ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

جەمال پوور كەریم: ئەمریكا وەك شەڕكەر لە پەیەدەی روانیوە

جەمال پوور كەریم شرۆڤەكاری سیاسی

خەڵك- ئامەد حەسەن

جەمال پوور كەریم شرۆڤەكاری سیاسی دەڵێت “ئەمریكا وەك شەڕكەر لە پەیەدەی رووانیووە و چەكی داوەتێ‌، تا شەڕی داعشی پێ بكات، ناكرێت تۆ چاوەڕێی هاوكاری ئەمریكا بكەی، كە هیچ رێككەوتنێكت لەگەڵیدا نییە”.
ئەو شرۆڤەكارە لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) رەخنەش لە پارتی دەسەڵاتداری رۆژئاوای كوردستان دەگرێت و پێیوایە، پێویست بوو پەیەدە لە ژێر هەژموونی پەكەكەدا دەربچووایە و بواری بۆ لایەنەكانی دیكەش بڕەخساندایە بەشداربن لە دەسەڵاتدا.
لە هەمان كاتدا جەمال پوور كەریم بێ ئومێد نییە لە كشانەوەی ئەمریكا لە سووریا و پێیوایە كە ئەمریكا و وڵاتانی رۆژئاوایی واز لە پشتیوانیكردنی كورد ناهێنن و فەرەنسا و ئیسرائیل جێگای ئەمریكا بۆ كورد دەگرنەوە لەوێ.
هاوكات ئاماژە بەوەش دەكات، كورد دەرفەتی زۆری بەهێز و قارەمانێتی بەدەستهێناوە، بەڵام لە وتووێژدا لە دەستی داون.

 “نە ئەمریكا و نە وڵاتانی ڕۆژئاوایی لە هەلومەرجی ئێستادا پشت لە كورد ناكەن” 

خەڵك: بە ڕای بەڕێزتان كشانەوەی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان چۆن بوو، ترەمپ ئەو بڕیارەی چۆن دا؟
جەمال پوور كەریم: بە باوەڕی من ئەوە بەشێكە لە سیاسەتی تاكتیكیی ئەمریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین و كشانەوەی هێزەكانی لە كوردستانی ڕۆژئاوا بە مانای دەستبەردان لە پرسی كورد لە ڕۆژئاوا نییە، ئەمریكا لەو نێوەدا چەندین ئامانجی هەیە كە گرینگترینیان كورتكردنەوەی دەستی ئێرانە لە سووریا، هاوكات ئەو جێگە بە تاڵەی ئەمریكا لە لایەن فەڕەنسا و ئیسرائیلەوە وەك هاوپەیمانێك پڕ دەكرێتەوە، نە ئەمریكا و نە وڵاتانی ڕۆژئاوایی لە هەلومەرجی ئێستادا پشت لە كورد ناكەن و كشانەوەی ئەمریكا لە ئێستادا بۆ درێژخایەن لە بەرژەوەندیی كورددا دەبێت.

“كشانەوەی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان دەبێتە هۆی ئەوەی تەنیا یەك هێزی كوردی لە ڕۆژئاوا دەسەڵاتدار نەبێت”

خەڵك: كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا چ كاریگەرییەكی لەسەر رۆژئاوای كوردستان دەبێت و ئایا ئایندەی دەسەڵاتەخۆسەرەكەی ئەوێ بە چ دەگات لە نێوان ململانێی ئەمریكا و رووسیا و توركیا و سووریا و ئێراندا؟
جەمال پوور كەریم: دەبێتە هۆی ئەوەی تەنیا یەك هێزی كوردی لە ڕۆژئاوا دەسەڵاتدار نەبێت و دەسەڵات دەگەڕێتەوە بۆ خەڵكی كوردستانی ڕۆژئاوا و هەر وەكی باسم كرد لە درێژ ماوەدا بە قازانجی كوردی ڕۆژئاوا دەشكێتەوە، ڕووسیا و توركیا ڕۆڵیان پێ دەدرێت لە سووریا، بەڵام توركیا ئەو مۆڵەتەی پێ نادرێت كە سەروەریی خاكی كوردستانی ڕۆژئاوا بشكێنێت و هێرشبكاتە سەر كورد، ئەمریكا لە ئێستادا بە چەشنێك دەیهەوێت پێش بە هەژموونیی ئێران و دروستبوونی هیلالی شیعە بە مەبەستی پاراستنی ئیسرائیل بگرێت.

“ناكرێ چاوەڕوانی ئەوە لە ئەمریكا بكەی كە یارمەتیی هێزێك بدات كە سەر بە پەكەكەیە، لە واقعدا هیچ ڕێككەوتنێكیش لە نێوان ئەمریكا و لایەنی كوردی لە ڕۆژئاوا نەكراوە”

خەڵك: بەڕای ئێوە مامەڵەی دەسەڵاتدارە كوردەكانی رۆژئاوای كوردستان یان روونتر بڵێم مامەڵەی پەیەدە یان سەرووتر گەورە كاربەدەستانی پەكەكە لە مامەڵەكردن لە رۆژئاوای كوردستان لەگەڵ زلهێزەكان و هەڕەشەكانی ئەنقەرەدا چۆن لێكدەدەنەوە، هەندێك دەڵێن ئەوان كورتیانهێناوە لەمامەڵەكردن لەگەڵ زلهێزەكاندا و خوێندنەوەیان بۆ بڕیاری ئەوان نەبووە، یان كەڵكیان لە ئەزموونەكانی رابردووی زلهێزان لەگەڵ شۆڕشەكانی كورداندا نەبووە؟
جەمال پوور كەریم: ئەو لایەنەی ئێستا لە كوردستانی ڕۆژئاوا لە دەسەڵاتدایە، خاوەن بڕیاری خۆی و خەڵكی كوردستانی ڕۆژئاوا نییە، لە قەندیلەوە ئیدارە دەكرێت و پێی دەگوترێ چ بكات و چ نەكات، پەكەكە لە ڕێگەی پەیەدەوە كوردستانی ڕۆژئاوا بەڕێوە دەبات، لە ئەدەبیات و هەڵسوكەوتی پەكەكەدا ئەمریكا، ئیمپریالیسمە و دەبێت شەڕ بە دژی بكرێت، هەمان بۆچوون و سیاسەتی ئێران بەرامبەر بە ئەمریكا.

“ئەمریكا وەك شەڕكەر لەو باڵەی سەر بە پەكەكەی ڕوانیوە و چەك و پارەی داوەتێ تاكوو شەڕی داعشی پێ بكات”
ناكرێ تۆ چاوەڕوانی ئەوە لە ئەمریكا بكەی كە یارمەتیی هێزێك بدات كە سەر بە پەكەكەیە، لە واقعدا هیچ ڕێككەوتنێكیش لە نێوان ئەمریكا و لایەنی كوردیدا لە ڕۆژئاوا نەكراوە، تەنیا ئەوە نەبێت كە ئەمریكا وەك شەڕكەر لەو باڵەی سەر بە پەكەكەی ڕوانیوە و چەك و پارەی داوەتێ تاكوو شەڕی داعشی پێ بكات.

“پەیەدە زیاتر دۆست و هاوپەیمانی بەشار ئەسەد و ئێرانە تا ئەمریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوایی، بۆیە ئەمریكا دەیهەوێت هەژموونیی پەكەكە كەمبكاتەوە”

ئێستاش پەیەدە لە ڕێگەی پەكەكەوە زیاتر دۆست و هاوپەیمانی بەشار ئەسەد و ئێرانە تا ئەمریكا و وڵاتانی ڕۆژئاوایی، بۆیە ئەمریكا دەیهەوێت هەژموونیی پەكەكە لەكوردستانی ڕۆژئاوا كەمبكاتەوە و بەو شێوەیە دەستی ئێران و خودی سووریاش لەو ناوچانە كورتبكاتەوە.
پەیەدە دەبوو سەربەخۆ بڕیاری بدایە و لە ژێر كاریگەری و بەڕێوەبەریی پەكەكە خۆی دەرباز بكردایە و مۆڵەتی بە لایەنەكانی دیكەی كوردی ڕۆژئاوا بدایە بۆ خۆیان بڕیار لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن و لە دەسەڵاتدا بەشدار بن، ئەوەی پەكەكە لە ڕێگەی پەیەدە لە ڕۆژئاوا دەیكات، كە سیستمی تاك حیزبی و تاك باوەڕییە بەرەو دێموكراسی هەنگاو نانێت.

 

“پەیەدە دەبوو سەربەخۆ بڕیاری بدایە و لە ژێر كاریگەری و بەڕێوەبەریی پەكەكە خۆی دەرباز بكردایە و مۆڵەتی بە لایەنەكانی دیكەی كوردی ڕۆژئاوا بدایە بۆ خۆیان بڕیار لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن”

خەڵك: بەڕای كارناسانی سیاسی نێونەتەوەیی ئێران كەڵكێكی گەورە دەبات لە كشانەوەی ئەمریكا لە سووریادا، بەو پێیەی پێشتر دەگوترا كە ئەمریكا سووریا دەكاتە مەیدانی شەڕ لە دژی ئێران، بەڵام ئێستا مەیدانەكەی بۆ چۆڵ دەكات، تاران لەم هەلومەرجەدا چۆن مامەڵە دەكات؟
جەمال پوور كەریم: ئامانجی سەرەكیی ئەمریكا ئێرانە، ئەگەر ڕۆڵی توركیا و ڕووسیا و هاوكات فەڕەنسا لە سووریا زیاد دەكرێت، بەو مانایەیە كە ئێران ڕۆڵی نەمێنێت، بوونی پەكەكە لە ڕۆژئاوا بە مانای بوونی دەسەڵات و هێژموونیی ئێران و سوریایە، ئەمریكاش ڕێك دەیهەوێت لەو دەسەڵاتە بدات، بەو پێیەی ئێستا ئیسرائیلیش دەستی بە هێرش بۆ سەر بنكەكانی سەر بە ئێران لە سووریا كردووە بە تەواوی هەوڵەكە بۆ ئەوەیە كە دەستی ئێران لە سووریا كورت بكەنەوە.

“بوونی پەكەكە لە ڕۆژئاوا بە مانای بوونی دەسەڵات و هەژموونیی ئێران و سوریایە، ئەمریكاش ڕێك دەیهەوێت لەو دەسەڵاتە بدات”

خەڵك: لە حاڵی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا، ململانێكانی تاران، دیمەشق، مۆسكۆ، ئەنقەرە چۆن دەبن لە باكووری سووریا كە ئەوانیش ناكۆكیی هەیە لەنێوانیاندا لەسەر ناوچەكانی نفووزی خۆیان، وەك دەبیندرێت پێش لەشكركێشی توركیا سوپای سووریا و هێزی رووسیایی چونە ناوچەی منبج یان ئایا رۆڵ و مامەڵەی واشنتن لەسووریادا چۆن دەبێت لە دوای كشانەوەی هێزەكانی ئایا بە تەواوەتی دووردەكەوێتەوە؟
جەمال پوور كەریم: توركیا هێرش ناكات و فەڕەنسا وەك هاوپەیمانی ئەمریكا جێگەی هێزە ئەمریكاییەكان پڕ دەكاتەوە، ڕووسیا بە دوای بەرژەوەندیدا دەگەڕێت و ئەو بەرژەوەندییەش ئێستا خۆی لە بلۆكی ئێراندا نابینێتەوە، بە باوەڕی من ڕووسیا، توركیا و فەڕەنسا بە نوێنەرایەتیی ئەمریكا لە سەر ئەوە ڕێك دەكەون كە ئێران دەستی كورت بكرێتەوە و بەشار ئەسەدیش جارێ هەروا لە لاوازیدا ڕابگرن.

خەڵك: كاریگەری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریا لەسەر باشووری كوردستان و رۆژهەڵاتی كوردستان چ دەبێت، بەتایبەتتر كە دەبینن توركیا هەڕەشەی داگیركردنی قەندیل و شنگال و ناوچەی دیكەش دەكات و رۆژانە ناوچە سنوورییەكان بۆردومان دەكات و لە ناوچەی برادۆستی دەڤەری سۆرانیش لەشكركێشی كردووە؟
جەمال پوور كەریم: ئەو هێزەی ئەمریكا لە سووریا دەیكشێنێتەوە، بڕیارە لە كوردستانی باشوور جێگیری بكات و ئەوەش ڕاست بەو مەبەستەیە كە دەسەڵاتی ئێران لە عێڕاق و بە تایبەتی لە كوردستانی باشوور كەمبكاتەوە، ئەمریكا بە دوای بەرژەوەندیی خۆی و هاوپەیمانەكانیدا دەگەڕێت، بۆ ئەو مەبەستەش ناچارە كە پشتی كورد لە باشوور و ڕۆژهەڵات بگرێت، چونكە لەگەڵ كورد خاوەنی بەرژەوەندیی هاوبەشە. مانەوەی ئێران زیان بە بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا لە هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگەیەنێت، بۆیە ئێستا تەركیزی ئەمریكا لە سەر لادانی دەسەڵات و ئێرانە.

“ئەو هێزەی ئەمریكا لە سووریا دەیكشێنێتەوە، بڕیارە لە كوردستانی باشوور جێگیری بكات و ئەوەش ڕاست بەو مەبەستەیە كە دەسەڵاتی ئێران لە عێڕاق و بە تایبەتی لە كوردستانی باشوور كەمبكاتەوە”

ئیسرائیل و عەڕەبستانی سعوودیش لەو بەرژەوەندییەدا لەگەڵ ئەمریكا و كورد هاوبەشن و هەر هەموویان خاوەنی یەك دوژمنن بە ناوی ئێران، واتە ئێران دوژمنی هاوبەشی، كورد، ئەمریكا، ئیسرائیل، عەڕەبستان و بەشێك لە وڵاتانی ڕۆژئاواییە، لەو نێوەدا كورد دەبێت وشیارانە بجووڵێتەوە و ویست و داخوازی و بەرژەوەندییەكانی بەلاوە گرینگ بێت و كاریان بۆ بكاو پێڕەوی لەو سیاسەتە بكات كە دوژمنی دوژمنەكەم دۆستی منە و بەرژەوەندیی هاوبەش پێكەوەمان گرێ دەدات.

خەڵك: پێتانوایە لەم قۆناغەدا مامەڵەی سەركردە كوردەكان یان حزبە كوردەكانی چوار پارچەی كوردستان چۆن بێت، كە بە رای چاودێران جۆرێك لە دووبارەبوونەوەی مێژووە هەم لە باشووری كوردستان لە ریفراندۆمەكەی 2017 كە زلهێزان پشتی كوردیان بەردا، هەم لە سووریادا كە دوای شەڕێكی سەخت بە كورد و قوربانیدانێكی زۆر پشتیان تێكرد؟
جەمال پوور كەریم: مێژووی كورد بە داخەوە هەر بە پەنجا ساڵ جارێك دووبارە دەبێتەوە و وانە لە مێژووی پێش خۆی وەرناگرێت، لە هەلومەرجی ئێستادا بەرژەوەندیی كورد و وڵاتانی زلهێز لێكنزیك و هاوبەشە، بەڵام كورد دەبێت زیاتر ناو ماڵی خۆی ڕێكبخات، خەیانەتی كورد بە یەكتر كێشەی سەرەكیی نەگەیشتن بە ئامانجەكانمان بووە، نەك خەیانەتی وڵاتانی زلهێز و هاوپەیمان، ئێمە بەر لە هەموو شتێك دەبێت بەرژەوەندیی نەتەوەیی بخەینە پێش بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسی، كە مەخابن لە ئێستادا وا نییە، كورد دەبێت یەكدەنگ بێت بۆ داواكردنی ویست و داخوازییەكانی، بە هۆی شەڕی داعش هەلومەرج بۆ دروستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان گونجاو بوو، بەڵام كورد بۆخۆی نەیتوانی هەلەكە بە قازانجی خۆی بقۆزێتەوە، خەباتی گەلی كورد لە هەر چوار پارچەی كوردستان دەبێت بۆ سەربەخۆیی بێت، سیستمی فیدراڵی و خۆسەری و خودموختاری تا ئەو كاتە لە لایەن داگیركەرانی كوردستانەوە ددانیان پێ دادەندرێت كە حكومەتی ناوەندی لە لاوازی دابێت، بۆیە هەوڵدان و خەبات بۆ دروستكردنی كیانێكی سەربەخۆ ئەركی هەموو شۆڕشگێڕ و خەباتكارێكی ڕێگەی كوردایەتی و تاك بە تاكی ڕۆڵەكانی كوردستانە.

“خەیانەتی كورد بە یەكتر كێشەی سەرەكیی نەگەیشتن بە ئامانجەكانمان بووە، نەك خەیانەتی وڵاتانی زلهێز و هاوپەیمان، ئێمە بەر لە هەموو شتێك دەبێت بەرژەوەندیی نەتەوەیی بخەینە پێش بەرژەوەندیی حیزبی و تاكەكەسی كە ئێستا وا نییە”

ئەگەر ئێمە خۆمان پشتی یەكتر بگرین، دەسەڵاتی زلهێزی جیهانیش پشتمان دەگرێت، خۆزگەم دەخواست ئەو توانایەی كورد لە شەڕدا هەیەتی لە سیاسەتیشدا هەیبوایە، كەم نین ئەو دەرفەتانەی كورد بە هۆی ئازایەتی و قارەمانیەتیی ڕۆڵەكانی بە دەستیهێناوە، بەڵام لە سەر مێزی سیاسەت و وتووێژ لە دەستی داونەتەوە.

“كەم نین ئەو دەرفەتانەی كورد بە هۆی ئازایەتی و قارەمانیەتیی ڕۆڵەكانی بە دەستیهێناوە، بەڵام لە سەر مێزی وتووێژ لە دەستی داونەتەوە”

تاكی سیاسی و ڕووناكبیری كورد دەبێت كار لە سەر ئەوە بكات كە تاكی كۆمەڵگای كوردستان شوناسی نەتەوەیی خۆی بدۆزێتەوە و بگەڕێتەوە بۆ سەر شوناسی كوردستانی بوون، تاكی كورد چیدیكە خۆی پێ ئێرانی، عێراقی، سووری و توركی نەبێت.

چاوپێکەوتن

(خەڵك) دیمانەیەكی بڵاونەكراوەی ڕۆژنامەوانێكی عەرەب لەگەڵ نەوشیروان مستەفا بڵاودەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
بۆیەكەمجار (خەڵك) لە زاری عەلی ناجی، ڕۆژنامەنووسی عیراقی، دیمانەیەكی ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا، ڕێكخەری گشتی پێشووی بزوتنەوەی گۆڕان بڵاودەكاتەوە، كە تایبەتە بە هەندێك پرسی پەیوەست بە قۆناغە مێژووییەكانی عیراق و كوردستان و سیاسەتی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان، كە لەلایەن كەسی نەوشیروان مستەفاوە لە ساڵی 2009 دامەزرا و هەر لەو ساڵەدا لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستاندا توانی ببێتە خاوەنی 25 كورسی پەڕلەمانی و پێگەیەكی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسەتی هەرێمی كوردستان بۆخۆی دیاری بكات.

دەقی دیمانەكە وەك ڕۆژنامەنوسە عیراقییەكە خۆی بۆ (خەڵك)ی باس دەكات:
لە ساڵی 2012 چاوم بە نەوشیروان مستەفا، دامەزرێنەری بزوتنەوەی گۆڕان كەوت لە ماڵە سادە و ساكارەكەی، كە جلێكی مەیلەو شینی لەبەردابوو.

لە هۆڵی دانیشتنی ماڵەكەی زۆر بە گەرمییەوە پێشوازی لێكردم، جگە لەئێمە، كە من لەگەڵ هاوڕێم كاك نەژاد ڕۆیشتبووم، دوو كەسی تری كورد، كە لە سایتی (سبەی) كاریان دەكرد لەگەڵمان دانیشتبوون، ئەو لە تەنیشت خۆیەوە داینیشاندم و دوای كەمتر لە 10 خولەك دوو كەسەكە چوونە دەرەوە، پاشان ئاخاوتنمان بە زمانی عەرەبی دەستپێكرد.

نەوشیروان مستەفا وتی: بەخێر ببێیت بۆ سلێمانی و ئەم گەڕەكەی، كە تێدایت لەئێستاوە هەر بە ناوی تۆوەیە، كە عەلی ناجییە و ناوی شاعیرێكی كوردە.

من ناوبانگی تۆم لە سەردار عەبدوڵڵا، پەڕلەمانتاری بزوتنەوەكە بیستووە، كە كەسێكی گەلی كوردت خۆش دەوێت و بایەخ بە دۆزی كورد دەدەیت “ئەو چاوپێكەوتنەكەی بۆ ڕێكخستم”.

سوپاسم كرد بۆ قسەكانی و بۆ ئەو پێشوازییە گەرمەی لێكردم، دوای ئەوەی چایان بۆ هێناین، قسەكانمان لەبارەی دەستوری عیراقییەوە دەستپێكرد، نەوشیروان مستەفا وتی: من و مام جەلال و كاك مەسعود و كاك ڕۆژ نوری شاوەیس، وەك نوێنەری كورد دانوستانمان كرد بۆ دانانی دەستورێكی عیراقی، كە دەستورێكی باشە و خزمەت بە گەلی كورد دەكات.
بەردەوام بووین لە دانوستان و ئەو دانوستانەش زۆری خایاند، تا ئەو كاتەی شیعە و سوننەمان بە خواستی خۆمان لە دەستوردا ڕازیی كرد.

دوای ئەوەی هاتە سەر باسی ئەو حزبە سەرەكییانەی، كە حوكمڕانی عیراقیان كردووە، لەوانەش حزبی دەعوە، ئەو وتی: ئەو حزبە تەقلیدی هیچ مەرجەعێكی شیعە ناكاتەوە. من وەك عەلی ناجی تووشی شۆك بووم، كە چۆن كاك نەوشیروان ئەو زانیارییە دەزانێت، پرسیارم لێكرد لەكوێوە ئەو زانیارییە دەزانیت، لەكاتێكدا تۆ شیعە نیت.

نەوشیروان مستەفا وتی: حزبی دەعوە و ئەندام و سەركردەكانی بە باشی دەناسین (مەبەستی مالكی و عەبادی و ئیبراهم جەعفەری بوو)، ئەوان شوێنكەوتەی حسێن فەزلوڵڵان (مەرجەعی شیعەی لوبنانی) و تەقلیدی هیچ مەرجەعێك ناكەنەوە بە عەلی سیستانیشەوە.

دوای ئەوەی لەبارەی كەركوكەوە پرسیارم لێكرد، ئەو وتی: چارەسەرەكەی لەڕێی دەستوری عیراق و جێبەجێكردنی دەستور و بڕگەكانی پەیوەست بە كەركوک، كێشەكانی چارەسەر دەكات.

پاشان گفتوگۆمان لەبارەی ئەمریكاییەكان و ڕۆڵیان لە عیراقدا كرد، ئەو وتی: ئەمریكا تاكە لایەنی بەهێز نییە لە عیراق، بەهێزترینیش نابێت لە جیهاندا، چونكە لەئێستادا دەوڵەتی بەهێزی هاوشێوە سەریانهەڵداوە.

وتم ڕێگەم بدە بوێربم و هەندێك پرسیاری بوێرانەت لێبكەم، كە لێرەدا دەكرێت میواندارییەكەت بقۆزمەوە و دەشزانم میوان پێگەیەكی گەورەی هەیە لای ئێوە و ڕێزی زۆری لێدەگرن.

كاک نەوشیروان بە پێكەنیوە وتی، پرسیار بكە، پێم وت، بۆچی بە دەستێكی ئاسنین گۆڕان بەدەستەوە ناگریت، لە هەمان كاتدا ئێوە لە سێبەردان و بە دەگمەن لە میدیاكاندا دەردەكەون؟ لەو دەمەدا جگەرەی دەكێشا و جگەرەیەكی داگیرساند و بە توندی دووكەڵەكەی هەڵمژی و وەڵامی دەستی ئاسنینی بۆ بزوتنەوەكە پشتگوێ‌ خست و منیش حەزم نەكرد بێزاری بكەم، بۆیە وتی: نامەوێت لە میدیاكاندا وەك هەندێك لە سیاسەتوانان زۆربڵێ‌ بم.

پێم وت، تۆ بەشێكیت لە دروستكردنی بڕیار لە كوردستانی عیراق، بەڵام خواستی گەلەكەت بەجێنەگەیاندووە.
نەوشیروان مستەفا وتی: “كە لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەرچووم، دەستبەرداری پۆستەكان بووم بۆ بەدیهێنانی ئایندەیەكی باشتر بۆ كوردستان و گەلەكەی”. لەو دەمەدا باسی لە گرنگی ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن و ئەو ئامانجانە كرد، كە دەكرێت بیانهێنێتەدی.

بەر لە تەواوبوونی چاوپێكەوتنەكە، كە زیاتر لە كاتژمێرێكی خایاند، پرسیارم لەبارەی شەڕی پشت ئاشانەوە لێكرد، نەوشیروان مستەفا لە دوای كێشانی جگەرەیەك وتی: “ڕاگەیاندنی شیوعی بەهێز بوو، ئێستاش هەر بەهێزە”.

لەكاتی ماڵئاوییدا، لە بەردەم دەرگای هۆڵەكە پێی وتم: دەرگامان كراوەیە بۆت كاك عەلی و پێشوازی لە بوێری و بایەخت دەكەین، هەر كاتێك دێیت بەخێر بێیت.

من وەك عەلی ناجی، كە توێژەرم لە كاروباری كوردی، هیواخوازم كوڕەكانی كاك نەوشیروان مستەفا و ئەوانەی هەڵسورێنەری بزوتنەوەی گۆڕانن، كتێبی “پەنجەكان یەكتری دەشكێنن” كە بە زمانی كوردی نووسراوە، بۆسەر زمانەكانی تر وەربگێڕن، لەوانەش زمانی عەرەبی، چونكە شایتحاڵێكی گرنگی گەلی كوردە لەو قۆناغە مێژووییەدا.

عەلی ناجی لەدایكبووی 1987، ڕۆژنامەنووسێكی عیراقییە و ئێستا لە پاریس نیشتەجێیە، توێژەرە لە  كاروباری كورددا و كتێبێكی لەبارەی پارتی كرێكارانی كوردستان (pkk ) بڵاوكردۆتەوە بە ناونیشانی “ئەو چەكانەی بۆ ئاشتین” كە بە دوو چاپ لە كتیبخانەكاندا دەستدەكەوێت.
كتێبێكی تریشی هەیە، كە لە قۆناغی هاتنەبەردایە لەبارەی كوردی ئێران بە ناوی “ئەو چیایانەی گوللـە ماندووی كردوون”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

خانمە كاندیدێكی كورد بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج بۆ (خەڵك) دەدوێت

خەڵك – بەشی هەواڵ

خانمێكی كورد، كە دانیشتووی وڵاتی نەرویجە، لە سەر داوای پارتێكی ئەو وڵاتە كاندیدە بۆ هەڵبژاردنی شارەوانی “شاری فریدركستاد”.

ڤیان حەمەلاو، خانمە كوردێكی شاری سلیمانییە، لە ساڵی 2002 چۆتە دەرەوەی وڵات و لە نەرویج نیشتەجێ‌ بووە، لە ئێستادا ئەم خانمە لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان و وەك نوێنەری شاری فریدركستاد دەست نیشان كراوە.

 

لە گفتوگۆیەكدا لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك)، ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاو تیشكی خستە سەر ژیانی و وتی: ناوم ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاوە بە ڤیان حەمەلاو ناسراوم، لە ساڵی 1976 لە دایك بووم، خاوەن بڕوانامەی دبلۆمم بەر لە هاتنم بۆ نەرویج سەرقاڵی كاری مامۆستایی بووم، لە ساڵی 2002 هەرێمی كوردستانم بەرەو وڵاتی نەرویج بەجێ هێشتووە، بە گەیشتنم بە دەرەوەی وڵات، بڕوانامەی شارەزایی و پەروەردەیی و كاركردنم لەگەڵ منداڵ و لاوان بەدەست هێناوە.

سەبارەت بە خۆگونجاندن لەگەڵ كەلتور و داب و زمانێكی دیكە، ڤیان دەڵێت”كا تێك هاتمە وڵاتی نەرویج هیچ شارەزاییەكم لە زمان و فەرهەنگی نەرویجی و نرخی مرۆڤایەتی نەبوو، بەڵام بەشێوەیەكی خێرا هەموو شتێك پێچەوانە بووە وە،هەماهەنگی لە نێوان كەلتوری كورد و نەرویجی وای لە من كرد، بە زوویی شارەزایی زمان پەیدا بكەم و لە بواری سیاسی كاربكەم، بۆ لە سیاسەتیشدا، چونكە من لە خانەوادەیەكی خەباتگێڕ لە دایك بووم هەڵبەت دەبێت ئەم هۆكارەش كاریگەری هەبووبێت كە وا لە وڵاتێكی ئەوروپایی تێكەڵ بە كاری سیاسی بوومەتەوە”.

ڤیان حەمەلاو، لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، ئێستا كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان وەك نوێنەری شاری فریدركستاد، ئەو دەڵێت لێرە كاری حزبی بەراورد بە هەرێمی كوردستان جیاوازە، هەموو هەوڵێك بۆ خزمەتكردنە، ئەوەش كە تێكەڵ بە كاری سیاسی و حزبی دەبێت پێویستی بە خۆ لێڕابینینە چونكە لێرە خزمەتكردن ڕۆڵ دەبینێت.

بە پێی وتەكانی ڤیان، لە نەرویج، كوردەكان هۆگرییان بۆ پارتی كرێكاران هەیە، بەڵام ڤیان پێچەوانەی خواستی بەشێك لە ڕەوەندی كوردی دەڵێت، پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، یەكێك لە پارتە هاوخەم و دڵسۆزەكانی قەزییەی كوردییە، بە وتەی ڤیان، لە سەردەمی پەلاماردانی داعش بۆ باشوور و ڕۆژئاوا و دواتریش لە میانی پەلاماردانی توركیا بۆ عەفرین و ناوچەكانی ڕۆژئاوا، كاتێك وەك كوردێك ئەم باسەم لا وروژاندوون، بە هەوڵی ئێمە و بەشێكی زۆر لە ئەندامانی پارت، نوێنەری پارتی چەپی سۆسیالیست، لە پارلەمان داكۆكی سەختی لە قەزییەی كوردی كردووە، تەنانەت لە زۆر بابەتی دیكەی پەیوەست بە دۆخی كورد لە پارچەكانی دیكەی كوردستان قسەمان هەبووە لەگەڵ بەرپرسان و كاربەرێكەرانی نەرویجی گەنگەشەی بارودۆخەكانمان كردووە، پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویجیش لەگەڵ ئەوەیە كە كورد خاوەن كیانی خۆی بێت.

ڤیان لە ئێستادا، كاری ڕۆژانەی لە باخچەی ساوایانە، ئەو دەڵێت: بە لەبەرچاوگرتنی شارەزایم لە بواری پەروەردەیی، تا كاری باشتر بكەم بۆ یارمەتیدانی منداڵ و گەنج بۆ ئەوەی لە كەشێكی ئارام و ئابوریەكی جێگر و تەندروستیەكی باشتردا گەورە ببن، خزمەت دەكەم، تێكەڵی و هەماهەنگیشم لەگەڵ هاوڵاتیانی نەرویجی و نەتەوەكانی دیكە زۆر باشە، هەوڵ و ماندوو بوون و خەمخۆریم بۆ كارەكەم ئەوەی لێ‌ دەخوێنمەوە كە جێی متمانەی هاوڵاتیانی نەرویجی و غەیرە نەرویجییەكانی شارەكەم بم تا لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكاندا سەركەوتوو بم و لە نێوان وڵاتی دایك و وڵاتی نیشتەجێمدا ببمە هۆیەك بۆ لێك نزیكبوونەوەی زیاتری كەلتور و خەم و كۆژانەكانمان و پردی پەیوەندی نێوان كورد و نەرویج بم، دیموكراتی بۆ هەمووان گرنگە، من هیواخوازم لە ڕێگای پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویج باشتر بتوانین بە ناوی مرۆڤایەتیەوا پەیوەندی لەگەڵ یەكتر بكەین.

سەبارەت بە دەسپێكردنی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن و ڕێوشوێنەكانی بانگەشە كردن، ئەو خانمە كوردە دەڵێت: بانگەشەی هەڵبژاردن بە پێی یاسا ڕێكخراوە و ناتوانیت لە بەند و مەرجە یاساییەكان لابدەیت، وەك خانمێكیش كە خۆم كاندید كردووە لەوە ناترسم نازناوێكی خراپ یان تۆمەتێك یان كارێكی نەشیاوم بەرامبەر بكرێت ئێرە زۆر پێچەوانەی هەرێمی كوردستانە بە داخەوە دەیڵێم دەبینین لای خۆمان چی ناوەناتۆرە و بانگەشەی خراپ شوێن كەسەكان دەخرێت، كە پشت بەخوا ئێمەش دەبێت ببینە دەوڵەت و بەو دۆخە بگەین كە لە نەرویج دەگوزەرێت، لێرە كاندیدەكان پێشوەختە دەبێت خول ببینن، تا كۆتایی هەڵمەتی بانگەشە كاندید دەبێت سێ‌ خول ببینێت، ناتوانیت بۆ هەموو جێگەیەك و هەموو شوێنێك بچیت و بێ‌ ئاگاداركردنەوە بانگەشە بكەیت، ماوەیەكە هەڵمەتەكان دەستیان پێكردووە و لە ڕێگەی دانانی مەوعید سەردانی شوێن و جێگەكان دەكەین و ئامانج و بەرنامەمان بۆ خەڵك ڕوون دەكەینەوە، ئەولەویەتیش بۆ ڕێز گرتنە لە بەرامبەر و ڕەچاوكردنی مافی ئەوی دییە، چونكە ئێستا 9 پارت لە نەرویج، بە پارتی ئاینی و نەتەوەیی و چەپ و ڕاست ڕەو لە كێبڕكێداین بۆ بردنەوە.

كاندیدە كوردەكەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج، پێی وایە، پارتی چەپی سۆسیالیست، یەكێك لەو پارتانەیە كە داوای ئەوەی لە بەرپرسانی وڵاتی نەرویج كردووە كە هەر كەسێك بە كورد و غەیرە كورد كاتێك پەنا بۆ نەرویج دەهێنێت دەبێت پەنا بدرێت و وەك مرۆڤێك مافی هەبێت.

بڕیارە 19-9-2019 هاوڵاتیانی نەرویجی بچنە سەر سندوقەكانی دەنگدان و نوێنەری خۆیان بۆ شارەوانییەكان دیاری بكەن.
نەرویج یەكێكە لە وڵاتە ئەوروپییە سكاندیناڤییەكان، سنووری ھەیە لەگەڵ ھەریەك لە سوید، فینلاند، ڕووسیا، سنووری دەریایی لەگەڵ ھەریەك لە وڵاتانی دانمارك و بریتانیادا ھەیە.

نەرویج بە باشترین وڵات دادەنرێ لە ڕووی بژێوی ژیان.

ئەمانەی خوارەوە گەورەترین شارەكانی نەرویجن بە پێی سەرژمێری ساڵی 2014
ئۆسلۆ (نزیكەی 634000 كەس)
بێرگێن (نزیكەی 272000 كەس)
ترۆندهەیم (182000 كەس)
ستاڤانگێر (نزیكەی 130000 كەس)
كریستیانساند (نزیكەی 86000 كەس)
فریدریكستاد (نزیكەی 78000كەس)
ترۆمسۆ (نزیكەی 72000 كەس)
ساندنێس (نزیكەی 72000 كەس)
دراممێن (نزیكەی 66000 كەس)
سارپسبۆرگ (نزیكەی 54000 كەس)

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات”
سادیقون هەڵوێستی خۆی بۆ (خەڵك) لەبارەی سزاكانی سەر ئێران ئاشكرا دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەعد شاكر عەزیز، پەڕلەمانتاری فراكسیۆنی (سادیقون) كە لەلایەن قەیس خەزعەلی، سەرۆكی بزوتنەوەی ئەهلی حەقەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، لە دیمانەیەكدا لەگەڵ (خەڵك) باس لە ژمارەیەك پرسی نێو گۆڕەپانی سیاسی ئێستای عیراق دەكات و هەڵوێستی فراكسیۆن و بزوتنەوەكەیان لەبارەی ڕەوشی سیاسی وڵات و تەنگژەكانی ئێستای ناوچەكە دەخاتەڕوو.

خەڵك: لەئێستادا باس لە بوونی بەعسییەكان دەكرێت لە ناوەندە دیپلۆماسییەكانی دەوڵەت و لەلایەن چەند پەڕلەمانتارێكی عیراقییەوە ئەو پەرسە دەوروژێنرێت، ئێوە لە فراكسیۆنی (سادیقون) چۆن دەڕواننە ئەو پرسە؟

سەعد شاكر عەزیز، وەزارەتی دەرەوە، كە گرنگترین جومگەی دەوڵەتی عیراقە، بەو پێیەی لەنێوەندە دەرەكییەكان و نێوەندە نێودەوڵەتییەكاندا نوێنەرایەتی حكومەت و گەلی عیراق دەكات، بۆیە دەبێت ئەوانەی لە باڵێوزخانەكاندا دادەنرێت، بە باشی وردینی ناوەكانیان بكرێت لەلایەن دەزگای لێپرسینەوە و دادپەروەری (ڕیشەكێشكردنی بەعس) و دەزگاكانی تری وەك دەزگای چاودێری دارایی و دەزگای دەستپاكی و یاسای لێپرسینەوە دادپەروەری نەیگرێتەوە یان كەسێك لە خێزانەكەی ئەو یاسایە نەیگرێتەوە و تۆماری نیشتمانی بێخەوش بێت.

(خەڵك): ئەوانەی تۆمەتی بەعسیبونیان ڕووبەڕوو دەكرێتەوە، یان ناوەكانیان لەلایەن ئەندامانی پەڕلەمانی عیراقەوە دیاریكراوە كە گوایە بەعسیبوون و لە سەردەمی ڕژێمی پێشوودا كارییان لە دەزگاكانی بەعسدا كردووە، بەڵگەی تەواوەتییان لەسەر كۆكراوەتەوە، یان تەنیا وەك گومان داوای لێكۆڵینەوە لە تۆمارەكانیان دەكرێت؟

سەعد شاكر: لیژنەكانی پەڕلەمان هەریەكەو پسپۆڕە لە بواری خۆیدا، لیژنەی پەیوەندییەكانی دەرەوەش شارەزاتر و ئاگادارترە لەو ڕووەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پەڕلەمانتاران دەتوانن چاودێربن بەسەر تەواوی جومگەكانی دەوڵەتدا، هەندێك لە پەڕلەمانتاران دەستەواژەیان بەدی كردووە، سەبارەت بە هەندێك لە كەسێتییەكان لە كونسوڵخانەكانی عیراقدا لە دەرەوە، كە گومانیان لێدەكرێت پەیوەندییان بە حزبی بەعسەوە هەبێت، بۆیە ئێمە لەمڕۆدا دەمانەوێت لە چوارچێوەی حزبی بێینە دەرەوە و هەر تەنیا نوێنەرایەتی حزبەكانمان نەكەین و نوێنەرایەتی عیراق بكەین لەو ڕووەوە، بە تایبەت كە پەیوەندییەكانی دەرەوەی وڵات سێكتەرێكی گرنگی دەوڵەتە، بە تایبەت لەم ڕەوشەی ئێستادا، كە عیراق دەیەوێت بەڕووی هەموواندا كراوەبێت و لەدەرەوەی چوارچێوەی میحوەرەكاندا بێت، بۆیە دەبێت هەركەسێك بۆ باڵێوز دیاریی دەكرێت، وردبینییەكانی هەمەلایەنە و تەواوەتی بە تۆمارەكەیدا بكرێت.

خەڵك: هەڵوێستی فراكسیۆنی (سادیقون) بەرانبەر بە بوونی هێزە بیانییەكان بە گشتی و هێزەكانی ئەمریكا بە تایبەت چییە و چۆن دەڕواننە بوونی ئەو هێزانە لەسەر خاكی عیراق؟

سەعد شاكر: فراكسیۆنی سادیقون، بە هەموو شێوەیەك بوونی هێزەكانی ئەمریكا لەسەر خاكی عیراق ڕەتدەكاتەوە، باشترین بەڵگەش بۆ دروستی ئەم هەڵوێستە، دەستدرێژییەكانی ئەم دواییەیە، كە كرایە سەر هێزەكانی عیراق و تێیدا ژمارەیەك لە هێزەكانی سوپا و پۆلیسی فیدراڵی شەهید بوون، لەلایەكی تریشەوە دەتوانیین بەڵێین ئەم هێزەی ئێستا لە عیراقدا هەیە، هێزی شەڕكەرە نەك هێزی مەشقپێكردن، بەڵگەش بۆ ئەمە بەئامانجگرتنی هێزەكانی عیراقە لەلایەن ئەو هێزانەوە، كە لە دەرەوەی چوارچێوەی دەسەڵاتیاندایە.

پێشتر فراكسیۆنی سادیقون، چەند بڕگەیەكی خستەبەردەم سەرۆك وەزیران و فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عیراق، تا زانیاری تەواوەتی لەبارەی ئەو هێزانەوە ئاشكرابكات، بە تایبەت لەڕووی ژمارەی ئەو هێزانەی لەنێو سنوری عیراقدان، شوێنی بونیان لەنێو خاكی عیراق، پاشان هۆكاری بونیان لە وڵاتدا، گەر بۆ مەشقپێكردنە، پێویست ناكات ژمارەیان لە سەروو هەزارانە ساربازەوە بێت، واتا پێویستە ژمارەیەكی شیاو بێت، بەڵام شیاو نییە و قبوڵ ناكرێت ژمارەیان هەزاران سەرباز بێت.

خەڵك: ئەمریكا لە ساڵی 2003دا ڕژێمی بەعسی ڕوخاند و هۆكاری كەوتنی ئەو ڕژێمەش لە دوای دەیان ساڵ لە حوكمڕانی، هۆكارە سەرەكییەكەی ئەمریكا بوو، ئێوە پێتان وانییە لەئێستادا ئەمریكا خۆی بە شیاوی مانەوە بزانێت لە عیراقدا لەكاتێكدا سیستمی نوێی حوكمڕانی لەسەر دەستی ئەمریكاییەكان لە عیراقدا دروست بوو؟

سەعد شاكر: ئەمە بۆچوونێكی تایبەتە و ناكرێت گشتیگر بكرێت، ڕاستییەكەی هۆكاری ڕوخانی ڕژێمەكەی سەدام حسێن گەلی عیراق و قوربانیدانی گەلی عیراق و خوێنی شەهیدان بوو، كە بونە مایەی ڕوخاندنی دیكتاتۆری، بگرە ئەمریكاییەكان پیلانیان لە دژی عیراق گێڕا و بوونە مایەی كاولكردنی عیراق و بوونە مایەی كاولكركردنی دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەكانی وڵات، لەمڕۆشدا، كە سوپا بەهێز نییە و وەزارەتی بەرگری لاوازە ئەوەیە، كە ڕێگە نادەن چەكی قورسی هەبێت و تەنیا خاوەنی چەكی مامناوەند بێت، ئەمریكاییەكانن.

هەروەها ئەمریكاییەكان، هۆكاری سەرەكی هاتنەناوەوەی داعش بوون بۆ نێو وڵات، لەمڕۆشدا ئەمریكا پەیام ڕەوانە دەكات لەبارەی سەرهەڵدانەوەی ڕێكخراوە توندڕەوەكە و دەیانوێت جارێكی تر تەنگژە و ئاڵۆزی لە وڵاتدا دروستبكەنەوە، ئەمەش بەو هۆیەی، كە حكومەتی عیراقی دەیەوێت ئازاد بێت لە مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو وڵاتانەی دەیەوێت ڕێككەوتن و گرێبەستن و بازرگانیان لەگەڵ بكات و پەیوەندی لەگەبَیاندا باش بێت.
ئێمە بەڵگەی تەواوەتیمان هەیە، كە ئەمریكا داڵدەی پاشماوەی چەكدارانی داعش دەدات، بەو پێیەی لەم ماوەیەدا هێلیكۆپتەرەكانی لەو ناوچانەدا نیشتوونەتەوە، كە شوێنی چەكدەكانی ڕێكخراوەكەیە، ئەم بەڵگانەش لای حەشدی شەعبی پارێزراون، لەمڕۆدا واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات، ئەمەش لەكاتێكدایە، كە عیراق دەیەوێت لەڕووی ئابورییەوە بگەڕێتەوە و بوژاندنەوە بەخۆوە ببینێت.

خەڵك: ئێوە چۆن دەڕواننە تەنگژەكانی ئێستای نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكان و كۆماری ئیسلامی ئێران و پێتان باشە هەڵوێستی دەوڵەتی عیراقی لەم ڕووەوە چۆن بێت؟

سەعد شاكر: ئێمە دەمانەوێت عیراق بەڕووی هەموو وڵاتاندا كراوەبێت و مامەڵە لەگەڵ هەموواندا بكات، و ڕێگە نەداتن خاكی وڵاتەكەی لە دژی وڵاتێكی تر بەكاربهێنرێت، دەمانەوێت مامەڵەكانی عیراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی وڵاتدا بگونجێت و لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش دابمەزرێت.

دەبێت ئەوەمان لەیاد نەچێت، یەكەم وڵات، كە لە دژی داعش لە عیراقدا جموجۆڵی كرد، كۆماری ئیسلامی ئێران بوو، یەكەم وڵات، كە سنورەكانی خۆی بەڕووی عیراقییەكاندا كردەوە و چەك و تەقەمەنی و ڕاوێژكاری ئەمنی ڕەوانە كرد ئێران بوو، بۆیە ئێمە بە هەموو شێوەیەك ئەو سزایانە ڕەتدەكەینەوە، كە لەلایەن ئەمریكاوە بەسەر گەلی ئێراندا دەسەپێنرێت.

ئەمریكا لەئێستادا پیلانی هەیە، لە سنورەكانی نێوان عیراق و سوریا، ناوچەیەكی ئارام بۆ ڕێكخراوی داعش دروست بكات، حەشدی شەعبیش لەو بارەیەوە بەڵگە و وردەكاری تەواوەتی لەبەردەستدایە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان