ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

زەردەشت بابان راوێژكاری كۆمارییەكان: كورد هاوپەیمانی ئەمریكا نەبووە، هاوبەشی بەرژەوەندییەكی كاتی بووە

زەردەشت بابان، ڕاوێژكاری كۆماریيەكانی ئەمریكا

خەڵك – هەرێم بەهادین

زەردەشت بابان، ڕاوێژكاری كۆماریەكانی ئەمریكا، لە دیمانەیەكدا بۆ تۆڕی میدیایی خەڵك دەڵێت، سەرۆك ترەمپ، بە بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی وڵاتەكەی لە سوریا دەیەوێت ئەو هەڵانە ڕاست بكاتەوە كە پێشتر كراون و زیانیان بە بەرژەوەندی ئەمریكا گەیاندووە.
دەشڵێت، كورد هاوپەیمانی ئەمریكا نەبووە و ئەمریكاش هاوپەیمانی نەبووە بەڵكو كورد هاوبەشی شەرێكی دیاریكراو بووە.
ئەو ڕاوێژكارەی پارتی كۆماریەكان، ئاماژە بەوەش دەدات، ناوهێنانی كورد بە شەڕكەری ئازا، لە لایەن سەرۆك ترەمپ، ناكاتە ئەوەی كورد بیكاتە هەڵا و خۆی پێوە بابدات، ئەم وشە و دەستەواژانە لە فەرهەنگی سیاسیدا هیچ واتایەك نادەن.

خەڵك: ئەمریكا ئەركەكانی لە سوریادا كۆتایی هاتووە وا هێزەكانی دەكشێنێتەوە؟
زەردەشت بابان: حكومڕان، یاخود سیادەی هەر وڵاتێك بەرپرسیارە لە بڕیارەكانی، كە دەیاندات، هەڵبەت كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریا لە ئێستادا بۆتە مشتومڕێكی زۆر، دیارە بەم بڕیارە سەرۆك ترەمپ دەیەوێت بڵێت، ئەركی ئێمە لێرەدا كۆتایی دێت، چی دیكە كوڕ و كچی خۆمان بۆ كەس بە كوشت نادەین، فەرموون ئەوانەی كە ڕەخنەیان لەم بڕیارە هەیە، با ئەوان بڕۆن بەرگری لە سوریا بكەن و بەشداری جەنگ بكەن.
سەرۆك ترەمپ، نمونەی پەرلەمانی بەریتانیا دەهێنێتەوە لە قسەكانیدا، بەوەی پەرلەمانی ئەو وڵاتە لە سەردەمی “دەیڤد كامیرۆن” بڕیاریدا، بەهیچ جۆرێك هێز نەنێرنە سوریا، هەمان پەرلەمان بڕیاریدا بەشدار نەبێت لە بۆردومانی ناوچە بەدەستەوە ماوەكانی ڕژێمی سوریا، كە ئەو كات چەكی كیمیایی بەكارهێنا دژ بە هاووڵاتیانی مەدەنی، ئەمە بڕیاری وڵاتێكی گەورەی وەك بەریتانیایە كە بڕیار دەدات هێز ڕەوانە نەكات و بەشداری هیچ كردەیەكی سەربازیش لە سوریا نەكات، وڵاتێكی گەورەی وەك بەریتانیا ئەم كارە دەكات هەڵبەت بەرژەوەندیەكەی وای خواستووە، ئێستاش بەرژەوەندی ئەمریكا وا دەخوازێت لە سوریا بێتە دەر.

خەڵك: دوای بڕیارەكەی سەرۆك ترەمپ، باس لەوە دەكرێت فەرەنسا، ئامادەیی دەربڕیوە تا كۆتایی لە سوریا بمێنێتەوە و بەرگری لە كورد بكات ئایا دەتوانێت ئەو كارە بكات؟
زەردەشت بابان: فەرەنسا وڵاتێكی داڕزاوە، لە ڕووی ئابوریی و سەربازیشەوە، ئەو وڵاتە كێشەی گەورەی هەیە، بۆنمونە لە (مالی و ساحل ئەلعاج) نەیتوانیوە شەڕێكی هاكەزایی بكات لەگەڵ گروپە توندڕەوەكاندا و بگرە داوای هاوكاری لە ئەمەریكا كردووە.
بەداخەوە كە میدیا بایەخ بە هەندێك لێدوان دەدات، لەكاتێكدا هەڵسەنگاندنی بۆ پێگەی سەرۆك و ئەو دەوڵەتانە نەكردووە كە دژی بڕیارەكەی “سەرۆك ترەمپ” ن لە سوریا، رۆڵی فەرەنسا بەرچاو دەگرن بەوەی دوای ئەمریكا ئەو هێز دەنێرێتە سوریا، فەرەنسا كەی ئەو توانایەی هەیە، فەرەنسا نەیتوانی مافی سێ‌ ئافرەتی شۆڕشگێری كورد لە وڵاتەكەیدا لە بكوژانی وەربگرێتەوە ئێستا چۆن دەتوانێت ببێتە پێشەنگ و كورد دڵی پێ خۆش بكات.
فەرەنسا كە ئەوەندە بایەخ بە كورد دەدات و هێز بۆ بەرگری لە كوردەكان ڕەوانەی سوریا دەكات، با بچێ‌ مافی ئەو سێ‌ خانمە شۆڕشگێڕە بستێنێتەوە جارێكە، فەرەنسایەك نەتوانێ‌ دادگایی تۆمەتبارانی ئەو ڕووداوە بكات و پەنجەی تاوانیش بۆ توركیا ڕابكێشێت چی لێ‌ سەوز ئەبێت بۆ كورد؟.
خەڵك: ئەم جوڵەیەی ئەمریكا لە ناوچەكەدا بە پاشەكشە لە سوریا، نابێتە شكست بۆ سیاسەتی كۆماریەكان و ئەمریكا بەگشتی؟
زەردەشت بابان: گەورەترین شكست لە سیاسەتی ئەمریكادا كە بۆ ئەمریكاییەكانی هێنا بێت لە سەردەمی هەردوو بۆشی باوك وكوڕدا بووە بە تایبەت بۆشی كوڕ، سەردەمی ئەو دوو سەرۆكە یەكێكە لە سەردەمە زۆر خراپ و پڕ نەهامەتییەكان بۆ كۆمارییەكان، كە دواتر دەبنە هۆكار بۆ هێنانە كایەی “ئۆبامای شكستخواردوو” وەك سەرۆك ترەمپ دەڵێت.
سەرۆك ترەمپ هەمیشە لە قسەكانیدا دەڵێت، بۆشی كوڕ كەسێكی بێ‌ ئەقڵ بووە و هۆكار بووە بۆ وێرانكردنی عیراق و سەرهەڵدانی گروپە توندڕەوەكان و ئەو شكست و نەهامەتیانەی بەسەر گەلانی ناوچەكە هاتوون، سیاسەتەكانیشی هۆكار بوون بۆ دابەزینی كێرڤی سیاسی كۆمارییەكان لە ئەمریكادا.
بڕیاری پەلاماردانی عیراق و ڕووخاندنی رژێمەكەی یەكێك لە بڕیارە هەرە هەڵەكانی بۆشی كوڕ بووە و شەڕێكی بێ‌ سوودی كردووە وەك سەرۆك ترەمپ هەمیشە ئاماژەی پێ‌ دەكات، ئەو جەنگە بوو بە گەورەترین هەڵە لە ستراتیجیەتی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا و كۆماریەكان بە تایبەت.
بۆش، وشەی كۆماری ناشرینكرد، بەجۆرێك لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا، زۆر جێگە كە دەچووین بۆ بانگەشە ڕوومان نەدەهات بە خەڵكی بڵێین دەنگ بە كۆمارییەكان بدەن، لە كاتێكدا چەندان كۆماری زۆر سانا دوای بۆش دەنگیان دایە كەسێكی وەك ئۆباما و لە میانی بانگەشەی هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی ئەمریكاشدا جیب بۆشی برای جۆرج بۆش دانی بەوەدا نا كە بڕیاری شەڕی دژی عیراق بڕیارێكی هەڵە بووە.

خەڵك: كە دۆخی كۆماریەكان بەو جۆرە بوو، چۆنە هاوڵاتیانی ئەمریكا دەنگیان بە كۆماریەكی دیكە دایەوە؟

زەردەشت بابان: خەڵكی ئەمریكا بۆیە دەنگیان بە سەرۆك ترەمپدا، تا هەڵەی سەرۆكەكانی پێش خۆی ڕاست بكاتەوە و ناوێكی دیار بێت لە مێژووی ئەمریكادا و بە تایبەت هەڵەی كۆمارییەكان ڕاست بكاتەوە، چونكە ئێمە دەزانین بەرەنجامی شەڕی عیراق، سەرهەڵدانی هەموو ئەو گروپە توندڕەوانە بوون كە ئێستا ئاوقای ناوچەكە بوون.

خەڵك: ئەمریكا بۆ ناوچەكان بە نیوە ناچڵ بەجێ‌ دەهێڵێت، ئەمە تاكتیكە یان ئیدی سیاسەتی وڵاتەكە وا دەخوازێت؟

زەردەشت بابان: ئێمە وەختی خۆی یارمەتی ئەفغانستانماندا، تا دژ بە ڕوسیا بجەنگێ‌، ببینن ئێستاش ئەمریكا بە كێشەكانی ئەفغانستان و ئەو نەهامەتیانەی بەسەر هێزی ئەمریكایدا لەو وڵاتە دێت كاریگەرییان هەیە و پێوەی دەناڵێنین، كە بەرەنجامی بڕیارێكی هەڵەی ئیدارەی ریگن بوو.
ڕوسیا ئێستا لە سوریا بۆ هەمان هەڵەمان خۆی مەڵاس داوە، بۆیە لە كۆبوونەوەی كۆماریەكاندا پێشنیارمانكرد، كە سوریا دیاری ئێمە بێت بۆ ڕوسیا، وەك چۆن ئەفغانستان بووە نەهامەتی بۆ ئەمریكا، بە دڵنیایش سوریا دەبێتە ئەفغانستانێكی دیكە لە ناوچەكە بۆ ڕوسیا.

خەڵك: ئەمریكا وا بە سانایی سوریا بۆ ڕوسیا و ئێران و توركیا جێدەهێڵێت؟
زەردەشت بابان: ڕوسیا نە لەڕووی ئابووری نە لە ڕووی سەربازی توانای مانەوەی وەك ئەمریكای لە ئەفغانستان نییە و نایبێ‌ تا ئەویش بتوانێت لە سوریا بمێنێتەوە و بتوانێت كاروباری سوریا بەڕێوەببات.
ئابوری ڕوسیا بەرامبەرە بە ئابوری ویلایەتێكی وەك تەكساس لە ئەمریكا، بۆیە مانەوە لە سوریا تێچوویەكی زۆری دەوێت بۆ ڕوسەكان.
گەر باسی ئێرانیش بكەین، تا دێت ئابووریەكەی لاواز دەكرێت و كاریگەریەكانی ئابڵوقەی ئابوری ئەمریكا لەسەری چڕ دەبێتەوە، تۆ گەر بتەوێت دەستوەردان لە كاری وڵاتاندا بكەیت، بودجە و ئابووریەكی بەهێزی ئەوێت ئێرانیش گەر بیەویت ئەو كارە بكات لە سوریادا بەرگە ناگرێت و ئابوریەكەی رێگەی ئەوەی نادات.
ئێران بە هیچ جۆرێك بەو دۆخە ئابووریە خراپەیەوە كە تا دێت خراپتریش دەبێت، ناتوانێت لە سوریادا بمێنێتەوە، بە پێی زانیاریەكانی ئێمە تێچووی هاوكاریەكانی ئێران بۆ حزبێكی وەك حزبوڵای لوبنانی ساڵانە 700 ملیۆن دۆلارە، گەر ئابووریەكی بەهێزت نەبێ‌ ئەم بڕە پارەیە تەرخان نابێت، بینیشمان لە ماوەی ڕابردوودا هاوڵاتیانی ئێرانی داوای خەرجكردنی ئەو پارانەیان دەكرد كە بۆ فەلەستین و حزبوڵای لوبنانی تەرخان دەكرا لە ناوخۆدا خەرج بكرێت و چەندین هوتافی نارەزایمان گوێ لێ بوو.
پەیوەست بە توركیاش، ئەو وڵاتە بۆیە چۆتە سوریا دەیەوێت لە ڕێی ئەم چوونەیەوە كێشە ناوخۆییەكانی لەبیری هاوڵاتیانی بەرێتەوە و زۆرێك لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەمە كێشەیانە لەبری چارەسەركردنی دۆخی ناوخۆییان پەنادەبەنە بەر ڕێگەی دیكە بۆ بەهەڵپەسێردراوی هێشتنەوە و بیر بردنەوەی كێشەو گرفتە ناوخۆییەكانیان.
توركیاش بەهەمان شێوەی ئێران ئابووریەكی خراپی هەیە، ئابووریەكەی لاوازە، چوونیشی بۆ سوریا لە پێناو پاراستنی ئاسایش و سەروماڵی هاوڵاتیاندا نییە، بەڵكو ئەردۆغان دەیەوێت تاكی وڵاتەكەی كەمەند كێش بكات بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتووی وڵاتەكەی و هەستی نەتەوەییان بەلای خۆیدا ڕابكێشێت، بەو كارەی هەم دۆخی خراپی ئابووری و هەم كێشەو تەگەرەكانی ناوخۆی بیری هاوڵاتیانی دەباتەوە و ئەویش هاوشێوەی ڕوسیا و ئێران توانای مانەوەیان نییە لە سوریادا، بەرگەی شەڕ و پێكدادانی دور و درێژ ناگرن، بۆیە ئەمەی لەسوریا ڕوو دەدات چۆڵكردنی گۆڕەپانەكە نییە لە لایەن ئەمریكاوە بۆ وڵاتانی دیكە.

خەڵك: گەر هەرسێ‌ وڵات لەسەر سوریا بەرژەوەندیان یەك بخەن و ڕێكبكەون چی؟
زەردەشت بابان: بەرژەوەندی توركیا و ڕوسیا و ئێران هەمان بەرژەوەندی نییە، واتا بەرژەوەندیەكانیان چوون یەك نین، لە كۆبوونەوەی لوتكەی هەرسێ‌ وڵاتدا لە سەر سوریا دنیایەك جیاوازی بیرو بۆچوون هەبوو، لەسەر ئیدلب جیاوازی زۆر بەدیكرا سەبارەت بە بۆردومانكردن یان چوونە نێو ئەو شارە، لەسەر ئەم شارە هەرسێ‌ وڵات بۆچوونیان جیاواز بوو، تەنانەت كار گەیشتە ئەوەی تا ئاستی تێك چوونی پەیوەندی ڕوسیاو توركیا بڕوات.
دووبارەی دەكەینەوە، ئەمەی ئەمریكا بە كشانەوەی هێزەكانی لە سوریا دەیكات چۆڵبوونی گۆڕەپانەكە نییە، چونكە ئەو وڵاتانەش كە لە ئێستادا چاویان لە سەر سوریایە خۆیان لە كێشەدان و ناتوانن بمێننەوە، ڕوسیا لەو وڵاتانەبوو كە پێشتر لە زاری سەرۆكەكەیەوە ئاماژەی بەوەدا كە دەبێت پاش نەمانی داعش لە سوریا هەموو هێزەكان بە ڕوسیاشەوە لە سوریا پاشەكشە بكەن.

خەڵك: بردنە دەرەوەی هێز لە سوریایەكدا كە هێشتا شەڕ تێیدا بەردەوامە و گروپە توندڕەوەكان ماون چ بەرژەوەندیەكی بۆ ئەمریكا هەیە؟
زەردەشت بابان: سەرۆك ترامپ لە میانی بانگەشەی سەرۆكایەتیدا دەیوت ئەمریكا لە پێش هەموو شتێكە، ئێستا دەیەوێت بە واقعی ئەم دروشمە بەرجەستە بكات، گەر ببینن ئەوەی ئێمە لە وڵاتانی دەوروبەر سەرفمان كردووە دەستكەوت لێی تەنیا سوتاندنی ئاڵاكانمان و كوشتن و ڕفاندنی ڕۆژنامەنوس و سەرباز هاوڵاتیەكانمان بوون، كاتێكیش بە هاوكێشەكانماندا چووینەتەوە دەبینن تەرخانی بودجە و ناردنی هێز بۆ وڵاتان ئەو دەسكەوتە گەورەیەی نەبوو كە شایستە بە ئەوە بێت ئەمریكا دەیەوێت، كەواتە، وەك سەرۆك ترەمپ دەیڵێت “چیدی ئامادە نین كوڕ و كچی خۆمان بۆ كەس بە كوشت بدەین”.

خەڵك: بەڵام پێشتر ڕەوانە كردنی هێز و تەرخانكردنی بودجە بۆ ڕووخاندنی ڕژێمەكان ئەولەویەتی كارەكانی ئەمریكا بووە؟
زەردەشت بابان: ئێستا گەیشتوینەتە ئەو باوەڕەی، گۆڕینی رژێمەكان بەم جۆرە كارێكی هەڵەیە، بۆیە وڵاتانی عەرەبی ناوچەكە دەتوانن خۆیان بەرپرسیار بن، دەكرێت هێزێكی گەورەی عەرەبی دروست بكەن و پارێزگاری لە خۆیان بكەن و بەرامبەر كێشەكان بوەستنەوە.
چیدی عیراق و سوریا كێشەی ئەمریكا نابن خۆیان دەتوانن كێشەو گرفتەكانیان چارەسەر بكەن و وەك سەرۆك ترەمپیش ئاماژەی پێداوە، بۆ كێشەی ئەو وڵاتانە ببنە كێشەی سەرەكی ئەمریكا.
بەڵێ‌، پێشتر بودجەی تەرخانكراو هەبووە بۆ چارەسەری كێشەی وڵاتان و هێزمان ڕەوانە كردووە و قوربانیمان داوە، ئێستا با ئەم كارانە نەكەین بزانین ئەنجامەكەی بەكوێ‌ دەگات؟.

“سەرۆك ترەمپ وتویەتی كورد شەڕكەری ئازان، بەڵێ‌ وەسفی كردوون، ئەم دەستەواژانە تایبەتمەندی فەرهەنگی قسەكردنی ئەون، دەنا سەرۆك ترەمپ نازانێ‌ كورد كێن و لە چ جێگەیەكیشن”

خەڵك: ئێوە پێشتر، دانتان بە ئازایەتی كوردەكاندا دەنا، بەڵام ئێستا لە نیوەی رێگاكە تەنیایان دەكەن.
زەردەشت بابان: بەڵێ‌ سەرۆك ترەمپ وتویەتی كورد شەڕكەری ئازان، بەڵێ‌ وەسفی كردوون، ئەم دەستەواژانە تایبەتمەندی فەرهەنگی قسەكردنی ئەون، دەنا سەرۆك ترەمپ نازانێ‌ كورد كێن و لە چ جێگەیەكیشن.
بۆیە ناوهێنانی كورد بە شەڕكەری ئازا، ناكاتە ئەوەی كورد بیكاتە هەڵا و خۆی پێوە بابدات، ئەم وشە و دەستەواژانە لە فەرهەنگی سیاسیدا هیچ واتایەك نادەن، بابڵێت ئازان، ئەمە هیچ دەسكەوتێكی سیاسی و سەربازی لێ‌ سەوز نابێت، ئەمە یەكێكە لە هەڵە گەورەكان، كە تۆ بێ‌ هیچ دەسكەوتێك خۆت بە دەستەواژەیەكەوە با بدەیت، كە سوودی نییە بۆت، من لە چەندەها لێدوان و چاوپێكەوتندا وتوومە، كورد هاوبەشی شەڕی ئەمريكا بووە، هاوپەیمان نەبووە، هاوبەشی لە فەرهەنگی سیاسی ئەمریكادا زۆر جیاوازە، لە هاوپەیمانیكردن، كورد هاوبەشی ئەمریكا بووە بۆ شەڕێكی دیاریكراو بۆ كاتێكی دیاریكراو، بەواتای ئەوەی نەگەیشتۆتە ڕادەی هاوپەیمانی.

“كورد هاوبەشی شەڕی ئەمريكا بووە، هاوپەیمان نەبووە،  كورد هاوبەشی ئەمریكا بووە بۆ شەڕێكی دیاریكراو بۆ كاتێكی دیاریكراو”

خەڵك:بەڵام كورد هاوشانی ئێوە لە جەنگێكی دژواردا بووە و بەو نەفەسە جەنگاوە كە هاوپەیمانتان بووە؟
زەردەشت بابان: بەڵێ كورد شەڕكەر بوون، ئازا بوون، گەر هێزە كوردیەكان نەبوونایە، داعش لە سوریا نەدەشكا، بەڵام بەداخەوە ئەو دەنگانەی كە دەڵێن دەبوو كورد هاوپەیمان بێت زۆر كەمتر بوون لەو دەنگانەی وەك هاوبەشێك ناویان بردوون.
ئەگەر لە كاتی چوونە ناوخاكی عەفرین لە لایەن توركیاوە دۆخەكە تەماشا بكەیت، هەر ئەو كات ئەمریكا ئەوەی بە ئاشكرا بە هێزە كوردیەكان وت، ئێمە هاوپەیمان نەبووین بەڵكو هاوبەش بووین بۆ شەڕێك، پەیمانیشمان بە كەس نەداوە ئەمە وەك ئاستی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا، بەڵام لە ناو وەزارەتی بەرگریدا هەندێك بۆچوون هەبوون لەسەر ئەوەی دەبوو كورد هاوپەیمان بوایە.

“لە كاتی چوونە ناوخاكی عەفرین لە لایەن توركیاوە  ئەمریكا ئەوەی بە هێزە كوردیيەكان وت، ئێمە هاوپەیمان نەبووین بەڵكو هاوبەش بووین بۆ شەڕێك”
خەڵك: بەشێك لە ساسییەكانی كورد دەڵێن بەم كشانەوەیەی سوریا، ئەمریكا خەنجەری لە پشتی كورد دا؟
زەردەشت بابان: كشانەوەمان لە سوریا دەنگۆی جیاوازی بەدوای خۆیدا هێناوە پەیوەست بە كورد لە ناوچەكەدا، هەندێك پێیان وایە ئەم كارە زیان بە كورد دەگەیەنێت و داهاتوویان دەخاتە مەترسی، هەندێك دەڵێن ئەم كارە بۆ سومعەی ئەمریكا بەرامبەر بە كورد جوان نەبوو كە بەو جۆرە بكات، چونكە ڕا و بۆچوون هەیە لە سەر ئەوەی، كە ئەوەی كورد بۆ ئەمریكا لە ناوچەكە كردویەتی كەسی تر نەیكردووە.

“تەنیا بە تەوقە كردنێك تۆ ناتوانی ببیت بە هاوپەیمان، ئەوانەی پێشڕەوی سیاسەتی كوردی دەكەن لەم ڕووەوە خەتابارن، چونكە دەبوو ئەوە بزانن كە ئەوان هاوبەش بوون نەك هاوپەیمان”
خەڵك: خیانەت لە كورد كرا، یان سیاسەتوانانی كورد نەیانزانی چۆن مامەڵەی سیاسەتەكانی ئەمریكا بكەن؟
زەردەشت بابان: تەنیا بە تەوقە كردنێك تۆ ناتوانی ببیت بە هاوپەیمان، ئەوانەی پێشڕەوی سیاسەتی كوردی دەكەن لەم ڕووە وە خەتابارن، چونكە دەبوو ئەوە بزان كە ئەوان هاوبەش بوون نەك هاوپەیمان، دەبوو گرێبەستی واژوو كراو هەبوایە لەنێوان كورد و لایەنی ئەمریكایدا تا چوارچێوەیەكی فەرمی ببەخشێت بۆ ئەوەی پاش كۆتایی هاتنی جەنگ، بزانیت لە كوێی هاوكێشەكاندایت.

“كورد، سەركەوتنی سەربازی بە دەستهێناوە، بەڵام ناكرێ‌ شەڕی مان و نەمان بكەیت و لە كۆبوونەوەكانی جنێفدا بەشداریت پێ‌ نەكەن و باست ناكەن، چۆن پێش هێزی سەربازی وڵاتێكی دیكە دەكەویت؟ من پێم سەیرە سەركردە و سیاسیيەكانی كورد لە ڕۆژئاوا بەو جۆرە بێ‌ دەنگ بوون”
من پێشتریش وتوومە كورد، سەركەوتنی سەربازی بە دەستهێناوە، بەڵام دوای ئەوە تۆ پێویستت بە دەسكەوتی سیاسی هەیە، دەسكەوتی سیاسیش ئەوەیە بزانیت پێگەی تۆ لە چ ئاستێكدایە، ناكرێ‌ تۆ ئەو هەموو قوربانیەت دابێت و شەڕی مان و نەمان بكەیت، بەڵام لە كۆبوونەوەكانی جنێفدا وەك كورد بەشداریت پێ‌ نەكەن، دوای ئەوەش كە بەشداریت پێ‌ ناكەن لە ناو بڕیارەكانی ئەو كۆبوونەوەیەدا بەهیچ شێوەیەك باست ناكەن، كە تۆ باس ناكرێیت و مافەكانت پەراوێز دەخرێن چۆن پێش هێزی سەربازی وڵاتێكی دیكە دەكەویت؟ من پێم سەیرە سەركردە و سیاسیەكانی كورد لە ڕۆژ ئاوا بەو جۆرە بێ‌ دەنگ بوون و نەهاتن بڵێن ئێمە تا دیاری ماف و هەقمان نەكرێت شەڕ ناكەین.

“كورد بەشێك نەبێت لە سوریا و وەك نەتەوە و كیانێك دانی پێدا نەنرێت و بەشێك نەبی لە چارەسەری دۆخی سوریادا بۆ شەڕ دەكەیت”
كە كورد بەشێك نەبێت لە سوریا و وەك نەتەوە و كیانێك دانی پێدا نەنرێت و بەشێك نەبی لە چارەسەری دۆخی سوریادا بۆ شەڕ ئەكەیت، ئەگەر من بەرپرس بوومایە لەسیاسەتی كورد لە ئاستی دەرەوەدا ئەوەم دەوت، كە مافم پێ‌ نەدرێت با ئازا و شەڕكەری باشیش بم شەڕت بۆ ناكەم و پێش هێزی سەربازی هیچ وڵاتێك ناكەوم.

“لە بڕیارەكانی كۆبوونەوەی جنێفدا وەك كەمینەش باس لە كورد ناكرێت، باشە كە بەو جۆرە مامەڵە بكرێم بۆ شەڕ دەكەم، پێم سەیرە باڵی سیاسی “یەپەگە” بەم جۆرە سیاسەتیان كردووە”
هەتا لە بڕیارەكانی ئەو كۆبوونەوانەی جنێفدا وەك كەمینەش باس لە كورد ناكرێت، باشە كە بەو جۆرە مامەڵە بكرێم بۆ شەڕ دەكەم، پێم سەیرە باڵی سیاسی “یەپەگە” بەم جۆرە سیاسەتیان كردووە.
تۆ نە باس بكرێیت لە نوسینەوەی دەستوری سوریا، نە لە داهاتوی سوریا باس بكرێیت، نە لە دروستكردنی حكومەتی داهاتووی سوریا باس بكرێیت چۆن كوڕ و كچی خۆت ئەكەیت بە قوربانی؟ بۆیە كورد گرفتی نەناسینی بەرامبەری هەیە و هەر كەسێكیش ناوێكی بیانی هەبوو، سەرسوڕمانی بۆ دەر دەبڕێت پێی سەراسیمە دەبێت.

“تۆ نە  لە نوسینەوەی دەستوری سوریا، نە لە داهاتوی سوریا ، نە لە دروستكردنی حكومەتی داهاتووی سوریا باس بكرێیت چۆن كوڕ و كچی خۆت دەكەیت بە قوربانی؟”

“كورد گرفتی نەناسینی بەرامبەری هەیە و هەر كەسێكیش ناوێكی بیانی هەبوو، سەرسوڕمانی بۆ دەر دەبڕێت”

خەڵك: ئێستا كورد هاوپەیمان نەبووە بەڵكو بۆ شەڕێكی كاتی هاوبەش بووە؟
زەردەشت بابان: كورد هاوپەیمانی ئەمریكا نەبووە، ئەمریكاش هاوپەیمانی كورد نەبووە، دووبارەی دەكەمەوە هاوبەشی بەرژەوەندیەكی كاتی بووە لە ناوچەیەكدا، چونكە هیچ گرێبەستێك یان نوسراوێك نییە كە ئەوە بسەلمێنێت كورد هاوپەیمانی ئەمریكا بووە، ئەڵمانیا هاوپەیمانی ئەمریكایە، دیكۆمێنت و بەڵگەی ئەو هاوپەیمانییە بە واژووكراوی بوونی هەیە، هەردوو وڵات چەندین كۆبوونەوە و دانیشتنیان ئەنجام داوە تا ئەو هاوپەیمانییە هاتۆتە بوون.
بەداخەوە كەڵچەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەو جۆرەیە، زوو سەرسوڕمان بۆ توانا و ناو و پێگەی كەسانی بیانی دەر دەبڕێت ئەمەشە وا دەكات سەر زارەكی قسە و بەڵێنەكان وەر بگریێت و دواتریش دەڵێ‌ هاوپەیمانم لەگەڵ فڵانە وڵاتدا، ئەمە هەر كورد بەو جۆرە نییە زۆرێك لە وڵاتان و سیاسیەكانی ناوچەكە بەو جۆرەن.

 

“لە ناوكورددا سیاسەتمەندی بەو جۆرە نییە لە كەڵچەری سیاسی ئەمریكا بگات و بتوانێت خۆی لەگەڵ گۆڕانكاريیەكان هەڵبكات”

خەڵك: دەكرێت بڵێین كورد تا ئێستا لە سیاسەتی ئەمریكا نەگەیشتووە؟
زەردەشت بابان: كورد تا ئێستا لە كەڵچەری سیاسی ئەمریكا تێ نەگەیشتووە، هەندێك بنەما لە سیاسەتی ئەمریكادا هەیە كە تۆ لەو بنەمایانە نەگەشتی لە سیاسەتی وڵاتەكەش ناگەیت و ناتوانی مامەڵە لەگەڵ جوڵە و تاكتیكەكانی سیاسەتی دەرەوەشی بكەیت.
لە ناوكورددا سیاسەتمەند و توانای بەو جۆرە بوونی نییە كە لە كەڵچەری سیاسی ئەمریكا بگات و بتوانێت خۆی لەگەڵ گۆڕانكاریەكان هەڵبكات، بۆیە كە شارەزایی كەڵچەری سیاسی بویت دۆخێكی نەخوازراو هاتە پێش توشی شۆك نابیت.
بۆ كوردیش بە هەموو پارچەكانیەوە كەسانی بەو جۆرەمان نییە ئەو توانا سیاسیەیان هەبێت لەگەڵ ئەمریكا و هەتا سیاسەتی ناوچەكەش هەڵبكەن و شارەزا بن، ئەمەیە وا دەكات نە پەند وەر دەگیرێت نە توانای بەرەنگار بوونەوەی دۆخەكە هەیە، كە تۆ شارەزا بوویت دەتوانی لە دۆخێكی وەك ئەوەی ئێستا كە ڕوویداوە و كورد لە سوریا توشی شۆك بووە، دەزانی بڕۆی لە دەرگایەكی دیكە بدەیت و خۆت لە ناهەموواری دەرباز بكەیت.

خەڵك: ئەوەی لە لایەن ئەمریكاوە ڕوو دەدات پێشینەی هەبووە و كورد بیری چوبێتەوە؟
زەردەشت بابان: كورد بە تەمەنی لەگەڵ بوونی ئەمریكادا، توشی دوبارە بوونەوەی دۆخەكان بووە، بۆ نمونە، ساڵی 1990 بە كورد و عیراقیەكان وترا بەرامبەر رژێمی سەدام ڕاپەڕن، ئەم قسەیە وترا، بەڵام ئەمریكا ڕۆژی دواتر خۆی لەو قسەیە بێ‌ بەری كردو وتی ئەوە پەیوەندی بە ئێمەوە نییە، ئەگەر سەیر بكرێت ئەم ڕووداوانە چەند ساڵ جارێك دووبارە دەبنەوە، گەر لە باشوور دووبارە نەبووبێتەوە لە ڕۆژئاوا دووبارە بۆتەوە لەباكور نەبوبێ‌ لە ڕۆژهەڵات دوبارە بۆتەوە.
بینیمان پاش ئەو هەموو قوربانیە لە عەفرین چی دووبارە بۆوە، ئەوەتا ئێستاش دۆخەكە هەمان دووبارە بوونەوەكانی پێشوو بەخۆیەوە دەبینێ‌ و دەیڵێمەوە شتی دیكەش دووبارە دەبێتەوە.

“بینیمان پاش ئەو هەموو قوربانيیە لە عەفرین چی دووبارە بۆوە، ئەوەتا ئێستاش دۆخەكە هەمان دووبارەبوونەوەكانی پێشوو بەخۆیەوە دەبینێ‌ و شتی دیكەش دووبارە دەبێتەوە”

چاوپێکەوتن

هاوسەرۆكی عەفرین: رۆژئاوا بۆ بەرگری لەخۆكردن پشت بەهیچ هێزێكی دەرەكی نابەستێت

خەڵك- ئامەد حەسەن

هاوسەرۆكی كانتۆنی عەفرین لە رۆژئاوای كوردستان لە یەكەمین ساڵوەگەڕی دەستپێكردنی هێرشەكانی سەر عەفرین رایدەگەیەنێت لە رۆژئاوای كوردستان بەرخۆدان و تێكۆشان بەردەوامی هەیە و هەمووان لەسەر پێیانن.

هێڤی مستەفا هاوسەرۆكی كانتۆنی عەفرین لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) رایگەیاند “لە رۆژئاوای كوردستان بەرگری لە خاك و گەل هەیە، لە بەرگریكردنیشدا پشت بە هیچ هێزێكی نێونەتەوەیی یان هەرێمی نابەسترێت، پشت بە گەل و هێزی خۆ دەبەسترێت”.

ناوبراو هەروەها لەبارەی رەوشی عەفرینیشەوە، باس لەوە دەكات، رەوشی عەفرین زۆر خراپە، بەڵام ئەوان لە هەوڵەكانیان و لە بەرخۆدان بۆ رزگاركردنی عەفرین بەردەوام دەبن.

“ئامانجی توركیا لە داگیركردنی عەفرین تێكشكاندنی ئیرادەی كورد بوو”

خەڵك: لە ساڵوەگەڕی دەستپێكردنی هێرشەكانی سوپای توركیا و گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریادا بۆ سەر عەفرین رەوشی شارەكە چۆن دەبینن؟
هێڤی مستەفا: لە هەرێمی عەفرین بە ئارامی و ئازادی ژیان دەكرا لەوێ، بە ناسنامەی خۆیان ژیانیان دەكرد، عەفرین سنوری خۆی پاراستبوو، نەچوو بووە سنووری توركیا، دەوڵەتی توركیا و گرێدراوەكانی لە 20ی چلەی 2018 هێرشیانكرد بۆ سەر عەفرین بە كۆمەڵێك بەهانە.
ئامانجی توركیا لە هێرشكردنە سەر عەفرین بریتی بوو لە تێكشكاندنی ئیرادەی كورد، ئاستەنگكردنی پرۆسەی دیموكراسی و داگیركردنی خاكی سوریا و قوڵكردنەوەی قەیرانی سوریا.
لە عەفرین 58 رۆژ بەرخۆدان كرا، ئێمە كشاینەوە لە عەفرین بۆ پاراستنی گەلی خۆمان بوو لەوێ لە كۆمەڵكوژی، نەك راگرتنی بەرخۆدان، هێزمان لەوێ مایەوە، بۆیە بەرخۆدانی عەفرین چووە قۆناغی دووهەم. ئێمە لە قۆناغی دووهەمی بەرخۆدانی عەفریندا لە باری لەشكری، لە باری سیاسی، لە باری كۆمەڵایەتی، لە باری دیپلۆماسی خەریكی خۆڕێكخستنین، لە بارەی لەشكری هێزمان لەوێ هەیە، لە باری سیاسی و دپلۆماسییەوە پەیوەندیمان هەیە، هێڵی یەكەمی ئێمە لەو پەیوەندییانەدا رزگاركردنی عەفرینە، لە باری كۆمەڵایەتی ئێمە لە ناوچەكانی هەرێمی شەهبا خەریكی رێكخستنی جەماوەرین بۆ پشتیوانی لە رزگاركردنی عەفرین و بەشداریكردن.
ساڵێكە عەفرین داگیركراوە، لەساڵی رابردوودا لە عەفرین دزیكردن، تاڵانیكردن، دەركردن، كوشتن، راوەدوونان هەبوون، بەرهەمی زەیتوونی عەفرین دزراوە و براوە بۆ توركیا.

“هێزەكانی رزگاری عەفرین رێگانادەن سوپای توركیا و هاوپەیمانەكانی لە عەفرین بە ئارامی دابنشین”
خەڵك: زانیاریتان لەسەر چالاكییەكانی هێزەكانی رزگاری عەفرین هەیە، ئەوان چۆن چالاكی لەشكری دەكەن، چالاكییەكانیان لە چ ئاستێكدان؟
هێڤی مستەفا: هێزەكانی رزگاری عەفرین دەبێت خۆیان لێدوانی ورد بدەن دەربارەی چالاكییەكانیان، بەڵام ئەوان بەپێی پێویست و رەوشی ناوچەكان چالاكی لەشكری لە عەفرین دەكەن.
هێزەكانی رزگاری عەفرین ئامانجیان ئەوەیە كە نەهێڵن هێزەكانی سوپای تورك و هاوپەیمانەكانیان بە ئارامی لە ناوچەكانی عەفریندا بن، ئەوان لەوبارەیەوە بەڵێنیان داوە لە بەرخۆدان بەردەوام دەبن، بەپێی پێویست و رەوشی ناوچەكە بەردەوام چالاكی لەشكری خۆیان دەكەن.

“رۆژئاوا بەرگری لە خۆی دەكات، بۆ ئەوەش پشت بە هیچ هێزێكی دەرەكی نابەستێت، پشت بە گەلی خۆی دەبەستێت”
خەڵك: ئێستا رەوشی گشتی رۆژئاوای كوردستان چۆنە لە دوای هەڕەشەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا و بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریادا؟
هێڤی مستەفا: رەوشی رۆژئاوای كوردستان و باكوری سوریا بریتییە لە بەردەوامی بەرخۆدان و تێكۆشان، بەرگری لە خاك و گەلی خۆیان دەكەن، هەموو لەسەر پێیانن، ئەوان لە بەرگریكردن لە خۆ پشت بە هیچ هێزێكی نێونەتەوەیی یان هەرێمی نابەستن، ئەوان پشت بە هێز و گەلی خۆیان دەبەستن. لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە لەگەڵ چارەسەری سیاسین بۆ رەوشەكە، ئێمە ئامادەی گفتووگۆین لەگەڵ هەر لایەنێكدا كە بیهەوێت گفتووگۆ بكەین، چ لایەنێك پرسیاری لە ئێمە هەیە، ئێمە ئامادەین وەڵامی بدەینەوە.

“مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە هەرێمەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان هەیە”
خەڵك: ئایا مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە هەرێمەكانی دیكەی كۆبانێ و جزیرێ و شار و شارۆچكەكانی دیكەی رۆژئاوا هەیە؟
هێڤی مستەفا: بەڵێ مەترسی هەیە، لە رۆژئاوا و باكوری سوریا مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە شار و هەرێمەكانی دیكە هەیە، چونكە ئەردۆغان بە ئاشكرا هەڕەشە دەكات، دەڵێت هێرش دەكەم خاكی ئێوە داگیردەكەم، ئەم هەڕەشانەی ئەردۆغان بە بەرچاوی بێدەنگی نێودەوڵەتییەوەیە، ئەردۆغان هێرشیكردە سەر عەفرین و داگیریكرد لەبەرچاوی بێدەنگی نێونەتەوەیی، ئێستاش ئەو بێدەنگییە هەیە، ئێمە مەترسی گەورەمان لەو بێدەنگییە هەیە، لە حاڵی بەردەوامبوونی ئەو بێدەنگییەدا نەك هەڕەشەكانی ئەردۆغان مەترسی بۆ سەر رۆژئاواو باكوری سوریا دروستدەكات، بەڵكو هەڕەشە بۆ سەرانسەری كوردستان و ناوچەكە و جیهان بەگشتیش دروست دەكات.

خەڵك: پێتوانوایە پێویستە گەلی كورد چ بكات بۆ بەرەوڕوبوونەوەی مەترسییەكانی ئێستا؟
هێڤی مستەفا: دەبێت كوردان یەكێتی نەتەوەیی پێكبهێنن، پەیوەندیی نێوانیان توندوتۆڵ بكەن، ئەوە لە ئێستادا پێویستە، چونكە كورد یەكگرتوویی و یەكێتی هەبووایە، ئەردۆغان نەیدەتوانی هێرش بكات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

سكرتێری حزبی شیوعی عیراق بۆ (خەڵك) باس لە چارەسەركردنی كێشەی كەركوك دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
ڕائید فەهمی، سكرتێری كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی عیراق، لە چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك) باس لە واقعی ڕەوتی مەدەنی و دیموكراتی لە عیراق و حزبی شیوعی عیراق و ئەگەرەكانی بەهێزكردنی ڕەوتی مەدەنی و دیموكراتی دەكات، بە تایبەت لە سایەی ئەم دۆخەی ئێستادا، كە حزبە ئیسلامییەكان باڵیان بەسەر سیمای گۆڕەپانی سیاسیدا كێشاوە.

سكرتێری حزبی شیوعی عیراق، كە لە هەمان كاتدا یەكێكە لە پەرلەمانتارە دەركەوتووەكانی هاوپەیمانی (سائیرون) لە پەرلەمانی عیراق، كە هاوپەیمانی نێوان شیوعییەكان و ڕەوتی سەدرە، ئاماژە بە مەبەستی بەستنی هاوپەیمانییەكەیان دەكات لەگەڵ ڕەوتی سەدر و وەڵامی ئەو پرسیارانەش دەداتەوە كە لەلایەن (خەڵك)ەوە سەبارەت بە كێشەی كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكان ڕووبەڕووی كرانەوە.

خەڵك: ئایا چاوەڕوانی ئەوە دەكەن ڕەوتی مەدەنی دیموكراتی و حزبی شیوعی، بە هەمان هێز و گوڕی ڕابردووەوە بگەڕێتەوە نێو گۆڕەپانی سیاسی، لانی كەم لەماوەی چەند ساڵی داهاتوودا؟

ڕائید فەهمی: ڕێكخراوەكانمان و چالاكییەكانمان لە هەموو پارێزگا و شارێكی عیراقدا هەیە، كەشەكەش لەبارە بۆ ئەوەی دەست بە چالاكییەكانمان بكەین، كە هەمەجۆرن و لەگەڵ ئەوانەشدا هەست دەكەین بوار بۆ خستنەگەڕی توانا مێژوویی و فكرییەكانمان ڕەخساوە و دەكرێت فراوان بكرێن، پێشتر هەندێك توێژ هەبوون، كە خۆیان بەدوور دەگرت، بەڵام لەئێستادا نەك هەر تەنیا ئامادەن گوتارەكانی حزبی شیوعی وەربگرن، بەڵكو ئامادەشن بەشێوەیەك لە شێوەكان بێنە نێو كۆڕ و كۆبوونەوەكانی حزبی شیوعییەوە و بەشێوەیەك لە شێوەكان چاوپێكەوتن هەبێت لە نێوانماندا.

كەشی سیاسی ئێستای عیراق لەبارە بۆ پەرەپێدانی چالاكییەكانی حزب و كاری هێزە مەدەنی و دیموكراتییەكان، ئێمە لە چوارچێوەی سیستمێكی ئاڕاستەكراودا كاردەكەین، لەلایەك هاوپەیمانییەكەمان لەگەڵ ڕەوتی سەدر تۆكمەتر دەكەین لە چوارچێوەی هاوپەیمانی (سائیرون)، چونكە بەرنامەكەی ڕەهەندێكی چاكسازی و ڕەهەندێكی یاریدەدەر بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی مەدەنی لەخۆدەگرێت، لەگەڵ ئەوەشدا پەیوەندییەكی باشمان لەگەڵ هێزە مەدەنی و دیموكراتییە جیاجیاكانی تردا هەیە بە ئاڕاستە جیاجیاكانیانەوە، لەلایەكی ترەوە لەگەڵ ئەو هەموو چالاكیانەدا بیر لەوە دەكەینەوە، كە چۆن ئەو كارانە نزیكمان دەكەنەوە لە پڕۆژە نیشتمانی و دیموكراتییەكەمان و دابینكردنی پێداویستییەكانی خەڵك و بەگژداچوونەوەی گەندەڵی و بنیاتنانی دەوڵەت.

خەڵك: تا چەند هیواتان وایە لەڕێی ئەو چالاكی و جموجۆڵانەوە بگەنە ئەو ئامانجانەی لەپێناویدا تێدەكۆشن، بە تایبەت لە سایەی گۆڕانكارییە گەورەكاندا، كە سیمایەكی زۆر جیاوازیان لەڕووی سیاسی و كۆمەڵایەتیدا بەراورد بە قۆناغەكانی پێشوو هێناوەتەئارا؟

ڕائید فەهمی: ڕاستە ڕووبەڕبوونەوەكان قورسن، بەڵام حزبی شیوعی پێویستی بە بنكەی جەماوەریی و سەرلەنوێ‌ گرتنەبەری سیاسەتی داوا جەمارییەكان هەیە، ئێمە لەئێستادا جەماورەكەمان خۆیان لە چەوساوە و كارگەران و ئەو توێژانەدا دەبیننەوە، كە بڕوایان بە پرۆژەی مەدەنی و پڕۆژەی نیشتمانی بە ڕەهەندە عیراقییە فیدڕاڵییەكەی هەیە، لەماوەی دەیان ساڵی ڕابردوودا، ژێرخانی كۆمەڵایەتی عیراق گۆڕانكاریی بەسەردا هاتووە، جەنگەكان و نەهامەتییەكان و قەدەغەكردنی كاریی شیوعییەكان لەلایەن ڕژێمی پێشوو، هەموو ئەوانە وایان كردووە چەند ڕەوتێكی تر گەشە بكەن و بێنە نێو گۆڕەپانەكەوە، ڕوخانی یەكێتی سۆڤیەت و پاوانكردنی دەسەڵات لەلایەن ڕژێمە دیكتاتۆرییەكانیش وای لە خەڵك كرد، بەشوێن ئاڕاستەیەكی تردا بگەڕێن بۆ ڕزگاربوون،هەموو ئەمانە كاردانەوەی سیاسییان هەبوو، وێڕای گۆڕانكارییەكانی تر، كە خۆیان لە نەمانی پیشەسازییەكان و كۆچكردنی توێژێكی كۆمەڵگە بۆ دەرەوەی وڵات و گۆڕانكارییەكانی تردا دەبینێتەوە، هەموو ئەمانە فاكتەری بەهێز بوون بۆ لاوازكردنی بنكەی جەماوەری حزبی شیوعی و هێزە دیموكراتییەكانی تر.

لەدوای 2003وە، حزبی شیوعی هەوڵیداوە، كاریگەریی لەسەر سیاسەتی گشتی وڵات دروست بكات بە ئاڕاستە ئەرێنییەكان و بەپێی توانا، لەنێو خۆشدا بوارێكی وەهای خولقاندووە، كە بتوانێت ڕووبەری كارەكانی فراوانتر بكات و بەدووربێت لە گوشارەكان،لەئێستاش بەدواوە لەوبڕوایەداین حزبی شیوعی بتوانێت لەڕووی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیرییەوە كاریگەری زیاتر دروست بكات و پێگەیەكی باشتر بۆخۆی داببڕێت، هەرچەندە پێشتریش توانیویەتی وێنەیەكی ئەرێنی لەنێو خەڵكدا دروست بكات و بەدوور بێت لە دیاردە نەرێنییەكان.

خەڵك: لەگەڵ ئەو گۆڕانكارییانەی ڕوویانداوە و هاتوونەتە ئارا، ئایا حزبی شیوعی عیراق بیری لە گۆڕینی ناوەكەی نەكردۆتەوە؟

ڕائید فەهمی: لەدوای ڕوخانی یەكێتی سۆڤیەت و لەدوای ئەو گۆڕانكارییانە، كە بونە مایەی ئەوەی زۆرێك لە حزبە چەپەكان ناوی خۆیان بگۆڕن، ئێمە لە كۆنگرەكاندا بیرۆكەكەمان پێشنیاركردووە، بەڵام زۆرینەی هەرە زۆری هاوڕێیان لەگەڵ ئەوەن، كە ناوەكە وەك خۆی بمێنێتەوە، بەهەرحاڵ گۆڕین یان نەگۆڕینی ناوەكە ئەوە خواستی شیوعییەكانە، لەوەش گرنگتر مەودای بەدەنگەوەچوونیانە بۆ خەمی ڕۆژانەی خەڵك و كاركردنە بۆ هێنانەدی خواستەكانیان و گوزارشتكردنە لە خواست و داواكارییەكانیان بەشێوەیەكی ڕاستگۆیانە، لەئێستادا حزبی شیوعی بۆتە بەشێكی سروشتی لە كۆمەڵگە و بۆتە بەشێك لە حاڵەتی عیراقی و مەشهەدی سیاسی وڵات، نمونەش بۆ ئەوە دەبینین حزبەكە لەگەڵ هێزە ئیسلامییەكان هاوپەیمانی دەبەستێت، بەڵام گەر بێینە سەر باسی ڕوخانی بلۆكی سۆسیالیزم، ئەوا ئێمەش هەست بەو كەلێنە دەكەین و بەو لاوازبوونەدا تێدەپەڕین، بەڵام بۆ مەودا دوورەكان چاومان لە ئاسۆ بڕیوە، چاومان لە بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكە، كە سەرمایەداری تێبپەڕێنێت و ببێتە جێگروەی سەرمایەداریی، ئەم پڕۆسەیەش بە مێژوویی دەزانیین و پێمانوایە دەبێتە هەر بێتەدی.

خەڵك: تێڕوانینی حزبی شیوعی عیراق بۆ كێشەی كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكان چۆنە و پێیوایە لە چ ڕێگەیەكەوە دەكرێت ئەو كێشەیە چارەسەر بكرێت؟

ڕائید فەهمی: لەو ڕووەوە دوو پرەنسیپ هەیە، یەكەمیان یەكێتی فیدڕاڵییە، كە ئێمە پشتیوانی دەكەین لە چوارچێوەی عیراقێكی هەمەڕەنگ، كە خزمەت بە هەموو نەتەوە و تایەفە و توێژەكان بكات، دووەم سەبارەت بەو ناوچە جێناكۆكانە یان كێشەلەسەرانە، چارەسەری دەستورییان بۆ دانراوە، ئێمە لەگەڵ چارەسەری دەستوری و ئەرێنین بۆ ئەو كێشەیە، تائێستاش چارەسەرە دەستورییەكە، كە خۆی لە ماددەی 140دا دەبینێتەوە، لەلایەن هەندێك ناوەندەوە لەو ناوچانەدا ڕێگری لێدەكرێت و پەسەند نییە، ئێمە دەڵێین، ئەو ناوچانە ناكرێت سەقامگیری و ئارامی بەخۆوەببینن تا چارەسەرێكیان بۆ دانەنرێت، كە جێگەی ڕەزامەندی دانیشتوانەكەی بێت بە هەموو پێكهاتەكانەوە، لەڕووی مەسەلەی پەیوەستبونیشی بە هەرێمی كوردستان یان حكومەتی فیدڕاڵ، پێمانوایە ناكرێت ئەو كارە بەدوور لە دانیشتوان و پێكهاتەكانی ئەو ناوچانە بەئەنجام بگات، بۆیە ئێمە لەگەڵ ماددەی 140دا، كە لە قۆناغی یەكەمدا ئاسایی كردنەوەی دۆخەكە و دواتر سەرژمێری و پاشان ڕاپرسییە لەو ناوچانە، بەڵام ئەو پڕۆسەیە پێویستی بە چەند مەرجێك هەیە، كە یەكەمیان مەرجی سیاسییە، چونكە بینیمان زۆرێك لە لایەنە سیاسییەكان ئیرادەی سیاسی ئەوەیان تێدا نەبوو بۆ جێبەجێكردنی ماددەكە، بۆیە تائێستا كێشەكە بەردەوامە، كە لە هەندێك كاتدا شێوازەی تر بۆ چارەسەر بەكارهێنراوە، بەڵام ئێمە لەگەڵ دیالۆگداین و پێمان وایە لەڕێی دیالۆگەوە دەكرێت چارەسەر بدۆزرێتەوە.

بۆیە سەپاندنی چارەسەر بە شیاو نابینین و پێمان باشە هەموو لایەنە سیاسییەكان و هەموو پێكهاتەكانی ناوچەكە، بە دوور لە توندوتیژی لەڕێی دیالۆگەوە چارەسەر بۆ كێشەكان بدزۆنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە ڕێز لە جیاوازییەكان بگیرێت، جا ئەو جیاوازیانە مەزهەبی بن یان تایەفی یان نەتەوەیی، تا ئەو كاتەی هەرناوچەیەك بۆخۆی بڕیار لەسەر ئەو لایەنە دەدات، كە دەیەوێت پێوەەی وابەستەبێت.

كەركوكیش بەشێوەیەكی تایبەت، تێبینی ئەوە دەكەین هەر لایەنێك كۆنتڕۆڵی بكات و بیەوێت لایەنی بەرانبەر پەراوێزبخات، نابێتە مایەی ئەوەی دۆخی كەركوك سەقامگیر ببێت، پێویستە هەموو لایەنەكان بەشداریی بكەن و ڕێز لە مافی یەكتر بگرن، پێموایە دانیشتوانی ناوچەكەش بە چاوپۆشین لە تەرەفگیری و دەمارگیرییەكان، لە كۆتاییدا لەگەڵ سەقامگیری و ئاسایش و ئارامیدان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“عیراق وابەستەی میحوەری ئەمریكایە”
حەسەن عەلەوی بۆ (خەڵك): بەرپرسانی وڵاتان بۆ زێڕ و نەوت دێنە عیراق

خەڵك-بەشی هەواڵ
حەسەن عەلەوی، بیرمەند و سیاسەتمەداری عیراقی، پێیوایە حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی سەركەوتوو نەبێت و دەڵێت، “عەبدولمەهدی تەنیا لە دەشتاییدا دەتوانێت شۆفێری بكات” و جەختیشدەكاتەوە، كە عیراق لەئێستادا وەك كیشوەرێك وایە، سەركێشەكان و ئەوانە بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت، كە بەشوێن زێڕ و سامان دەگەڕێن.

حەسەن عەلەوی لە چاوپێكەوتنێكی تایبەت لەگەڵ (خەڵك) باس لە سیاسەتی ئێستای عیراق و چەند تەوەرێكی گرنگی ئێستای سەر گۆڕەپانی عیراق دەكات، وێڕای ئاماژەكردن بە كاریگەریی و ڕۆڵی وڵات لە سیاسەتی عیراقی و دیاریكردنی ئاڕاستەی سیاسەتەكانی وڵات.

خەڵك: سەردانی ئێستای دیپلۆماتكاران و سەركردە سیاسییەكانی وڵاتان بۆ عیراق چی دەگەیەنێت، ئایا ئەم سەردانانە بۆ وڵات پاشخانی سیاسییان هەیە، یان بۆ مەبەستی پەیوەندییە ئابوری و بازرگانییەكانن لەگەڵ عیراق؟
حەسەن عەلەوی: لە سەرەتاوە دەكرێت بڵێن، ئەم جموجۆڵانە وابەستەی یەكدی نیین و بە یەك بڕیارەوە نەبەستراونەتەوە، بەڵكو لەچەند بڕیارێكی جیاجیا پێكدێن، بڕیاری ئێرانی جیاوازە لە بڕیاری خۆرئاوایی، ئاساییە لەدوای سەپاندنی سزاكان، هیچ وڵاتێكی عەرەبی نەكەوتە خۆی بۆ سوككردنی باری سەرشانی تاران، بەو پێیەی زۆربەی وڵاتە عەرەبییەكان دژ بە سیاسەتەكانی ئێرانن، بەڵام هەندێك لەو وڵاتانە هەڵوێستیان نواند، لەوانە وڵاتی ئوردن، بەو پێیەی دراوسێی عیراقە و لەڕووی ئابورییەوە هەژارە و خاوەنی سامانی سروشتی نییە، بە پێچەوانەی عیراقەوە.
عیراق لەئێستادا وەك كیشوەرێك وایە، سەركێشەكان و ئەوانە بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت، كە بەشوێن زێڕ و سامان دەگەڕێن و گەڕیدەن، بۆیە پێموایە لایەنی سیاسی دوایین بایەخی ئەو سەركردە و دیپلۆماتكارانەیە بە ئاڕاستە جیاجیاكانیانەوە، كە لەئێستادا سەردانی عیراق دەكەن، بۆیە سەردانەكان دەكرێت بە سیاسی پۆلێن نەكەین هێندەی ئەوەی، كە ئابوریین.

خەڵك: هەندێك قسەوباس لەئارادان، كە ئاماژە بە گۆڕانی سیاسەتەكانی ئیدارەی ئەمریكادا دەكەن بەرانبەر بە عیراق لە قۆناغەكانی داهاتوودا، ئێوە ئەو ڕاوبۆچوونانە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
حەسەن عەلەوی: عیراق وابەستەی میحوەریی ئەمریكایە و وابەستەی ڕێكەوتنە ئەمنی و سیاسییەكانە، بۆیە زۆر بە ساكاریی دەتوانیین بڵێن، كە عیراق لە چوارچێوەی میحوەری ئەمریكادایە، ئەمریكاش نامۆ نییە بە عیراق یان دروورنییە لە بارودۆخی عیراق بە پێچەوانەوە لە ساڵی 2003وە بەرپرسیارێتی لەئەستۆدایە بەرانبەر بە عیراق، ئەم سەردانانەش لەم ڕێڕەوە و لەم چوارچێوەیەدان و لە دوتوێی هەماهەنگییەكانی نێوان هەردوو وڵاتدان، بۆیە هیچ شتێكی نوێ‌ لەئارادا نییە.
ئەو پێشهاتە نوێیەی هاتۆتەئارا، هەڕەشەكانی ترەمپە لە بەرژەوەندییەكانی ئێران لە عیراق، بەڵام چونكە ترەمپ جەماوەریی لە عیراقدا نییە، بەپێچەوانەوە ئێران جەماوەری لە عیراقدا هەیە و ئوردن خاوەنی جەماوەرە لە عیراق، كە زۆربەی سوننەكان لەگەڵیدان، بە هەمان شێوە سیاسەتوانانی شیعە پاڵپشتی ئێران دەكەن، لە هەمان كاتدا ئەمریكا هیچ جەماوەرێكی لە عیراقدا نییە، ئەوەی هەیە تەنیا چەند هەڵوێستێكی تاكلایەنەیە، كە هانا بۆ ئەمریكا دەبات و بۆخۆی ناتوانێت گوزارشت لە خۆی بكات.
بۆیە بوونی ئێران بەهێزترە لە عیراق لە هەموو وڵاتانی تر، تەنانەت لە ئەمریكاش، سەبارەت بە ئوردنیش، كە سوننەكان لەخۆدەگرێت، بەو هۆیەی ئابورییەكی لاوازی هەیە ڕۆڵی ئوردنیش بە هەمان شێوە ڕۆڵێكی لاوازە لە عیراقدا و خاوەنی هەژموون نییە و هەوڵ دەدات لێكگەیشتنی هەبێت و هەرگیز هەوڵ نادات حكومەتی عیراق لەخۆی بڕەنجێنێت.
ئوردن نایەوێت لەڕێی ڕێكەوتن لەگەڵ سوننەكان، بەغدا لەخۆی توڕەبكات، بەڵكو بە هەموو شێوەیەك كار بۆ ڕازیكردنی بەغدا دەكات، چونكە پێویستی بە وزەیە، عیراقیش خاوەنی ئەو وزەیەیە، كە ئوردن پێویستیەتی.
ئەو بۆرییە نەوتەی لە بەسرەوە بۆ كەنداوی عەقەبە درێژدەكرێتەوە، قازانجێكی گەورەی بۆ وڵاتەكە دەبێت و یەك لەسەر سێی بودجەی گشتی وڵاتەكە فەراهەم دەكات و توانا و هێزی ئابوری وڵاتەكە بە ڕێژەی لەسەدا 33 زیاد دەكات، بەراورد بە دۆخی ئێستای، بۆیە پشت لەو بەرژەوەندیانە ناكات و ناكەوێتە شوێن هەندێك سیاسەت بۆ ڕازیكردنی عەرەبە سوننەكان.

خەڵك: ئایا پێشبینی دەكەن حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی ئێستای عیراق سەركەوتوو بێت؟
حەسەن عەلەوی: نەخێر، عادل عەبدولمەهدی بەوە ناسراوە، كە لە دەشتاییدا دەتوانێت شۆفێری بكات، بەڵام گەر توشی هەوراز و نشێوی بوو ڕادەوەستێت، هەر هەورازێك بێتە ڕێگەی ڕادەوەستێت، چونكە ئەو كەسێتییەكی سەركێش نییە و بۆ نمونە پێچەوانەی مالكییە، كە سەركێش و بوێر بوو، بەڵام ئەو بوێر نییە.
ئەو زیادەڕیی دەكات لە گوێگرتن، گوێ‌ بۆ هەموو قسەكان دەگرێت، جا قسەكان ئەمریكایی بن یان عەرەبی یان ئێرانی، لە هەمان كاتدا داواكاریی ئەو قسانە جێبەجێ‌ دەكات، هەر ئەمەشە وایكردووە، كە كابینە وەزارییەكەی دوابكەوێت، چونكە هەوڵ بۆ ڕازیكردنی هەمووان دەدات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان