ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

سەرمای زستان، بازاڕی سەروپێی گەرم كردووە

خەڵك- ئارام سەردار
لەگەڵ هاتنی سەرمای زستان، درەنگانی شەو بەتایبەت دوای كاتژمێر ۲ی شەو چێشتخانەكانی تایبەت بە فرۆشتنی سەروپێ لەهەولێر پێشوازی لە كڕیارەكان دەكەن و تاوەكو دەمەوبەیانی چێشتخانەكان جمەیان دێت لەو كەسانەی ئارەزووی خواردنی ژەمێك سەروپێن (پاچە) دەكەن.

سەروپێ خواردنێكی باو و بڵاوی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە، مێژوەكەشی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ناوەڕاست و یەكەمجار لە وڵاتی ئەرمینیا و دواتریش لە ئازەربایجان و بولگاریا وەكو خواردنێكی سەرەكی لە جەژن و بۆنە و ئاهەنگەكان پێشكەش كراوە و ئێستاش لەهەریەكە لە وڵاتانی ئەلبانیا، بۆسنە و هێرسك، مەنگۆلیا، بولگاریا، ئەرمینیا، ئازەربایجان، توركیا، ئێران، میسر، تونس، سوریا و عێراق، ئەم خواردنە دەخورێت و كوردیش یەكێكە لەم گەلانەی ئەم خواردنەی لاناسراوە و دەیخۆن.

لەشیرینی خەو بۆ خۆاردنی سەروپێ
خەڵكێكی زۆر لەشاری ھەولێر شەوانەی زستان لە شیرینی خەو ھەڵدەستن و ڕوودەكەنە چێشتخانەیەك بۆ خواردنێكی كوردەواری ئەویش سەروپێیە.

مێژووی سەروپێ لە هەولێر
خاوەنی پاچەی سامان لەهەولێر بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، خواردنی سەروپێ (پاچە) لەهەولێر بۆ سەردەمێكی زۆر زوو دەگەڕێتەوە و بۆ یەكەم جاریش هاوڵاتیەكی شەبەك بەناوی (یونس) خەڵكی موسڵ بووە چێشتخانەی تایبەت بەخواردنی سەروپێی داناوە و دواتریش بەپێی ئەم ڕیزبەندیە چێشتخانەی تریان كردۆتەوە بەناوەكانی (عەمۆ، ماڵی بورهان، حاجی بەكر، یوسف، وەستا كەریم) دواتریش تاوەكو ئێستا ئێمە و چەند چێشتخانەیەكی تر لەهەولێر هەین و سەروپێ دەفرۆشن.

وتیشی، “ئەوەی ئێمە جیادەكاتەوە لە چێشتخانەكانی تر ئەوەیە لە دوای نیوەی شەوەوە جمەی دێ و تاوەكو كاتژمێر ۷ی بەیانی، دواتریش جارێكی تر بۆ نیوەڕۆ لەكاتژمێر ۱۰ەوە سەروپێ لێدەنێینەوە، جگە لەوەی كڕیارێكی باشیان ھەیە لەسەرجەم ناوچەكانی تری ھەرێمی كوردستان سەردانیان دەكەن، هاوڵاتیانی عەرەبیش بەشێوەیەكی بەرچاو سەردانیان دەكەن، لە هەمان كاتدا بەشێوەی سەفەری بۆ ماڵەوەش دەبرێتەوە.

كڕیارەكان چی دەڵێن؟
حسێن حەمەد، تەمەن ۳۸ ساڵ، كە سەردانی پاچەی سامان دەكات بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، ساڵانە زۆرینەی شەوان دێم بۆ خواردنی سەروپێ، تام و چیژی خۆشی هەیە بەتایبەت، كە بەیانیان نزیك كاتژمێر ۳ بۆ ٤ لەماڵەوە دەردەچیت، بەڵام لەوەرزی گەرمادا كەمتر، چونكە سەروپێ خواردنێكی تایبەتە بۆ زستان.

سەعد ڕەعد، یەكێكی ترە لەو كەسانەی ئارەزوی زۆری هەیە بۆ ئەم خواردنە و بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، لەباوكیەوە فێر بووە، زورینەی بەیانیەكان كاتێك ڕوو لەبازاڕ دەكات دوای خۆشۆردن لەگەرماوی بازاڕ دێت بۆ خواردنی سەروپێ و تاوەكو كەشەكەش ساردتر بێت چێژی زیاتری لێ دەكەم.

نرخی نەفەرێك سەروپێ لەكۆن و ئێستادا
بەپێی وتەی كەسانی بەتەمەن نەفەری سەروپێ لەساڵانی حەفتاكان بە دینارێك بووە، ئێستاش بۆ هەر نەفەرێك بڕی ۱۰هەزار دینار و بۆ نیو نەفەر بڕی ۷ هەزار دینار وەردەگیرێت.

چەند زانیارییەك لەسەر خواردنی سەروپێ:
لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا لەو ئاهەنگانەی، كە خواردنەوەی كحولی زۆر پێشكەش دەكرێ بۆ نەهێشتنی كاریگەری خواردنەوە كحولییەكان سوودی لێوەردەگیرێت، هەروەها سودی لێ دەكرێ بۆ بەهێزكردنی كۆئەندامی هەرس و بەهێزكردنی ئێسك و بڕبرەی پشت.

ئێستا جیاواز لەساڵانی پێشوو، هاوڵاتیەكی بەرچاو ڕوویان لەخوردنی سەروپێ كردوە و ئەگەر بتەوێ ژەمێك خواردنی سەروپێ بخۆی دەبێت چاوەڕوان بیت تاوەكو كەسێك ژەمەكەی تەواو دەكات و كورسیەكەت بۆ چۆڵ دەكات، ڕۆژانەش دەیان سەر ئاژەڵ لێ دەنرێت بەشێوەیەك نزیكەی ۱۰۰ بۆ ۱٥۰ سەر ئاژەڵ دەبێت بەتەنها لە چێشتخانەیەك.

راپۆرت

وەرزی ڕەزبڕین لەشارباژێڕ

شارباژێڕ- نزار جەزا

لەگەڵ نزیكبوونەوەی وەرزی بەهار، خاوەن ڕەزەكان دەست بە بڕینی ڕەزەكانیان دەكەن، بۆئەوەی ڕەزەكەیان ترێیەكی جوان و باشی هەبێت، ئەم كارەش لەهەندێك گونددا بەهەرەوەزری دەكرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

بەوێنە، ژنە كوردێكی شاری هەولێر خەڵاتی داهێنەرانی بەریتانیا وەردەگرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
ژنێكی كوردی پەنابەر لە وڵاتی بەریتانیا، لەلایەن دامەزراوەی (Innovate UK ) خەڵاتی (ژنانی داهێنەر)ی بۆ ساڵی 2019 پێ دەبەخشرێت، ئەمەش لەبەرامبەر بۆیەكردنی كوپە كاغەزەكان كە دەكرێت لەو ڕێگەیەوە بەكاربهێنرێنەوە و چی دی پشت بە كوپە پلاستیكییەكان نەبەسترێت كە تەنیا بۆ یەك جار بەكاردەهێنرێن.

لە حاڵەتی گشتاندنی ئەو تەكنیكە، بەریتانیا و جیهان لە كێشەی پیسبوونی ژینگە قوتارییان دەبێت كە زیاتر بەهۆی كوپە پلاستیكییەكانەوەیە و ژمارەیان تەنیا لە بەریتانیادا لە یەك ساڵدا، 90 ملیۆن تێدەپەڕێنێت.

دامەزراوەكە، بڕی 50 ملیۆن جونەیهی ئسترلینی و كۆمەڵێك پرۆگرام و پێداویستی بەخشیوە بە (ڤانیا ئیسماعیل) تا هاوكاریی بكرێت لەپێناو پەرەپێدانی داهێنانەكەی، لە هەمان كاتدا دامەزراوەیەك گرێبەستی لەگەڵ هەموو خوێندنگەكانی بەریتانیا كردووە، بۆ بڵاوكردنەوەی قەڵغانی پەمەیی كە ئاماژەكردنە بۆ دەستكەوتەكانی ژنان، ئەمەش لەپێناو هاندانی كچان لە بەریتانیا بۆ داهێنان و پەرەپێدانی تواناكانیان لە بواری زانستی.

 

ژنە داهێنەرە كوردەكە كێیە؟
ڤانیا ئیسماعیل (48 ساڵ)، خوێندنی لە زانكۆی سەڵاحەدین لە شاری هەولێری هەرێمی كوردستان تەواوكردووە و هەر لە هەولێر گەورە بووە.

لە ساڵی 1992دا كیمیای تەواوكردووە، پاشان لەگەڵ خێزانەكەی لە دوای جەنگی كەنداو لە ساڵی 1993 كە لەو دەمەدا تەمەنی 24 ساڵ بووە، پەنایان بردۆتە بەر بەریتانیا.

ڤانیا لە خێزانێكی خوێندەواردا گەورە بووە كە لە چوار خوشك و پێنج برا پێكدێت، باوكی ڤانیا لە پێشینەكانی ئەو كوردانەیە كە شەریعەتی ئیسلامیان لە ئەزهەر لە میسر خوێندووە.

ڤانیا دەڵێت:”شوكردن و خستنەوەی سێ‌ منداڵ، ڕێگر نەبوون لەبەردەم بەردەوامبوون لە كاروان و خواستەكانم لە بواری كیمیا، لە هەمان كاتدا كارەكەشم ڕێگر نەبووە لەبەردەم بەجێگەیاندنی ئەركەكانم وەك دایك، ناسرەوم تا بیركردنەوەكانم نەكەمە شتێكی زانستی، بابەتەكە زۆر بە سانایی خۆی لە خولقاندنی هاوسەنگی لەنێوان ئەركی خێزانی و ئەركی پیشەییدا دەبینێتەوە”.

 

ژینگەیەكی بەدوور لە پیسبوون
ڤانیا ئیسماعیل، سەرۆكی جێبەجێكار و دامەزرێنەری كۆمپانیای ( Coating and Advanced Material Sol-Gel ) ،تێكەڵەیەكی نوێی داهێنانەوە كە بریتییە لە گیراوەیەكی كیمیایی و تەنی بچوك بەرهەم دەهێنێت كە لە پیشەسازی كوپی ئامادەكراودا بەكاردەهێنرێن و بەرگەی پلە بەرزەكانی گەرما دەگرن.

ئەو تەكنەلۆجیایە پێی دەوترێت ” Sol-Gel ” و كوپە ئامادەكراوەكان بۆ ئاوخواردنەوە بەشێوەیەكی شیاو ئامادە دەكات، بەبێ‌ ئەوەی لە دروستكردنیدا پێویست بە بەكارهێنانی ماددەی پلاستیك بكات.

شارەزایان دەڵێن، بڕێكی یەكجار زۆری پاشماوە پلاستیكییەكان لە دەریای ناوەڕاستدا كەڵەكە بووە، نزیكەی هەزار تەن لە ماددە پلاستیكییەكان بەسەر ڕووی دەریاوەن كە زۆربەیان پاشماوەی كوپ و جانتا و بەرگ و كیسەكانن.

هەروەها لەم ماوەیەی دواییدا، بڕێكی زۆر لە ماددە پلاستیكییەكان لە سكی ماسی و باڵندە و كیسەڵ و نەهەنگ و ئەو ڕوەكاندا دۆزرانەوە كە لە كەنارەكانی باكووری ئەوروپا گەشە دەكەن.

ڤانیا دەڵێت، تەكنەلۆجیای نوێی (سۆڵ جیڵ) كە ئەو دایهێناوە، ژینگە لە پیسبوون قوتار دەكات، بۆیە بەردەوام دەبێت لە پەرەپێدانی پرۆژەكەی لەپێناو ژینگەیەكی پاكژدا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

لابردنی پاشەكەوت قەیرانێكی دیكە دەخوڵقێنێت

خەڵك ـ نزار جەزا

لەگەڵ هەڵوەشانەوەی پاشەكەوتی موچەی موچەخۆرانی هەرێم پێشبینی گرانبوونی نرخی هەندێك كاڵا لە ناو بازاڕەكانی هەرێم دەكرێت.

ماوەی سێ ساڵە حكومەت بەشێك لە موچەی موچەخۆرانی هەرێم پاشەكەوت دەكات، بەڵام حكومەتی هەرێم بەهاوكاری حكومەتی عێراق بڕیاری پاشەكەوتی موچەی هەڵوەشاندەوە و بڕیارە لەم مانگەوە موچە بەبێ پاشەكەوت بەسەر موچەخۆراندا دابەشبكات.

گفتوگۆی پەیامنێری خەڵك لەگەڵ دوكاندارێك

لەبەدواداچوونێكی مەیدانیدا (خەڵك) گفتوگۆی لەگەڵ چەند كاسبكارێك كرد،لەناویاندا ئاراس محەمەد، خاوەنی ماركێتی ئامەد ڕایگەیاند، نرخی خواردەمەنییەكان پەیوەندییان بەپاشەكەوتی موچەوە نییە، چونكە ئەم بەرهەمانە لە دەرەوەی كوردستانەوە دێن و فرۆشیارانی هەرێم ناتوانن كۆنتڕۆڵی نرخەكەی بكەن، بەجۆرێك لەدەرەوە نرخەكەی دیاری دەكرێت، واتە ئەگەر كاڵایەك لەدەرەوە گرانبێت ناچارن لەهەرێمیش بە گران بیفرۆشن، یان ئەگەر گومرگ زیادبكرێت فرۆشیارانیش ناچارن نرخ زیادبكەن.

ناوبراو پێشیوابوو، نەمانی پاشەكەوتی موچە زیاتر كاریگەری لەسەر نرخی خانوو و زەوی و كەرەستە بیناسازییەكان و نرخی ئۆتۆمبێل دەبێت، چونكە ئەمانە خواست لەسەریان زیاتر دەبێت، بەڵام خواردەمەنییەكان ئەگەر قەیرانبێت یان نا خەڵك هەر دەیكڕێت.

بۆ وەرگرتنی زانیاری لەبارەی گرانبوونی نرخی خانوو و زەوی، لەگەڵ كەیوان حاتەم خاوەنی نوسینگەی سوورماش بۆ كڕین و فرۆشتنی خانوو و زەوی، وتووێژێكمان ئەنجامدا، كە تێیدا كەیوان ئاماژەی بەئەوەدا، ڕەنگە بۆ ماوەیەكی كاتی نرخی خانوو و زەوی بەرز ببێتەوە، بەڵام دواتر دادەبەزێتەوە، چونكە بۆ زۆرینەی موچەخۆران تەنها نزیكی 100 هەزارێكی لێ پاشەكەوت كراوە ، كاتێكیش ئەم پارەیەی بۆ دەگەڕێتەوە زۆر كاریگەری لەسەر بەرزبوونەوەی نرخ نابێت.

بەپێی دوایین ئاماری بانكی نێودەوڵەتی، ژمارەی موچەخۆرانی هەرێم نزیكەی 53٪ی هەموو هێزی كاری هەرێمی كوردستان پێكدەهێنن، كە بەڕای پسپۆڕانی ئابووری ئەو ڕێژە خەڵكەی كە موچەخۆر نین، لەئەگەری بەرزبوونەوەی نرخدا زیادمەندی یەكەمن، چونكە داهاتیان زیادناكات و لەبەرامبەردا خەرجییەكانیان زۆر دەبێت.

لەلایەكی دیكەوە نوری عەبدوڵڵا، خاوەنی فرۆشگای ساڕاڵ بۆ پێداویستییەكانی ناو ماڵ لە وتووێژێكیدا لەگەڵ پەیامنێری (خەڵك) باسیلەوەكرد، هیچ چاودێرییەك لەسەر نرخەكانیان نییە و تاكو ئێستا كەسێك نەهاتووە ڕێنماییان بكات، بۆ ئەوەی كاڵاكانیان بەنرخێكی دیاریكراو بفرۆشن، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا ئەم بڕیارە تازەی حكومەت كاریگەری لەسەر نرخەكانیان نابێت، چونكە تەنها ئەگەر لەدەرەوەی هەرێم كاڵاكان گرانبن یان گومرگ زیادببێت، ئەوا نرخ بەرزدەبێتەوە.

گۆران قادر، سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی

بەپێچەوانەی ڕای دوكاندارەكەوە گۆران قادر سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، بەردەوام چاودێری بازاڕ دەكەن و ڕێگری لە بەرزبوونەوەی نرخ بەهەر بیانویەك دەكەن، بەڵام ئەگەر كەسێك نرخ بەرزبكاتەوە سزا دەدرێت و هاووڵاتیانیش ئەگەر بەرزبوونەوەی نرخیان لەهەر شوێنێك بینی، دەتوانن پەیوەندی بە لیژنەكانی قائیمقامیەتەوە بكەن، لەڕێگەی پەڕەی قائیمقامیەتی سلێمانی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبووك یان پەیوەندی بكەن بە ژمارە 100، یان ژمارە مۆبایلی 07708677777، یان سەردانی قائیمقامیەتی سلێمانی بكەن لەبەرامبەر باخی گشتی.

پسپۆڕانی ئابووری ئامۆژگاری هاووڵاتیان دەكەن، كە هیچ كەسێك بەبێ بەرنامەیی داهاتەكەی خەرج نەكات، بەڵكو بەشێكی لەماڵەكەی خۆیدا لێ پاشەكەوت بكات، بۆئەوەی لەكاتی نەخۆشی و حاڵەتی زۆر پێویستدا بەكاریبهێنن.

دكتۆر نەوزاد محەمەد، مامۆستای زانكۆ و سەرۆكی ڕێكخراوی دووربین

نەوزاد محەمەد، مامۆستای زانكۆ و سەرۆكی ڕێكخراوی دووربین بۆ پرسە سیاسی و ئابوورییەكان بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، لەبەرئەوەی بازاڕەكانی هەرێمی كوردستان ئازادن، ناتوانرێت كۆنتڕۆڵی نرخەكان بكرێت، بەڵكو نرخ بەپێی خواست بەرز و نزم دەكات، لەئێستاشدا هەر شتێك خواست لەسەری زۆربوو نرخەكەی بەرز دەبێتەوە، بەڵام نەك بەوجۆری كە فرۆشیار دۆخەكە بۆخۆی بقۆزێتەوە و نرخ زۆر بەرز بكاتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، لەگەڵئەوەی حكومەتی هەرێم بڕیارێكی دروستیدا و پاشەكەوتی لابرد، پێویستە حكومەتی هەرێم چاودێرییەكی ورد بخاتە سەر بازاڕ كە زیادەڕۆیی نەكرێت و نرخ بەرزنەبێتەوە، چونكە خەڵك ناتوانێت لەگەڵ ئەم بەرزبوونەوەیە ژیانی بەڕێبكات و پێویستە ئەو كەسانەی نرخ بەرزدەكەنەوە سزا بدرێن.

زیاتر ڕوونیكردەوە، بەشێك لەموچەخۆران لەماوەی سێ ساڵی ڕابردوودا قەرزداری خەڵك بوون یان پارەی ئاو و كارەبا و زەریبەكانی دیكەی حكومەتیان نەداوە، بۆیە ئێستاش كە كەمێك موچەیان بۆ دەگەڕێتەوە دەبێت قەرزەكانیان بدەنەوە، واتە كاریگەری قەیرانی دارایی و پاشەكەوتی موچە لەچەند ساڵی ئایندەدا نامێنێت، لەبەرئەمە ناكرێت لەئێستادا لەپڕ نرخ بەرز ببێتەوە، لەلایەكی دیكەوە بەشێكی خەڵك موچەخۆر نییە و داهاتی مانگانەی هەر وەك پێشتر وایە، بۆیە ناكرێت نرخ لەسەر ئەمانیش زیاد بكرێت.

ئەو پسپۆڕە ئابوورییە ڕوونیكردەوە، لەكوردستان ڕاستە ئابووری خەڵك باش دەبێت، بەڵام ژێرخانی ئابووری نییە، بۆیە پێویستە بنەماكانی ئابووری لەئێستاوە لەسەر بنەمانی هەرێمایەتی و پلان و دنیابینی بنیادبنێن، هاوكات كەرتی كشتوكاڵ لەپاڵ كەرتی نەوت بەهێز بكەن، چونكە هەر بڕیارێكی تر بدرێت كوردستان دەگەڕێتەوە دۆخی پێشتر.

لەگەڵ بڕینی بەشە بودجەی هەرێم لەلایەن عێراقەوە و سەرهەڵدانی قەیرانی دارایی، حكومەتی هەرێمی كوردستان بەهۆی نەبوونی ژێرخانی ئابوورییەوە نەیتوانی ئیدارەی حكومەتەكەی بكات و بەناچاری بەشێك لەموچەی موچەخۆرانی بەناوی پاشەكەوتەوە بڕی، كە بووە هۆی قوڵكردنەوەی قەیرانی دارایی و هەزاران هەلی كار لەدەستچوون و هەزاران هاووڵاتی كۆچیانكرد و هەندێكیان لەڕێگای كۆچدا گیانیان لەدەستدا، لەلایەكی دیكەوە سەدان خێزان هەڵوەشانەوە و دەیان كێشەی كۆمەڵایەتی لەناو خەڵكدا دروستبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان