك دەبێت بەرژەوەندیی نەتەوەیی بخەینە پێش بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسی، كە مەخابن لە ئێستادا وا نییە، كورد دەبێت یەكدەنگ بێت بۆ داواكردنی ویست و داخوازییەكانی، بە هۆی شەڕی داعش هەلومەرج بۆ دروستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان گونجاو بوو، بەڵام كورد بۆخۆی نەیتوانی هەلەكە بە قازانجی خۆی بقۆزێتەوە، خەباتی گەلی كورد لە هەر چوار پارچەی كوردستان دەبێت بۆ سەربەخۆیی بێت، سیستمی فیدراڵی و خۆسەری و خودموختاری تا ئەو كاتە لە لایەن داگیركەرانی كوردستانەوە ددانیان پێ دادەندرێت كە حكومەتی ناوەندی لە لاوازی دابێت، بۆیە هەوڵدان و خەبات بۆ دروستكردنی كیانێكی سەربەخۆ ئەركی هەموو شۆڕشگێڕ و خەباتكارێكی ڕێگەی كوردایەتی و تاك بە تاكی ڕۆڵەكانی كوردستانە.

“خەیانەتی كورد بە یەكتر كێشەی سەرەكیی نەگەیشتن بە ئامانجەكانمان بووە، نەك خەیانەتی وڵاتانی زلهێز و هاوپەیمان، ئێمە بەر لە هەموو شتێك دەبێت بەرژەوەندیی نەتەوەیی بخەینە پێش بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسی كە ئێستا وا نییە”

ئەگەر ئێمە خۆمان پشتی یەكتر بگرین، دەسەڵاتی زلهێزی جیهانیش پشتمان دەگرێت، خۆزگەم دەخواست ئەو توانایەی كورد لە شەڕدا هەیەتی لە سیاسەتیشدا هەیبوایە، كەم نین ئەو دەرفەتانەی كورد بە هۆی ئازایەتی و قارەمانیەتیی ڕۆڵەكانی بە دەستیهێناوە، بەڵام لە سەر مێزی سیاسەت و وتووێژ لە دەستی داونەتەوە.

“كەم نین ئەو دەرفەتانەی كورد بە هۆی ئازایەتی و قارەمانیەتیی ڕۆڵەكانی بە دەستیهێناوە، بەڵام لە سەر مێزی وتووێژ لە دەستی داونەتەوە”

تاكی سیاسی و ڕووناكبیری كورد دەبێت كار لە سەر ئەوە بكات كە تاكی كۆمەڵگای كوردستان شوناسی نەتەوەیی خۆی بدۆزێتەوە و بگەڕێتەوە بۆ سەر شوناسی كوردستانی بوون، تاكی كورد چیدیكە خۆی پێ ئێرانی، عێراقی، سووری و توركی نەبێت.

چاوپێکەوتن

عەبدولستار مەجید: دۆخی كشتوكاڵ لە قۆناغێكی خراپدایە

خەڵك – بەشی هەواڵ
عەبدولستار مەجیدر سەرۆكی لیژنەی كشتوكاڵ لە پەرلەمانی كوردستان پێیوایە كە كشتوكاڵ لە دۆخێكی خراپدایە و رەخنەش لە حكومەت دەگرێت كە وەزیرەكانی دەستكراوە نەكردووە، عەبدولستار مەجید باس لەوەش دەكات كە ئەو كاتەی وەزیری كشتوكاڵ بوو، بە هۆی قەدەغەكردنی چەند بەرهەمێكی توركیا، سەرۆك و سەرۆك وەزیرانی توركیای ناچاركرد كە پەیوەندی بە نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی ئەوكاتی حكومەتەوە بكەن.

عەبدولستار مەجید سه‌رۆكی لیژنه‌ی كشتوكاڵ و وەزیری پێشووی كشتوكاڵ سه‌باره‌ت به‌ دۆخی كشتوكاڵ له‌هه‌رێمی كوردستان وتی” بێگومان دۆخی كشتوكاڵ به‌ قۆناغێكی خراپدا تێده‌په‌ڕێت پێشم وایه‌ زیاتر بۆ تێڕوانیین و عه‌قڵیه‌تی حكومڕانی هه‌رێمی كوردستان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌ناخه‌وه‌ قه‌ناعه‌تیان به‌وه‌ نییه‌ سێكته‌ری كشتوكاڵ سێكته‌ری یه‌كه‌م بێت بۆ دروستكردنی ئابورییه‌كی به‌هێز و ژێرخانی ئابورییه‌كی به‌هێز چونكه‌ ئێمه‌ وڵاتێكی كشتوكاڵیین ، هه‌ر وڵاتێكیش كه‌ كشتوكاڵی بێت به‌ پله‌ یه‌ك گرنگی به‌ كشتوكاڵ ده‌دات ، واته‌ سێكته‌ری یه‌كه‌می ده‌بێت بۆیه‌ دۆخی كشتوكاڵ و بارودۆخی كشتوكاڵ و به‌رهه‌می ناوخۆی خۆمان هه‌میشه‌ به‌ڕاستی خراپ بووه‌.”

ئەوەش دەخاتەڕوو كە ئەو كاتەی ئەو وەزیری بوو دۆخی كشتوكاڵ بەم شێوەیە خراپ نەبوو، “چونكه‌ به‌پێی خوێندنه‌وه‌ی خۆم و ته‌ماشاكردنی بارودۆخ و به‌رهه‌می ناوخۆی خۆمان و لێدوانه‌كانی جوتیاران و به‌رپرسانی شاره‌زا له‌م بواره‌دا ئێستا به‌خراپترین حاڵه‌تدا تێده‌په‌ڕێت”.

وه‌زیری پێشووی كشتوكاڵی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئه‌وه‌شی وت “ئێمه‌ له‌سه‌رده‌می خۆماندا، واته‌ له‌م چوارساڵه‌ی 2014 بۆ 2018 له‌ كۆتا ساڵ به‌تایبه‌تی 2017 ، یانزه‌ به‌رهه‌می خۆمان نارده‌ وڵاتانی ده‌ره‌وه‌ بۆ نموونه‌ی په‌تاته‌ی ئێمه‌ 500 ته‌نی په‌تاته‌ی هه‌رێمی كوردستان بردرا بۆ وڵاتی سعودیه، زۆر به‌رهه‌ممان له‌ پێداویستی وڵاتی خۆمان زیاتربوو بۆیه‌ هه‌وڵماندا له‌ده‌ره‌وه‌ بازاڕی بۆ بكه‌ینه‌وه‌، وه‌ هه‌نگوینی ئێمه‌ بردرا بۆ وڵاتی ئیمارات، برنجی ئێمه‌ بردراوه‌ بۆ وڵاتی سودان ئێمه‌ به‌رهه‌می زۆر نایابمان هه‌بووه‌ به‌ڵام پێویسته‌ ئه‌و به‌رهه‌مه‌ی كه‌ هه‌یه‌ چۆن ساغ بكرێته‌وه‌، یه‌كه‌میان پێویسته‌ له‌ناوخۆماندا وشیارییه‌كی هاوڵاتیان هه‌بێت كه‌ به‌رهه‌می خۆماڵی خۆمانیان له‌ به‌رهه‌می دیكه‌ پێ باشتر بێت، واته‌ تا به‌رهه‌می خۆمان وه‌ستا بێت ، ده‌ست بۆ به‌رهه‌می بێگانه‌ نه‌به‌ن، ئه‌م پاره‌یه‌ بۆ گیرفانی جوتیاری وڵاتی خۆمان بێت باشتره‌. دووه‌م پێویسته‌ ده‌سه‌ڵات، وه‌زاره‌تی بازرگانی به‌تایبه‌ت و وه‌زاره‌تی كشتوكاڵیش به‌ پله‌ی دوو ، هه‌وڵ بده‌ن بازاڕ بۆ به‌رهه‌می هه‌رێمی كوردستان ببیننه‌وه‌، جا عێراق باشترین بازاڕه‌ بۆ ئێمه‌ یان وڵاتانی دیكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌كان ساغ ببنه‌وه‌، سێیه‌م ئه‌گه‌ر خه‌ڵك به‌رهه‌مه‌كانی ئێمه‌ی نه‌كڕییه‌وه‌ بۆ نموونه‌ ساغ نه‌بویه‌وه‌، وه‌ نه‌شمان توانی له‌ده‌ره‌وه‌ بازاڕی بۆ بدۆزینه‌وه‌ پێویسته‌ ئێمه‌ كارگه‌ی له‌ قوتونان له‌ هه‌رێمی كوردستان دروست بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی كه‌ ساغ نه‌بوونه‌وه‌ له‌وێ ساغی بكه‌ینه‌وه‌”.

“من پێم وایه‌ ئه‌و حكومڕانییه‌ی ڕابردوو، كابینه‌ی هه‌شته‌م كراوه‌تر بوو، وه‌زیره‌كان ده‌ستكراوه‌تر بوون وه‌ ده‌سه‌ڵاتیان زیاتر بووه‌، بۆ نموونه‌ له‌سه‌ر جوتیاری خۆمان ناچاربووم شه‌ڕم له‌گه‌ڵ وڵاتی ئێران و توركیا كردووه‌، وه‌ شه‌ڕم له‌گه‌ڵ عێراق كردووه‌، زۆرجار سنورم گرتووه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ به‌رهه‌می ناوخۆی خۆمان بفرۆشێت و بازاڕی هه‌بێت.”

عه‌بدولستار مه‌جید ئاماژه‌ی به‌ ڕووداوێك كرد كه ‌له‌ سه‌رده‌می وه‌زاره‌ته‌كه‌ی ئه‌و ڕوویداوه‌ كاتێك كارێكی كردووه‌ به‌مه‌به‌ستی بره‌ودان به‌به‌رهه‌می ناوخۆ، له‌و ڕووه‌وه‌ وتی” بۆ زانیاری باجمان كه‌ له‌سه‌ر سه‌ر به‌رهه‌می ده‌ره‌وه‌ دانابوو، وڵاتی توركیا به‌رهه‌مه‌كانی مریشكیان هه‌نارده‌ی هه‌رێمی كوردستان ده‌كرد و ده‌شیان وت باج ناده‌ین ئێمه‌ش باجمان دانا بۆ ئه‌وه‌ی به‌رهه‌می خۆماڵی خۆمان پاره‌ بكات جوتیاری خۆمان زیان نه‌كه‌ن، به‌بڕیار قه‌ده‌غه‌مان كرد كه‌ به‌رهه‌می توركی بێت بۆ هه‌رێمی كوردستان. ئه‌و كاته‌ ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان و داودئۆغلو سێ جار په‌یوه‌ندیان به‌ به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانییه‌وه‌ كردبوو كه‌ له‌ ئیتاڵیا بوو له‌گه‌ڵ به‌ڕێز كاك قوباد وتوبییان ئێمه‌ خه‌ریكه‌ په‌یوه‌ندی بازرگانی و ئابوریمان له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان تێكده‌چێت، ئه‌م قه‌ده‌غه‌ و ڕێگرتنه‌ چییه‌؟ ئه‌ویش پرسیاری له‌ من كرد، ئه‌و كاته‌ ئه‌ردۆغان وتبووی پێده‌چێت ئه‌م وه‌زیره‌ پاشخانی په‌كه‌كه‌ و ئه‌و شتانه‌ی هه‌بێت ئه‌ویش وتبووی نه‌وه‌ڵا ئه‌و پاشخانی خۆتانی هه‌یه‌، ئیسلامییه‌، به‌ڕێز كاك نێچرڤان وتبووی با قسه‌ له‌گه‌ڵ وه‌زیری خۆمان بكه‌م وه‌ دواتر وه‌ڵامتان ده‌ده‌مه‌وه‌، له‌ هه‌رێمی كوردستان له‌گه‌ڵ كاك نێچیرڤان یه‌كترمان بینی و بۆم باسكرد كه‌ بابه‌ته‌كه‌ چۆنه‌، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ پشتگیریشی كردین به‌ڕاستی وه‌زیر ده‌بێت ده‌ستكراوه‌ بێت له‌ سێكته‌ره‌كه‌ی خۆی بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت گرنگی به‌ سێكته‌ر و وه‌زاره‌ته‌كه‌ی خۆی بدات”.

عه‌بدولستار مه‌جید ڕونیكرده‌وه‌” له‌و چه‌ند ساڵه‌ی كه‌ من وه‌زیری كشتوكاڵ بووم وه‌ ئه‌م دوو ساڵه‌ش كه‌ له‌ په‌رله‌مانیین له‌و ڕووه‌وه‌ باس ده‌كه‌م كه‌ به‌ڕاستی كشتوكاڵ له‌دۆخێكی خراپدایه‌، له‌وانه‌یه‌ من ساڵانی زووم .دیراسه‌ نه‌كردبێت و هه‌ڵسه‌نگاندنم بۆ نه‌كردبێت كه‌ چۆنه‌، ئێمه‌ وه‌كو لیژنه‌ی كشتوكاڵ و ئاودێری له‌په‌رله‌مانی كوردستان كۆبونه‌وه‌یه‌كمان ئه‌نجامدا، وه‌ كۆمه‌ڵێك بڕیارماندا یه‌كێك له‌بڕیاره‌كان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بانگهێشتی .به‌ڕێز وه‌زیری كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌كانی ئاو بكه‌ین له‌گه‌ڵ وه‌زیری بازرگانی و پیشه‌سازی كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ به‌رهه‌م و ساغ كردنه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌مڕۆ كاتژمێر یانزه‌ دیاریكراوه‌ ، ئێمه‌ له‌ لیژنه‌ی كشتوكاڵ له‌گه‌ڵیان كۆده‌بینه‌وه‌ بۆ تاوتوێكردن و گفتوگۆكردن و‌ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م قه‌یران و زیانه‌ی كه‌ توشی به‌رهه‌می جوتیارانی خۆمان بۆته‌وه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان”.

له‌ماوه‌ی ڕابردوودا لێدوانێك له‌ میدیا و تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ كوردییه‌كان به‌ناوی وه‌زیری ئێستای كشتوكاڵ و ئاودێری حكومه‌تی هه‌رێم بڵاوكرایه‌وه‌ كه‌ ڕایگه‌یاندبوو “ته‌ماته‌ی خۆماڵی به‌كه‌ڵكی دۆشاو نایه‌ت” به‌وهۆیه‌وه‌ كاردانه‌وه‌ی زۆری لێكه‌وته‌وه‌.

به‌ڵام وه‌زیری پێشووی كشتوكاڵی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌ڵێت “به‌ ئه‌زموونی باپیران و نه‌نك و دایك و ئه‌وانه‌بێت ئه‌م ته‌ماته‌یه‌ی خۆمان زۆر چاكه‌ بۆ دۆشاوی ئاوی ته‌ماته‌ چونكه‌ به‌ڕاستی كورده‌واری خۆمان كاتی خۆی وه‌ ئێستاش له‌ هه‌ندێك شوێن هه‌ر ئه‌م ته‌ماته‌یه‌ی خۆمان ده‌كرێت به‌ ئاوی ته‌ماته‌ و بۆ چێشت به‌كاردێت له‌بنه‌ڕه‌تدا بۆ زانیاری ئه‌و دۆشاوی ئاوی ته‌ماته‌یه‌ی كه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ دێت به‌شێكی مه‌وادی دیكه‌ی له‌گه‌ڵ تێكه‌ڵ كراوه‌ به‌پێی زانیاری وردی من، وه‌كو باینجان یاخود وه‌كو هه‌ندێكی مه‌وادی دیكه‌ی كیمیایی. ئه‌و ئاوی ته‌ماته‌یه‌ی كه‌ له‌ قتودایه‌ بخورێت ئه‌وه‌ی كه‌ تۆزێك گه‌ده‌ و ئه‌وانه‌ی ته‌واو نه‌بێت توشی دڵه‌كزێ و ناڕه‌حتی ده‌كات ، به‌ڵام ئاوی ته‌ماته‌ی خۆمان بخورێت هیچی لێنایه‌ت و زۆر سروشتی یه‌.”

هه‌روه‌ها ئاماژه‌ی به‌وه‌شكرد ” لایه‌نه‌ زانستیه‌كه‌ی ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ ده‌ڵێن ته‌ماته‌ی خۆماڵی ده‌نكی زۆره‌ كه‌ ئه‌م ده‌نكه‌ ڕێژه‌یه‌كی كه‌م ئاوی ته‌ماته‌ی لێدروست ده‌بێت، ئه‌وه‌ كێشه‌ نییه‌ هه‌موو ته‌ماته‌كانیش به‌م شێوه‌یه‌ نییه‌.”

عه‌بدولستار مه‌جید ئه‌وه‌شی وت “گوێم له‌به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی كشتوكاڵی هه‌ولێر بوو له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڕێوه‌به‌ری كارگه‌ی له‌ قتونانه‌ ئه‌وه‌ی هه‌ریر بڕیاریانداوه‌ به‌ وه‌رگرتنی ته‌ماته‌ی جوتیارانی خۆمان بۆ ئه‌و كارگه‌یه‌، ئه‌ی باشه‌ ئه‌گه‌ر به‌كه‌ڵك نایه‌ت چۆن وه‌ری ده‌گرن؟ خۆ ئه‌وان شاره‌زان دیاره‌ به‌كه‌ڵك دێت بۆیه‌ وه‌ریده‌گرن نازانم وه‌زیری كشتوكاڵ ئه‌م قسه‌یه‌ی كردووه‌ به‌ڕاستی خۆم گوێم لێ نه‌بووه‌.”

لە وەڵامی پرسیاری ئەوەی كە كێ له‌بوژاندنه‌وه‌ی كه‌رتی كشتوكاڵ له‌هه‌رێم زیانمه‌ند ده‌بێت؟، عه‌بدولستار مه‌جید وتی” من پێم وایه‌ هه‌ندێك له‌ بازرگانه‌ چاوچنۆكه‌كان كه‌ ته‌نها خه‌ریكی گیرفان پڕكردن و خۆ ده‌وڵمه‌ندكردنن له‌سه‌ر حسابی گیرفانی خه‌ڵكی هه‌ژاری ئه‌م وڵاته‌ زیانمه‌ندده‌بن ده‌نا هیچ كه‌س زیانمه‌ند نابێت به‌ڵكو هه‌موو لایه‌ك قازانج ده‌كه‌ن، هاوڵاتیانی هه‌رێمی كوردستان ئه‌و خه‌ریكه‌ به‌ كشتوكاڵه‌وه‌ قازانج ده‌كات، وه‌ ئه‌وه‌شی كه‌ كشتوكاڵ ناكات به‌رهه‌مێكی نایاب و ته‌ندروست و به‌تام و به‌رهه‌می خۆماڵی خۆی ده‌ست ده‌كه‌وێت، ئه‌ویش قازانج ده‌كات، به‌گشتی حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵات قازانج ده‌كه‌ن چونكه‌ ئه‌و پاره‌یه‌یه‌ی ئێمه‌ ناچێته‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌چێته‌ گیرفانی هاوڵاتیان و له‌و كۆتاییدا بۆ خه‌زێنه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌، ته‌نها خه‌ڵكێكی چاوچنۆك كه‌ ده‌یانه‌وێت هه‌ر قازانجی زیاتر بكه‌ن.”

هه‌روه‌ها زیاتر ڕوونیكرده‌وه‌” خه‌ڵكی بازرگانی ڕێكوپێمان هه‌یه‌، خه‌ڵكی خه‌مخۆرمان هه‌یه‌ به‌ڵام به‌شێكی چ ئه‌وه‌ی سیاسیه‌كه‌ بێت و چ له‌په‌نای سیاسیه‌كان پێی ناڕه‌حه‌تن به‌بوژاندنه‌وه‌ی كه‌رتی كشتوكاڵ، من كاتی خۆی بۆ زانیاریتان یه‌كێك له‌و چین و توێژانه‌ی كه‌ به‌زه‌قی هه‌ستم پێكردووه‌ و به‌ خۆشمیان ڕاگه‌یاندووه‌ كه‌ لێم نیگه‌ران بوون بازرگانه‌كان بوون.”

ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر دۆخی كشتوكاڵ له‌هه‌رێم به‌مجۆره‌ به‌رده‌وام بێت پێشبینی چی ده‌كات؟ له‌وه‌ڵامدا عه‌بدولستار مه‌جید وتی” پێم وایه‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان باری زیاتر قورس ده‌بێت وه‌ خه‌ڵك زیاتر دێته‌ سه‌ر شه‌قام و ناڕه‌زایی زۆر زۆر زیاتر ده‌بێت له‌م كابینه‌یه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان چونكه‌ ئه‌وانه‌ی ئێستا خه‌ریكی كشتوكاڵن ئه‌گه‌ر ئه‌وان قازانج بكه‌ن دیاره‌ بارسوكی ده‌بێت بۆ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئه‌گه‌رنا ئه‌وه‌شی دێته‌سه‌ر كه‌حكومه‌ت بیانژیه‌نێت و خه‌م له‌ ژیانیان بخوات، واته‌ بارودۆخه‌كه‌ خراپترو ئاڵۆزتر ده‌بێت.”

VOA

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

وتەبێژی تەندروستی سلێمانی: دۆخی كۆرۆنا مەترسیدارە، بەڵام لە كۆنترۆڵ دەرنەچووە

خەڵك – بەشی هەواڵ
وتەبێژی تەندروستی سلێمانی ئاماژە دەدات بەوەی دۆخی كۆرۆنا لە پارێزگاكە مەترسیدارە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا جەختدەكاتەوە كە دۆخەكە لە كۆنترۆڵ دەرنەچووە.

د. یاد نەقشبەندی وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ته‌ندروستی سلێمانی له‌باره‌ی دۆخی ته‌ندروستی سلێمانیه‌وه‌ وتی “له‌ئێستادا ژماره‌ی توشبووان له‌ شاری سلێمانی و بگره‌ هه‌رێمی كوردستان و هه‌روه‌ها وڵاتی عێراقیش له‌ هه‌ڵكشاندایه‌، بۆیه‌ ده‌توانم بڵێم ئێمه‌ له‌ شاری سلێمانی له‌ دۆخێكی مه‌ترسیدارداین به‌ڵام به‌مانای له‌ده‌ستده‌رچوونی دۆخه‌كه‌ نایه‌ت یاخود با بڵێن له‌ كۆنتڕۆڵ ده‌رچووه‌ به‌ڵكو هێشتا ئێمه‌ توانیومانه‌ هه‌موو توشبوویه‌كی كۆرۆنا ئه‌وه‌ی كه‌ پێویسته‌ له‌ڕووی زانستییه‌وه‌ پێشكه‌شی بكه‌ین، ڕاسته‌ نه‌خۆشخانه‌كانمان فشارێكی زۆری له‌سه‌ره‌ به‌ڵام هێشتا توانای وه‌رگرتنی نه‌خۆشمان هه‌یه‌، وه‌ دڵنیایی ده‌ده‌م ئه‌گه‌ر بێتو هاوڵاتیان پابه‌ندی ڕێنماییه‌كان بن وه‌ هه‌موو ئه‌و ڕێكارانه‌ی پێویسته‌ بیگرینه‌به‌ر به‌رامبه‌ر به‌ كۆرۆنا ، ده‌توانین له‌ داهاتوودا ئه‌م شه‌پۆله‌ خێرایه‌ خاو بكه‌ینه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین ته‌واو دۆخه‌كه‌ بخه‌ینه‌ ژێر ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌موو تووشبوویه‌ک كه‌ بێته‌ نه‌خۆشخانه‌ وه‌ربگیرێت چونكه‌ ئێمه‌ ترسمان ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر بێتو به‌م شێوازه‌ هه‌ڵكشان هه‌بێت ڕه‌نگه‌ وای لێبێت نه‌خۆشخانه‌كان ته‌واو پڕبن و نه‌توانرێت هه‌موو توشبوویه‌ک له‌ نه‌خۆشخانه‌ داخڵ بكرێت.”

د. یاد نه‌قشبه‌ندی ئه‌وه‌شی وت” به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێک له‌ كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندن به‌شێوازێكی زۆر نابه‌رپرسانه‌، نامرۆڤانه‌، ناته‌ندروستانه‌، مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌ ده‌كه‌ن كه‌ له‌كۆتایـیدا ئه‌وه‌ی زه‌ره‌رمه‌نده‌ هاوڵاتییه‌ من دڵنیایی ده‌ده‌م تا ئه‌م ساته‌ نه‌خۆشخانه‌كانمان ئه‌وه‌نیه‌ بڵێین پڕنه‌بوون به‌ڵی قه‌ڕه‌باڵغیه‌كی زۆری له‌سه‌ر نه‌خۆشخانه‌كانه‌ ڕاسته‌ ژماره‌یه‌كی زۆری تووشبوومان هه‌یه‌ كه‌ له‌ناو نه‌خۆشخانه‌كاندان به‌ڵام ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ به‌ خاڵێک بده‌م ، ئه‌و ژماره‌یه‌ی كه‌ ڕۆژانه‌ له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێت به‌شێكی كه‌میان پێویستیان به‌ نه‌خۆشخانه‌ هه‌یه‌، زۆرینه‌ی حاڵه‌ته‌كان ده‌توانم بڵێم نیشانه‌یان نییه‌ یاخود نیشانه‌ی مام ناوه‌ندی یان هه‌یه‌ كه‌ ئێستا خۆم توشبوویه‌كم هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌م نیشانه‌یه‌كی مام ناوه‌ندم هه‌بووه‌ له‌ماڵه‌وه‌م خۆم جیاكردۆته‌وه‌، ئه‌و چاره‌سه‌رانه‌ی كه‌ ڕێنمایی پزیشكین جێبه‌جێم كردووه‌، ده‌توانم بڵێم قۆناغێكی زۆر باشیشم له‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ بڕیووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت زۆر به‌رپرسانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌ بكرێت.”

نه‌قشبه‌ندی له‌باره‌ی دۆخی نه‌خۆشخانه‌كانه‌وه‌ ده‌ڵێت” تا ئه‌م ساته‌ نه‌خۆشخانه‌كان ئه‌وه‌ نییه‌ بڵێن پڕبوون، دڵنیابن ئه‌گه‌ر ئه‌و نه‌خۆشخانانه‌ی له‌ ئێستادا له‌ شاری سلێمانی تایبه‌تكراوه‌ ته‌واو پڕبێت، بێگومان ئێمه‌ پلانی دیكه‌مان هه‌یه‌ كه‌ شوێنی تریش ته‌رخان بكه‌ین سه‌ره‌ڕای ئه‌و باره‌ قورسه‌ داراییه‌ی كه‌ له‌سه‌ر شانی كارمه‌ندان و پزیشكانه‌ كه‌ ئیداری و كارگێڕی و كارگوزاریه‌كانیشه‌ چونكه‌ گرنگترین كۆڵه‌كه‌ له‌ ته‌ندروستی دا سه‌رچاوه‌ی مرۆیی یه‌ پاشان بیناو ده‌زگای پزیشكی یه‌ به‌ڵام بێگومان پلانمان هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر پێویستمان به‌ نه‌خۆشخانه‌ی تریش بێت له‌ئه‌گه‌ر پڕبوونی شوێنه‌كاندا ، بێگومان ئێمه‌ شوێنی تر ته‌رخان ده‌كه‌ین به‌ڵام تا ئێستا نه‌خێر پڕ نه‌بووه‌، ڕاسته‌ قه‌ڕه‌باڵغی هه‌یه‌ به‌ڵام ئێمه‌ ڕۆژانه‌ ژماره‌یه‌ک چاكبووه‌مان هه‌یه‌ كه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌كانه‌وه‌ ده‌نێردرێنه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ دڵنیاده‌بین كه‌ ڤایڕه‌سه‌كه‌ له‌له‌شیاندا نه‌ماوه‌.”

ده‌رباره‌ی ده‌نگۆی وه‌ستانی پشكنینی كۆرۆنا له‌ سلێمانی وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندروستی سلێمانی ڕه‌تیكرده‌وه‌ و وتی” نه‌خێر ئه‌مه‌ دووره‌ له‌ ڕاستیه‌وه‌، ئێمه‌ ته‌نها له‌ماوه‌ی 48 كاتژمێری ڕابردوودا ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه‌ چه‌ند شوێنێكمان هه‌یه‌ كه‌ پشكنین تیایاندا ئه‌نجام ده‌ده‌رێن، یه‌كێک له‌وانه‌ سه‌نته‌ری سه‌رچناره‌ كه‌ زۆرترین پشكنینه‌كان له‌وێ ده‌كرێن، وه‌ ئه‌و شوێنه‌ ته‌عقیم كراوه‌ پاشان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تێستی تازه‌مان بۆ هاتبوو، جیهازه‌كان پێویستی به‌ جۆره‌ شتێک ده‌كرد بۆ داتا كردنه‌وه‌یان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ بوو له‌م 48 كاتژمێره‌دا ده‌توانم بڵێم ژماره‌ی پشكنینه‌كان به‌راورد به‌ چه‌ند ڕۆژی ڕابردوو كه‌مێک كه‌م بوون ئه‌مه‌ش هۆكاره‌كه‌ی بوو، له‌ دوێنێ شه‌ویشه‌وه‌ به‌ چڕی ده‌ستكراوه‌ته‌وه‌ به‌ پشكنین ، وه‌ هیچ كێشه‌یه‌كمان نییه‌ له‌ڕووی پشكنینه‌وه‌.”

“من ده‌توانم بڵێم له‌ ئێستادا ئه‌وه‌ی ده‌بینرێت له‌ شاری سلێمانی، ئاستێكی باشه‌ به‌وه‌ی ده‌بینرێت بازاڕ و دوكانه‌كان چۆڵن وه‌ خه‌ڵک به‌ شێوازێكی ته‌ندروستانه‌ مامه‌ڵه‌ ده‌كەن به‌ڵام هێشتا له‌ ئاستی پێویستدا نییه‌، واته‌ دۆخه‌ پێویستی به‌ زیاتر خۆپارێزییه‌ وه‌ گرنگیشه‌ هاوڵاتیان ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ نه‌یه‌نه‌ بازاڕ ، گرنگه‌ شه‌وانیش كۆبوونه‌وه‌ نه‌كرێت، واته‌ ئه‌گه‌ر چه‌ند خێزانێک له‌ شوێنێک كۆ ببنه‌وه‌ ئه‌مه‌ش هه‌ر به‌ركه‌وته‌یه‌. به‌ ڕاستی ئێستا خۆم كه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌م به‌ نموونه‌ بهێنمه‌وه‌ من نازانم سه‌رچاوه‌ی توشبوونه‌كه‌م چی بووه‌، نازانم له‌ كوێووه‌ توش بووم ڕه‌نگه‌ براده‌رێكی خۆمم بینی بێت له‌ شوێنێكدا و قسه‌م له‌گه‌ڵ كردبێت و له‌ شوێنێكدا بوو بێت كه‌ پێشبینیم نه‌كردبێت ئه‌و ڤایڕه‌سه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌ بێت، بۆیه‌ هاوڵاتیان پێویسته‌ به‌ ته‌واوه‌تی پابه‌ندی ڕێنماییه‌كان بن و به‌هه‌موو شێوازێک وا مامه‌ڵه‌ بكه‌ن له‌گه‌ڵ هه‌ركه‌سێكدا كه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌ هه‌موو لایه‌ک بتوانیین دۆخه‌كه‌ كۆنتڕۆڵ بكه‌ین.”دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وای وت.

د.یاد نه‌قشبه‌ندی له‌باره‌ی ڕێژه‌ی به‌رزی توشبووانی كۆرۆنا وه‌ ژماره‌ی مردووه‌كان له‌ سلێمانی ده‌ڵێت” یه‌ک واقیع هه‌یه‌ ده‌توانم بڵێم ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێن ، ژماره‌یه‌كی واقیع و شه‌فافن . ئێمه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ واقیعی بوونی دۆخه‌كه‌یه‌ له‌ شاری سلێمانی داومانه‌ به‌ هه‌موو كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندن بۆ ئه‌وه‌ی هاوڵاتیان ته‌واو ئاگاداری دۆخه‌كه‌بن، ڕاسته‌ ژماره‌كان جێی نیگه‌رانییه‌ به‌ڵام ده‌توانم بڵێم ئه‌گه‌ر باسی ڕێژه‌ی مردن بكه‌ین به‌راورد به‌ ژماره‌ی تووشبووان هێشتا ڕه‌نگه‌ له‌ زۆر وڵاتی چوارده‌وری ئێمه‌دا یاخود له‌ جیهاندا هێشتا كه‌متربێت به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت دۆخه‌كه‌ مه‌ترسیدار نییه‌، به‌ڕاستی دۆخه‌كه‌ مه‌ترسیداره‌وه‌ ژماره‌كان جێی نیگه‌رانیین ، وه‌ به‌ ڕاشكاویش ده‌یڵێم ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نرێن، ئه‌وه‌ ئه‌وانه‌ن كه‌ نیشانه‌یان هه‌یه‌ و دێن پشكنین ده‌كه‌ن، به‌ ڕاستی حاڵه‌ت هه‌یه‌ و ڕه‌نگه‌ هه‌ڵگریش بێت و هیچ پشكنینێک نه‌كات له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ پێشبینی ده‌كه‌ین ژماره‌كه‌ زیاتر بێت له‌وه‌ به‌ڵام گرنگه‌ خه‌ڵک دوو شت جیا بكاته‌وه‌ ترس له‌گه‌ڵ واقیع جیایه‌، ئێمه‌ نامانه‌وێت به‌ هیچ شێوازێک بترسن ، ناشمانه‌وێت هاوڵاتیان بابه‌ته‌كه‌ به‌هه‌ند وه‌رنه‌گرن وه‌ له‌گه‌ڵ دۆخه‌ واقیعیه‌كه‌دا مامه‌ڵه‌ نه‌كه‌ن، بۆیه‌ ئێمه‌ ته‌نیا شت ده‌ڵێم ژماره‌كان هه‌رچه‌ندێک بێت، دۆخه‌كه‌ هه‌رچیه‌ک بێت دڵنیابن ئه‌گه‌ر خۆپارێزی بكه‌ن و هاوكاری كه‌رتی ته‌ندروستی و لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار بن ئه‌م دۆخه‌ تێده‌په‌ڕێنین.”

ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی بۆچی قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆ له‌ سلێمانی ڕاناگه‌یه‌نرێت؟ دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وتی” له‌ ڕاستیدا ئێمه‌ پێشنیاری قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆمان كردووه‌ ، پێش چه‌ند هه‌فته‌یه‌ک له‌مه‌و پێش ، به‌ڵام له‌به‌ر هه‌ندێک دۆخ، له‌وانه‌ خراپی باری ئابوری هاوڵاتیان كه‌ ده‌توانم بڵێم ڕێگریه‌كی زۆر بووه‌ له‌به‌رده‌م ڕێو شوێنه‌كان و ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ پێویسته، كه‌واته‌ ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ زانستییه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و قۆناغه‌ی كه‌ ئێمه‌ تیاین ، ڕِه‌نگه‌ خراپی باری ئابوری هۆكارێک بێت نه‌مان توانیبێت وه‌كو خۆی جێبه‌جێی بكه‌ین له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ پێشنیاریش كراوه‌ له‌ناو لیژنه‌ی باڵای ئۆپەراسیۆنی ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ به‌ڵام لای ئه‌وانیش هه‌مان قسه‌ هه‌بوو كه‌ دۆخی خراپی ئابوری هاوڵاتیان و ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ پێویسته‌ فرمانه‌كه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌ركی ئه‌وانه‌ كه‌ ئه‌وانیش كه‌سانێكی هیلاكن له‌ سه‌ره‌تای بڵاوبوونه‌وه‌ی په‌تاكه‌ شانبه‌شانی كه‌رتی ته‌ندروستی له‌ ڕووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی كۆرۆنادا بوون له‌به‌ر نه‌بوونی موچه‌ و خراپی باری ئابوری بتوانن به‌و شێوازه‌ ڕێوشوێنه‌كان جێبه‌جێ بكه‌ن ، به‌ڵام ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ له‌ چه‌ند ڕۆژی ڕابردوو له‌لایه‌ن لیژنه‌ی باڵای ئۆپراسیۆنی ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی كۆرۆنا له‌ شاری سلێمانی ده‌ركرا، له‌ ئێستادا ده‌بینرێت له‌ شاری سلێمانیدا ته‌واو جێبه‌جێ ده‌كرێت و هاوڵاتیانیش ته‌واو باشدا پابه‌ندن پێوه‌ی كه‌ هیوادارم باشتریش بێت”

وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندروستی سلێمانی ئاماژه‌ی به‌وه‌شكرد” هه‌واڵه‌ خۆشه‌كه‌ یه‌كه‌م ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نرێت به‌شێكی كه‌میان پێویستیان به‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌ و باری ته‌ندستیان ناجێگیره‌ هێشتا ده‌توانم بڵێم ئه‌و ڕێژه‌ مردنه‌ی كه‌ هه‌یه‌ ڕاسته‌ مه‌ترسیداره‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ نیه‌ بڵێین ئێمه‌ له‌ هه‌موو وڵاتانی تر زیاترین بگره‌ ڕه‌نگه‌ كه‌متربین به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی، خاڵێكی تر گرنگه‌ دڵنیا بن له‌ ئاینده‌یه‌كی زۆر نزیكدا ده‌توانم بڵێم ژماره‌یه‌كی چاکبوونه‌وه‌ی زۆر له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێت كه‌ له‌ دوو هه‌فته‌ له‌مه‌و پێش نزیكه‌ی430 حاڵه‌تمان ڕاگه‌یاندووه‌ “ئینشاالله” له‌ داهاتوویه‌كی زۆر نزیكدا ژماره‌یه‌كی تری چاكبوونه‌وه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نرێت و ڕاسته‌ نه‌خۆشخانه‌كان ڕۆژانه‌ نه‌خۆشی تێده‌چێت به‌ڵام نه‌خۆشیش چاک ده‌بێته‌وه‌ و ده‌نێردرێته‌وه‌ ماڵه‌وه‌.”

سه‌باره‌ت به‌هۆكاری ڕێژه‌ی به‌رزی توشبووانی كۆرۆنا له‌ سلێمانی جیاواز له‌ شوێنه‌كانی تر دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی ڕایگه‌یاند” ده‌توانم بڵێم واقعێكه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ جه‌ژن و له‌ ڕه‌مه‌زاندا به‌ركه‌وته‌یه‌كی زۆر هه‌بوو به‌ركه‌وته‌یه‌كی زۆر هه‌بوو له‌ شاری سلێمانی ئه‌مه‌ یه‌كێک بووه‌ له‌ هۆكاره‌كان له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ هه‌رگیز نه‌مان وتووه‌ ڤایڕه‌سی كۆرۆنا كۆتایی هاتووه‌، ڤایڕه‌سی كۆرۆنا شتێكی جیهانییه‌ شتێكی لۆكاڵی نییه‌ ته‌نها له‌ شاری سلێمانی بوونی هه‌بێت ،له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌میشه‌ مه‌ترسیه‌كان هه‌یه‌ تا له‌ جیهاندا حاڵه‌تێک بمێنێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ شاری سلێمانی و بگره‌ هه‌رێمی كوردستان و وڵاتی عێراقیش حاڵه‌ته‌كان هه‌ر مابوون، ئه‌وه‌ بوو به‌هۆی ئه‌و به‌ركه‌وتنه‌ زۆره‌. بێگومان ئه‌و ژماره‌ له‌ هه‌ڵكشاندا ده‌بێت به‌ڵام گرنگه‌ ئێمه‌ كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكه‌ین چون بتوانیین ئه‌م شه‌پۆله‌ خاو بكه‌ینه‌وه‌. ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ نین بڵێین ڤایڕه‌سی كۆرۆنا سه‌د له‌سه‌د بنبڕ ده‌كه‌ین به‌ڵام ته‌نها كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین ئه‌م هه‌ڵكشانه‌ به‌ره‌و خاوی بڕواته‌وه‌ و به‌ شێوه‌یه‌كی ئاسۆیی بڕوات وه‌ بتوانیین هه‌موو ڕێ و شوێنانه‌ی كه‌ پێویستن جێبه‌جێی بكه‌ین.”

سه‌باره‌ت به‌وه‌ی ده‌وترێت هه‌ندێک نه‌خۆشی تر له‌ ئێستادا له‌ ئارادایه‌ وه‌ك گرانه‌تا؟ دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وتی” نه‌خێر به‌ڕاستی ئێستا ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ده‌یبینین له‌ پشكنینه‌كانه‌وه‌ كه‌ هاوڵاتیان سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌كان ده‌كه‌ن نه‌خێر ئه‌و حاڵه‌تانه‌ ده‌توانم بڵێم زۆرینه‌یان كۆرۆناین به‌ڵام گرنگه‌ ئێمه‌ چۆن مامه‌ڵه‌ی ڕاست له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دا بكه‌ین، واته‌ گرنگه‌ هاوڵاتیان بزانن كه‌ توشی كۆرۆنا بوویت مه‌رج نییه‌ یه‌كسه‌ر پێویستت به‌ پلازما بێت، یا به‌ چاره‌سه‌ری دژه‌ ڤایڕه‌س بێت پێویستت به‌ چاره‌سه‌رێک بێت بایی 100 هه‌زار بێت كه‌ به‌ڕاستی به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێک كه‌س نابه‌رپرسانه‌ و نه‌فس نزمانه‌ مامه‌ڵه‌ی كردووه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌دا ڕه‌نگه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌زمه‌یه‌ک دروست بكرێت و بۆ هه‌ندێک ده‌ستكه‌وتی ماددی یاخود كه‌سی خۆیان هیوادارم خه‌ڵک له‌ ئاست ئه‌و هۆشیاریه‌دا بن، من باسی خۆم ده‌كه‌م به‌ نموونه‌ من تووش بوو بووم نه‌ ئۆكسجینیشم لابوو نه‌ پلازماشم به‌كارهێناوه‌ نه‌ دژه‌ ڤایڕه‌شم به‌كارهێناوه‌ ته‌نها چه‌ند چاره‌سه‌رێک له‌ چه‌ند ڤیتامینێک پێکهاتووه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ خواردنی ڕۆژانه‌شدا هه‌بێت ئه‌و كاته‌ی كه‌ تووش ده‌بیت ڕه‌نگه‌ جورعه‌یه‌كی زیاتر بێت كه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ خواردنی ڕۆژانه‌شدا هه‌بێت، وه‌ باری ته‌ندروستیم به‌ به‌راورد به‌ هه‌فته‌ی ڕابردوو زۆر زیاتر بێت ده‌توانم بڵێم به‌ره‌و قۆناغی كۆتایی نه‌خۆشیه‌كه‌ ده‌ڕۆم، بۆیه‌ ڕاسته‌ حاڵه‌ته‌كان زۆرن ، ئه‌و نیشانه‌ زۆرانه‌یان له‌م وه‌رزه‌دا ده‌ڕوات ئه‌و حاڵه‌تانه‌ ده‌توانم بڵێم زۆربه‌یان كۆرۆنان به‌ڵام گرنگ ئه‌وه‌یه‌ نه‌بێته‌ هۆی شڵه‌ژان یان ترس چونكه‌ زۆر خراپه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌ن، بۆیه‌ دڵنیابه‌ ئه‌گه‌ر نیشانه‌كانیش هه‌بێت،ته‌نها به‌ پشوودان و مانه‌وه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ ، خۆ جیاكردنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌سانی دیكه‌ تووش نه‌كه‌یت، ئاو زۆرخواردنه‌وه‌ ، میوه‌ خواردن ، ڕۆژانه‌ كه‌مێک بچیته‌ به‌ر خۆری به‌یانی ، جێبه‌جێكردنی چه‌ند وه‌رزشێكی ساده‌ كه‌ خۆ هیلاکكردنی تێدانه‌بێت ، وه‌ به‌كارهێنانی هه‌ندێک له‌و ڤیتامینانه‌ به‌ ئاسانترین شێوه‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ تێپه‌ڕ ده‌كات.”

دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی كه‌ له‌ماوه‌ی ڕابردوو ڕایگه‌یاند تووشی كۆرۆنا ڤایره‌س بووه‌، به‌ڵام له‌ ئێستادا به‌وته‌ی خۆی دۆخی ته‌ندروستی زۆرباشه‌ له‌و ڕوه‌وه‌ وتی” من له‌ ئێستا بۆ ماوه‌ی نزیكه‌ی 8-9 ڕۆژه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌ بووم ، وه‌ چاره‌سه‌ره‌كان به‌كار دێنم ته‌نها چاره‌سه‌رێكی “سه‌پۆرتزه‌” ، هیچ چاره‌سه‌رێكی ئه‌وتۆ نییه‌ ئه‌و شێوازانه‌ی كه‌ دكتۆره‌كان هه‌ر هه‌مان ئه‌و دكتۆرانه‌ی كه‌ سه‌رپه‌رشتیاری كۆرۆنان له‌ شاری سلێمانی ، ڕێنماییه‌كانم وه‌رگرتوون و “ئینشاالله” له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا ده‌توانم بڵێم له‌ كۆتایی ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا یان هه‌فته‌ی داهاتوودا ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر كاری خۆم پاش ئه‌وه‌ی ده‌بێت بێگومان پشكنینه‌كانم نێگه‌تیف ده‌ربچێته‌وه‌.”

سه‌باره‌ت به‌ده‌نگۆی مانگرتنی كارمه‌ندانی ته‌ندروستی له‌ سلێمانی، دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وتی” من دڵنیایی ده‌ده‌م كه‌رتی ته‌ندروستی له‌ شاری سلێمانی له‌ ئێستادا ئه‌وه‌ی پێویسته‌ ئه‌وه‌ی خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی یه‌ به‌رده‌وامه‌ و به‌رده‌وامیش ده‌بێت به‌هه‌وڵ و كۆششی هه‌موو لایه‌ك له‌سه‌رو هه‌موویانه‌وه‌ به‌ڕێز به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی ته‌ندروستی سلێمانی، وه‌ ئێمه‌ تا ئێستا نه‌ له‌ هیچ سه‌نته‌رێكی كۆرونا نه‌ له‌ هیچ ئیمه‌رجێنسیه‌ک ده‌وام ڕانه‌گیراوه‌ ، ڕاسته‌ هه‌ندێک شوێن ده‌وامی تیادا ڕاگیراوه‌ به‌ڵام نه‌هێڵدراوه‌ كاربكاته‌ سه‌ر ته‌ندروستی هاوڵاتیان و ژیانی هاوڵاتیان ، ئه‌وه‌ش واقیعێكه‌ كه‌ كارمه‌ند و پزیشک و كارگوزار و یه‌كه‌ ئیداری و كارگێڕیش وه‌كو هه‌موو مرۆڤێكی دیكه‌ پێویستی به‌ بژێوی ژیانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت به‌رده‌وامی به‌ ژیانی بدات، ئێستا كه‌رتی ته‌ندروستی توانیویه‌تی ئه‌وه‌ی خزمه‌تگوزاری پێویسته‌ پێشكه‌ش به‌ هاوڵاتیانی بكات به‌ تایبه‌تی له‌ سه‌نته‌ره‌كانی كۆرۆنادا كه‌ ده‌توانم بڵێم باشترین خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی له‌ڕووی كوالێتی و له‌ڕووی “كوانتیتی- شه‌وه‌” پێشكه‌ش به‌ توشبووانی كۆرۆنا كراوه‌ له‌ شاری سلێمانی.”

VOA

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

پارێزگاری سلێمانی: تا ئێستا دۆخی كۆرۆنا پێویست بە قەدەغەكردنەوەی هاتووچۆ ناكات

خەڵك – بەشی هەواڵ
پارێزگاری سلێمانی ڕایدەگەیەنێت تا ئێستا نەگەیشتوونەتە قۆناغێك پێویست بكات قەدەغەی هاتووچۆ ڕابگەیەندرێتەوە، بەڵام ئەگەر ژمارەی تووشبووان بەو شێوەیە بەردەوام بێت، ئەوا ناچار دەبن خەڵك لە ماڵەكانی خۆیاندا كەرەنتین بكەن و نەبرێنە نەخۆشخانە، هاوكات سوپاسی هاووڵاتییانیش دەكات كە ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر پابەند نەبن بە ڕێكارە خۆپارێزییەكان.

د. هەڤاڵ ئەبوبەكر پارێزگاری سلێمانی سەبارەت بە جێبەجێكردنی ڕێكارە خۆپارێزییەكان لەلایەن هاووڵاتییانەوە ڕایگەیاند له‌ ئێستادا ڕێكاره‌كان له‌لایه‌ن داموده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ته‌وه‌ زۆر زیاتربوون، فراونتربوون، وردتربوون، خێراتربوون، وه‌ توندتربوون، ڕێوشوێنه‌كان زۆر توند ده‌كرێت، هه‌موو شوێنێك ده‌سه‌ڵاتی ته‌واومان داوه‌تێ به‌یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كانه‌وه‌، به‌ داموده‌زگا په‌یوه‌ندیداره‌كانه‌وه‌، به‌ لیژنه‌ هاوبه‌شه‌كانی قائیمقامیه‌ته‌وه‌، لیژنه‌كانی ئارامی له‌ قائیمقامیه‌ته‌كان، لیژنه‌ی به‌دواداچوونی كۆرۆنا، لیژنه‌ی خۆپاراستنی ته‌ندروستی ، وه‌ ته‌نانه‌ت وامانكردووه‌ كه‌ بنكه‌ی ته‌ندروستی و بنكه‌ی ئاسایش و پۆلیس له‌ گه‌ڕه‌كه‌كانیش هه‌ریه‌كێك له‌ سنوری خۆیدا ڕامانسپاردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕێكاری توند بگرێته‌به‌ر هه‌ركه‌س و شوێنێك كه‌ سه‌رپێچی ڕێنماییه‌ ته‌ندروستیه‌كان بكات یان ڕێكاره‌كانی خۆپارێزی په‌یڕه‌و نه‌كات یان قه‌له‌باڵغی و تێكه‌ڵاویی و به‌ریه‌ككه‌وتن یان كۆڕوكۆبوونه‌وه‌ له‌و شوێنانه‌یه‌ دروست بكات.”

د.هه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كر ئه‌وه‌شی وت” ئه‌وه‌ی كه‌ ئێستا به‌ته‌واوه‌تی دركی پێده‌كرێت به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی خۆپارێزییه‌ له‌لایه‌ن “هاوڵاتیانی به‌ڕێزه‌وه‌” كه‌جێگای سوپاسێكی زۆرن، ده‌توانم بڵێم ڕۆژانه‌ ئاستی خۆپارێزی له‌10%له‌ سلێمانی به‌رز ده‌بێته‌وه‌، له‌ هه‌فته‌كانی داهاتوودا ده‌گه‌ینه‌ ئه‌نجامێكی زۆر باش، هاوڵاتیان تا ئاستێكی زۆر باش پابه‌ندن به‌ ڕێنماییه‌ ته‌ندروستیه‌كانه‌وه‌، خۆیان له‌ هه‌ر به‌ریه‌كه‌وتن و تێكه‌ڵاوبوون و قه‌ره‌باڵغیه‌ك به‌دوور ده‌گرن، ئه‌مه‌ش خۆی بۆ خۆی ئه‌نجامێكی گرنگ ده‌دات به‌ده‌سته‌وه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ی كه‌ ڕامانگه‌یاند و ناومان نا قۆناغی سزای كۆمه‌ڵایه‌تی و یاسای هاوبه‌ش، ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌سێك چووه‌ دوكانێك، شوێنێكی گشتی، ئه‌و شوێنه‌ پابه‌ند نه‌بوو ، خاوه‌نكاره‌كه‌یان كارمه‌نده‌كانی كه‌لوپه‌لی لێنه‌كڕێت ، وه‌ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان ئاگادار بكاته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕێكاری به‌رامبه‌ر بگرنه‌به‌ر، هه‌روه‌ها دوامان له‌و شوێنانه‌ش كردووه‌ كه‌ پێویسته‌ خۆیان كه‌لوپه‌لی خۆپارێزی بۆ كڕیاره‌كانیان و بۆ میوانه‌كانیان دابین بكه‌ن وه‌ ڕێگه‌ نه‌ده‌ن هیچ كه‌سێك به‌بێ ڕێكار و ڕێنماییه‌ ته‌ندروستیه‌كان، سه‌ردان یان بازاڕكردن له‌و شوێنانه‌دا بكات كه‌ به‌ سوپاسه‌وه‌ بۆ هه‌موو لایه‌ك ئه‌مه‌ش تا ئاستێكی باش چۆته‌ پێشه‌وه‌.”

هه‌روه‌ها وتی” هه‌ڵمه‌تێكی گه‌وره‌مان ڕاگه‌یاند كه‌ ناومانا خۆپاراستن تاكه‌ چاره‌سه‌ره‌. هاوڵاتیان تا ئاستێكی زۆر زۆر باش هاتوون به‌ده‌م ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌وه‌، وه‌ ئومێدم وایه‌ كه‌ ئه‌نجامی باشی لێ بكه‌وێته‌وه‌ . له‌و بارودۆخه‌ی كه‌ دروست بووه‌ له‌ سلێمانی، ده‌توانم بڵێم ئێستا ژماره‌یه‌كی زیاد له‌ پێویست ،وه‌ زیاد له‌ ڕاده‌ی پێویست، وه‌ زیاد له‌ ڕۆژانی ڕابردوو، خه‌ڵك ده‌چن پشكنین ده‌كه‌ن، ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ له‌ سلێمانی ده‌بینرێت به‌رزبوونه‌ته‌وه‌، ئه‌مه‌ ئاماژه‌ و به‌ڵگه‌نییه‌ بۆ بڵاوبوونه‌وه‌ی به‌رفراوانی په‌تاكه‌ به‌ڵكو به‌ڵگه‌ و ئاماژه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ڕۆژانه‌ ژماره‌یه‌كی زۆر له‌خه‌ڵك له‌ ناوه‌نده‌كانی پشكنین، خۆیان ده‌پشكنن، وه‌ خویان به‌ دوای ته‌ندروستی خۆیانه‌وه‌ن كه‌ به‌ بڕوای من له‌ هه‌فته‌كانی داهاتوودا ، ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ی له‌ پێشه‌وه‌ باسم كردن به‌و شێوازه‌ بمێننه‌وه‌ ، به‌دڵنیاییه‌وه‌ كه‌یسی هه‌ڵگرانی ڤایڕه‌سه‌كه‌ له‌ سلێمانی به‌ره‌و خواره‌وه‌ دێت.”
“ئه‌وه‌ی كه‌ كێشه‌یه‌ ، یه‌كه‌میان سه‌رمایه‌ی مرۆییه‌، ئه‌و پزیشك و كارمه‌نده‌ ته‌ندروستیه‌ به‌ڕێزانه‌ن كه‌ به‌ گیانێكی به‌رزی خۆبه‌خشی و خۆنه‌ویستیه‌وه‌ ، دڵسۆزانه‌ ماوه‌ی چه‌ند مانگێكه‌ به‌تایبه‌تی له‌بواری كۆرۆنایه‌ كارده‌كه‌ن، وه‌ ئه‌مانه‌ پێویسته‌ كه‌ مووچه‌كانیان له‌كاتی خۆیدا دیاری بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن خزمه‌تگوزارییه‌ ته‌ندروستیه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی زۆر باش وبه‌رده‌وام پێشكه‌ش بكه‌ن ئه‌و نه‌خۆشخانانه‌ی كه‌ دیاری كراوه‌ بۆ كۆرۆنا له‌دوێنێوه‌ شوێنیان نه‌ماوه‌ بۆیه‌ پێویست به‌وه‌ ده‌كات كه‌ئه‌و كه‌سانه‌ی نیشانه‌كانیان له‌سه‌ر ده‌رنه‌كه‌وتووه‌ یان نیشانه‌كانیان به‌ سوكی له‌سه‌ر ده‌ركه‌وتووه‌، خراونه‌ته‌ كه‌ره‌نتینه‌وه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ به‌رده‌وام بێت، ئه‌وا ناچار ده‌بین خه‌ڵك له‌ماڵه‌كانی خۆیان كه‌ره‌نتینه‌ بكه‌ین، ماڵه‌كان ببێت به‌ نه‌خۆشخانه‌ وه‌كو ئه‌و دیارده‌یه‌ی كه‌هه‌موو وڵاتانی تر له‌ ڕابردوودا كراوه‌ و بینراوه‌، به‌ڵام ئومێدده‌كه‌م نه‌گه‌ینه‌ ئه‌و بارودۆخه‌ .نه‌خۆشخانه‌كانی ئێمه‌ خزمه‌تگوزارییه‌ ته‌ندروستیه‌كانی به‌ سوپاسه‌وه‌ له‌م بارودۆخه‌ سه‌خته‌ داراییه‌ و بژێویه‌شی كه‌ خه‌ڵك تێیكه‌وتووه‌ به‌رده‌وامه‌، چ پزیشك و كارمه‌نده‌ ته‌ندروستیه‌كان به‌ڕێزه‌كان ئه‌ركی خۆیان جێبه‌جێده‌كه‌ن، وه‌ ناوه‌ندی ته‌ندروستی ئێمه‌ كاری خۆی ده‌كات، كه‌لوپه‌ل و كه‌ره‌سته‌ش تا ڕاده‌یه‌كی پێویست هه‌یه‌ كه‌ ئومێد ده‌كه‌ین ئه‌وانه‌ نه‌بن به‌ كێشه‌.” د.هه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كر وای وت”

پارێزگاری سلێمانی وتیشی” هیوادارین مه‌سه‌له‌ی بژێوی خه‌ڵك، وه‌ مه‌سه‌له‌ی ئابوری ده‌وڵه‌ت، هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی مه‌ترسیدارتر له‌ كۆرۆنا دروست نه‌كه‌ن، وه‌ نه‌بنه‌ هۆكارێك بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌موو ئه‌و ڕێكارانه‌ی گرتومانه‌ته‌به‌ر به‌هه‌ده‌ر بچێت، قسه‌مان له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان چ له‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان چ له‌ وه‌زاره‌ته‌كان كردووه‌، ئومێد ده‌كه‌ین له‌م هه‌فته‌یه‌دا بابه‌تی مووچه‌ تاڕاده‌یه‌ك چاره‌سه‌ر ببێت ، وه‌ وانه‌كه‌ین كه‌ بگه‌ڕینه‌وه‌ قۆناغی كه‌ره‌نتینه‌ كردنی گشتی و قه‌ده‌غه‌ كردنی ته‌واوی هاتوچۆ چونكه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ناتوانێت هۆكاری سه‌ره‌كی بێت بۆ سنورداركردنی په‌تاكه‌، به‌ڵام ده‌بێته‌ مایه‌یی دروستكردنی دوو قه‌یرانی تریش كه‌ مه‌سه‌له‌ی بژێوی هاوڵاتیان و كارو كه‌سابه‌تی بازاڕه‌، دووه‌میشیان كه‌مكردنه‌وه‌ و له‌ناوبردنی ئابوری و داهاتی ده‌وڵه‌ته‌.”

له‌وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ی ئایا به‌نیازن قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆ ڕابگه‌یه‌ننه‌وه‌ جارێكی تر چ قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆی به‌شێك یا به‌ته‌واوی ؟ د.هه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كر وتی” ئێمه‌ ئێستا به‌شێوه‌یه‌كی بۆڵ بژێرانه‌ ده‌ستمان به‌ قه‌ده‌غه‌ و كه‌ره‌نتینه‌ كردووه‌، له‌ماوه‌ی چه‌ند ڕۆژی ڕابردوودا، ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ مایه‌ی په‌یڕه‌ونه‌كردنی ڕێنماییه‌كان بووبن یا شوێنی دروستكردنی قه‌ڵه‌باڵغی بوون دامان خستوون هه‌نگاوی یه‌كه‌م به‌داخستنی ئه‌و شوێنانه‌ ده‌ست پێده‌كه‌ین كه‌ به‌ریه‌كه‌وتن و قه‌ڕه‌باڵغی لێدروست ده‌بێت، له‌ قۆناغی داهاتوودا ئه‌گه‌ر خوانه‌كرده‌ ئاستی پارێزبه‌ندی وخۆپارێزی خه‌ڵك دابه‌زی وه‌ هاوڵاتیان پابه‌ند نه‌بوون ، ئه‌وه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌ ناچار ده‌بین قه‌ده‌غه‌ی ته‌واوی هاتوچۆ ڕابگه‌یه‌نینیه‌وه‌، به‌ڵام تاكو ئێستا نه‌گه‌یشتونه‌ته‌ ئه‌و قۆناغه‌ی كه‌ پێویست بكات جارێكی تر قه‌ده‌غه‌ی ته‌واوی هاتوچۆ ڕابگه‌یه‌نیین.”

پاڕێزگاری سلێمانی ئاماژه‌ی به‌وه‌كرد بۆ ئه‌وه‌ی قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆ ڕانه‌گه‌یه‌نرێته‌وه‌ جارێكی تر”ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ هاوڵاتیان بتوانن ڕێكاره‌كانی خۆپارێزی په‌یڕه‌و بكه‌ن وه‌ هه‌ماهه‌نگی دامو ده‌زگا نێوده‌وڵه‌تیه‌كان بن به‌وه‌ی كه‌ له‌ هه‌رشوێنێك سه‌رپێچیان بینی ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ له‌پێشه‌وه‌ باسم كرد ئاگادار بكه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕێكاری توندیان به‌رامبه‌ر بگرنه‌به‌ر.”

پارێزگاری سلێمانی ئه‌وه‌شی وت” ده‌خوازین كه‌ به‌ هیچ جۆرێك نه‌ هاوڵاتیان و نه‌ لایه‌نه‌ سیاسیه‌كان، نه‌ حكومه‌ت دۆسیه‌ی ته‌ندروستی تێكه‌ڵ نه‌كات به‌ هیچ دۆسیه‌و ئه‌جینداو دۆزێكیتر، دۆسیه‌ی ته‌ندروستی ته‌ندروستی وبڵاوبوونه‌وه‌ی په‌تای كۆرۆنا كاریگه‌ری و په‌یوه‌نده‌ به‌ هه‌موو هاوڵاتیه‌كه‌وه‌ ، تاك به‌تاكی هاوڵاتیانی وڵاته‌كه‌مان و جیهان، ئه‌وه‌ی له‌ ده‌سه‌ڵاتدایه‌ و ئه‌وه‌ی له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌،ئه‌وه‌ی ئۆپۆزیسیۆنه‌ هه‌موومان ده‌گرێته‌وه‌ له‌ هه‌ر ئاست و ته‌مه‌ن و شوێنێك بین، بۆیه‌ ئومێدده‌كه‌م هیچ كه‌سێك ئه‌و دووبابه‌ته‌ تێكه‌ڵ نه‌كات، ئه‌وی تریش مافێكی ڕه‌وایه‌، به‌فه‌رمی داوامان له‌ حكومه‌تی هه‌رێم كردووه‌ كه‌ مووچه‌ی مووچه‌خۆران دابین بكات . وه‌ ئومێد ده‌كه‌ین له‌ ڕۆژانی داهاتوو و هه‌فته‌كانی داهاتوودا حكومه‌تی هه‌رێم و حكومه‌تی ناوه‌ند بگه‌نه‌ ڕێكه‌وتن و لێك تێگه‌یشتنێكی وه‌ها كه‌ به‌ڕیشه‌یی بتوانێت ئه‌م كێشه‌یه‌ چاره‌سه‌ر بكات.”

ده‌رباره‌ی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی ماسك و ده‌ستكێش له‌بازاڕێكاندا؟ د.هه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كر ڕایگه‌یاند” نه‌خێر به‌هیچ جۆرێك شتی وا نابێت، ئێمه‌ لێره‌ هانی كۆمه‌ڵێك سه‌رمایه‌دارمان داوه‌، وه‌ ده‌ستمان كردووه‌ به‌به‌رهه‌م هێنانی ماسك و ده‌ستكێش له‌ناو شاری سلێمانیدا ، وه‌ له‌ شاره‌كانی وه‌كو هه‌ولێر و ئه‌و شوێنانه‌ش ژماره‌یه‌كی زۆر به‌رهه‌م ده‌هێنرێت، ڕێگا و كار ئاسانیمان كردۆته‌وه‌ بۆهه‌ر كه‌س و بازرگانێك كه‌ ئه‌م كاڵایانه‌ به‌پێی مه‌رجه‌ ته‌ندروستیه‌كان و كوالیتیه‌كه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ بهێنێته‌ ناو كوردستانه‌وه‌، وه‌ له‌ لایه‌ن ڕێكخراوه‌كانه‌وه‌ ئێمه‌ش وه‌كو پارێزگا بۆ هه‌موو فه‌رمانگه‌كانی ده‌وڵه‌ت توانیومانه‌ ئه‌م پێداویستیانه‌دابین بكه‌ین، له‌ ئێستادا ژماره‌یه‌كی زۆرهاتۆته‌ بازاڕ، هیوادارم له‌ چه‌ند ڕۆژی داهاتوودا به‌ ژماره‌یه‌كی وا بێته‌ بازاڕ كه‌ به‌ته‌واوی بتوانێت ئه‌و نرخه‌ی كه‌ هه‌یه‌دایبه‌زێنێت ، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێستا هه‌یه‌ به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ببێت به‌ یه‌ك له‌سه‌ر سێی ئه‌و نرخه‌ی كه‌ له‌چه‌ند ڕوژی ڕابردوودا پێی فرۆشراوه‌، به‌ڵام ئه‌مانه‌ شتێكی زۆر گرنگ نیین ، به‌ بڕوای من مه‌رج نیه‌ هاوڵاتی ته‌نیا ئه‌و ماسكانه‌ی له‌بازاڕدا هه‌یه‌ بیكڕێت به‌ڵكو ده‌توانێت خۆی له‌ماڵه‌وه‌ دروستی بكات وه‌یان هه‌رشتێكی پاكژبه‌كار بهێنێت بۆ دوور خستنه‌وه‌ وده‌م ولێو و چاوی له‌ هه‌ر به‌ركه‌وته‌یه‌كی ده‌ره‌كی كه‌ ده‌كرێت به‌ هه‌ر شتێك بێت خۆی لێ بپارێزێت، ئامانجه‌كه‌ خۆپارێزییه‌ نه‌ك ته‌نها دروستكردنی بازاڕێك بۆ ماسك و ده‌ستكێش، بۆ مه‌سه‌له‌ی ده‌ستكێش یش هاوڵاتیان ده‌توانن به‌هۆكاری خۆپاكژ ڕاگرتن له‌ هه‌موو شوێنه‌كان دانراوه‌ و كراوه‌ به‌ مه‌رج، ڕۆژی چه‌ند جارێك له‌و شوێنانه‌ كه‌ ده‌ستیان به‌ر شتێك ده‌كه‌وێت، جارێكی تر خۆیان ڕێك بكه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ گرفتی ئه‌وه‌ نه‌مێنێت كه‌ خه‌ڵك كه‌ ده‌ستكێش ببێت به‌ گرفتێكی گه‌وره‌ بۆی و ڕۆژان چه‌ند دانه‌یه‌ك به‌كار بهێنێت.”

وتیشی” داوامان له‌ هاوڵاتیان كردووه‌ خۆیان ده‌توانن پشت به‌خۆیان ببه‌ستن ، وه‌ په‌یوه‌ست به‌دام و ده‌زگای ده‌وڵه‌تیشه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كارنه‌كاته‌ سه‌رقه‌باره‌ی خسته‌ڕوو له‌ بازاڕدا. به‌شی هه‌ره‌ زۆری داموده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت، ئێمه‌ له‌لایه‌ن پارێزگای سلێمانیه‌وه‌ خۆمانه‌وه‌ بۆمان دابین كردوون.”

د.هه‌ڤاڵ سه‌باره‌ت به‌ مانگرتنی كارمه‌ندانی ته‌ندروستی له‌م كاته‌دا به‌هۆی پێنه‌دانی موچه‌كانیانه‌وه‌ ده‌ڵێت” له‌ به‌شێك له‌ پێداویستیه‌كانیاندا له‌ ڕابردوو ، وه‌ له‌ ئێستاشدا ، به‌كارمه‌نده‌ خۆبه‌خشه‌كان وبه‌و پزیشكانه‌شی كه‌ تازه‌ دامه‌زراون، له‌ڕابردوو ، له‌ ئێستاشدا بۆ چه‌ندین مانگ هاوكاریان بووین، له‌ هه‌مان كاتدا ده‌مانه‌وێت له‌سه‌ر ئه‌و هاوكاریانه‌مان به‌رده‌وام بین، وه‌ پشتیوانی و كۆمه‌ك پێشكه‌ش به‌وانه‌ ده‌كه‌ین كه‌ له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی كۆرۆنادا به‌تایبه‌تی كارده‌كه‌ن، له‌ماوه‌ی ڕابردووشدا هه‌مان پشتیوانمان له‌ كارمه‌ندانی ته‌ندروستی و پزیشكانی نه‌خۆشخانه‌ی پێنجوێن و شوێنه‌كانی تر كردووه‌ له‌سه‌ر ئه‌م ڕێچكه‌یه‌ی خۆمان به‌رده‌وام ده‌بین، به‌فه‌رمیش ئێمه‌ سوپاسنامه‌ی خۆمان پێشكه‌ش به‌و “خۆشه‌ویستانه‌” هه‌موویان ده‌كه‌ین وه‌ له‌ماوه‌ی ڕابردووشدا به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ سه‌رۆكایه‌تی زانكۆی سلێمانی و كۆلیژی پزیشكی زانكۆی سلێمانی ڕێزلێنانمان كرد بۆ ئه‌و ده‌یان خوێنكاره‌ خۆبه‌خشه‌ی كۆلیژی پزیشكی كه‌ له‌ هێڵی گه‌رمی 122 تایبه‌ت به‌ كۆرۆنا كارده‌كه‌ن له‌سه‌ر ئه‌مه‌ به‌رده‌وام ده‌بین.”
پارێزگاری سلێمانی ئه‌وه‌شی خسته‌ڕوو” داوامان له‌ به‌ڕێز سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم كردووه‌ كه‌ سوپاسنامه‌ وپێشخستنی خزمه‌ت بۆ هه‌موو ئه‌و سێكته‌رانه‌ بكات كه‌ له‌م به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی كۆرۆنایه‌دا ڕۆڵی به‌رچاوی خۆیان بینیووه‌. هه‌ر دوو ڕۆژی ڕابردوو له‌گه‌ڵ به‌ڕێز سه‌رۆكی دیوانی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران و به‌ڕێزان وه‌زیری دارایی و وه‌زیری ته‌ندروستی و وه‌زیری ناوخۆ قسه‌مان كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ مووچه‌ی كه‌رتی ته‌ندروستی بده‌ن و به‌خێرایی دابه‌ش بكرێت، وه‌ له‌ هه‌مان كاتدا له‌گه‌ڵ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان قسه‌مان كردووه‌، وه‌ له‌ كۆبوونه‌وه‌ی ڕابردووی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران بڕی 5 ملیار دینار ته‌رخانكرایه‌وه‌ بۆ سێكته‌ری ته‌ندروستی كوردستان وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌نجوومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق و شانه‌ی قه‌یرانه‌كان گفتوگۆمان كردووه‌ به‌ سوپاسه‌وه‌ كه‌ چه‌ند ئه‌ندام په‌رله‌مانێكی عێراق كه‌ هه‌ماهه‌نگ بوون له‌گه‌ڵماندا كه‌ بودجه‌یه‌كی تر له‌ حكومه‌تی عێراقه‌وه‌ بۆ پشتیوانی كردنی كه‌رتی ته‌ندروستی دابین كراووه‌، وه‌ له‌ پێداویستیه‌ ڕۆژانه‌كانی كه‌رتی ته‌ندروستیدا، كه‌لوپه‌لی خۆپارێزییان له‌و كه‌لوپه‌لانه‌ی كه‌ پێویستیانه‌ له‌ به‌گه‌ڕخستنه‌وه‌ی كارگه‌ی ئۆكسجینیشه‌وه‌، ئێمه‌ ڕۆڵمان بینیووه‌ له‌وه‌ی كه‌ به‌زوویی بتوانیین هه‌ماهه‌نگ بین بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و بابه‌تانه‌و گرفت له‌ڕووی پێداویستی و كه‌لوپه‌له‌وه‌ دروست نه‌بێت.”

له‌كۆتایی وتووێژه‌كه‌دا د.هه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كر سه‌باره‌ت به‌ پێشبینی-ییان بۆ دۆخی سلێمانی ده‌ڵێت” ئێمه‌ پێمان وایه‌ ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و ئاستی خۆپارێزیه‌یه‌ی ئێستا به‌رده‌وام بین وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و شێواز و ڕێكارانه‌ و چاودێریكردنی دۆخه‌كه‌ به‌رده‌وام بین له‌ هه‌فته‌كانی داهاتوودا بارودۆخه‌كان به‌ره‌و باشی ده‌چن، به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر خۆپارێزی به‌رده‌وام نه‌بین وه‌ ئه‌گه‌ر ڕێكاره‌كان شل بێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ماهه‌نگی ته‌واو نه‌بێت له‌نێوان هه‌موو پێكهاته‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی پارێزگاكه‌ماندا، ئه‌وا بارودۆخه‌كان به‌ره‌و سه‌ختی ده‌ڕۆن.”
VOA

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان