ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

زەردەشت بابان راوێژكاری كۆمارییەكان: كورد هاوپەیمانی ئەمریكا نەبووە، هاوبەشی بەرژەوەندییەكی كاتی بووە

زەردەشت بابان، ڕاوێژكاری كۆماریيەكانی ئەمریكا

خەڵك – هەرێم بەهادین

زەردەشت بابان، ڕاوێژكاری كۆماریەكانی ئەمریكا، لە دیمانەیەكدا بۆ تۆڕی میدیایی خەڵك دەڵێت، سەرۆك ترەمپ، بە بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی وڵاتەكەی لە سوریا دەیەوێت ئەو هەڵانە ڕاست بكاتەوە كە پێشتر كراون و زیانیان بە بەرژەوەندی ئەمریكا گەیاندووە.
دەشڵێت، كورد هاوپەیمانی ئەمریكا نەبووە و ئەمریكاش هاوپەیمانی نەبووە بەڵكو كورد هاوبەشی شەرێكی دیاریكراو بووە.
ئەو ڕاوێژكارەی پارتی كۆماریەكان، ئاماژە بەوەش دەدات، ناوهێنانی كورد بە شەڕكەری ئازا، لە لایەن سەرۆك ترەمپ، ناكاتە ئەوەی كورد بیكاتە هەڵا و خۆی پێوە بابدات، ئەم وشە و دەستەواژانە لە فەرهەنگی سیاسیدا هیچ واتایەك نادەن.

خەڵك: ئەمریكا ئەركەكانی لە سوریادا كۆتایی هاتووە وا هێزەكانی دەكشێنێتەوە؟
زەردەشت بابان: حكومڕان، یاخود سیادەی هەر وڵاتێك بەرپرسیارە لە بڕیارەكانی، كە دەیاندات، هەڵبەت كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریا لە ئێستادا بۆتە مشتومڕێكی زۆر، دیارە بەم بڕیارە سەرۆك ترەمپ دەیەوێت بڵێت، ئەركی ئێمە لێرەدا كۆتایی دێت، چی دیكە كوڕ و كچی خۆمان بۆ كەس بە كوشت نادەین، فەرموون ئەوانەی كە ڕەخنەیان لەم بڕیارە هەیە، با ئەوان بڕۆن بەرگری لە سوریا بكەن و بەشداری جەنگ بكەن.
سەرۆك ترەمپ، نمونەی پەرلەمانی بەریتانیا دەهێنێتەوە لە قسەكانیدا، بەوەی پەرلەمانی ئەو وڵاتە لە سەردەمی “دەیڤد كامیرۆن” بڕیاریدا، بەهیچ جۆرێك هێز نەنێرنە سوریا، هەمان پەرلەمان بڕیاریدا بەشدار نەبێت لە بۆردومانی ناوچە بەدەستەوە ماوەكانی ڕژێمی سوریا، كە ئەو كات چەكی كیمیایی بەكارهێنا دژ بە هاووڵاتیانی مەدەنی، ئەمە بڕیاری وڵاتێكی گەورەی وەك بەریتانیایە كە بڕیار دەدات هێز ڕەوانە نەكات و بەشداری هیچ كردەیەكی سەربازیش لە سوریا نەكات، وڵاتێكی گەورەی وەك بەریتانیا ئەم كارە دەكات هەڵبەت بەرژەوەندیەكەی وای خواستووە، ئێستاش بەرژەوەندی ئەمریكا وا دەخوازێت لە سوریا بێتە دەر.

خەڵك: دوای بڕیارەكەی سەرۆك ترەمپ، باس لەوە دەكرێت فەرەنسا، ئامادەیی دەربڕیوە تا كۆتایی لە سوریا بمێنێتەوە و بەرگری لە كورد بكات ئایا دەتوانێت ئەو كارە بكات؟
زەردەشت بابان: فەرەنسا وڵاتێكی داڕزاوە، لە ڕووی ئابوریی و سەربازیشەوە، ئەو وڵاتە كێشەی گەورەی هەیە، بۆنمونە لە (مالی و ساحل ئەلعاج) نەیتوانیوە شەڕێكی هاكەزایی بكات لەگەڵ گروپە توندڕەوەكاندا و بگرە داوای هاوكاری لە ئەمەریكا كردووە.
بەداخەوە كە میدیا بایەخ بە هەندێك لێدوان دەدات، لەكاتێكدا هەڵسەنگاندنی بۆ پێگەی سەرۆك و ئەو دەوڵەتانە نەكردووە كە دژی بڕیارەكەی “سەرۆك ترەمپ” ن لە سوریا، رۆڵی فەرەنسا بەرچاو دەگرن بەوەی دوای ئەمریكا ئەو هێز دەنێرێتە سوریا، فەرەنسا كەی ئەو توانایەی هەیە، فەرەنسا نەیتوانی مافی سێ‌ ئافرەتی شۆڕشگێری كورد لە وڵاتەكەیدا لە بكوژانی وەربگرێتەوە ئێستا چۆن دەتوانێت ببێتە پێشەنگ و كورد دڵی پێ خۆش بكات.
فەرەنسا كە ئەوەندە بایەخ بە كورد دەدات و هێز بۆ بەرگری لە كوردەكان ڕەوانەی سوریا دەكات، با بچێ‌ مافی ئەو سێ‌ خانمە شۆڕشگێڕە بستێنێتەوە جارێكە، فەرەنسایەك نەتوانێ‌ دادگایی تۆمەتبارانی ئەو ڕووداوە بكات و پەنجەی تاوانیش بۆ توركیا ڕابكێشێت چی لێ‌ سەوز ئەبێت بۆ كورد؟.
خەڵك: ئەم جوڵەیەی ئەمریكا لە ناوچەكەدا بە پاشەكشە لە سوریا، نابێتە شكست بۆ سیاسەتی كۆماریەكان و ئەمریكا بەگشتی؟
زەردەشت بابان: گەورەترین شكست لە سیاسەتی ئەمریكادا كە بۆ ئەمریكاییەكانی هێنا بێت لە سەردەمی هەردوو بۆشی باوك وكوڕدا بووە بە تایبەت بۆشی كوڕ، سەردەمی ئەو دوو سەرۆكە یەكێكە لە سەردەمە زۆر خراپ و پڕ نەهامەتییەكان بۆ كۆمارییەكان، كە دواتر دەبنە هۆكار بۆ هێنانە كایەی “ئۆبامای شكستخواردوو” وەك سەرۆك ترەمپ دەڵێت.
سەرۆك ترەمپ هەمیشە لە قسەكانیدا دەڵێت، بۆشی كوڕ كەسێكی بێ‌ ئەقڵ بووە و هۆكار بووە بۆ وێرانكردنی عیراق و سەرهەڵدانی گروپە توندڕەوەكان و ئەو شكست و نەهامەتیانەی بەسەر گەلانی ناوچەكە هاتوون، سیاسەتەكانیشی هۆكار بوون بۆ دابەزینی كێرڤی سیاسی كۆمارییەكان لە ئەمریكادا.
بڕیاری پەلاماردانی عیراق و ڕووخاندنی رژێمەكەی یەكێك لە بڕیارە هەرە هەڵەكانی بۆشی كوڕ بووە و شەڕێكی بێ‌ سوودی كردووە وەك سەرۆك ترەمپ هەمیشە ئاماژەی پێ‌ دەكات، ئەو جەنگە بوو بە گەورەترین هەڵە لە ستراتیجیەتی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا و كۆماریەكان بە تایبەت.
بۆش، وشەی كۆماری ناشرینكرد، بەجۆرێك لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا، زۆر جێگە كە دەچووین بۆ بانگەشە ڕوومان نەدەهات بە خەڵكی بڵێین دەنگ بە كۆمارییەكان بدەن، لە كاتێكدا چەندان كۆماری زۆر سانا دوای بۆش دەنگیان دایە كەسێكی وەك ئۆباما و لە میانی بانگەشەی هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی ئەمریكاشدا جیب بۆشی برای جۆرج بۆش دانی بەوەدا نا كە بڕیاری شەڕی دژی عیراق بڕیارێكی هەڵە بووە.

خەڵك: كە دۆخی كۆماریەكان بەو جۆرە بوو، چۆنە هاوڵاتیانی ئەمریكا دەنگیان بە كۆماریەكی دیكە دایەوە؟

زەردەشت بابان: خەڵكی ئەمریكا بۆیە دەنگیان بە سەرۆك ترەمپدا، تا هەڵەی سەرۆكەكانی پێش خۆی ڕاست بكاتەوە و ناوێكی دیار بێت لە مێژووی ئەمریكادا و بە تایبەت هەڵەی كۆمارییەكان ڕاست بكاتەوە، چونكە ئێمە دەزانین بەرەنجامی شەڕی عیراق، سەرهەڵدانی هەموو ئەو گروپە توندڕەوانە بوون كە ئێستا ئاوقای ناوچەكە بوون.

خەڵك: ئەمریكا بۆ ناوچەكان بە نیوە ناچڵ بەجێ‌ دەهێڵێت، ئەمە تاكتیكە یان ئیدی سیاسەتی وڵاتەكە وا دەخوازێت؟

زەردەشت بابان: ئێمە وەختی خۆی یارمەتی ئەفغانستانماندا، تا دژ بە ڕوسیا بجەنگێ‌، ببینن ئێستاش ئەمریكا بە كێشەكانی ئەفغانستان و ئەو نەهامەتیانەی بەسەر هێزی ئەمریكایدا لەو وڵاتە دێت كاریگەرییان هەیە و پێوەی دەناڵێنین، كە بەرەنجامی بڕیارێكی هەڵەی ئیدارەی ریگن بوو.
ڕوسیا ئێستا لە سوریا بۆ هەمان هەڵەمان خۆی مەڵاس داوە، بۆیە لە كۆبوونەوەی كۆماریەكاندا پێشنیارمانكرد، كە سوریا دیاری ئێمە بێت بۆ ڕوسیا، وەك چۆن ئەفغانستان بووە نەهامەتی بۆ ئەمریكا، بە دڵنیایش سوریا دەبێتە ئەفغانستانێكی دیكە لە ناوچەكە بۆ ڕوسیا.

خەڵك: ئەمریكا وا بە سانایی سوریا بۆ ڕوسیا و ئێران و توركیا جێدەهێڵێت؟
زەردەشت بابان: ڕوسیا نە لەڕووی ئابووری نە لە ڕووی سەربازی توانای مانەوەی وەك ئەمریكای لە ئەفغانستان نییە و نایبێ‌ تا ئەویش بتوانێت لە سوریا بمێنێتەوە و بتوانێت كاروباری سوریا بەڕێوەببات.
ئابوری ڕوسیا بەرامبەرە بە ئابوری ویلایەتێكی وەك تەكساس لە ئەمریكا، بۆیە مانەوە لە سوریا تێچوویەكی زۆری دەوێت بۆ ڕوسەكان.
گەر باسی ئێرانیش بكەین، تا دێت ئابووریەكەی لاواز دەكرێت و كاریگەریەكانی ئابڵوقەی ئابوری ئەمریكا لەسەری چڕ دەبێتەوە، تۆ گەر بتەوێت دەستوەردان لە كاری وڵاتاندا بكەیت، بودجە و ئابووریەكی بەهێزی ئەوێت ئێرانیش گەر بیەویت ئەو كارە بكات لە سوریادا بەرگە ناگرێت و ئابوریەكەی رێگەی ئەوەی نادات.
ئێران بە هیچ جۆرێك بەو دۆخە ئابووریە خراپەیەوە كە تا دێت خراپتریش دەبێت، ناتوانێت لە سوریادا بمێنێتەوە، بە پێی زانیاریەكانی ئێمە تێچووی هاوكاریەكانی ئێران بۆ حزبێكی وەك حزبوڵای لوبنانی ساڵانە 700 ملیۆن دۆلارە، گەر ئابووریەكی بەهێزت نەبێ‌ ئەم بڕە پارەیە تەرخان نابێت، بینیشمان لە ماوەی ڕابردوودا هاوڵاتیانی ئێرانی داوای خەرجكردنی ئەو پارانەیان دەكرد كە بۆ فەلەستین و حزبوڵای لوبنانی تەرخان دەكرا لە ناوخۆدا خەرج بكرێت و چەندین هوتافی نارەزایمان گوێ لێ بوو.
پەیوەست بە توركیاش، ئەو وڵاتە بۆیە چۆتە سوریا دەیەوێت لە ڕێی ئەم چوونەیەوە كێشە ناوخۆییەكانی لەبیری هاوڵاتیانی بەرێتەوە و زۆرێك لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەمە كێشەیانە لەبری چارەسەركردنی دۆخی ناوخۆییان پەنادەبەنە بەر ڕێگەی دیكە بۆ بەهەڵپەسێردراوی هێشتنەوە و بیر بردنەوەی كێشەو گرفتە ناوخۆییەكانیان.
توركیاش بەهەمان شێوەی ئێران ئابووریەكی خراپی هەیە، ئابووریەكەی لاوازە، چوونیشی بۆ سوریا لە پێناو پاراستنی ئاسایش و سەروماڵی هاوڵاتیاندا نییە، بەڵكو ئەردۆغان دەیەوێت تاكی وڵاتەكەی كەمەند كێش بكات بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتووی وڵاتەكەی و هەستی نەتەوەییان بەلای خۆیدا ڕابكێشێت، بەو كارەی هەم دۆخی خراپی ئابووری و هەم كێشەو تەگەرەكانی ناوخۆی بیری هاوڵاتیانی دەباتەوە و ئەویش هاوشێوەی ڕوسیا و ئێران توانای مانەوەیان نییە لە سوریادا، بەرگەی شەڕ و پێكدادانی دور و درێژ ناگرن، بۆیە ئەمەی لەسوریا ڕوو دەدات چۆڵكردنی گۆڕەپانەكە نییە لە لایەن ئەمریكاوە بۆ وڵاتانی دیكە.

خەڵك: گەر هەرسێ‌ وڵات لەسەر سوریا بەرژەوەندیان یەك بخەن و ڕێكبكەون چی؟
زەردەشت بابان: بەرژەوەندی توركیا و ڕوسیا و ئێران هەمان بەرژەوەندی نییە، واتا بەرژەوەندیەكانیان چوون یەك نین، لە كۆبوونەوەی لوتكەی هەرسێ‌ وڵاتدا لە سەر سوریا دنیایەك جیاوازی بیرو بۆچوون هەبوو، لەسەر ئیدلب جیاوازی زۆر بەدیكرا سەبارەت بە بۆردومانكردن یان چوونە نێو ئەو شارە، لەسەر ئەم شارە هەرسێ‌ وڵات بۆچوونیان جیاواز بوو، تەنانەت كار گەیشتە ئەوەی تا ئاستی تێك چوونی پەیوەندی ڕوسیاو توركیا بڕوات.
دووبارەی دەكەینەوە، ئەمەی ئەمریكا بە كشانەوەی هێزەكانی لە سوریا دەیكات چۆڵبوونی گۆڕەپانەكە نییە، چونكە ئەو وڵاتانەش كە لە ئێستادا چاویان لە سەر سوریایە خۆیان لە كێشەدان و ناتوانن بمێننەوە، ڕوسیا لەو وڵاتانەبوو كە پێشتر لە زاری سەرۆكەكەیەوە ئاماژەی بەوەدا كە دەبێت پاش نەمانی داعش لە سوریا هەموو هێزەكان بە ڕوسیاشەوە لە سوریا پاشەكشە بكەن.

خەڵك: بردنە دەرەوەی هێز لە سوریایەكدا كە هێشتا شەڕ تێیدا بەردەوامە و گروپە توندڕەوەكان ماون چ بەرژەوەندیەكی بۆ ئەمریكا هەیە؟
زەردەشت بابان: سەرۆك ترامپ لە میانی بانگەشەی سەرۆكایەتیدا دەیوت ئەمریكا لە پێش هەموو شتێكە، ئێستا دەیەوێت بە واقعی ئەم دروشمە بەرجەستە بكات، گەر ببینن ئەوەی ئێمە لە وڵاتانی دەوروبەر سەرفمان كردووە دەستكەوت لێی تەنیا سوتاندنی ئاڵاكانمان و كوشتن و ڕفاندنی ڕۆژنامەنوس و سەرباز هاوڵاتیەكانمان بوون، كاتێكیش بە هاوكێشەكانماندا چووینەتەوە دەبینن تەرخانی بودجە و ناردنی هێز بۆ وڵاتان ئەو دەسكەوتە گەورەیەی نەبوو كە شایستە بە ئەوە بێت ئەمریكا دەیەوێت، كەواتە، وەك سەرۆك ترەمپ دەیڵێت “چیدی ئامادە نین كوڕ و كچی خۆمان بۆ كەس بە كوشت بدەین”.

خەڵك: بەڵام پێشتر ڕەوانە كردنی هێز و تەرخانكردنی بودجە بۆ ڕووخاندنی ڕژێمەكان ئەولەویەتی كارەكانی ئەمریكا بووە؟
زەردەشت بابان: ئێستا گەیشتوینەتە ئەو باوەڕەی، گۆڕینی رژێمەكان بەم جۆرە كارێكی هەڵەیە، بۆیە وڵاتانی عەرەبی ناوچەكە دەتوانن خۆیان بەرپرسیار بن، دەكرێت هێزێكی گەورەی عەرەبی دروست بكەن و پارێزگاری لە خۆیان بكەن و بەرامبەر كێشەكان بوەستنەوە.
چیدی عیراق و سوریا كێشەی ئەمریكا نابن خۆیان دەتوانن كێشەو گرفتەكانیان چارەسەر بكەن و وەك سەرۆك ترەمپیش ئاماژەی پێداوە، بۆ كێشەی ئەو وڵاتانە ببنە كێشەی سەرەكی ئەمریكا.
بەڵێ‌، پێشتر بودجەی تەرخانكراو هەبووە بۆ چارەسەری كێشەی وڵاتان و هێزمان ڕەوانە كردووە و قوربانیمان داوە، ئێستا با ئەم كارانە نەكەین بزانین ئەنجامەكەی بەكوێ‌ دەگات؟.

“سەرۆك ترەمپ وتویەتی كورد شەڕكەری ئازان، بەڵێ‌ وەسفی كردوون، ئەم دەستەواژانە تایبەتمەندی فەرهەنگی قسەكردنی ئەون، دەنا سەرۆك ترەمپ نازانێ‌ كورد كێن و لە چ جێگەیەكیشن”

خەڵك: ئێوە پێشتر، دانتان بە ئازایەتی كوردەكاندا دەنا، بەڵام ئێستا لە نیوەی رێگاكە تەنیایان دەكەن.
زەردەشت بابان: بەڵێ‌ سەرۆك ترەمپ وتویەتی كورد شەڕكەری ئازان، بەڵێ‌ وەسفی كردوون، ئەم دەستەواژانە تایبەتمەندی فەرهەنگی قسەكردنی ئەون، دەنا سەرۆك ترەمپ نازانێ‌ كورد كێن و لە چ جێگەیەكیشن.
بۆیە ناوهێنانی كورد بە شەڕكەری ئازا، ناكاتە ئەوەی كورد بیكاتە هەڵا و خۆی پێوە بابدات، ئەم وشە و دەستەواژانە لە فەرهەنگی سیاسیدا هیچ واتایەك نادەن، بابڵێت ئازان، ئەمە هیچ دەسكەوتێكی سیاسی و سەربازی لێ‌ سەوز نابێت، ئەمە یەكێكە لە هەڵە گەورەكان، كە تۆ بێ‌ هیچ دەسكەوتێك خۆت بە دەستەواژەیەكەوە با بدەیت، كە سوودی نییە بۆت، من لە چەندەها لێدوان و چاوپێكەوتندا وتوومە، كورد هاوبەشی شەڕی ئەمريكا بووە، هاوپەیمان نەبووە، هاوبەشی لە فەرهەنگی سیاسی ئەمریكادا زۆر جیاوازە، لە هاوپەیمانیكردن، كورد هاوبەشی ئەمریكا بووە بۆ شەڕێكی دیاریكراو بۆ كاتێكی دیاریكراو، بەواتای ئەوەی نەگەیشتۆتە ڕادەی هاوپەیمانی.

“كورد هاوبەشی شەڕی ئەمريكا بووە، هاوپەیمان نەبووە،  كورد هاوبەشی ئەمریكا بووە بۆ شەڕێكی دیاریكراو بۆ كاتێكی دیاریكراو”

خەڵك:بەڵام كورد هاوشانی ئێوە لە جەنگێكی دژواردا بووە و بەو نەفەسە جەنگاوە كە هاوپەیمانتان بووە؟
زەردەشت بابان: بەڵێ كورد شەڕكەر بوون، ئازا بوون، گەر هێزە كوردیەكان نەبوونایە، داعش لە سوریا نەدەشكا، بەڵام بەداخەوە ئەو دەنگانەی كە دەڵێن دەبوو كورد هاوپەیمان بێت زۆر كەمتر بوون لەو دەنگانەی وەك هاوبەشێك ناویان بردوون.
ئەگەر لە كاتی چوونە ناوخاكی عەفرین لە لایەن توركیاوە دۆخەكە تەماشا بكەیت، هەر ئەو كات ئەمریكا ئەوەی بە ئاشكرا بە هێزە كوردیەكان وت، ئێمە هاوپەیمان نەبووین بەڵكو هاوبەش بووین بۆ شەڕێك، پەیمانیشمان بە كەس نەداوە ئەمە وەك ئاستی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا، بەڵام لە ناو وەزارەتی بەرگریدا هەندێك بۆچوون هەبوون لەسەر ئەوەی دەبوو كورد هاوپەیمان بوایە.

“لە كاتی چوونە ناوخاكی عەفرین لە لایەن توركیاوە  ئەمریكا ئەوەی بە هێزە كوردیيەكان وت، ئێمە هاوپەیمان نەبووین بەڵكو هاوبەش بووین بۆ شەڕێك”
خەڵك: بەشێك لە ساسییەكانی كورد دەڵێن بەم كشانەوەیەی سوریا، ئەمریكا خەنجەری لە پشتی كورد دا؟
زەردەشت بابان: كشانەوەمان لە سوریا دەنگۆی جیاوازی بەدوای خۆیدا هێناوە پەیوەست بە كورد لە ناوچەكەدا، هەندێك پێیان وایە ئەم كارە زیان بە كورد دەگەیەنێت و داهاتوویان دەخاتە مەترسی، هەندێك دەڵێن ئەم كارە بۆ سومعەی ئەمریكا بەرامبەر بە كورد جوان نەبوو كە بەو جۆرە بكات، چونكە ڕا و بۆچوون هەیە لە سەر ئەوەی، كە ئەوەی كورد بۆ ئەمریكا لە ناوچەكە كردویەتی كەسی تر نەیكردووە.

“تەنیا بە تەوقە كردنێك تۆ ناتوانی ببیت بە هاوپەیمان، ئەوانەی پێشڕەوی سیاسەتی كوردی دەكەن لەم ڕووەوە خەتابارن، چونكە دەبوو ئەوە بزانن كە ئەوان هاوبەش بوون نەك هاوپەیمان”
خەڵك: خیانەت لە كورد كرا، یان سیاسەتوانانی كورد نەیانزانی چۆن مامەڵەی سیاسەتەكانی ئەمریكا بكەن؟
زەردەشت بابان: تەنیا بە تەوقە كردنێك تۆ ناتوانی ببیت بە هاوپەیمان، ئەوانەی پێشڕەوی سیاسەتی كوردی دەكەن لەم ڕووە وە خەتابارن، چونكە دەبوو ئەوە بزان كە ئەوان هاوبەش بوون نەك هاوپەیمان، دەبوو گرێبەستی واژوو كراو هەبوایە لەنێوان كورد و لایەنی ئەمریكایدا تا چوارچێوەیەكی فەرمی ببەخشێت بۆ ئەوەی پاش كۆتایی هاتنی جەنگ، بزانیت لە كوێی هاوكێشەكاندایت.

“كورد، سەركەوتنی سەربازی بە دەستهێناوە، بەڵام ناكرێ‌ شەڕی مان و نەمان بكەیت و لە كۆبوونەوەكانی جنێفدا بەشداریت پێ‌ نەكەن و باست ناكەن، چۆن پێش هێزی سەربازی وڵاتێكی دیكە دەكەویت؟ من پێم سەیرە سەركردە و سیاسیيەكانی كورد لە ڕۆژئاوا بەو جۆرە بێ‌ دەنگ بوون”
من پێشتریش وتوومە كورد، سەركەوتنی سەربازی بە دەستهێناوە، بەڵام دوای ئەوە تۆ پێویستت بە دەسكەوتی سیاسی هەیە، دەسكەوتی سیاسیش ئەوەیە بزانیت پێگەی تۆ لە چ ئاستێكدایە، ناكرێ‌ تۆ ئەو هەموو قوربانیەت دابێت و شەڕی مان و نەمان بكەیت، بەڵام لە كۆبوونەوەكانی جنێفدا وەك كورد بەشداریت پێ‌ نەكەن، دوای ئەوەش كە بەشداریت پێ‌ ناكەن لە ناو بڕیارەكانی ئەو كۆبوونەوەیەدا بەهیچ شێوەیەك باست ناكەن، كە تۆ باس ناكرێیت و مافەكانت پەراوێز دەخرێن چۆن پێش هێزی سەربازی وڵاتێكی دیكە دەكەویت؟ من پێم سەیرە سەركردە و سیاسیەكانی كورد لە ڕۆژ ئاوا بەو جۆرە بێ‌ دەنگ بوون و نەهاتن بڵێن ئێمە تا دیاری ماف و هەقمان نەكرێت شەڕ ناكەین.

“كورد بەشێك نەبێت لە سوریا و وەك نەتەوە و كیانێك دانی پێدا نەنرێت و بەشێك نەبی لە چارەسەری دۆخی سوریادا بۆ شەڕ دەكەیت”
كە كورد بەشێك نەبێت لە سوریا و وەك نەتەوە و كیانێك دانی پێدا نەنرێت و بەشێك نەبی لە چارەسەری دۆخی سوریادا بۆ شەڕ ئەكەیت، ئەگەر من بەرپرس بوومایە لەسیاسەتی كورد لە ئاستی دەرەوەدا ئەوەم دەوت، كە مافم پێ‌ نەدرێت با ئازا و شەڕكەری باشیش بم شەڕت بۆ ناكەم و پێش هێزی سەربازی هیچ وڵاتێك ناكەوم.

“لە بڕیارەكانی كۆبوونەوەی جنێفدا وەك كەمینەش باس لە كورد ناكرێت، باشە كە بەو جۆرە مامەڵە بكرێم بۆ شەڕ دەكەم، پێم سەیرە باڵی سیاسی “یەپەگە” بەم جۆرە سیاسەتیان كردووە”
هەتا لە بڕیارەكانی ئەو كۆبوونەوانەی جنێفدا وەك كەمینەش باس لە كورد ناكرێت، باشە كە بەو جۆرە مامەڵە بكرێم بۆ شەڕ دەكەم، پێم سەیرە باڵی سیاسی “یەپەگە” بەم جۆرە سیاسەتیان كردووە.
تۆ نە باس بكرێیت لە نوسینەوەی دەستوری سوریا، نە لە داهاتوی سوریا باس بكرێیت، نە لە دروستكردنی حكومەتی داهاتووی سوریا باس بكرێیت چۆن كوڕ و كچی خۆت ئەكەیت بە قوربانی؟ بۆیە كورد گرفتی نەناسینی بەرامبەری هەیە و هەر كەسێكیش ناوێكی بیانی هەبوو، سەرسوڕمانی بۆ دەر دەبڕێت پێی سەراسیمە دەبێت.

“تۆ نە  لە نوسینەوەی دەستوری سوریا، نە لە داهاتوی سوریا ، نە لە دروستكردنی حكومەتی داهاتووی سوریا باس بكرێیت چۆن كوڕ و كچی خۆت دەكەیت بە قوربانی؟”

“كورد گرفتی نەناسینی بەرامبەری هەیە و هەر كەسێكیش ناوێكی بیانی هەبوو، سەرسوڕمانی بۆ دەر دەبڕێت”

خەڵك: ئێستا كورد هاوپەیمان نەبووە بەڵكو بۆ شەڕێكی كاتی هاوبەش بووە؟
زەردەشت بابان: كورد هاوپەیمانی ئەمریكا نەبووە، ئەمریكاش هاوپەیمانی كورد نەبووە، دووبارەی دەكەمەوە هاوبەشی بەرژەوەندیەكی كاتی بووە لە ناوچەیەكدا، چونكە هیچ گرێبەستێك یان نوسراوێك نییە كە ئەوە بسەلمێنێت كورد هاوپەیمانی ئەمریكا بووە، ئەڵمانیا هاوپەیمانی ئەمریكایە، دیكۆمێنت و بەڵگەی ئەو هاوپەیمانییە بە واژووكراوی بوونی هەیە، هەردوو وڵات چەندین كۆبوونەوە و دانیشتنیان ئەنجام داوە تا ئەو هاوپەیمانییە هاتۆتە بوون.
بەداخەوە كەڵچەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەو جۆرەیە، زوو سەرسوڕمان بۆ توانا و ناو و پێگەی كەسانی بیانی دەر دەبڕێت ئەمەشە وا دەكات سەر زارەكی قسە و بەڵێنەكان وەر بگریێت و دواتریش دەڵێ‌ هاوپەیمانم لەگەڵ فڵانە وڵاتدا، ئەمە هەر كورد بەو جۆرە نییە زۆرێك لە وڵاتان و سیاسیەكانی ناوچەكە بەو جۆرەن.

 

“لە ناوكورددا سیاسەتمەندی بەو جۆرە نییە لە كەڵچەری سیاسی ئەمریكا بگات و بتوانێت خۆی لەگەڵ گۆڕانكاريیەكان هەڵبكات”

خەڵك: دەكرێت بڵێین كورد تا ئێستا لە سیاسەتی ئەمریكا نەگەیشتووە؟
زەردەشت بابان: كورد تا ئێستا لە كەڵچەری سیاسی ئەمریكا تێ نەگەیشتووە، هەندێك بنەما لە سیاسەتی ئەمریكادا هەیە كە تۆ لەو بنەمایانە نەگەشتی لە سیاسەتی وڵاتەكەش ناگەیت و ناتوانی مامەڵە لەگەڵ جوڵە و تاكتیكەكانی سیاسەتی دەرەوەشی بكەیت.
لە ناوكورددا سیاسەتمەند و توانای بەو جۆرە بوونی نییە كە لە كەڵچەری سیاسی ئەمریكا بگات و بتوانێت خۆی لەگەڵ گۆڕانكاریەكان هەڵبكات، بۆیە كە شارەزایی كەڵچەری سیاسی بویت دۆخێكی نەخوازراو هاتە پێش توشی شۆك نابیت.
بۆ كوردیش بە هەموو پارچەكانیەوە كەسانی بەو جۆرەمان نییە ئەو توانا سیاسیەیان هەبێت لەگەڵ ئەمریكا و هەتا سیاسەتی ناوچەكەش هەڵبكەن و شارەزا بن، ئەمەیە وا دەكات نە پەند وەر دەگیرێت نە توانای بەرەنگار بوونەوەی دۆخەكە هەیە، كە تۆ شارەزا بوویت دەتوانی لە دۆخێكی وەك ئەوەی ئێستا كە ڕوویداوە و كورد لە سوریا توشی شۆك بووە، دەزانی بڕۆی لە دەرگایەكی دیكە بدەیت و خۆت لە ناهەموواری دەرباز بكەیت.

خەڵك: ئەوەی لە لایەن ئەمریكاوە ڕوو دەدات پێشینەی هەبووە و كورد بیری چوبێتەوە؟
زەردەشت بابان: كورد بە تەمەنی لەگەڵ بوونی ئەمریكادا، توشی دوبارە بوونەوەی دۆخەكان بووە، بۆ نمونە، ساڵی 1990 بە كورد و عیراقیەكان وترا بەرامبەر رژێمی سەدام ڕاپەڕن، ئەم قسەیە وترا، بەڵام ئەمریكا ڕۆژی دواتر خۆی لەو قسەیە بێ‌ بەری كردو وتی ئەوە پەیوەندی بە ئێمەوە نییە، ئەگەر سەیر بكرێت ئەم ڕووداوانە چەند ساڵ جارێك دووبارە دەبنەوە، گەر لە باشوور دووبارە نەبووبێتەوە لە ڕۆژئاوا دووبارە بۆتەوە لەباكور نەبوبێ‌ لە ڕۆژهەڵات دوبارە بۆتەوە.
بینیمان پاش ئەو هەموو قوربانیە لە عەفرین چی دووبارە بۆوە، ئەوەتا ئێستاش دۆخەكە هەمان دووبارە بوونەوەكانی پێشوو بەخۆیەوە دەبینێ‌ و دەیڵێمەوە شتی دیكەش دووبارە دەبێتەوە.

“بینیمان پاش ئەو هەموو قوربانيیە لە عەفرین چی دووبارە بۆوە، ئەوەتا ئێستاش دۆخەكە هەمان دووبارەبوونەوەكانی پێشوو بەخۆیەوە دەبینێ‌ و شتی دیكەش دووبارە دەبێتەوە”

چاوپێکەوتن

(خەڵك) دیمانەیەكی بڵاونەكراوەی ڕۆژنامەوانێكی عەرەب لەگەڵ نەوشیروان مستەفا بڵاودەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
بۆیەكەمجار (خەڵك) لە زاری عەلی ناجی، ڕۆژنامەنووسی عیراقی، دیمانەیەكی ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا، ڕێكخەری گشتی پێشووی بزوتنەوەی گۆڕان بڵاودەكاتەوە، كە تایبەتە بە هەندێك پرسی پەیوەست بە قۆناغە مێژووییەكانی عیراق و كوردستان و سیاسەتی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان، كە لەلایەن كەسی نەوشیروان مستەفاوە لە ساڵی 2009 دامەزرا و هەر لەو ساڵەدا لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستاندا توانی ببێتە خاوەنی 25 كورسی پەڕلەمانی و پێگەیەكی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسەتی هەرێمی كوردستان بۆخۆی دیاری بكات.

دەقی دیمانەكە وەك ڕۆژنامەنوسە عیراقییەكە خۆی بۆ (خەڵك)ی باس دەكات:
لە ساڵی 2012 چاوم بە نەوشیروان مستەفا، دامەزرێنەری بزوتنەوەی گۆڕان كەوت لە ماڵە سادە و ساكارەكەی، كە جلێكی مەیلەو شینی لەبەردابوو.

لە هۆڵی دانیشتنی ماڵەكەی زۆر بە گەرمییەوە پێشوازی لێكردم، جگە لەئێمە، كە من لەگەڵ هاوڕێم كاك نەژاد ڕۆیشتبووم، دوو كەسی تری كورد، كە لە سایتی (سبەی) كاریان دەكرد لەگەڵمان دانیشتبوون، ئەو لە تەنیشت خۆیەوە داینیشاندم و دوای كەمتر لە 10 خولەك دوو كەسەكە چوونە دەرەوە، پاشان ئاخاوتنمان بە زمانی عەرەبی دەستپێكرد.

نەوشیروان مستەفا وتی: بەخێر ببێیت بۆ سلێمانی و ئەم گەڕەكەی، كە تێدایت لەئێستاوە هەر بە ناوی تۆوەیە، كە عەلی ناجییە و ناوی شاعیرێكی كوردە.

من ناوبانگی تۆم لە سەردار عەبدوڵڵا، پەڕلەمانتاری بزوتنەوەكە بیستووە، كە كەسێكی گەلی كوردت خۆش دەوێت و بایەخ بە دۆزی كورد دەدەیت “ئەو چاوپێكەوتنەكەی بۆ ڕێكخستم”.

سوپاسم كرد بۆ قسەكانی و بۆ ئەو پێشوازییە گەرمەی لێكردم، دوای ئەوەی چایان بۆ هێناین، قسەكانمان لەبارەی دەستوری عیراقییەوە دەستپێكرد، نەوشیروان مستەفا وتی: من و مام جەلال و كاك مەسعود و كاك ڕۆژ نوری شاوەیس، وەك نوێنەری كورد دانوستانمان كرد بۆ دانانی دەستورێكی عیراقی، كە دەستورێكی باشە و خزمەت بە گەلی كورد دەكات.
بەردەوام بووین لە دانوستان و ئەو دانوستانەش زۆری خایاند، تا ئەو كاتەی شیعە و سوننەمان بە خواستی خۆمان لە دەستوردا ڕازیی كرد.

دوای ئەوەی هاتە سەر باسی ئەو حزبە سەرەكییانەی، كە حوكمڕانی عیراقیان كردووە، لەوانەش حزبی دەعوە، ئەو وتی: ئەو حزبە تەقلیدی هیچ مەرجەعێكی شیعە ناكاتەوە. من وەك عەلی ناجی تووشی شۆك بووم، كە چۆن كاك نەوشیروان ئەو زانیارییە دەزانێت، پرسیارم لێكرد لەكوێوە ئەو زانیارییە دەزانیت، لەكاتێكدا تۆ شیعە نیت.

نەوشیروان مستەفا وتی: حزبی دەعوە و ئەندام و سەركردەكانی بە باشی دەناسین (مەبەستی مالكی و عەبادی و ئیبراهم جەعفەری بوو)، ئەوان شوێنكەوتەی حسێن فەزلوڵڵان (مەرجەعی شیعەی لوبنانی) و تەقلیدی هیچ مەرجەعێك ناكەنەوە بە عەلی سیستانیشەوە.

دوای ئەوەی لەبارەی كەركوكەوە پرسیارم لێكرد، ئەو وتی: چارەسەرەكەی لەڕێی دەستوری عیراق و جێبەجێكردنی دەستور و بڕگەكانی پەیوەست بە كەركوک، كێشەكانی چارەسەر دەكات.

پاشان گفتوگۆمان لەبارەی ئەمریكاییەكان و ڕۆڵیان لە عیراقدا كرد، ئەو وتی: ئەمریكا تاكە لایەنی بەهێز نییە لە عیراق، بەهێزترینیش نابێت لە جیهاندا، چونكە لەئێستادا دەوڵەتی بەهێزی هاوشێوە سەریانهەڵداوە.

وتم ڕێگەم بدە بوێربم و هەندێك پرسیاری بوێرانەت لێبكەم، كە لێرەدا دەكرێت میواندارییەكەت بقۆزمەوە و دەشزانم میوان پێگەیەكی گەورەی هەیە لای ئێوە و ڕێزی زۆری لێدەگرن.

كاک نەوشیروان بە پێكەنیوە وتی، پرسیار بكە، پێم وت، بۆچی بە دەستێكی ئاسنین گۆڕان بەدەستەوە ناگریت، لە هەمان كاتدا ئێوە لە سێبەردان و بە دەگمەن لە میدیاكاندا دەردەكەون؟ لەو دەمەدا جگەرەی دەكێشا و جگەرەیەكی داگیرساند و بە توندی دووكەڵەكەی هەڵمژی و وەڵامی دەستی ئاسنینی بۆ بزوتنەوەكە پشتگوێ‌ خست و منیش حەزم نەكرد بێزاری بكەم، بۆیە وتی: نامەوێت لە میدیاكاندا وەك هەندێك لە سیاسەتوانان زۆربڵێ‌ بم.

پێم وت، تۆ بەشێكیت لە دروستكردنی بڕیار لە كوردستانی عیراق، بەڵام خواستی گەلەكەت بەجێنەگەیاندووە.
نەوشیروان مستەفا وتی: “كە لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەرچووم، دەستبەرداری پۆستەكان بووم بۆ بەدیهێنانی ئایندەیەكی باشتر بۆ كوردستان و گەلەكەی”. لەو دەمەدا باسی لە گرنگی ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن و ئەو ئامانجانە كرد، كە دەكرێت بیانهێنێتەدی.

بەر لە تەواوبوونی چاوپێكەوتنەكە، كە زیاتر لە كاتژمێرێكی خایاند، پرسیارم لەبارەی شەڕی پشت ئاشانەوە لێكرد، نەوشیروان مستەفا لە دوای كێشانی جگەرەیەك وتی: “ڕاگەیاندنی شیوعی بەهێز بوو، ئێستاش هەر بەهێزە”.

لەكاتی ماڵئاوییدا، لە بەردەم دەرگای هۆڵەكە پێی وتم: دەرگامان كراوەیە بۆت كاك عەلی و پێشوازی لە بوێری و بایەخت دەكەین، هەر كاتێك دێیت بەخێر بێیت.

من وەك عەلی ناجی، كە توێژەرم لە كاروباری كوردی، هیواخوازم كوڕەكانی كاك نەوشیروان مستەفا و ئەوانەی هەڵسورێنەری بزوتنەوەی گۆڕانن، كتێبی “پەنجەكان یەكتری دەشكێنن” كە بە زمانی كوردی نووسراوە، بۆسەر زمانەكانی تر وەربگێڕن، لەوانەش زمانی عەرەبی، چونكە شایتحاڵێكی گرنگی گەلی كوردە لەو قۆناغە مێژووییەدا.

عەلی ناجی لەدایكبووی 1987، ڕۆژنامەنووسێكی عیراقییە و ئێستا لە پاریس نیشتەجێیە، توێژەرە لە  كاروباری كورددا و كتێبێكی لەبارەی پارتی كرێكارانی كوردستان (pkk ) بڵاوكردۆتەوە بە ناونیشانی “ئەو چەكانەی بۆ ئاشتین” كە بە دوو چاپ لە كتیبخانەكاندا دەستدەكەوێت.
كتێبێكی تریشی هەیە، كە لە قۆناغی هاتنەبەردایە لەبارەی كوردی ئێران بە ناوی “ئەو چیایانەی گوللـە ماندووی كردوون”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

خانمە كاندیدێكی كورد بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج بۆ (خەڵك) دەدوێت

خەڵك – بەشی هەواڵ

خانمێكی كورد، كە دانیشتووی وڵاتی نەرویجە، لە سەر داوای پارتێكی ئەو وڵاتە كاندیدە بۆ هەڵبژاردنی شارەوانی “شاری فریدركستاد”.

ڤیان حەمەلاو، خانمە كوردێكی شاری سلیمانییە، لە ساڵی 2002 چۆتە دەرەوەی وڵات و لە نەرویج نیشتەجێ‌ بووە، لە ئێستادا ئەم خانمە لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان و وەك نوێنەری شاری فریدركستاد دەست نیشان كراوە.

 

لە گفتوگۆیەكدا لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك)، ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاو تیشكی خستە سەر ژیانی و وتی: ناوم ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاوە بە ڤیان حەمەلاو ناسراوم، لە ساڵی 1976 لە دایك بووم، خاوەن بڕوانامەی دبلۆمم بەر لە هاتنم بۆ نەرویج سەرقاڵی كاری مامۆستایی بووم، لە ساڵی 2002 هەرێمی كوردستانم بەرەو وڵاتی نەرویج بەجێ هێشتووە، بە گەیشتنم بە دەرەوەی وڵات، بڕوانامەی شارەزایی و پەروەردەیی و كاركردنم لەگەڵ منداڵ و لاوان بەدەست هێناوە.

سەبارەت بە خۆگونجاندن لەگەڵ كەلتور و داب و زمانێكی دیكە، ڤیان دەڵێت”كا تێك هاتمە وڵاتی نەرویج هیچ شارەزاییەكم لە زمان و فەرهەنگی نەرویجی و نرخی مرۆڤایەتی نەبوو، بەڵام بەشێوەیەكی خێرا هەموو شتێك پێچەوانە بووە وە،هەماهەنگی لە نێوان كەلتوری كورد و نەرویجی وای لە من كرد، بە زوویی شارەزایی زمان پەیدا بكەم و لە بواری سیاسی كاربكەم، بۆ لە سیاسەتیشدا، چونكە من لە خانەوادەیەكی خەباتگێڕ لە دایك بووم هەڵبەت دەبێت ئەم هۆكارەش كاریگەری هەبووبێت كە وا لە وڵاتێكی ئەوروپایی تێكەڵ بە كاری سیاسی بوومەتەوە”.

ڤیان حەمەلاو، لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، ئێستا كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان وەك نوێنەری شاری فریدركستاد، ئەو دەڵێت لێرە كاری حزبی بەراورد بە هەرێمی كوردستان جیاوازە، هەموو هەوڵێك بۆ خزمەتكردنە، ئەوەش كە تێكەڵ بە كاری سیاسی و حزبی دەبێت پێویستی بە خۆ لێڕابینینە چونكە لێرە خزمەتكردن ڕۆڵ دەبینێت.

بە پێی وتەكانی ڤیان، لە نەرویج، كوردەكان هۆگرییان بۆ پارتی كرێكاران هەیە، بەڵام ڤیان پێچەوانەی خواستی بەشێك لە ڕەوەندی كوردی دەڵێت، پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، یەكێك لە پارتە هاوخەم و دڵسۆزەكانی قەزییەی كوردییە، بە وتەی ڤیان، لە سەردەمی پەلاماردانی داعش بۆ باشوور و ڕۆژئاوا و دواتریش لە میانی پەلاماردانی توركیا بۆ عەفرین و ناوچەكانی ڕۆژئاوا، كاتێك وەك كوردێك ئەم باسەم لا وروژاندوون، بە هەوڵی ئێمە و بەشێكی زۆر لە ئەندامانی پارت، نوێنەری پارتی چەپی سۆسیالیست، لە پارلەمان داكۆكی سەختی لە قەزییەی كوردی كردووە، تەنانەت لە زۆر بابەتی دیكەی پەیوەست بە دۆخی كورد لە پارچەكانی دیكەی كوردستان قسەمان هەبووە لەگەڵ بەرپرسان و كاربەرێكەرانی نەرویجی گەنگەشەی بارودۆخەكانمان كردووە، پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویجیش لەگەڵ ئەوەیە كە كورد خاوەن كیانی خۆی بێت.

ڤیان لە ئێستادا، كاری ڕۆژانەی لە باخچەی ساوایانە، ئەو دەڵێت: بە لەبەرچاوگرتنی شارەزایم لە بواری پەروەردەیی، تا كاری باشتر بكەم بۆ یارمەتیدانی منداڵ و گەنج بۆ ئەوەی لە كەشێكی ئارام و ئابوریەكی جێگر و تەندروستیەكی باشتردا گەورە ببن، خزمەت دەكەم، تێكەڵی و هەماهەنگیشم لەگەڵ هاوڵاتیانی نەرویجی و نەتەوەكانی دیكە زۆر باشە، هەوڵ و ماندوو بوون و خەمخۆریم بۆ كارەكەم ئەوەی لێ‌ دەخوێنمەوە كە جێی متمانەی هاوڵاتیانی نەرویجی و غەیرە نەرویجییەكانی شارەكەم بم تا لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكاندا سەركەوتوو بم و لە نێوان وڵاتی دایك و وڵاتی نیشتەجێمدا ببمە هۆیەك بۆ لێك نزیكبوونەوەی زیاتری كەلتور و خەم و كۆژانەكانمان و پردی پەیوەندی نێوان كورد و نەرویج بم، دیموكراتی بۆ هەمووان گرنگە، من هیواخوازم لە ڕێگای پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویج باشتر بتوانین بە ناوی مرۆڤایەتیەوا پەیوەندی لەگەڵ یەكتر بكەین.

سەبارەت بە دەسپێكردنی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن و ڕێوشوێنەكانی بانگەشە كردن، ئەو خانمە كوردە دەڵێت: بانگەشەی هەڵبژاردن بە پێی یاسا ڕێكخراوە و ناتوانیت لە بەند و مەرجە یاساییەكان لابدەیت، وەك خانمێكیش كە خۆم كاندید كردووە لەوە ناترسم نازناوێكی خراپ یان تۆمەتێك یان كارێكی نەشیاوم بەرامبەر بكرێت ئێرە زۆر پێچەوانەی هەرێمی كوردستانە بە داخەوە دەیڵێم دەبینین لای خۆمان چی ناوەناتۆرە و بانگەشەی خراپ شوێن كەسەكان دەخرێت، كە پشت بەخوا ئێمەش دەبێت ببینە دەوڵەت و بەو دۆخە بگەین كە لە نەرویج دەگوزەرێت، لێرە كاندیدەكان پێشوەختە دەبێت خول ببینن، تا كۆتایی هەڵمەتی بانگەشە كاندید دەبێت سێ‌ خول ببینێت، ناتوانیت بۆ هەموو جێگەیەك و هەموو شوێنێك بچیت و بێ‌ ئاگاداركردنەوە بانگەشە بكەیت، ماوەیەكە هەڵمەتەكان دەستیان پێكردووە و لە ڕێگەی دانانی مەوعید سەردانی شوێن و جێگەكان دەكەین و ئامانج و بەرنامەمان بۆ خەڵك ڕوون دەكەینەوە، ئەولەویەتیش بۆ ڕێز گرتنە لە بەرامبەر و ڕەچاوكردنی مافی ئەوی دییە، چونكە ئێستا 9 پارت لە نەرویج، بە پارتی ئاینی و نەتەوەیی و چەپ و ڕاست ڕەو لە كێبڕكێداین بۆ بردنەوە.

كاندیدە كوردەكەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج، پێی وایە، پارتی چەپی سۆسیالیست، یەكێك لەو پارتانەیە كە داوای ئەوەی لە بەرپرسانی وڵاتی نەرویج كردووە كە هەر كەسێك بە كورد و غەیرە كورد كاتێك پەنا بۆ نەرویج دەهێنێت دەبێت پەنا بدرێت و وەك مرۆڤێك مافی هەبێت.

بڕیارە 19-9-2019 هاوڵاتیانی نەرویجی بچنە سەر سندوقەكانی دەنگدان و نوێنەری خۆیان بۆ شارەوانییەكان دیاری بكەن.
نەرویج یەكێكە لە وڵاتە ئەوروپییە سكاندیناڤییەكان، سنووری ھەیە لەگەڵ ھەریەك لە سوید، فینلاند، ڕووسیا، سنووری دەریایی لەگەڵ ھەریەك لە وڵاتانی دانمارك و بریتانیادا ھەیە.

نەرویج بە باشترین وڵات دادەنرێ لە ڕووی بژێوی ژیان.

ئەمانەی خوارەوە گەورەترین شارەكانی نەرویجن بە پێی سەرژمێری ساڵی 2014
ئۆسلۆ (نزیكەی 634000 كەس)
بێرگێن (نزیكەی 272000 كەس)
ترۆندهەیم (182000 كەس)
ستاڤانگێر (نزیكەی 130000 كەس)
كریستیانساند (نزیكەی 86000 كەس)
فریدریكستاد (نزیكەی 78000كەس)
ترۆمسۆ (نزیكەی 72000 كەس)
ساندنێس (نزیكەی 72000 كەس)
دراممێن (نزیكەی 66000 كەس)
سارپسبۆرگ (نزیكەی 54000 كەس)

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات”
سادیقون هەڵوێستی خۆی بۆ (خەڵك) لەبارەی سزاكانی سەر ئێران ئاشكرا دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەعد شاكر عەزیز، پەڕلەمانتاری فراكسیۆنی (سادیقون) كە لەلایەن قەیس خەزعەلی، سەرۆكی بزوتنەوەی ئەهلی حەقەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، لە دیمانەیەكدا لەگەڵ (خەڵك) باس لە ژمارەیەك پرسی نێو گۆڕەپانی سیاسی ئێستای عیراق دەكات و هەڵوێستی فراكسیۆن و بزوتنەوەكەیان لەبارەی ڕەوشی سیاسی وڵات و تەنگژەكانی ئێستای ناوچەكە دەخاتەڕوو.

خەڵك: لەئێستادا باس لە بوونی بەعسییەكان دەكرێت لە ناوەندە دیپلۆماسییەكانی دەوڵەت و لەلایەن چەند پەڕلەمانتارێكی عیراقییەوە ئەو پەرسە دەوروژێنرێت، ئێوە لە فراكسیۆنی (سادیقون) چۆن دەڕواننە ئەو پرسە؟

سەعد شاكر عەزیز، وەزارەتی دەرەوە، كە گرنگترین جومگەی دەوڵەتی عیراقە، بەو پێیەی لەنێوەندە دەرەكییەكان و نێوەندە نێودەوڵەتییەكاندا نوێنەرایەتی حكومەت و گەلی عیراق دەكات، بۆیە دەبێت ئەوانەی لە باڵێوزخانەكاندا دادەنرێت، بە باشی وردینی ناوەكانیان بكرێت لەلایەن دەزگای لێپرسینەوە و دادپەروەری (ڕیشەكێشكردنی بەعس) و دەزگاكانی تری وەك دەزگای چاودێری دارایی و دەزگای دەستپاكی و یاسای لێپرسینەوە دادپەروەری نەیگرێتەوە یان كەسێك لە خێزانەكەی ئەو یاسایە نەیگرێتەوە و تۆماری نیشتمانی بێخەوش بێت.

(خەڵك): ئەوانەی تۆمەتی بەعسیبونیان ڕووبەڕوو دەكرێتەوە، یان ناوەكانیان لەلایەن ئەندامانی پەڕلەمانی عیراقەوە دیاریكراوە كە گوایە بەعسیبوون و لە سەردەمی ڕژێمی پێشوودا كارییان لە دەزگاكانی بەعسدا كردووە، بەڵگەی تەواوەتییان لەسەر كۆكراوەتەوە، یان تەنیا وەك گومان داوای لێكۆڵینەوە لە تۆمارەكانیان دەكرێت؟

سەعد شاكر: لیژنەكانی پەڕلەمان هەریەكەو پسپۆڕە لە بواری خۆیدا، لیژنەی پەیوەندییەكانی دەرەوەش شارەزاتر و ئاگادارترە لەو ڕووەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پەڕلەمانتاران دەتوانن چاودێربن بەسەر تەواوی جومگەكانی دەوڵەتدا، هەندێك لە پەڕلەمانتاران دەستەواژەیان بەدی كردووە، سەبارەت بە هەندێك لە كەسێتییەكان لە كونسوڵخانەكانی عیراقدا لە دەرەوە، كە گومانیان لێدەكرێت پەیوەندییان بە حزبی بەعسەوە هەبێت، بۆیە ئێمە لەمڕۆدا دەمانەوێت لە چوارچێوەی حزبی بێینە دەرەوە و هەر تەنیا نوێنەرایەتی حزبەكانمان نەكەین و نوێنەرایەتی عیراق بكەین لەو ڕووەوە، بە تایبەت كە پەیوەندییەكانی دەرەوەی وڵات سێكتەرێكی گرنگی دەوڵەتە، بە تایبەت لەم ڕەوشەی ئێستادا، كە عیراق دەیەوێت بەڕووی هەموواندا كراوەبێت و لەدەرەوەی چوارچێوەی میحوەرەكاندا بێت، بۆیە دەبێت هەركەسێك بۆ باڵێوز دیاریی دەكرێت، وردبینییەكانی هەمەلایەنە و تەواوەتی بە تۆمارەكەیدا بكرێت.

خەڵك: هەڵوێستی فراكسیۆنی (سادیقون) بەرانبەر بە بوونی هێزە بیانییەكان بە گشتی و هێزەكانی ئەمریكا بە تایبەت چییە و چۆن دەڕواننە بوونی ئەو هێزانە لەسەر خاكی عیراق؟

سەعد شاكر: فراكسیۆنی سادیقون، بە هەموو شێوەیەك بوونی هێزەكانی ئەمریكا لەسەر خاكی عیراق ڕەتدەكاتەوە، باشترین بەڵگەش بۆ دروستی ئەم هەڵوێستە، دەستدرێژییەكانی ئەم دواییەیە، كە كرایە سەر هێزەكانی عیراق و تێیدا ژمارەیەك لە هێزەكانی سوپا و پۆلیسی فیدراڵی شەهید بوون، لەلایەكی تریشەوە دەتوانیین بەڵێین ئەم هێزەی ئێستا لە عیراقدا هەیە، هێزی شەڕكەرە نەك هێزی مەشقپێكردن، بەڵگەش بۆ ئەمە بەئامانجگرتنی هێزەكانی عیراقە لەلایەن ئەو هێزانەوە، كە لە دەرەوەی چوارچێوەی دەسەڵاتیاندایە.

پێشتر فراكسیۆنی سادیقون، چەند بڕگەیەكی خستەبەردەم سەرۆك وەزیران و فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عیراق، تا زانیاری تەواوەتی لەبارەی ئەو هێزانەوە ئاشكرابكات، بە تایبەت لەڕووی ژمارەی ئەو هێزانەی لەنێو سنوری عیراقدان، شوێنی بونیان لەنێو خاكی عیراق، پاشان هۆكاری بونیان لە وڵاتدا، گەر بۆ مەشقپێكردنە، پێویست ناكات ژمارەیان لە سەروو هەزارانە ساربازەوە بێت، واتا پێویستە ژمارەیەكی شیاو بێت، بەڵام شیاو نییە و قبوڵ ناكرێت ژمارەیان هەزاران سەرباز بێت.

خەڵك: ئەمریكا لە ساڵی 2003دا ڕژێمی بەعسی ڕوخاند و هۆكاری كەوتنی ئەو ڕژێمەش لە دوای دەیان ساڵ لە حوكمڕانی، هۆكارە سەرەكییەكەی ئەمریكا بوو، ئێوە پێتان وانییە لەئێستادا ئەمریكا خۆی بە شیاوی مانەوە بزانێت لە عیراقدا لەكاتێكدا سیستمی نوێی حوكمڕانی لەسەر دەستی ئەمریكاییەكان لە عیراقدا دروست بوو؟

سەعد شاكر: ئەمە بۆچوونێكی تایبەتە و ناكرێت گشتیگر بكرێت، ڕاستییەكەی هۆكاری ڕوخانی ڕژێمەكەی سەدام حسێن گەلی عیراق و قوربانیدانی گەلی عیراق و خوێنی شەهیدان بوو، كە بونە مایەی ڕوخاندنی دیكتاتۆری، بگرە ئەمریكاییەكان پیلانیان لە دژی عیراق گێڕا و بوونە مایەی كاولكردنی عیراق و بوونە مایەی كاولكركردنی دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەكانی وڵات، لەمڕۆشدا، كە سوپا بەهێز نییە و وەزارەتی بەرگری لاوازە ئەوەیە، كە ڕێگە نادەن چەكی قورسی هەبێت و تەنیا خاوەنی چەكی مامناوەند بێت، ئەمریكاییەكانن.

هەروەها ئەمریكاییەكان، هۆكاری سەرەكی هاتنەناوەوەی داعش بوون بۆ نێو وڵات، لەمڕۆشدا ئەمریكا پەیام ڕەوانە دەكات لەبارەی سەرهەڵدانەوەی ڕێكخراوە توندڕەوەكە و دەیانوێت جارێكی تر تەنگژە و ئاڵۆزی لە وڵاتدا دروستبكەنەوە، ئەمەش بەو هۆیەی، كە حكومەتی عیراقی دەیەوێت ئازاد بێت لە مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو وڵاتانەی دەیەوێت ڕێككەوتن و گرێبەستن و بازرگانیان لەگەڵ بكات و پەیوەندی لەگەبَیاندا باش بێت.
ئێمە بەڵگەی تەواوەتیمان هەیە، كە ئەمریكا داڵدەی پاشماوەی چەكدارانی داعش دەدات، بەو پێیەی لەم ماوەیەدا هێلیكۆپتەرەكانی لەو ناوچانەدا نیشتوونەتەوە، كە شوێنی چەكدەكانی ڕێكخراوەكەیە، ئەم بەڵگانەش لای حەشدی شەعبی پارێزراون، لەمڕۆدا واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات، ئەمەش لەكاتێكدایە، كە عیراق دەیەوێت لەڕووی ئابورییەوە بگەڕێتەوە و بوژاندنەوە بەخۆوە ببینێت.

خەڵك: ئێوە چۆن دەڕواننە تەنگژەكانی ئێستای نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكان و كۆماری ئیسلامی ئێران و پێتان باشە هەڵوێستی دەوڵەتی عیراقی لەم ڕووەوە چۆن بێت؟

سەعد شاكر: ئێمە دەمانەوێت عیراق بەڕووی هەموو وڵاتاندا كراوەبێت و مامەڵە لەگەڵ هەموواندا بكات، و ڕێگە نەداتن خاكی وڵاتەكەی لە دژی وڵاتێكی تر بەكاربهێنرێت، دەمانەوێت مامەڵەكانی عیراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی وڵاتدا بگونجێت و لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش دابمەزرێت.

دەبێت ئەوەمان لەیاد نەچێت، یەكەم وڵات، كە لە دژی داعش لە عیراقدا جموجۆڵی كرد، كۆماری ئیسلامی ئێران بوو، یەكەم وڵات، كە سنورەكانی خۆی بەڕووی عیراقییەكاندا كردەوە و چەك و تەقەمەنی و ڕاوێژكاری ئەمنی ڕەوانە كرد ئێران بوو، بۆیە ئێمە بە هەموو شێوەیەك ئەو سزایانە ڕەتدەكەینەوە، كە لەلایەن ئەمریكاوە بەسەر گەلی ئێراندا دەسەپێنرێت.

ئەمریكا لەئێستادا پیلانی هەیە، لە سنورەكانی نێوان عیراق و سوریا، ناوچەیەكی ئارام بۆ ڕێكخراوی داعش دروست بكات، حەشدی شەعبیش لەو بارەیەوە بەڵگە و وردەكاری تەواوەتی لەبەردەستدایە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان