ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

جەمال پوور كەریم: ئەمریكا وەك شەڕكەر لە پەیەدەی روانیوە

جەمال پوور كەریم شرۆڤەكاری سیاسی

خەڵك- ئامەد حەسەن

جەمال پوور كەریم شرۆڤەكاری سیاسی دەڵێت “ئەمریكا وەك شەڕكەر لە پەیەدەی رووانیووە و چەكی داوەتێ‌، تا شەڕی داعشی پێ بكات، ناكرێت تۆ چاوەڕێی هاوكاری ئەمریكا بكەی، كە هیچ رێككەوتنێكت لەگەڵیدا نییە”.
ئەو شرۆڤەكارە لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) رەخنەش لە پارتی دەسەڵاتداری رۆژئاوای كوردستان دەگرێت و پێیوایە، پێویست بوو پەیەدە لە ژێر هەژموونی پەكەكەدا دەربچووایە و بواری بۆ لایەنەكانی دیكەش بڕەخساندایە بەشداربن لە دەسەڵاتدا.
لە هەمان كاتدا جەمال پوور كەریم بێ ئومێد نییە لە كشانەوەی ئەمریكا لە سووریا و پێیوایە كە ئەمریكا و وڵاتانی رۆژئاوایی واز لە پشتیوانیكردنی كورد ناهێنن و فەرەنسا و ئیسرائیل جێگای ئەمریكا بۆ كورد دەگرنەوە لەوێ.
هاوكات ئاماژە بەوەش دەكات، كورد دەرفەتی زۆری بەهێز و قارەمانێتی بەدەستهێناوە، بەڵام لە وتووێژدا لە دەستی داون.

 “نە ئەمریكا و نە وڵاتانی ڕۆژئاوایی لە هەلومەرجی ئێستادا پشت لە كورد ناكەن” 

خەڵك: بە ڕای بەڕێزتان كشانەوەی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان چۆن بوو، ترەمپ ئەو بڕیارەی چۆن دا؟
جەمال پوور كەریم: بە باوەڕی من ئەوە بەشێكە لە سیاسەتی تاكتیكیی ئەمریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین و كشانەوەی هێزەكانی لە كوردستانی ڕۆژئاوا بە مانای دەستبەردان لە پرسی كورد لە ڕۆژئاوا نییە، ئەمریكا لەو نێوەدا چەندین ئامانجی هەیە كە گرینگترینیان كورتكردنەوەی دەستی ئێرانە لە سووریا، هاوكات ئەو جێگە بە تاڵەی ئەمریكا لە لایەن فەڕەنسا و ئیسرائیلەوە وەك هاوپەیمانێك پڕ دەكرێتەوە، نە ئەمریكا و نە وڵاتانی ڕۆژئاوایی لە هەلومەرجی ئێستادا پشت لە كورد ناكەن و كشانەوەی ئەمریكا لە ئێستادا بۆ درێژخایەن لە بەرژەوەندیی كورددا دەبێت.

“كشانەوەی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان دەبێتە هۆی ئەوەی تەنیا یەك هێزی كوردی لە ڕۆژئاوا دەسەڵاتدار نەبێت”

خەڵك: كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا چ كاریگەرییەكی لەسەر رۆژئاوای كوردستان دەبێت و ئایا ئایندەی دەسەڵاتەخۆسەرەكەی ئەوێ بە چ دەگات لە نێوان ململانێی ئەمریكا و رووسیا و توركیا و سووریا و ئێراندا؟
جەمال پوور كەریم: دەبێتە هۆی ئەوەی تەنیا یەك هێزی كوردی لە ڕۆژئاوا دەسەڵاتدار نەبێت و دەسەڵات دەگەڕێتەوە بۆ خەڵكی كوردستانی ڕۆژئاوا و هەر وەكی باسم كرد لە درێژ ماوەدا بە قازانجی كوردی ڕۆژئاوا دەشكێتەوە، ڕووسیا و توركیا ڕۆڵیان پێ دەدرێت لە سووریا، بەڵام توركیا ئەو مۆڵەتەی پێ نادرێت كە سەروەریی خاكی كوردستانی ڕۆژئاوا بشكێنێت و هێرشبكاتە سەر كورد، ئەمریكا لە ئێستادا بە چەشنێك دەیهەوێت پێش بە هەژموونیی ئێران و دروستبوونی هیلالی شیعە بە مەبەستی پاراستنی ئیسرائیل بگرێت.

“ناكرێ چاوەڕوانی ئەوە لە ئەمریكا بكەی كە یارمەتیی هێزێك بدات كە سەر بە پەكەكەیە، لە واقعدا هیچ ڕێككەوتنێكیش لە نێوان ئەمریكا و لایەنی كوردی لە ڕۆژئاوا نەكراوە”

خەڵك: بەڕای ئێوە مامەڵەی دەسەڵاتدارە كوردەكانی رۆژئاوای كوردستان یان روونتر بڵێم مامەڵەی پەیەدە یان سەرووتر گەورە كاربەدەستانی پەكەكە لە مامەڵەكردن لە رۆژئاوای كوردستان لەگەڵ زلهێزەكان و هەڕەشەكانی ئەنقەرەدا چۆن لێكدەدەنەوە، هەندێك دەڵێن ئەوان كورتیانهێناوە لەمامەڵەكردن لەگەڵ زلهێزەكاندا و خوێندنەوەیان بۆ بڕیاری ئەوان نەبووە، یان كەڵكیان لە ئەزموونەكانی رابردووی زلهێزان لەگەڵ شۆڕشەكانی كورداندا نەبووە؟
جەمال پوور كەریم: ئەو لایەنەی ئێستا لە كوردستانی ڕۆژئاوا لە دەسەڵاتدایە، خاوەن بڕیاری خۆی و خەڵكی كوردستانی ڕۆژئاوا نییە، لە قەندیلەوە ئیدارە دەكرێت و پێی دەگوترێ چ بكات و چ نەكات، پەكەكە لە ڕێگەی پەیەدەوە كوردستانی ڕۆژئاوا بەڕێوە دەبات، لە ئەدەبیات و هەڵسوكەوتی پەكەكەدا ئەمریكا، ئیمپریالیسمە و دەبێت شەڕ بە دژی بكرێت، هەمان بۆچوون و سیاسەتی ئێران بەرامبەر بە ئەمریكا.

“ئەمریكا وەك شەڕكەر لەو باڵەی سەر بە پەكەكەی ڕوانیوە و چەك و پارەی داوەتێ تاكوو شەڕی داعشی پێ بكات”
ناكرێ تۆ چاوەڕوانی ئەوە لە ئەمریكا بكەی كە یارمەتیی هێزێك بدات كە سەر بە پەكەكەیە، لە واقعدا هیچ ڕێككەوتنێكیش لە نێوان ئەمریكا و لایەنی كوردیدا لە ڕۆژئاوا نەكراوە، تەنیا ئەوە نەبێت كە ئەمریكا وەك شەڕكەر لەو باڵەی سەر بە پەكەكەی ڕوانیوە و چەك و پارەی داوەتێ تاكوو شەڕی داعشی پێ بكات.

“پەیەدە زیاتر دۆست و هاوپەیمانی بەشار ئەسەد و ئێرانە تا ئەمریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوایی، بۆیە ئەمریكا دەیهەوێت هەژموونیی پەكەكە كەمبكاتەوە”

ئێستاش پەیەدە لە ڕێگەی پەكەكەوە زیاتر دۆست و هاوپەیمانی بەشار ئەسەد و ئێرانە تا ئەمریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوایی، بۆیە ئەمریكا دەیهەوێت هەژموونیی پەكەكە لەكوردستانی ڕۆژئاوا كەمبكاتەوە و بەو شێوەیە دەستی ئێران و خودی سووریاش لەو ناوچانە كورتبكاتەوە.
پەیەدە دەبوو سەربەخۆ بڕیاری بدایە و لە ژێر كاریگەری و بەڕێوەبەریی پەكەكە خۆی دەرباز بكردایە و مۆڵەتی بە لایەنەكانی دیكەی كوردی ڕۆژئاوا بدایە بۆ خۆیان بڕیار لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن و لە دەسەڵاتدا بەشدار بن، ئەوەی پەكەكە لە ڕێگەی پەیەدە لە ڕۆژئاوا دەیكات، كە سیستمی تاك حیزبی و تاك باوەڕییە بەرەو دێموكراسی هەنگاو نانێت.

 

“پەیەدە دەبوو سەربەخۆ بڕیاری بدایە و لە ژێر كاریگەری و بەڕێوەبەریی پەكەكە خۆی دەرباز بكردایە و مۆڵەتی بە لایەنەكانی دیكەی كوردی ڕۆژئاوا بدایە بۆ خۆیان بڕیار لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن”

خەڵك: بەڕای كارناسانی سیاسی نێونەتەوەیی ئێران كەڵكێكی گەورە دەبات لە كشانەوەی ئەمریكا لە سووریادا، بەو پێیەی پێشتر دەگوترا كە ئەمریكا سووریا دەكاتە مەیدانی شەڕ لە دژی ئێران، بەڵام ئێستا مەیدانەكەی بۆ چۆڵ دەكات، تاران لەم هەلومەرجەدا چۆن مامەڵە دەكات؟
جەمال پوور كەریم: ئامانجی سەرەكیی ئەمریكا ئێرانە، ئەگەر ڕۆڵی توركیا و ڕووسیا و هاوكات فەڕەنسا لە سووریا زیاد دەكرێت، بەو مانایەیە كە ئێران ڕۆڵی نەمێنێت، بوونی پەكەكە لە ڕۆژئاوا بە مانای بوونی دەسەڵات و هێژموونیی ئێران و سوریایە، ئەمریكاش ڕێك دەیهەوێت لەو دەسەڵاتە بدات، بەو پێیەی ئێستا ئیسرائیلیش دەستی بە هێرش بۆ سەر بنكەكانی سەر بە ئێران لە سووریا كردووە بە تەواوی هەوڵەكە بۆ ئەوەیە كە دەستی ئێران لە سووریا كورت بكەنەوە.

“بوونی پەكەكە لە ڕۆژئاوا بە مانای بوونی دەسەڵات و هەژموونیی ئێران و سوریایە، ئەمریكاش ڕێك دەیهەوێت لەو دەسەڵاتە بدات”

خەڵك: لە حاڵی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا، ململانێكانی تاران، دیمەشق، مۆسكۆ، ئەنقەرە چۆن دەبن لە باكووری سووریا كە ئەوانیش ناكۆكیی هەیە لەنێوانیاندا لەسەر ناوچەكانی نفووزی خۆیان، وەك دەبیندرێت پێش لەشكركێشی توركیا سوپای سووریا و هێزی رووسیایی چونە ناوچەی منبج یان ئایا رۆڵ و مامەڵەی واشنتن لەسووریادا چۆن دەبێت لە دوای كشانەوەی هێزەكانی ئایا بە تەواوەتی دووردەكەوێتەوە؟
جەمال پوور كەریم: توركیا هێرش ناكات و فەڕەنسا وەك هاوپەیمانی ئەمریكا جێگەی هێزە ئەمریكاییەكان پڕ دەكاتەوە، ڕووسیا بە دوای بەرژەوەندیدا دەگەڕێت و ئەو بەرژەوەندییەش ئێستا خۆی لە بلۆكی ئێراندا نابینێتەوە، بە باوەڕی من ڕووسیا، توركیا و فەڕەنسا بە نوێنەرایەتیی ئەمریكا لە سەر ئەوە ڕێك دەكەون كە ئێران دەستی كورت بكرێتەوە و بەشار ئەسەدیش جارێ هەروا لە لاوازیدا ڕابگرن.

خەڵك: كاریگەری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا لەسەر باشووری كوردستان و رۆژهەڵاتی كوردستان چ دەبێت، بەتایبەتتر كە دەبینن توركیا هەڕەشەی داگیركردنی قەندیل و شنگال و ناوچەی دیكەش دەكات و رۆژانە ناوچە سنوورییەكان بۆردومان دەكات و لە ناوچەی برادۆستی دەڤەری سۆرانیش لەشكركێشی كردووە؟
جەمال پوور كەریم: ئەو هێزەی ئەمریكا لە سووریا دەیكشێنێتەوە، بڕیارە لە كوردستانی باشوور جێگیری بكات و ئەوەش ڕاست بەو مەبەستەیە كە دەسەڵاتی ئێران لە عێڕاق و بە تایبەتی لە كوردستانی باشوور كەمبكاتەوە، ئەمریكا بە دوای بەرژەوەندیی خۆی و هاوپەیمانەكانیدا دەگەڕێت، بۆ ئەو مەبەستەش ناچارە كە پشتی كورد لە باشوور و ڕۆژهەڵات بگرێت، چونكە لەگەڵ كورد خاوەنی بەرژەوەندیی هاوبەشە. مانەوەی ئێران زیان بە بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا لە هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگەیەنێت، بۆیە ئێستا تەركیزی ئەمریكا لە سەر لادانی دەسەڵات و ئێرانە.

“ئەو هێزەی ئەمریكا لە سووریا دەیكشێنێتەوە، بڕیارە لە كوردستانی باشوور جێگیری بكات و ئەوەش ڕاست بەو مەبەستەیە كە دەسەڵاتی ئێران لە عێڕاق و بە تایبەتی لە كوردستانی باشوور كەمبكاتەوە”

ئیسرائیل و عەڕەبستانی سعوودیش لەو بەرژەوەندییەدا لەگەڵ ئەمریكا و كورد هاوبەشن و هەر هەموویان خاوەنی یەك دوژمنن بە ناوی ئێران، واتە ئێران دوژمنی هاوبەشی، كورد، ئەمریكا، ئیسرائیل، عەڕەبستان و بەشێك لە وڵاتانی ڕۆژئاواییە، لەو نێوەدا كورد دەبێت وشیارانە بجووڵێتەوە و ویست و داخوازی و بەرژەوەندییەكانی بەلاوە گرینگ بێت و كاریان بۆ بكاو پێڕەوی لەو سیاسەتە بكات كە دوژمنی دوژمنەكەم دۆستی منە و بەرژەوەندیی هاوبەش پێكەوەمان گرێ دەدات.

خەڵك: پێتانوایە لەم قۆناغەدا مامەڵەی سەركردە كوردەكان یان حزبە كوردەكانی چوار پارچەی كوردستان چۆن بێت، كە بە رای چاودێران جۆرێك لە دووبارەبوونەوەی مێژووە هەم لە باشووری كوردستان لە ریفراندۆمەكەی 2017 كە زلهێزان پشتی كوردیان بەردا، هەم لە سووریادا كە دوای شەڕێكی سەخت بە كورد و قوربانیدانێكی زۆر پشتیان تێكرد؟
جەمال پوور كەریم: مێژووی كورد بە داخەوە هەر بە پەنجا ساڵ جارێك دووبارە دەبێتەوە و وانە لە مێژووی پێش خۆی وەرناگرێت، لە هەلومەرجی ئێستادا بەرژەوەندیی كورد و وڵاتانی زلهێز لێكنزیك و هاوبەشە، بەڵام كورد دەبێت زیاتر ناو ماڵی خۆی ڕێكبخات، خەیانەتی كورد بە یەكتر كێشەی سەرەكیی نەگەیشتن بە ئامانجەكانمان بووە، نەك خەیانەتی وڵاتانی زلهێز و هاوپەیمان، ئێمە بەر لە هەموو شتێك دەبێت بەرژەوەندیی نەتەوەیی بخەینە پێش بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسی، كە مەخابن لە ئێستادا وا نییە، كورد دەبێت یەكدەنگ بێت بۆ داواكردنی ویست و داخوازییەكانی، بە هۆی شەڕی داعش هەلومەرج بۆ دروستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان گونجاو بوو، بەڵام كورد بۆخۆی نەیتوانی هەلەكە بە قازانجی خۆی بقۆزێتەوە، خەباتی گەلی كورد لە هەر چوار پارچەی كوردستان دەبێت بۆ سەربەخۆیی بێت، سیستمی فیدراڵی و خۆسەری و خودموختاری تا ئەو كاتە لە لایەن داگیركەرانی كوردستانەوە ددانیان پێ دادەندرێت كە حكومەتی ناوەندی لە لاوازی دابێت، بۆیە هەوڵدان و خەبات بۆ دروستكردنی كیانێكی سەربەخۆ ئەركی هەموو شۆڕشگێڕ و خەباتكارێكی ڕێگەی كوردایەتی و تاك بە تاكی ڕۆڵەكانی كوردستانە.

“خەیانەتی كورد بە یەكتر كێشەی سەرەكیی نەگەیشتن بە ئامانجەكانمان بووە، نەك خەیانەتی وڵاتانی زلهێز و هاوپەیمان، ئێمە بەر لە هەموو شتێك دەبێت بەرژەوەندیی نەتەوەیی بخەینە پێش بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسی كە ئێستا وا نییە”

ئەگەر ئێمە خۆمان پشتی یەكتر بگرین، دەسەڵاتی زلهێزی جیهانیش پشتمان دەگرێت، خۆزگەم دەخواست ئەو توانایەی كورد لە شەڕدا هەیەتی لە سیاسەتیشدا هەیبوایە، كەم نین ئەو دەرفەتانەی كورد بە هۆی ئازایەتی و قارەمانیەتیی ڕۆڵەكانی بە دەستیهێناوە، بەڵام لە سەر مێزی سیاسەت و وتووێژ لە دەستی داونەتەوە.

“كەم نین ئەو دەرفەتانەی كورد بە هۆی ئازایەتی و قارەمانیەتیی ڕۆڵەكانی بە دەستیهێناوە، بەڵام لە سەر مێزی وتووێژ لە دەستی داونەتەوە”

تاكی سیاسی و ڕووناكبیری كورد دەبێت كار لە سەر ئەوە بكات كە تاكی كۆمەڵگای كوردستان شوناسی نەتەوەیی خۆی بدۆزێتەوە و بگەڕێتەوە بۆ سەر شوناسی كوردستانی بوون، تاكی كورد چیدیكە خۆی پێ ئێرانی، عێراقی، سووری و توركی نەبێت.

چاوپێکەوتن

دیاری محەمەد: دەستوەردان لە ئەرك و دەسەڵاتی یەكتری لەنێو كۆمەڵی ئیسلامی بوونی هەیە

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

 

دیاری محەمەد ئەندامی سەركردایەتی كۆمەڵی ئیسلامی و بەرپرسی مەڵبەندی سلێمانی كۆمەڵی ئیسلامی كوردستان لە دیمانەیەكی (خەڵك)دا تیشك دەخاتەسەر چۆنێتی ئەندامدانی كۆنگرەی حزبەكەیان و هاوكات هەڵوێستی كۆمەڵ لەسەر ئەو كەسانەی دەستیان لەكاركێشایەوە، ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات، ڕێژەی دەنگەكانیان لە سلێمانی زیادی كردووە.

 

خەڵك:دۆخی نێوخۆی كۆمەڵی ئیسلامی لە چ ئاستێكدایە بەتایبەت دوای ئەوەی ژمارەیەك لە سەركردە و كادیرانتان دەستیان لە حزبەكە كێشایەوە؟
دیاری محەمەد:حزب خۆی لەخۆیدا كۆبوونەوەی كۆمەڵێك كەسە و ئەمەش وادەكات ئاسایی بێت كەلەناو هەمان حزبدا بیروڕای جیاواز هەبێت، بەبەراوردكردن لەگەڵ حزبەكانی تر كۆمەڵی ئیسلامی لەڕووی یەكڕیزی ناوخۆییەوە لەدۆخێكی باشدایە، هەروەك چۆن ئەندامیەتی لە حزبێك ئاساییە، دەستلەكاركێشانەوەش حاڵەتێكی ئاساییە، سەرەڕای ئەوەش وازهێنانی هەندێك سەركردە و كادر هۆكارەكانی زیاتر ناڕەزایی بووە لەچەند بڕیارێكی ئیداری نەك ناڕازیبوون لەئەداو كاری حزب.

خەڵك:كۆمەڵی ئیسلامی بۆ تا دەرگای چوونە ناو حكومەتی لێ‌دانەخرا بڕیاری ئۆپۆزسیۆن بوونی نەدا؟
دیاری محەمەد:زۆر ئاساییە حزبێك مەیلی ئەوەی هەبێت بچێتە ناو حكومەتەوە بەپێی قەبارەی خۆی لەهەڵبژاردنداو ئەمەش لای ئێمە بۆ خزمەتە بەخەڵك و جێبەجێكردنی بەرنامەی هەڵبژاردنی حزبەكەیە، ئێمەش نەمانشاردوەتەوە ئەگەر تیمی ڕاسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكومەت بەرنامەی خۆیان بخەنەڕوو، ئەوكات بڕیاری خۆمان دەدەین، چونكە باشتر بەرچاومان ڕوون دەبێت لەوەی دەتوانین لە چوار ساڵی داهاتوودا دەتوانین خزمەت بكەین بە هاووڵاتیانی كوردستان یان نا، پێشتریش تیمی كۆمەڵ لە حكومەت بە كردەوە ئەوەیان سەلماندووە كەبەشداریمان لە ئەنجومەنی وەزیران بۆ خزمەتی خەڵكە نەك بۆ خۆدەوڵەمەندكردن.

نیازێك هەبوو بۆئەوەی كۆمەڵ بەشداری كابینەی نۆی پێنەكرێت

خەڵك:هۆكاری بەشدارینەكردنتان لە حكومەتی هەرێمدا چی بوو؟
دیاری محەمەد:دوای ئەوەی تیمی ڕاسپێردراو بۆ دروستكردنی حكومەتی نوێ سەردان و گفتوگۆكانی بۆ پێكهێنانی كابینەی نۆ دەستپێكرد، سەردانی كۆمەڵی ئیسلامییان نەكرد، دیارە نیازێك هەبوو بۆئەوەی كۆمەڵ بەشداری كابینەی نۆی پێنەكرێت، هۆكارەكەشی بۆ ئەوە دەگێڕینەوە كە كۆمەڵ لە چوار ساڵی پڕ لە قەیرانی ڕابردوودا سەرەڕِای بوونی لە حكومەت هەمیشە لە بەرەی داكۆكیكردن لە گەلدا بووەو ئەو سەنگەرەی چۆڵ نەكردووە، بۆیە پێمانوایە دوورخستنەوەی لە حكومەت جۆرێك لە سزادانی تێدا بووە بۆ هەڵوێستەكانی ڕابردووی.

خەڵك:پەیوەندییەكانی كۆمەڵ لەگەڵ لایەنە سیاسییەكان دوای پێكهێنانی حكومەت لە چ ئاستێكدایە؟
دیاری محەمەد:پەیوەندییەكانی كۆمەڵ لەگەڵ هەموو لایەنەكان باشە بە گشتی و بەشداری لە حكومەت یان بەشدارینەكردن بەهانەیەك نییە بۆئەوەی ئێمە بمانەوێت پەیوەندیمان لەگەڵ لایەنێك بپچڕێنین.

خەڵك:پەیوەندیتان لەگەڵ پارتی لە چ ئاستێكدایە سەردانەكەی ئەم دواییەی ئەمیری كۆمەڵ بۆ لای بارزانی چۆن بوو، بەشێك لە چاودێریان بە پاشەكشەی دەزانن لە هەڵوێستی پێشووی كۆمەڵ؟
دیاری محەمەد:سەردانی وەفدی كۆمەڵ بەسەرۆكایەتی مامۆستا عەلی باپیر بۆ لای كاك مەسعود بارزانی سەردانێكی ئاسایی نێوان سەرۆكی دوو حزبە كە لەم هەرێمەدا كاردەكەن، لەو سەردانەدا وەفدی كۆمەڵ هیچ هەڵوێستێكی نەنواندووە كە پێچەوانە بێت لەگەڵ مەبادیئەكانی كۆمەڵ یان هەڵوێستەكانی ڕابردووی، بەڵكو بەپێچەوانەوە وەفدی كۆمەڵ و مامۆستا سووربوون لەسەر هەڵوێستی پێشوو و داوایان كردووە مەساری كاركردنی سیاسی ڕاست بكرێتەوەو هەرلایەنێك بەپێی ئەو دەنگانەی خەڵك پێی داوە ڕێزی بگیرێت، ئەگەرچی پارتی لەحكومەتی هەرێمدا بێت و كۆمەڵ ئۆپۆزسیۆن بێت ئەمە هیچ لەو ڕاستییە كەم ناكاتەوە كەپێویستە لایەنە سیاسییەكان پەیوەندی باشیان لەنێواندا هەبێت، ئەگەر لەڕابردووشدا پەیوەندییە سیاسییەكان پچڕابن یان ئاڵۆزییان تێكەوتبێت ئەمە حاڵەتێكی تەندروست نەبووە.

هیچ بڕیارێك نییە بۆئەوەی كۆمەڵ كۆنگرەی خۆی دوابخات و ئامادەكاریی باشیش لەوبارەیەوە كراوە

خەڵك:بەرەو كۆنگرەی حزب هەنگاو دەنێن، ئایا كۆنگرە دەكرێت یاخود دوادەخرێت؟
دیاری محەمەد:هیچ بڕیار یان نیازێك نییە بۆئەوەی كۆمەڵ كۆنگرەی خۆی دوابخات و ئامادەكاریی باشیش لەوبارەیەوە كراوە، ئێستا لەقۆناغی ئامادەسازیی بەستنی كۆبوونەوە گشتییەكانداین كەسەرجەم ئەندامان بەشداریی تێدا دەكەن و وەكو قۆناغی سەرەتاش نوێنەر بۆ كۆنفڕانسەكان دیاریدەكەن.

خەڵك:ئەو كێشە و گرفتانەی لەبەردەم كۆنگرەی هەر حزبێكدا ڕووبەڕووی دەبێتەوە، ئێوەی گرتوەتەوە؟
دیاری محەمەد:كێشەو گرفتێكی ئەوتۆ شك نابرێت لەبەردەم كۆنگرە، بەڵكو تەنها هەندێك تێڕوانینی جیاواز هەیە سەبارەت بەبابەتەكانی ناو كۆنگرە وەكو پەیڕەوی ناوخۆو دەسەڵاتەكان و كارنامەو شێوازی ئیدارەدانی حزب بۆ چوار ساڵی داهاتوو، دەستوەردان لە ئەرك و دەسەڵاتی یەكتری، ئەمەش دواجار لەلایەن ئەندامانی كۆنگرەوە بەدەنگدان یەكلاییدەكرێتەوە كەبەچی شێوازێك و چۆن بێت.

خەڵك:كۆنگرەی ئەمجارە چۆن ئەندامانی سەركردایەتی هەڵدەبژێرێت؟ كۆنگرەیەكی تەقلیدی دەكەن، یان ئەمجارە گۆِرانكاری دەكرێت لە بەرپرسیارێتی كەسەكاندا؟
دیاری محەمەد:لەكۆنگرەدا ئەندامانی سەركردایەتی هەڵدەبژێردرێن كەپێكدێن لەئەندامانی مەكتەبی سیاسی لەناویانداو بەرپرسی مەكتەبەكان و بەرپرسی مەڵبەندەكان. ئێمە لەهەوڵداین كۆنگرەیەكی تەقلیدی نەكەین و لیژنەی ئامادەكاریی كۆنگرە لەهەوڵدان سود لەئەزموونی كەسانی پسپۆڕ وەربگرن بۆئەوەی شێوازێكی بەڕێوەبردنی نوێ لەم كۆنگرەیەدا بەرجەستە بكەن. هەموو ئەوكەسانەی ئەندامی كۆنگرەن و مەرجەكانیان تێدایە دەكرێت خۆیان بۆ هەریەك لەپۆستەكان بپاڵێون كەدەیانەوێت و هیچ ڕێگرییەك لەبەردەمیاندا نابێت، بەڵام دواجار ئەوە دەنگی ئەندامانی كۆنگرەیە كەكێ بۆ وەرگرتنی پۆستەكان دیاریدەكات. واتا هێڵی سور لەسەر هیچ كەسێك و بۆ هیچ پۆستێك نیە.

پێموانییە كاتی ئەوە هاتبێت كەسێكی دیكە خۆی بۆ پۆستی ئەمیری كۆمەڵ كاندید بكات و تائێستاش جەنابی مامۆستا هەر لەڕێی هەڵبژاردنەوە كراوەتەوە بەكەسی یەكەمی حزب

خەڵك:ئەمیری كۆمەڵ دەگۆڕێت؟ كێ بۆ ئەو پۆستە خۆی كاندید كردووە، یان پێتان وایە چەند كەس چاوی لە پۆستەكەیە؟
دیاری محەمەد:دەبێت ئەوە بزانین لەكوردستان دەژین و لەناوچەیەك پێیدەڵین ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەم ناوچەیەدا حزبی سیاسی پێویستی بەسەركردەی كاریزما هەیە، مامۆستا (عەلی باپیر)یش هەموومان هەڵوێستەكانی پێشوویمان لەبەرچاوە كەهەمیشە دژی ستەم و لەبەرەی خەڵك و شەقامدا بووەو كۆمەڵیش نایەوێت دەستبەرداریان بێت، لەگەڵ ئەوەش هەركەس مەرجەكانی كەسی یەكەمی تێدابێت دەكرێت خۆی بۆ ئەو شوێنە بپاڵێوێت. بۆ بەشی دووەمی پرسیارەكەشت پێموانییە كاتی ئەوە هاتبێت كەسێكی دیكە خۆی بۆ ئەو پۆستە كاندید بكات و تائێستاش جەنابی مامۆستا هەر لەڕێی هەڵبژاردنەوە كراوەتەوە بەكەسی یەكەمی حزب ئەگەرچی هەندێكجار خۆی ویستی ئەوەی نەبووە ببێتەوە بەكەسی یەكەم، بەڵام ئەندامانی كۆنگرە ڕازی نەبوون.

خەڵك:مامۆستا عەلی دەتوانێت خۆی كاندید بكاتەوە، تا ئێستا كێبركێكاری هەیە؟
دیاری محەمەد: بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی كۆمەڵ دەتوانێت كاندید بێت و كێبڕكێكاریشی نییە.

 

خەڵك:ناو گۆڕین و لابردنی پاشگری ئیسلامی بۆ ئەم كۆنگرەیە قسەی لەسەر دەكرێت، هیچ ناوێكی دیكەتان داوە بۆ حزبەكە؟
دیاری محەمەد:بەڵێ بۆچوونێك هەیە لەبارەی دەستكاریكردنی ناوی حزب و لابردنی پاشگری ئیسلامی، ئەمەش وەك هەر خاڵێكی تر دەبرێتە بەردەم ئەندامانی كۆنگرەو لەچوارچێوەی ڕەشنووسی پەیڕەوی ناوخۆدا دەنگی بۆ دەدرێت. لەمڕووەشەوە دوو بۆچوونی جیاواز هەیە لەبارەی لابردن یان مانەوەی پاشگری ئیسلامی و ناوی حزبیش. سەبارەت بەناوەكەش ڕەنگە پێشنیاری (بونیاد) بكرێت كەئێستا كوردستان لەقۆناغی بونیادنانەوەدایە یاخود وشەی (دادپەروەری) كەیەكێكە لەبنەماكانی ئاینی ئیسلام یان هەر وشەیەكی تر كە كۆنگرە بڕیاری لەبارەوە دەدات، هەرچەندە ڕای زۆرینەی ئەندامانی كۆمەڵی ئیسلامی لەگەڵ مانەوەی پاشگری ئیسلامیدایە.

 

خەڵك:ئەوانەی وازیان لە حزب هێنا چییان لێدەكەن و چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەكەن؟
دیاری محەمەد:سەبارەت بەو كەسانەی وازیان هێناوە لەم قۆناغەدا هەموو هەوڵەكان لەسەرەوە تا خوارەوە بۆئەوەیە ئەو كەسانە بێنەوەو بەشداریی كۆنگرەش بكەن، لەوبارەیەشەوە هەموو هەوڵی خۆمان داوە بۆئەوەی ئەو ناڕەزاییانەی هەیانە بڕەوێنرێنەوە.

خەڵك:بەشێك لە بەرپرسانی كۆمەڵ لە دەرەوە دانیشتوون و خۆشیان بە كۆمەڵ دەزانن دێنەنێو كۆنگرە؟
دیاری محەمەد:ئێمە لەهەوڵی بەشداریپێكردنی سەرجەم ئەو بەرپرسانەی كۆمەڵداین لەكۆنگرەدا، كەئێستا لەدەرەوەن، هەروەك لەكۆبوونەوەی داهاتووی سەركردایەتیدا كەپێدەچێت خۆشیان بەشداریی تێدابكەن، تێبینی و پێشنیارەكانیان وەرگیراون گفتوگۆیان لەبارەوە بكرێت. ئێمەش بەئەركی خۆمانی دەزانین هەموو ئەو كەسانەی ڕۆژێك لەڕۆژان خزمەتیان بەكۆمەڵ كردووە سوود لەتواناكانیان وەربگرین.

لە سلێمانی دەنگەكانمان لە (17 هەزار دەنگ)ەوە گەیشتووەتە سەروو (25 هەزار دەنگ) لە سنووری مەڵبەند و ناو شاری سلێمانی

خەڵك:كۆمەڵ لە ئێستادا لە سنووری مەڵبەندەكەتان لە شاری سلێمانی پێگەی لەناو خەڵكیدا چۆنە؟
دیاری محەمەد:پێشتر دەنگەكانی كۆمەڵ لەناو شاری سلێمانی بریتی بووە لە (17 هەزار دەنگ)، لەدوای دەستبەكاربوونمان لەم پۆستەوە لەدوایین هەڵبژاردندا سەرەڕای تێبینیمان لەسەر چۆنێتی هەڵبژاردنەكە، دەنگەكانمان گەیشتووەتە سەروو (25 هەزار دەنگ)لە سنووری مەڵبەند و ناو شاری سلێمانی كەڕێژەی بەشداریكردنی (56%)ی خەڵك لەكاتێكدا پێشتر ڕێژەی بەشداریكردنی خەڵك لەهەڵبژاردندا (78%) بووە، ئەمەش بەرهەمی هەوڵ و شەونخونیی ئەندام و كادێرانی كۆمەڵە لە سنوورەكە كەدڵسۆزانەو ماندوونەناسانە هەڵمەتەكانی بانگەشەی هەڵبژاردنیان ڕاپەڕاندو سەرەڕای ئەو قەیرانە داراییەی هەمانبووە توانیومانە دەیان داهێنان و كەرنەڤاڵ بكەین لەڕێی ئەنجومەنەكانمانەوە و توانیومانە (8) بارەگای كۆمەڵ بكەینەوە كەبوونەتە شوێنی پێگەیاندنی خەڵك و گەیاندنی دەنگی كۆمەڵ بەخەڵكی گەڕەكەكانیان.

 

خەڵك:پڕۆژەی هاوبەشی كاری ئۆپۆزسۆنی كۆمەڵ و یەكگرتوو بۆ شكستی هێنا؟
دیاری محەمەد:ئەگەرچی بەشێوەی نوسراو ڕێكەوتنێك لەنێوان كۆمەڵ و یەكگرتوودا نیە بۆئەوەی كاری هاوبەشی ئۆپۆزسیۆن بكەن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوامین لەكاری هاوبەش و لەسەر ئاستی فراكسیۆنەكانیشمان هەماهەنگی باشمان هەیە لەوڕووەوە، خۆ ئەگەر لەداهاتوودا هەردوولا هەڵوێستە سیاسییەكانیان هاوشێوەبن پێموایە ئەمە سەرەتایەك بێت بۆ دروستبوونی كاری هاوبەش و یەكڕیزیی نێوان هەردوولا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

بەڕێوەبەری بانكی خوێن لەسلێمانی: ڕۆژانە نزیكەی 300 كەس خوێن دەبەخشن

خەڵك – بەشی هەواڵ

بەڕێوەبەری بانكی خوێنی سلێمانی لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ (خەڵك) باسی بەرەوپێشچوون و گرفتەكان و گرنگی بانكی خوێنی كرد و ئاماژەی بە دڵسۆزی و خەمخۆری هاوڵاتیان و دەزگا ئەمنییەكان كرد، كە بەردەوام خوێنیان پێدەبەخشن، لەلایەكی دیكەوە باسی لەوەكرد، ڕۆژانە 200 بۆ نزیكی 280 كەس بۆ خوێنبەخشین سەردانیان دەكەن.

 

خەڵك: سیستمی وەرگرتنی خوێن لەبانكی خوێنی سلێمانی چۆنە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: شێوازی وەرگرتنی خوێن بەشێوەیەكی زانستی و جیهانییە، بەجۆرێك لەساڵی 2009دا ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی WHO وۆركشۆپێكی یەك مانگی بۆ سازكردین، كە تێیدا ئاشنای سیستمێكی پێشكەوتوی كردین، لەو كاتەوە كە گەڕاینەوە، ئەو سیستەمە جیهانییە پەیڕەودەكەین.

 

خەڵك: لەماوەی ڕابردوودا تا چ ڕادەیەك توشی گرفتی كەمی خوێن یان هەر گرفتێكی دیكە بوونەتەوە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بەگشتی نەمانهێشتووە كەموكوڕی هەبێت، تەنانەت لەكاتی شەڕی داعشدا توشی گرفت نەبووین، لەكاتێكدا ئاوارەیەكی زۆر لەم شارەبوو و ڕۆژانە بریندارانی شەڕی داعش دەهاتن كە خوێنێكی زۆریان پێویستبوو، بەجۆرێك بریندار هەبووە 59 بتڵ خوێنمان پێبەخشیوە و بەهاوكاری پزیشكە دڵسۆزەكان و خوای گەورە لە مردن ڕزگارمانكرد.
بەهۆی ئەوەی ئەزمونێكی زیاتر لە 37 ساڵیم لەم كارەدا هەیە، توانیومە خوێنی پێویست بۆ شارێكی دوو ملیۆن و نیو دانیشتووانی بەبێ گرفت دابینبكەم.

 

خەڵك: هەندێك جار لەڕێگەی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە خەڵك داوای هاوكاری دەكات، بۆئەوەی خەڵك بەهانایەوە بچێت و خوێنی پێ بدەن، ئەمە گرفت نییە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: نەخێر ئەمە بەتەنها گرفتی ئێمە نییە، بەڵكو لەهەموو وڵاتانی جیهان بەو جۆرەیە، ئەو كەسانەی گروپی خوێنیان ناقسە بەگشتی كەمن، بۆیە خوێنبەخشی ناقسیش كەمە، لەبەرامبەردا داواكاری بۆ خوێنی ناقس زۆرە، بۆیە دەبینن زیاتر ئەمانە داوای هاوكاری دەكەن، بەڵام تاكو ئێستا بەنمونە هیچ كەسێك نەبووە پێویستی بەخوێنی O+ بوبێت و داوای هاوكاری كردبێت، لەلایەكی دیكەوە ڕۆژنییە نزیكی 200 بتڵ خوێنی O+ بەسەر 32 نەخۆشخانەی سلێمانیدا دابەشنەكەین.
بتڵێك خوێن كە وەردەگیرێت تەنها بۆ ماوەی یەك مانگ بەكاردێت، بۆیە ناتوانین خوێنێكی زۆر وەربگرین و هەڵیبگرین، هەرچەندە بەهۆی فشاری زۆر لەسەر بانكی خوێن، هەر بتڵێك خوێن كە وەریدەگرین، لەماوەی هەفتەیەك بۆ دوو هەفتەدا دەدرێتەوە بۆ نەخۆش.

 

خەڵك: خۆتان وەك بانكی خوێن پەیوەندیتان لەگەڵ ئەو كەسانەدا هەیە كە گروپی خوێنەكەیان دەگمەنە یان ناقسە، بۆئەوەی لەكاتی پێویستدا پەیوەندییان پێوەبكەن؟

كەلسوم ڕەسوڵ: ناو و ناونیشانی ئەو كەسانەمان لایە، بەڵام ناوی ئەم كەسانە نادەین بەكەسوكاری نەخۆش، و خۆشمان پەیوەندییان پێوەناكەین، چونكە كارەكە خێرخوازییە و ئەگەر پەیوەندیمان پێوەكردن، وەك ناچاری لێدێت و ڕەنگە كەسەكە نەیەت، بەڵام داوا لەكەسوكاری نەخۆش دەكەین، بانگەوازی بۆبكەن، خەڵكیش زۆر بەرپرسیارە و دڵسۆز و بەخشندەن و بەدەم بانگەوازەكانەوە دێن.

خەڵك: تا چ ڕادەیەك لەكاتی بانگەوازەكاندا خەڵك هاوكارتان بووە و بۆ خوێنبەخشین دێن؟ تاكو ئێستا بەهۆی ئەوەی خوێنبەخش نەبوبێت هیچ نەخۆشێك توشی گرفت بووە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: سوپاس بۆ خوا و سوپاس بۆ خەڵك كە نەیانهێشتووە تاكو ئێستا هیچ كەسێك توشی حاڵەتی مردن ببێت.

 

خەڵك: هەندێك كەس ناڕازین لەوەی كە بۆ نەشتەرگەری یان هەندێك حاڵەت داوای خوێن دەكەن، پێیان نادەن و ئێوە داوادەكەن، لەبەرامبەردا خوێنی دیكەتان پێبدەن، ئێوە چیتان لەسەر ئەم ناڕەزایەتییە هەیە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بۆ نەخۆشخانەی فریاكەوتن و نەخۆشخانەی هیوا و تالاسیما و سوتاو و ئەو نەخۆشییانەی حاڵەتی بەپەلەیان هەیە خوێنیان پێدەدەین و داوای بتڵە خوێنی دیكە ناكەین، بەڵام كەسێك لەسەر خواستی خۆی كاتی بۆ نەشتەرگەرییەك داناوە داوای خوێنی دیكەی لێ دەكەین، بۆئەوەی بانكی خوێن بێ خوێن نەبێت، ئەمەش بۆ خزمەتی نەخۆشانی دیكەیە.

 

خەڵك: ئەگەر كەسێك كەسوكاری لەم شارەدا نەبێت یان كەسوكاری نەبێت، چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەكەن؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بەرپرسیارێتی ئەو كەسانە هەڵدەگرین و بێ بەرامبەر خوێنیان پێدەدەین.

 

خەڵك: چی داوایەكتان لە خەڵك، كە بەردەوام هاوكارتانبن هەیە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: نەخۆشخانەی هیوا یەكێكە لەو نەخۆشخانەی كە پێویستی زۆریان بەخوێن هەیە یان نەخۆشانی تالاسیما بەهەمانشێوە پێویستی زۆریان بەخوێن هەیە، كاتێكیش خوێنیان پێدەدرێت ژیانیان بۆ دەگەڕێتەوە، بۆیە داواكارین لە خەڵك هاوكاریانبن و هەموو دەزگا ئەمنییەكان هاوكارێكی زۆر باشن.

 

خەڵك: ڕۆژانە چەند كەس بۆ خوێنبەخشین سەردانتان دەكەن؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بەلایەنی كەمەوە ڕۆژانە زیاتر لە 200 بتڵ خوێن بۆ نەخۆشخانەكان ڕەوانە دەكەن و ڕۆژ هەیە 200 یان 280 كەس دێت خوێن دەبەخشێت.

 

خەڵك: ئاستی ئەو پشكنینانە چۆنە كە بۆ خوێنبەخشەكانی دەكەن؟ دڵنیایی تەواو لە خاوێنی ئەو خوێنە دەدەن، كە وەریدەگرن و دەیدەنەوە بەنەخۆشی دیكە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بێگومان دڵنیایی تەواو دەدەین، چونكە بێبەرامبەر نزیكی 30 پشكنین بۆ ئەو خوێنە دەكەین، كە وەریدەگرین، و ناو و ناونیشانی ئەو كەسە وەردەگرین، ئەگەر بزانین نەخۆشییەكی دەگمەن یا ترسناكی هەیە، ئەوا پەیوەندی پێوەدەكەینەوە و لەبوونی ئەو نەخۆشییە ئاگاداری دەكەینەوە.
داوا لەهاوڵاتییان دەكەین، كە دێن خوێن دەبەخشن پێناسێك بهێنن، بۆئەوەی ئەگەر هەر نەخۆشییەك یان ڤایرۆسێكی كوشندە و خراپ لەخوێنەكەیدا هەبوو، زوو ئاگاداریبكەینەوە، ئەگەریش هیچ گرفتێكی نەبوو بێگومان پەیوەندی پێوەندی پێوەناكەینەوە.

 

خەڵك: كارمەندەكانتان بەهۆی وەرگرتنی خوێنەوە، توشی هیچ نەخۆشییەكی گواستراوەبوون؟

كەلسوم ڕەسوڵ: نەخێر، چونكە كارمەندەكانمان هەموویان ڕەچاوی خۆپارێزی تەندروستی دەكەن و كەرەسەتەی باش بەكاردەهێنن.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

” نابێت هەمواری یاسای وەبەرهێنان بە بێ‌ ڕۆڵ و بۆچوونی كەرتی تایبەت و وەبەرهێنەران و ئابووریناسان و بەڵێندەران تێ‌ پەڕێت”

 

خەڵك – چۆمان ئازاد

هاوكات لەگەڵ دەرچوواندنی یاسای وەبەرهێنان، لە هەرێمی كوردستان بە هۆی ئەم یاسایە تا ئێستا دەرفەت دراوەتە وەبەرهێنەران تا سەرمایەكانیان بەگەڕ بخەن و لە پڕۆژە و سێكتەری جیاوازدا سەرمایەگوزاری بكەن، بەرەنجامی ئەم یاسایە زۆرێك پڕۆژەی وەبەرهێنانی جیاواز بووە كە تا ڕادەیەكی باش بە سیمای ئاوەدانی هەرێمی كوردستانەوە دیارە، لە ئێستادا هەمواركردنی ئەم یاسایە هاتۆتە پێش و داوای پێداچوونەوە و گۆِرانكاری لە بەند و بڕگەكانی دەكرێت.

تۆڕی میدیایی خەڵك لەمبارەیەوە و سەبارەت بە خواستی وەبەرهێنەران و پێشنیار و داواكارییان، ڕاوبۆچوونی “یاسین مەحمود ڕەشید” وتەبێژی یەكێتی وەبەرهێنەرانی كوردستان و سەرۆكی لقی سلێمانی ئەو یەكێتییەی وەرگرتووە و ئەمەی خوارەوە دەقی پێشنیار و بۆچوونەكانی ناوبراون سەبارەت بە هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێنان.

یاسای وەبەرهێنان، ئەگەر بە شێوازێكی زانستی و ئەكادیمیانە هەموار بكرێتەوە ئەتوانین بڵێین، هەرێمی كوردستان بناغەیەكی بەهێزی ئابوری پێ‌ بینات ئەنێت و ئەبێتە ژێرخانێكی بەهێز بۆی.

خەڵك – لە ماوەی 13 ساڵی ڕابردوودا چین ئەو دەسكەوتانەی لە رێی یاسای وەبەرهێنانەوە بۆ هەرێم فەراهەم بوون؟

یاسین مەحمود ڕەشید: هەرێمی كوردستان لە مانگی 6ی ساڵی 2006 وە، بووە بە خاوەنی یاسای ژمارە 4 و لە ماوەی ئەو 13 ساڵەشدا توانیویەتی بە پێی ئەو یاسایە بە رێژەی %11 ناوچەكە بەرەو ناوچەیەكی وەبەرهێن ببیات و بە رێژەی %89 هەرێم سوودی لە بەرهەم و دەستی دەرەكی بینیوە و وەك هەرێمێكی بەكارهێنەر بووە بۆ كەرەستەو كاڵاو پێویستی وڵاتانی دراوسێ‌ و جیهان.
هەندێك خاڵی بابەتی و جەوهەری هەیە كە زۆر گرنگە دەبێت لە هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێناندا جێی بكرێتەوە و ڕەچاو بكرێت چونكە ئێستا وەك ساڵی 2006 نییە، ئەوكات زۆر بە كەمی سەرمایەداران وەبەرهێنانیان دەكرد، بەڵام ئێستا دۆخەكە شتێكی كەیە.
بۆ ئێستاش كە هەوڵ هەیە ئەو یاسایە هەموار بكرێتەوە، هەزاران وەبەرهێنەر و كۆمپانیا هەن كە وەبەرهێنان دەكەن لە هەرێمی كوردستان بە سەرمایەی زیاتر لە 51 ملیار دۆلار لە كۆی هەموو ئەو پرۆژانەش كە هەمانە لە %80 زیاتری وەبەرهێنانی خۆماڵییە بۆیە وەبەرهێنەران لە هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێناندا دەبێت دەوری باڵا ببینن.

خەڵك – وەك وەبەرهێنەران دەتانەوێت هەمواری یاساكە چۆن بێت؟

یاسین مەحمود ڕەشید: ئەوەی بەلامانەوە گرنگە لە هەمواركردنەوە یاساكەدا، ئەوەیە ئەم یاسایە بەو پێیەی دەبێتە بناغەیەكی پتەو بۆ ژێرخانی ئابووری هەرێم و دەشبێتە چەمكێكی گرنگی كارنامەی كابینەی 9ی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەبێت حكومەت خۆی زۆر بە وردی و جددی چاودێری ئەم هەمواركردنەوەیە بكات و وەك یەكێك لە یاسا پڕ بایەخەكان تەماشای بكات، چونكە ئەو كارنامەیەی كە بەرێز “مەسرور بارزانی” لە میانی بەرنامەی كاری حكومەتەكەی خوێندییەوە بە بێ‌ هەموار كردنەوەی یاسا ناتوانێت لایەنی ئابوری ئەو كارنامەیەی جێبەجێ‌ بكات، بە تایبەت ئەو خاڵانەی پەیوەندی بە لایەنی ئابوری و چاكسازی ئابوری و ڕێكخستنەوەی كەرتەكان هەیە.

خەڵك – پێشنیار و داواكاری ئێوە بۆ هەمواركردنەوەكە چی یە؟

یاسین مەحمود ڕەشید: ئێمە داوای ئەوە دەكەین حكومەت خۆی بە وردی چاودێری ئەو هەموار كردنەوەیە بكات و كەسانی شارەزاو پسپۆری بۆ ئامادە بكات، ناشكرێ‌ یاساكە لە چوارچێوەی كەسێك یان فراكسیۆنێك یان پەڕلەمان بە تایبەتی بهێڵینەوە ئەم یاسایە وەك ئاماژەم پێدا دەبێتە بناغەیەكی باشی ژێر خانی ئابووری هەرێم، دەبێت بە هەوڵ و بیروبۆچوونی هەموان دەوڵەمەندی بكەین.
ئەم هەمواركردنەوەیەی یاسای وەبەرهێنان نا بێت بە بێ‌ ڕۆڵ و بۆچوونی كەرتی تایبەت و وەبەرهێنەران و ئابووریناسان و بەڵێندەران تێ‌ پەڕێت، گرنگە ڕۆڵی هەمووانی تیا بەرجەستە بێت و بۆچوونی گشتگیری لەسەر وەربگیرێت، چونكە دواجار فاكتەری سەرەكی بۆ بەرجەستە كردنی ئەم یاساییە لە واقیعدا وەبەرهێنەران خۆیانن، خۆشحاڵانە ئەمڕۆ هەندێك وەبەرهێنمان هەیە بە ئەندازەیەك شارەزان كە خاوەن بیرو بۆچوونی بەسوود و ئەرێنین و دەتوانرێ‌ پرس و ڕای زۆر باشیان پێ‌ بكرێت، كەرتی تایبەت بە گشتی و ژوورە بازرگانییەكان ئەوانیش دەتوانن رۆڵێكی باش ببینن لە هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێناندا.

خەڵك – ئێوە پیتان باشە پارسەنگی هەموارەكە بە چ لایەكدا بێت، وەبەرهێنەر یان حكومەت؟

یاسین مەحمود ڕەشید: یاسای نوێی وەبەرهێنان بۆ هەرێمی كوردستان دەبێت زۆر بابەتیی و گونجاو بێ چونكە، وڵاتانی دراوسێ‌ بە تایبەتی ئێستا سەرجەمیان یاسای وەبەرهێنانیان هەموار كردۆتەوە، ئێستا كێ بڕكێ‌ هەیە لە نێوانی وڵاتانی دراوسێماندا كە یاساكەیان هەمواركۆردۆتەوە، هەمووان دەیانەوێـت بە یاساكانیان وڵاتیان پێش بخەن و ئابوورییەكەی بەهێز بكەن، بۆیەگ گرنگە لە هەمواری ئەم یاسایەدا چەند خاڵێك هەن زامن بكرێن لەوانە:
بەرژەوەندی گشتی، بەژەوەندی حكومەت، پاشان وەبەرهێنەران، دەبێت یاساكە بۆ هەمووان بێت.

خەڵك – ئێستا زۆرێك لە وڵاتانی ناوچەكە لە هەواری نوێی یاسای وەبەرهێنانیاندا ئەولەویەتیان بە وەبەرهێن داوە تا كارئاسانی زۆریان بۆ بكەن و سەرمایەكانیان لە وڵاتانیان بە گەڕ بخەن، ئەكرێت یاسای هەمواركراوی هەرێمیش بۆ ئەم لایەنە بەو جۆرە بێت؟

یاسین مەحمود ڕەشید: وڵاتێكی وەك كۆماری ئیسلامی ئێران، لە مێژوویدا هیچ وەبەرهێننَكی بیانی نەیتوانیوە، وەبەرهێنانی تێدا بكات، بەڵام ئێستا بەهۆی هەمواری یاسای وەبەرهێنانیان دەیان وەبەرهێنەری پەلكێشی وڵاتەكەی كردووەو سەرمایەیان بەگەڕخستووە لە چەندین پڕۆژەی جیاوازدا و دەشتوانن سوودی پڕۆژەكانیان ببەنەوە بۆ وڵاتی خۆیان.

بۆ یەكەمجارە لە توركیادا وەبەرهێنەر دەتوانێت بە سەرمایەی 250 هەزار دۆلار ڕەگەزنامەی ئەو وڵاتە بە دەست بهێنێت، ئەمە یەكێك لەو خاڵانەیە كە حكومەتی توركی لە هەمواری نوێی یاسای وەبەرهێنانی وڵاتەكەی جێی كردۆتەوە و ڕەگەزنامەی توركی بەرامبەر كراوە بە وەبەرهێنان بە بڕی 250 هەزار دۆلار! لە سعودیەش بە هەمان شێوە زۆر شتی باش لە یاسای ئەو وڵاتە بۆ وەبەرهێنەر جێكراوەتەوە تا بتوانێـت سوود لە سەرمایەی دەرەكی ببینێت بۆ پڕۆژەكانی وڵاتەكەی هەر لە ئیقامە و ڕەگەزنامە و مافی پاراستن و بردنە دەرەوەی سوود.

بە هەمان شێوە وڵاتانی ئوردون، كوەیت، وڵاتانی كەنداو، گۆڕانكارییان لە یاسای وەبەرهێنانیاندا كردووە، ئێمەش لە ناوچەكەدا دراوسێی ئەم وڵاتانەین دەبێت یاساكانمان لانی كەم هاوتای ئەوان بكەین و هاوشانی ئەوان یاساكانی ئێمەش بە گوِر و بەهێز بن زۆر گرنگە لە هەمواری ئەم یاسایەدا ئامانجمان پێكابێت و پڕ بە ویستی هەرێمی كوردستان بێت و وەبەرهێن بتوانێـت لە سەنتەری شار و قەزا و گوند و ناحییەكان وەبەرهێنان بكات، دەبێت ئەمجارە وەبەرهێنان بچێتە گوندەكان و لەوێوە دەست پێ بكات بەهۆی یاسای وەبەرهێنانەوە ئەوەی سوود مەند دەبوو پارێزگاكان و چەند قەزایەك بوون كە بە داخەوە زۆر جێگە دەستی وەبەرهێنانیان پێ‌ نەگەیشت و ئەو یاسایە بە باڵای پارێزگاكاندا دورابوو.

خاڵێكی تر كە گرنگە لە هەموارەكەدا جێی بكرێتەوە ئەوەیە وەبەرهێن بناسرێت بەجۆرێك كە لەمەودوا هەڵسەنگاندن بۆ وەبەرهێنەر بكرێت هەموو كەس پڕۆژەی نەدرێتێ‌ یاسای ئێستا تەنیا هەڵسەنگاندنی بۆ پڕۆژە تیا ڕەچاو كراوە، بۆ هەمواركردنەوەكەی بە شیاوی ئەزانم وەبەرهێنیش هەڵسەنگاندنی بۆ بكرێت، گرنگە لەم هەموارەدا ئەرك و ماف و پێویستییەكان و تایبەتمەندی و لێپرسینەوە لە وەبەرهێنەر دیاری بكرێت، بەرەنجامی گوێنەدان بەم خاڵانە وەبەرهێنی خراپ و جێهێشتنی پڕۆژە و ماڵوێرانی پێشووی لێَدەكەوێتـەوە كە چەندین نمونەمان هەیە.

خەڵك – لە هەمواری ئەم یاسایەدا چ نەخشە ڕێگەیەك پێشنیار دەكەن؟

یاسین مەحمود ڕەشید: گرنگە لەم یاسا نوێیەدا نەخشە ڕێگەیەكی دوور مەودا لانی كەم بۆ 20 ساڵ لە بواری وەبەرهێنان لە هەرێمی كوردستاندا دیاری بكرێت، گرنگە بوارەكانی وەبەرهێنان بۆ هەر شارو شارۆچكەیەك دیاریبكرێت و پێویستی وەبەرهێنانی هەر ناوچەیەك لەبەرچاو بگیرێت بۆ پڕۆژەكان نەك هەركەس بە ئارزوی خۆی لە هەركوێ‌ ویستی وەبەرهێنان بكات، چونكە زۆرمان دیوە بە كۆمەڵ پڕۆژە ڕەزامەندی لەسەر دراوە بۆ یەك بابەت، بەڵام دواتر زیاتر لە نیوەی ئەو پڕۆژانە شكستیان هێناوە، گرنگە هەمەجۆری و ئەولەویەت بۆ پڕۆژەی هەر ناوچەیەك هەبێت و نەخشە ڕێگە هەبێت بۆ پێدانی پڕۆژەكانی وەبەرهێنان.

نەخشە ڕێگەی وەبەرهێنان لە دنیادا بەو جۆرەیە كە دەبێت سێكتەرەكانی تیا دیاری بكرێت و بە پێی هەر سێكتەرێك ئەولەوییەت هەبێت و ڕەچاوی ئەوە بكرێت كە چ پڕۆژەیەك بۆ چ جێگەیەك شیاوە و پێویستە، دەبێت ئەوە ڕوون بكرێتەوە ئایا سلێمانی بكەین بە پایتەختی پیشەسازی، دهۆك بۆ بازرگانی هەولێر بۆ گەشتیاری ئەمانە دەبێت ڕوون و بەرچاو بن و لە نەخشە ڕێگەكەدا ڕەنگدانەوەیان هەبێت و یەكلایی بكرێنەوە و بەندیان بۆ دابنرێت .

خەڵك – ئەنجومەنێك بە ناوی “ئەنجومەنی باڵای وەبەرهێنان” ئێستا بوونی هەیە، سەبارەت بە گۆِرانكاری لەم ئەنجومە چی دەڵێن، تا چەند گرنگە وەبەرهێنەر و شارەزایانی ئابووی لەم ئەنجومەندا بن؟

یاسین مەحمود ڕەشید: گرنگە لەم هەموار كردنەوەیەدا ئەنجومەنی باڵای وەبەرهێنان گۆڕانكاری گەورەی بەسەردا بێت و ڕێگە خۆش بكرێت كە كەسانی دیكەی بە ئەزموون و شارەزا بێنە پێش و ئەندامانی ئەو ئەنجومەنە تەنها وەزیرەكانی حكومەت نەبن، بەڵكو كەسانی هەمەجۆر و بە ئەزموون بن دەبێت وەك پێشتر نەبێت كە بە زۆری زۆرداری چەند وەبەرهێنەرێكمان لەو ئەنجومەنەدا جێكردۆتەوە، دەكرێت مامۆستایانی زانكۆ، شارەزایانی ئابووری، نوێنەری ژوورە بازرگانییەكان و یەكێتییەكانی بەڵێندەران وەبەرهێن و سەرمایەداران لەم ئەنجومەنەدا بن، ئەم ئەنجومەنە ئەگەر هەمە چەشنییەكی لە شارەزایی و پسپۆری تێدا بێـت ئەتوانن كاری زۆر باش بكەن.

خەڵك – ئەی سەبارەت بە مانەوەی بەرێوەبەرایەتییە گشتییەكانی وەبەرهێنان و دەسەڵاتیان لە پارێزگاكاندا بۆچوونتان چی یە؟

یاسین مەحمود ڕەشید: زۆر زۆر گرنگە لەم هەمواری یاسایەدا دەسەڵات بە پارێزگارەكان بدرێت و بەرێوەبەرایەتییە گشتییەكانی وەبەرهێنان لە پارێزگاكاندا نەمێنن و بۆ دەزگا و دەستە بگۆڕدرێن و دەستەی وەبەرهێنانیش ببێتە وەزارەتێكی سەربەخۆی كارا و خاوەن بڕیار بۆ بواری وەبەرهێنان.

خەڵك – پێشتر مۆڵەتەكانی وەبەرهێنان بۆ پڕۆژە گەورەكان بوون و پڕۆژەی بچووك مۆڵەتی نەدەدرایە، دەتانەوێت لەم هەموارەدا جێی پڕۆژە مامناوەند و بچوكەكانیش بكەنەوە؟

یاسین مەحمود ڕەشید: زۆر گرنگە پڕۆژە مام ناوەند و بچوكەكان بایەخیان پێ‌ بدرێت، بەداخەوە كە لە یاسای وەبەرهێناندا مۆڵەت بە پڕۆژەی مامناوەند و بچوك نادرێت، دەبێت لە هەمواركردنەوەیدا ئەوە ڕەچاو بكرێت و گرنگی بەم دوو تایپەی پڕۆژە بدرێت، نەدانی مۆڵەت بەم جۆرە پرۆژانە بە پێچەوانەی بەندی ناو یاساكانی وەبەرهێنانن لە جیهاندا، لە ئیسپانیا و یۆنان تەنها بە سەرمایەی 250 هەزار یۆرۆ ئەتوانی سەرمایەگوزاری بكەیت و پڕۆژەت هەبێت، هەر بەو بڕە پارەیە حكومەتی ئەو وڵاتانە مافی مانەوە بۆ خاوەن پڕۆژە و خانەوادەكەشی دابین دەكات، ئەم وڵاتانە و زۆرێكی دیكەش بەم جۆرە مامەڵە دەكەن، ئێمە لە هەرێمی كوردستان بۆ وا مامەڵە ناكەین؟ بۆ ڕێ نادەین بەسەرمایەی لەو جۆرە وەبەرهێنان بكرێت!
ئێمە لە ماوەی ڕابردوودا دەمان توانی دەیان كارخانەی جیاجیا بە سەرمایەیەكی ڕەمزی بهێنینە هەرێمی كوردستان و بەرهەمیان هەبێ‌ و دەستی كار بە گەڕ بخەن، بەڵام بەهۆی ڕێنەدانی یاساكە ئەم دەرفەتە لەكیس چوو، خوازیارین بۆ هەموارەكەی بیر لەم لایەنانە بكرێتەوە، ئێستا لە كۆماری ئیسلامی ئێراندا كارگە هەیە سەرمایەكەی 100 هەزار دۆلارە بەڵام ساڵانە بە بڕی 100 ملیۆن دۆلار شمەك بە ئێمە دەفرۆشێتەوە، ئەمە ئەگەر لە یاسای ئێمەدا بە وەبەرهێنان ئەژماری بكەین زۆر سوود مەند دەبین بە ڕاكێشانی ئەم كارگانە بۆ هەرێمەكەمان، بۆیە چاوەڕێ دەكەم وە بە ئومێدەوە لە هەموارەكە دەڕوانم ئەوەی كە گرنگە و لە یاسای پێشتردا نەبووە جێی بكرێتەوە و ئەولەویەت بە بەند و خاڵی گرنگ بدرێت و لە ناویشیاندا جێی پڕۆژە مام ناوەند و بچوكەكان بكرێتەوە و زۆر بایەخی پێ‌ بدرێت.

خەڵك – یاسای وەبەرهێنان وا نابینیت كە تەنها بۆ بواری نیشتەجێبوونە لە هەرێمدا؟

یاسین مەحمود ڕەشید: دەبێـت ئەوەی لە یاسای پێشووتردا نەبووە بە ڕاو بۆچوونی زۆرینەی شارەزایان لەم هەموارەدا جێ بكرێتەوە، بۆ نمونە ئەگەر چی یاساكانی ” فلێزی و لا فلێزی” خۆیان دەبێت یاسای تایبەت و سەربەخۆیان هەبێـت، بەڵام گرنگە بە بەندێك لەم هەموارەدا جێگەیان هەبێت، با لەمەودوا وەبەرهێنمان لە بواری ئاسن و كانزادا هەبێت و لەو بوارانەشدا سەرمایە بەگەڕ بخرێت، زۆر زۆر گرنگە پڕۆژەی هاوبەشی نێوان حكومەت و وەبەرهێن لەم یاسایەدا بوونی هەبێت و شوێنی بكرێتەوە، وەبەرهێن سەرمایە بەگەڕ بخات بۆ پڕۆژە و ماوەیەك دابنرێت كە پڕۆژەكە بۆ ئەو بێت و پاش تەواو بوونی ماوەكەی پڕۆژەكە ببێتە موڵكی گشتی و بۆ حكومەت بگەڕێتەوە، لەم ڕووەوە حكومەت دەتوانێت پڕۆژەكانی” ڕێگەوبان، بەنداو، فڕۆكەخانە، سایلۆ، پرد…هتد” بە هاوبەشی لەگەڵ وەبەرهێن بكات، حكومەت دەتوانێت ڕێگە بدۆزێتەوە تا لێیەوە ببێت بە خاوەنی بودجەیەك بۆ وەبەرهێنان، ئێمە 4 ساڵە بودجەی دیاریكراو بۆ وەبەرهێنانمان نییە، ئاوا بكەین بۆ چواری دیكەش نامان بێ‌ وەك وتم بەم هاوبەشییە حكومەت دەتوانێت بە بێ‌ بودجەی خۆی پڕۆژەی هاوبەشی هەبێت.

خەڵك – پێتان وایە هەمواری یاساكە دەبێتە خاڵی وەرچەرخان بۆ ئابووری هەرێمی كوردستان؟

یاسین مەحمود ڕەشید: ئەم یاسایە هەموارێكی باش بكرێتەوە، بە دڵنیایی وەرچەرخانێكی ئابووری گەروە لە هەرێمدا ڕوو دەدات، دەبێت ئەو هەلەش بقۆزینەوە كە ڵاتانی دەوروبەر هەیانە هەر لە كێشە سیاسییەكان تا كێشەی دراو و بەرزونزمی دراو و داڕمانی ئابوری و بێكارییان، ئەمڕۆ هەرێمی كوردستان لە بارە بۆ قۆستنەوەی ئەم دەرفەتانە و ڕێگەدان بە وەبەرهێنی بیانی تا بێن و لەم هەرێمەدا سەرمایە گوزاری و وەبەرهێنان بكەن، چونكە دراوی ئێمە دراوێكی جێگیرە دەتوانرێت بەهۆیەوە پەلكێشی سەرمایەی دەوروبەری پێ بكەین، زۆرێكیش لە سەرمایەدارانی ئێرانی و توركی ویستویانە بە هۆی ئەم جێگیری دراوەمان بێنە هەرێم بەڵام بە داخەوە یاسای وەبەرهێنان ڕێگر بووە لەو هاتنە.

خەڵك – یاساكە بۆ ڕێگر بووە؟

یاسین مەحمود ڕەشید: چونكە لەم یاسایەدا بایەخ نەدراوە بە “بانك، بیمە، تەمویل” تەنیا بایەخ بە تەمویلی زاتی دراوە كە ئەمە هەڵەیەكی زۆر گەورەیە، ڕاستە لە یاسای وەبەرهێناندا هەندێك تەمویل دانراوە بۆ سندوقی نیشتەجێبوون و هەندێك پڕۆژە بەڵام بە بەرنامە نەبووە، بۆیە خوازیارین ئەو داواكاریانەی هەمانە و بە پێی ئەو ئەزمونەی لە بواری وەبەرهێنان هەمانە بۆچوونەكانمان لەم یاسایەدا بە هەند وەربگیرێت كە دواجار سوودی ئەم وڵاتەی تێدایە.

خەڵك – چەند سێكتەر لە هەرێمی كوردستاندا وەبەرهێنانی تیا كراوە بۆ لە ڕێی وەبەرهێنانی جیاوازەوە نەمان توانیوە جێگرەوەی نەوت بدۆزینەوە بۆ داهات؟

یاسین مەحمود ڕەشید: بە پێی بەدواداچوونێك كە لە یەكێتی وەبەرهێنانی كوردستان ئەنجاممان داوە تا ئێستا لە هەرێم لە 13 سێكتەردا وەبەرهێنان كراوە، بە ڕای من هەمواركردنەوەكە ئەگەر بەو جۆرە نەبێت كە كەرتی گەشتیاری و پیشەسازی و كشتوكاڵ ببێتە جێگرەوەی نەوت هەموارەكە نەكرێت باشە، هەموار كرنەوەكان لە دنیادا بۆ هاندانی زیاتری وەبەرهێنی ناوخۆیی و دەرەكین بۆ ڕاكێشانی باشترین سەرمایە و سیستمی بانكین كە یارمەتیدەر دەبێت بۆ پێكانی ئامانجی هەردوو لا هەم حكومەت هەم وەبەهێن، بەداخەوە دەبیستینەوە كە زۆرێك لە برایانی پارلەمانتار كە پرسیاریان لەسەر هەموار كردنەوەی ئەم یاسایە لێ‌ دەكرێت، دەڵێن، تەخشان و پەخشانی زەوی هەیە و خەڵك زۆر دەوڵەمەند بووە و هەندێك لەم وەڵامانە، دەبێت ئەوە بڵێین تا ژمارەی دەوڵەمەندەكان زۆر بن، خۆشگوزەرانی خەڵكیش زیاد دەبێت، دەستی كار كارا دەبێت، ئەگەر ئەو هەوڵەی ئەو ژمارە وەبەرهێنەرە خۆماڵیەی هەرێم نەبوایە، ئێستا هەندێك خزمەتگوزاری هەیە لەم وڵاتەدا نە دەبوون لەوانە” پەیوەندیكردن، پیشەسازی، گەشتیاری، هۆتێلی 5 ئەستێرەیی، تەندروستی، خوێندنی ئەهلی… هتد” بۆیە هیوادارین بەم جۆرە لە بیری هەمواری یاساكەدا نەبن، چونكە لە دنیادا یاسای وڵاتان بە جۆرێكە باشترین هاندانی بۆ بەگەڕ خستنی سەرمایە تیا بێت، گەر هەموارێكی باشی یاساكە هەبێت، بە دڵنیایی دەرفەتی هەزاران هەلی كار دەڕەخسێت، جوڵە دەكەوێتەوە بازاڕ، من دەستخۆشی لە دكتۆر شێركۆ جەودەت دەكەم كە ئەم یاسایەی هێناوەتەوە بەرباس و لە ڕێی پڕۆژەیەكیانەوە دەیانەوێـت هەموار بكرێتەوە ئومێدەوارم هەموارەكە پڕۆژەی تاكە فراكسیۆن و كەسی نەبێ‌ و هەمووان پێكەوە هەوڵی جددی تیا بدەین و بەندو ڕێسای شایستە بە هەرێمی كوردستانی تیا جێگیر بكەین، بە ئومێدم ببێتە مایەی بەرەو ئابووری سەربەخۆ چوون، چونكە ناحەزەكانی ئەم وڵاتە لێ‌ نەگەڕان ریفراندۆم بە سەربەخۆیمان بگەیەنێت، بەڵام ئێستا دەتوانین بە ئابوورییەكی سەربەخۆ و بوژاوە بگەین لە ڕێی یاسایەك كە لەبەردەستی خۆمانە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان