ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

زەردەشت بابان راوێژكاری كۆمارییەكان: كورد هاوپەیمانی ئەمریكا نەبووە، هاوبەشی بەرژەوەندییەكی كاتی بووە

زەردەشت بابان، ڕاوێژكاری كۆماریيەكانی ئەمریكا

خەڵك – هەرێم بەهادین

زەردەشت بابان، ڕاوێژكاری كۆماریەكانی ئەمریكا، لە دیمانەیەكدا بۆ تۆڕی میدیایی خەڵك دەڵێت، سەرۆك ترەمپ، بە بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی وڵاتەكەی لە سوریا دەیەوێت ئەو هەڵانە ڕاست بكاتەوە كە پێشتر كراون و زیانیان بە بەرژەوەندی ئەمریكا گەیاندووە.
دەشڵێت، كورد هاوپەیمانی ئەمریكا نەبووە و ئەمریكاش هاوپەیمانی نەبووە بەڵكو كورد هاوبەشی شەرێكی دیاریكراو بووە.
ئەو ڕاوێژكارەی پارتی كۆماریەكان، ئاماژە بەوەش دەدات، ناوهێنانی كورد بە شەڕكەری ئازا، لە لایەن سەرۆك ترەمپ، ناكاتە ئەوەی كورد بیكاتە هەڵا و خۆی پێوە بابدات، ئەم وشە و دەستەواژانە لە فەرهەنگی سیاسیدا هیچ واتایەك نادەن.

خەڵك: ئەمریكا ئەركەكانی لە سوریادا كۆتایی هاتووە وا هێزەكانی دەكشێنێتەوە؟
زەردەشت بابان: حكومڕان، یاخود سیادەی هەر وڵاتێك بەرپرسیارە لە بڕیارەكانی، كە دەیاندات، هەڵبەت كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریا لە ئێستادا بۆتە مشتومڕێكی زۆر، دیارە بەم بڕیارە سەرۆك ترەمپ دەیەوێت بڵێت، ئەركی ئێمە لێرەدا كۆتایی دێت، چی دیكە كوڕ و كچی خۆمان بۆ كەس بە كوشت نادەین، فەرموون ئەوانەی كە ڕەخنەیان لەم بڕیارە هەیە، با ئەوان بڕۆن بەرگری لە سوریا بكەن و بەشداری جەنگ بكەن.
سەرۆك ترەمپ، نمونەی پەرلەمانی بەریتانیا دەهێنێتەوە لە قسەكانیدا، بەوەی پەرلەمانی ئەو وڵاتە لە سەردەمی “دەیڤد كامیرۆن” بڕیاریدا، بەهیچ جۆرێك هێز نەنێرنە سوریا، هەمان پەرلەمان بڕیاریدا بەشدار نەبێت لە بۆردومانی ناوچە بەدەستەوە ماوەكانی ڕژێمی سوریا، كە ئەو كات چەكی كیمیایی بەكارهێنا دژ بە هاووڵاتیانی مەدەنی، ئەمە بڕیاری وڵاتێكی گەورەی وەك بەریتانیایە كە بڕیار دەدات هێز ڕەوانە نەكات و بەشداری هیچ كردەیەكی سەربازیش لە سوریا نەكات، وڵاتێكی گەورەی وەك بەریتانیا ئەم كارە دەكات هەڵبەت بەرژەوەندیەكەی وای خواستووە، ئێستاش بەرژەوەندی ئەمریكا وا دەخوازێت لە سوریا بێتە دەر.

خەڵك: دوای بڕیارەكەی سەرۆك ترەمپ، باس لەوە دەكرێت فەرەنسا، ئامادەیی دەربڕیوە تا كۆتایی لە سوریا بمێنێتەوە و بەرگری لە كورد بكات ئایا دەتوانێت ئەو كارە بكات؟
زەردەشت بابان: فەرەنسا وڵاتێكی داڕزاوە، لە ڕووی ئابوریی و سەربازیشەوە، ئەو وڵاتە كێشەی گەورەی هەیە، بۆنمونە لە (مالی و ساحل ئەلعاج) نەیتوانیوە شەڕێكی هاكەزایی بكات لەگەڵ گروپە توندڕەوەكاندا و بگرە داوای هاوكاری لە ئەمەریكا كردووە.
بەداخەوە كە میدیا بایەخ بە هەندێك لێدوان دەدات، لەكاتێكدا هەڵسەنگاندنی بۆ پێگەی سەرۆك و ئەو دەوڵەتانە نەكردووە كە دژی بڕیارەكەی “سەرۆك ترەمپ” ن لە سوریا، رۆڵی فەرەنسا بەرچاو دەگرن بەوەی دوای ئەمریكا ئەو هێز دەنێرێتە سوریا، فەرەنسا كەی ئەو توانایەی هەیە، فەرەنسا نەیتوانی مافی سێ‌ ئافرەتی شۆڕشگێری كورد لە وڵاتەكەیدا لە بكوژانی وەربگرێتەوە ئێستا چۆن دەتوانێت ببێتە پێشەنگ و كورد دڵی پێ خۆش بكات.
فەرەنسا كە ئەوەندە بایەخ بە كورد دەدات و هێز بۆ بەرگری لە كوردەكان ڕەوانەی سوریا دەكات، با بچێ‌ مافی ئەو سێ‌ خانمە شۆڕشگێڕە بستێنێتەوە جارێكە، فەرەنسایەك نەتوانێ‌ دادگایی تۆمەتبارانی ئەو ڕووداوە بكات و پەنجەی تاوانیش بۆ توركیا ڕابكێشێت چی لێ‌ سەوز ئەبێت بۆ كورد؟.
خەڵك: ئەم جوڵەیەی ئەمریكا لە ناوچەكەدا بە پاشەكشە لە سوریا، نابێتە شكست بۆ سیاسەتی كۆماریەكان و ئەمریكا بەگشتی؟
زەردەشت بابان: گەورەترین شكست لە سیاسەتی ئەمریكادا كە بۆ ئەمریكاییەكانی هێنا بێت لە سەردەمی هەردوو بۆشی باوك وكوڕدا بووە بە تایبەت بۆشی كوڕ، سەردەمی ئەو دوو سەرۆكە یەكێكە لە سەردەمە زۆر خراپ و پڕ نەهامەتییەكان بۆ كۆمارییەكان، كە دواتر دەبنە هۆكار بۆ هێنانە كایەی “ئۆبامای شكستخواردوو” وەك سەرۆك ترەمپ دەڵێت.
سەرۆك ترەمپ هەمیشە لە قسەكانیدا دەڵێت، بۆشی كوڕ كەسێكی بێ‌ ئەقڵ بووە و هۆكار بووە بۆ وێرانكردنی عیراق و سەرهەڵدانی گروپە توندڕەوەكان و ئەو شكست و نەهامەتیانەی بەسەر گەلانی ناوچەكە هاتوون، سیاسەتەكانیشی هۆكار بوون بۆ دابەزینی كێرڤی سیاسی كۆمارییەكان لە ئەمریكادا.
بڕیاری پەلاماردانی عیراق و ڕووخاندنی رژێمەكەی یەكێك لە بڕیارە هەرە هەڵەكانی بۆشی كوڕ بووە و شەڕێكی بێ‌ سوودی كردووە وەك سەرۆك ترەمپ هەمیشە ئاماژەی پێ‌ دەكات، ئەو جەنگە بوو بە گەورەترین هەڵە لە ستراتیجیەتی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا و كۆماریەكان بە تایبەت.
بۆش، وشەی كۆماری ناشرینكرد، بەجۆرێك لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا، زۆر جێگە كە دەچووین بۆ بانگەشە ڕوومان نەدەهات بە خەڵكی بڵێین دەنگ بە كۆمارییەكان بدەن، لە كاتێكدا چەندان كۆماری زۆر سانا دوای بۆش دەنگیان دایە كەسێكی وەك ئۆباما و لە میانی بانگەشەی هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی ئەمریكاشدا جیب بۆشی برای جۆرج بۆش دانی بەوەدا نا كە بڕیاری شەڕی دژی عیراق بڕیارێكی هەڵە بووە.

خەڵك: كە دۆخی كۆماریەكان بەو جۆرە بوو، چۆنە هاوڵاتیانی ئەمریكا دەنگیان بە كۆماریەكی دیكە دایەوە؟

زەردەشت بابان: خەڵكی ئەمریكا بۆیە دەنگیان بە سەرۆك ترەمپدا، تا هەڵەی سەرۆكەكانی پێش خۆی ڕاست بكاتەوە و ناوێكی دیار بێت لە مێژووی ئەمریكادا و بە تایبەت هەڵەی كۆمارییەكان ڕاست بكاتەوە، چونكە ئێمە دەزانین بەرەنجامی شەڕی عیراق، سەرهەڵدانی هەموو ئەو گروپە توندڕەوانە بوون كە ئێستا ئاوقای ناوچەكە بوون.

خەڵك: ئەمریكا بۆ ناوچەكان بە نیوە ناچڵ بەجێ‌ دەهێڵێت، ئەمە تاكتیكە یان ئیدی سیاسەتی وڵاتەكە وا دەخوازێت؟

زەردەشت بابان: ئێمە وەختی خۆی یارمەتی ئەفغانستانماندا، تا دژ بە ڕوسیا بجەنگێ‌، ببینن ئێستاش ئەمریكا بە كێشەكانی ئەفغانستان و ئەو نەهامەتیانەی بەسەر هێزی ئەمریكایدا لەو وڵاتە دێت كاریگەرییان هەیە و پێوەی دەناڵێنین، كە بەرەنجامی بڕیارێكی هەڵەی ئیدارەی ریگن بوو.
ڕوسیا ئێستا لە سوریا بۆ هەمان هەڵەمان خۆی مەڵاس داوە، بۆیە لە كۆبوونەوەی كۆماریەكاندا پێشنیارمانكرد، كە سوریا دیاری ئێمە بێت بۆ ڕوسیا، وەك چۆن ئەفغانستان بووە نەهامەتی بۆ ئەمریكا، بە دڵنیایش سوریا دەبێتە ئەفغانستانێكی دیكە لە ناوچەكە بۆ ڕوسیا.

خەڵك: ئەمریكا وا بە سانایی سوریا بۆ ڕوسیا و ئێران و توركیا جێدەهێڵێت؟
زەردەشت بابان: ڕوسیا نە لەڕووی ئابووری نە لە ڕووی سەربازی توانای مانەوەی وەك ئەمریكای لە ئەفغانستان نییە و نایبێ‌ تا ئەویش بتوانێت لە سوریا بمێنێتەوە و بتوانێت كاروباری سوریا بەڕێوەببات.
ئابوری ڕوسیا بەرامبەرە بە ئابوری ویلایەتێكی وەك تەكساس لە ئەمریكا، بۆیە مانەوە لە سوریا تێچوویەكی زۆری دەوێت بۆ ڕوسەكان.
گەر باسی ئێرانیش بكەین، تا دێت ئابووریەكەی لاواز دەكرێت و كاریگەریەكانی ئابڵوقەی ئابوری ئەمریكا لەسەری چڕ دەبێتەوە، تۆ گەر بتەوێت دەستوەردان لە كاری وڵاتاندا بكەیت، بودجە و ئابووریەكی بەهێزی ئەوێت ئێرانیش گەر بیەویت ئەو كارە بكات لە سوریادا بەرگە ناگرێت و ئابوریەكەی رێگەی ئەوەی نادات.
ئێران بە هیچ جۆرێك بەو دۆخە ئابووریە خراپەیەوە كە تا دێت خراپتریش دەبێت، ناتوانێت لە سوریادا بمێنێتەوە، بە پێی زانیاریەكانی ئێمە تێچووی هاوكاریەكانی ئێران بۆ حزبێكی وەك حزبوڵای لوبنانی ساڵانە 700 ملیۆن دۆلارە، گەر ئابووریەكی بەهێزت نەبێ‌ ئەم بڕە پارەیە تەرخان نابێت، بینیشمان لە ماوەی ڕابردوودا هاوڵاتیانی ئێرانی داوای خەرجكردنی ئەو پارانەیان دەكرد كە بۆ فەلەستین و حزبوڵای لوبنانی تەرخان دەكرا لە ناوخۆدا خەرج بكرێت و چەندین هوتافی نارەزایمان گوێ لێ بوو.
پەیوەست بە توركیاش، ئەو وڵاتە بۆیە چۆتە سوریا دەیەوێت لە ڕێی ئەم چوونەیەوە كێشە ناوخۆییەكانی لەبیری هاوڵاتیانی بەرێتەوە و زۆرێك لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەمە كێشەیانە لەبری چارەسەركردنی دۆخی ناوخۆییان پەنادەبەنە بەر ڕێگەی دیكە بۆ بەهەڵپەسێردراوی هێشتنەوە و بیر بردنەوەی كێشەو گرفتە ناوخۆییەكانیان.
توركیاش بەهەمان شێوەی ئێران ئابووریەكی خراپی هەیە، ئابووریەكەی لاوازە، چوونیشی بۆ سوریا لە پێناو پاراستنی ئاسایش و سەروماڵی هاوڵاتیاندا نییە، بەڵكو ئەردۆغان دەیەوێت تاكی وڵاتەكەی كەمەند كێش بكات بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتووی وڵاتەكەی و هەستی نەتەوەییان بەلای خۆیدا ڕابكێشێت، بەو كارەی هەم دۆخی خراپی ئابووری و هەم كێشەو تەگەرەكانی ناوخۆی بیری هاوڵاتیانی دەباتەوە و ئەویش هاوشێوەی ڕوسیا و ئێران توانای مانەوەیان نییە لە سوریادا، بەرگەی شەڕ و پێكدادانی دور و درێژ ناگرن، بۆیە ئەمەی لەسوریا ڕوو دەدات چۆڵكردنی گۆڕەپانەكە نییە لە لایەن ئەمریكاوە بۆ وڵاتانی دیكە.

خەڵك: گەر هەرسێ‌ وڵات لەسەر سوریا بەرژەوەندیان یەك بخەن و ڕێكبكەون چی؟
زەردەشت بابان: بەرژەوەندی توركیا و ڕوسیا و ئێران هەمان بەرژەوەندی نییە، واتا بەرژەوەندیەكانیان چوون یەك نین، لە كۆبوونەوەی لوتكەی هەرسێ‌ وڵاتدا لە سەر سوریا دنیایەك جیاوازی بیرو بۆچوون هەبوو، لەسەر ئیدلب جیاوازی زۆر بەدیكرا سەبارەت بە بۆردومانكردن یان چوونە نێو ئەو شارە، لەسەر ئەم شارە هەرسێ‌ وڵات بۆچوونیان جیاواز بوو، تەنانەت كار گەیشتە ئەوەی تا ئاستی تێك چوونی پەیوەندی ڕوسیاو توركیا بڕوات.
دووبارەی دەكەینەوە، ئەمەی ئەمریكا بە كشانەوەی هێزەكانی لە سوریا دەیكات چۆڵبوونی گۆڕەپانەكە نییە، چونكە ئەو وڵاتانەش كە لە ئێستادا چاویان لە سەر سوریایە خۆیان لە كێشەدان و ناتوانن بمێننەوە، ڕوسیا لەو وڵاتانەبوو كە پێشتر لە زاری سەرۆكەكەیەوە ئاماژەی بەوەدا كە دەبێت پاش نەمانی داعش لە سوریا هەموو هێزەكان بە ڕوسیاشەوە لە سوریا پاشەكشە بكەن.

خەڵك: بردنە دەرەوەی هێز لە سوریایەكدا كە هێشتا شەڕ تێیدا بەردەوامە و گروپە توندڕەوەكان ماون چ بەرژەوەندیەكی بۆ ئەمریكا هەیە؟
زەردەشت بابان: سەرۆك ترامپ لە میانی بانگەشەی سەرۆكایەتیدا دەیوت ئەمریكا لە پێش هەموو شتێكە، ئێستا دەیەوێت بە واقعی ئەم دروشمە بەرجەستە بكات، گەر ببینن ئەوەی ئێمە لە وڵاتانی دەوروبەر سەرفمان كردووە دەستكەوت لێی تەنیا سوتاندنی ئاڵاكانمان و كوشتن و ڕفاندنی ڕۆژنامەنوس و سەرباز هاوڵاتیەكانمان بوون، كاتێكیش بە هاوكێشەكانماندا چووینەتەوە دەبینن تەرخانی بودجە و ناردنی هێز بۆ وڵاتان ئەو دەسكەوتە گەورەیەی نەبوو كە شایستە بە ئەوە بێت ئەمریكا دەیەوێت، كەواتە، وەك سەرۆك ترەمپ دەیڵێت “چیدی ئامادە نین كوڕ و كچی خۆمان بۆ كەس بە كوشت بدەین”.

خەڵك: بەڵام پێشتر ڕەوانە كردنی هێز و تەرخانكردنی بودجە بۆ ڕووخاندنی ڕژێمەكان ئەولەویەتی كارەكانی ئەمریكا بووە؟
زەردەشت بابان: ئێستا گەیشتوینەتە ئەو باوەڕەی، گۆڕینی رژێمەكان بەم جۆرە كارێكی هەڵەیە، بۆیە وڵاتانی عەرەبی ناوچەكە دەتوانن خۆیان بەرپرسیار بن، دەكرێت هێزێكی گەورەی عەرەبی دروست بكەن و پارێزگاری لە خۆیان بكەن و بەرامبەر كێشەكان بوەستنەوە.
چیدی عیراق و سوریا كێشەی ئەمریكا نابن خۆیان دەتوانن كێشەو گرفتەكانیان چارەسەر بكەن و وەك سەرۆك ترەمپیش ئاماژەی پێداوە، بۆ كێشەی ئەو وڵاتانە ببنە كێشەی سەرەكی ئەمریكا.
بەڵێ‌، پێشتر بودجەی تەرخانكراو هەبووە بۆ چارەسەری كێشەی وڵاتان و هێزمان ڕەوانە كردووە و قوربانیمان داوە، ئێستا با ئەم كارانە نەكەین بزانین ئەنجامەكەی بەكوێ‌ دەگات؟.

“سەرۆك ترەمپ وتویەتی كورد شەڕكەری ئازان، بەڵێ‌ وەسفی كردوون، ئەم دەستەواژانە تایبەتمەندی فەرهەنگی قسەكردنی ئەون، دەنا سەرۆك ترەمپ نازانێ‌ كورد كێن و لە چ جێگەیەكیشن”

خەڵك: ئێوە پێشتر، دانتان بە ئازایەتی كوردەكاندا دەنا، بەڵام ئێستا لە نیوەی رێگاكە تەنیایان دەكەن.
زەردەشت بابان: بەڵێ‌ سەرۆك ترەمپ وتویەتی كورد شەڕكەری ئازان، بەڵێ‌ وەسفی كردوون، ئەم دەستەواژانە تایبەتمەندی فەرهەنگی قسەكردنی ئەون، دەنا سەرۆك ترەمپ نازانێ‌ كورد كێن و لە چ جێگەیەكیشن.
بۆیە ناوهێنانی كورد بە شەڕكەری ئازا، ناكاتە ئەوەی كورد بیكاتە هەڵا و خۆی پێوە بابدات، ئەم وشە و دەستەواژانە لە فەرهەنگی سیاسیدا هیچ واتایەك نادەن، بابڵێت ئازان، ئەمە هیچ دەسكەوتێكی سیاسی و سەربازی لێ‌ سەوز نابێت، ئەمە یەكێكە لە هەڵە گەورەكان، كە تۆ بێ‌ هیچ دەسكەوتێك خۆت بە دەستەواژەیەكەوە با بدەیت، كە سوودی نییە بۆت، من لە چەندەها لێدوان و چاوپێكەوتندا وتوومە، كورد هاوبەشی شەڕی ئەمريكا بووە، هاوپەیمان نەبووە، هاوبەشی لە فەرهەنگی سیاسی ئەمریكادا زۆر جیاوازە، لە هاوپەیمانیكردن، كورد هاوبەشی ئەمریكا بووە بۆ شەڕێكی دیاریكراو بۆ كاتێكی دیاریكراو، بەواتای ئەوەی نەگەیشتۆتە ڕادەی هاوپەیمانی.

“كورد هاوبەشی شەڕی ئەمريكا بووە، هاوپەیمان نەبووە،  كورد هاوبەشی ئەمریكا بووە بۆ شەڕێكی دیاریكراو بۆ كاتێكی دیاریكراو”

خەڵك:بەڵام كورد هاوشانی ئێوە لە جەنگێكی دژواردا بووە و بەو نەفەسە جەنگاوە كە هاوپەیمانتان بووە؟
زەردەشت بابان: بەڵێ كورد شەڕكەر بوون، ئازا بوون، گەر هێزە كوردیەكان نەبوونایە، داعش لە سوریا نەدەشكا، بەڵام بەداخەوە ئەو دەنگانەی كە دەڵێن دەبوو كورد هاوپەیمان بێت زۆر كەمتر بوون لەو دەنگانەی وەك هاوبەشێك ناویان بردوون.
ئەگەر لە كاتی چوونە ناوخاكی عەفرین لە لایەن توركیاوە دۆخەكە تەماشا بكەیت، هەر ئەو كات ئەمریكا ئەوەی بە ئاشكرا بە هێزە كوردیەكان وت، ئێمە هاوپەیمان نەبووین بەڵكو هاوبەش بووین بۆ شەڕێك، پەیمانیشمان بە كەس نەداوە ئەمە وەك ئاستی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا، بەڵام لە ناو وەزارەتی بەرگریدا هەندێك بۆچوون هەبوون لەسەر ئەوەی دەبوو كورد هاوپەیمان بوایە.

“لە كاتی چوونە ناوخاكی عەفرین لە لایەن توركیاوە  ئەمریكا ئەوەی بە هێزە كوردیيەكان وت، ئێمە هاوپەیمان نەبووین بەڵكو هاوبەش بووین بۆ شەڕێك”
خەڵك: بەشێك لە ساسییەكانی كورد دەڵێن بەم كشانەوەیەی سوریا، ئەمریكا خەنجەری لە پشتی كورد دا؟
زەردەشت بابان: كشانەوەمان لە سوریا دەنگۆی جیاوازی بەدوای خۆیدا هێناوە پەیوەست بە كورد لە ناوچەكەدا، هەندێك پێیان وایە ئەم كارە زیان بە كورد دەگەیەنێت و داهاتوویان دەخاتە مەترسی، هەندێك دەڵێن ئەم كارە بۆ سومعەی ئەمریكا بەرامبەر بە كورد جوان نەبوو كە بەو جۆرە بكات، چونكە ڕا و بۆچوون هەیە لە سەر ئەوەی، كە ئەوەی كورد بۆ ئەمریكا لە ناوچەكە كردویەتی كەسی تر نەیكردووە.

“تەنیا بە تەوقە كردنێك تۆ ناتوانی ببیت بە هاوپەیمان، ئەوانەی پێشڕەوی سیاسەتی كوردی دەكەن لەم ڕووەوە خەتابارن، چونكە دەبوو ئەوە بزانن كە ئەوان هاوبەش بوون نەك هاوپەیمان”
خەڵك: خیانەت لە كورد كرا، یان سیاسەتوانانی كورد نەیانزانی چۆن مامەڵەی سیاسەتەكانی ئەمریكا بكەن؟
زەردەشت بابان: تەنیا بە تەوقە كردنێك تۆ ناتوانی ببیت بە هاوپەیمان، ئەوانەی پێشڕەوی سیاسەتی كوردی دەكەن لەم ڕووە وە خەتابارن، چونكە دەبوو ئەوە بزان كە ئەوان هاوبەش بوون نەك هاوپەیمان، دەبوو گرێبەستی واژوو كراو هەبوایە لەنێوان كورد و لایەنی ئەمریكایدا تا چوارچێوەیەكی فەرمی ببەخشێت بۆ ئەوەی پاش كۆتایی هاتنی جەنگ، بزانیت لە كوێی هاوكێشەكاندایت.

“كورد، سەركەوتنی سەربازی بە دەستهێناوە، بەڵام ناكرێ‌ شەڕی مان و نەمان بكەیت و لە كۆبوونەوەكانی جنێفدا بەشداریت پێ‌ نەكەن و باست ناكەن، چۆن پێش هێزی سەربازی وڵاتێكی دیكە دەكەویت؟ من پێم سەیرە سەركردە و سیاسیيەكانی كورد لە ڕۆژئاوا بەو جۆرە بێ‌ دەنگ بوون”
من پێشتریش وتوومە كورد، سەركەوتنی سەربازی بە دەستهێناوە، بەڵام دوای ئەوە تۆ پێویستت بە دەسكەوتی سیاسی هەیە، دەسكەوتی سیاسیش ئەوەیە بزانیت پێگەی تۆ لە چ ئاستێكدایە، ناكرێ‌ تۆ ئەو هەموو قوربانیەت دابێت و شەڕی مان و نەمان بكەیت، بەڵام لە كۆبوونەوەكانی جنێفدا وەك كورد بەشداریت پێ‌ نەكەن، دوای ئەوەش كە بەشداریت پێ‌ ناكەن لە ناو بڕیارەكانی ئەو كۆبوونەوەیەدا بەهیچ شێوەیەك باست ناكەن، كە تۆ باس ناكرێیت و مافەكانت پەراوێز دەخرێن چۆن پێش هێزی سەربازی وڵاتێكی دیكە دەكەویت؟ من پێم سەیرە سەركردە و سیاسیەكانی كورد لە ڕۆژ ئاوا بەو جۆرە بێ‌ دەنگ بوون و نەهاتن بڵێن ئێمە تا دیاری ماف و هەقمان نەكرێت شەڕ ناكەین.

“كورد بەشێك نەبێت لە سوریا و وەك نەتەوە و كیانێك دانی پێدا نەنرێت و بەشێك نەبی لە چارەسەری دۆخی سوریادا بۆ شەڕ دەكەیت”
كە كورد بەشێك نەبێت لە سوریا و وەك نەتەوە و كیانێك دانی پێدا نەنرێت و بەشێك نەبی لە چارەسەری دۆخی سوریادا بۆ شەڕ ئەكەیت، ئەگەر من بەرپرس بوومایە لەسیاسەتی كورد لە ئاستی دەرەوەدا ئەوەم دەوت، كە مافم پێ‌ نەدرێت با ئازا و شەڕكەری باشیش بم شەڕت بۆ ناكەم و پێش هێزی سەربازی هیچ وڵاتێك ناكەوم.

“لە بڕیارەكانی كۆبوونەوەی جنێفدا وەك كەمینەش باس لە كورد ناكرێت، باشە كە بەو جۆرە مامەڵە بكرێم بۆ شەڕ دەكەم، پێم سەیرە باڵی سیاسی “یەپەگە” بەم جۆرە سیاسەتیان كردووە”
هەتا لە بڕیارەكانی ئەو كۆبوونەوانەی جنێفدا وەك كەمینەش باس لە كورد ناكرێت، باشە كە بەو جۆرە مامەڵە بكرێم بۆ شەڕ دەكەم، پێم سەیرە باڵی سیاسی “یەپەگە” بەم جۆرە سیاسەتیان كردووە.
تۆ نە باس بكرێیت لە نوسینەوەی دەستوری سوریا، نە لە داهاتوی سوریا باس بكرێیت، نە لە دروستكردنی حكومەتی داهاتووی سوریا باس بكرێیت چۆن كوڕ و كچی خۆت ئەكەیت بە قوربانی؟ بۆیە كورد گرفتی نەناسینی بەرامبەری هەیە و هەر كەسێكیش ناوێكی بیانی هەبوو، سەرسوڕمانی بۆ دەر دەبڕێت پێی سەراسیمە دەبێت.

“تۆ نە  لە نوسینەوەی دەستوری سوریا، نە لە داهاتوی سوریا ، نە لە دروستكردنی حكومەتی داهاتووی سوریا باس بكرێیت چۆن كوڕ و كچی خۆت دەكەیت بە قوربانی؟”

“كورد گرفتی نەناسینی بەرامبەری هەیە و هەر كەسێكیش ناوێكی بیانی هەبوو، سەرسوڕمانی بۆ دەر دەبڕێت”

خەڵك: ئێستا كورد هاوپەیمان نەبووە بەڵكو بۆ شەڕێكی كاتی هاوبەش بووە؟
زەردەشت بابان: كورد هاوپەیمانی ئەمریكا نەبووە، ئەمریكاش هاوپەیمانی كورد نەبووە، دووبارەی دەكەمەوە هاوبەشی بەرژەوەندیەكی كاتی بووە لە ناوچەیەكدا، چونكە هیچ گرێبەستێك یان نوسراوێك نییە كە ئەوە بسەلمێنێت كورد هاوپەیمانی ئەمریكا بووە، ئەڵمانیا هاوپەیمانی ئەمریكایە، دیكۆمێنت و بەڵگەی ئەو هاوپەیمانییە بە واژووكراوی بوونی هەیە، هەردوو وڵات چەندین كۆبوونەوە و دانیشتنیان ئەنجام داوە تا ئەو هاوپەیمانییە هاتۆتە بوون.
بەداخەوە كەڵچەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەو جۆرەیە، زوو سەرسوڕمان بۆ توانا و ناو و پێگەی كەسانی بیانی دەر دەبڕێت ئەمەشە وا دەكات سەر زارەكی قسە و بەڵێنەكان وەر بگریێت و دواتریش دەڵێ‌ هاوپەیمانم لەگەڵ فڵانە وڵاتدا، ئەمە هەر كورد بەو جۆرە نییە زۆرێك لە وڵاتان و سیاسیەكانی ناوچەكە بەو جۆرەن.

 

“لە ناوكورددا سیاسەتمەندی بەو جۆرە نییە لە كەڵچەری سیاسی ئەمریكا بگات و بتوانێت خۆی لەگەڵ گۆڕانكاريیەكان هەڵبكات”

خەڵك: دەكرێت بڵێین كورد تا ئێستا لە سیاسەتی ئەمریكا نەگەیشتووە؟
زەردەشت بابان: كورد تا ئێستا لە كەڵچەری سیاسی ئەمریكا تێ نەگەیشتووە، هەندێك بنەما لە سیاسەتی ئەمریكادا هەیە كە تۆ لەو بنەمایانە نەگەشتی لە سیاسەتی وڵاتەكەش ناگەیت و ناتوانی مامەڵە لەگەڵ جوڵە و تاكتیكەكانی سیاسەتی دەرەوەشی بكەیت.
لە ناوكورددا سیاسەتمەند و توانای بەو جۆرە بوونی نییە كە لە كەڵچەری سیاسی ئەمریكا بگات و بتوانێت خۆی لەگەڵ گۆڕانكاریەكان هەڵبكات، بۆیە كە شارەزایی كەڵچەری سیاسی بویت دۆخێكی نەخوازراو هاتە پێش توشی شۆك نابیت.
بۆ كوردیش بە هەموو پارچەكانیەوە كەسانی بەو جۆرەمان نییە ئەو توانا سیاسیەیان هەبێت لەگەڵ ئەمریكا و هەتا سیاسەتی ناوچەكەش هەڵبكەن و شارەزا بن، ئەمەیە وا دەكات نە پەند وەر دەگیرێت نە توانای بەرەنگار بوونەوەی دۆخەكە هەیە، كە تۆ شارەزا بوویت دەتوانی لە دۆخێكی وەك ئەوەی ئێستا كە ڕوویداوە و كورد لە سوریا توشی شۆك بووە، دەزانی بڕۆی لە دەرگایەكی دیكە بدەیت و خۆت لە ناهەموواری دەرباز بكەیت.

خەڵك: ئەوەی لە لایەن ئەمریكاوە ڕوو دەدات پێشینەی هەبووە و كورد بیری چوبێتەوە؟
زەردەشت بابان: كورد بە تەمەنی لەگەڵ بوونی ئەمریكادا، توشی دوبارە بوونەوەی دۆخەكان بووە، بۆ نمونە، ساڵی 1990 بە كورد و عیراقیەكان وترا بەرامبەر رژێمی سەدام ڕاپەڕن، ئەم قسەیە وترا، بەڵام ئەمریكا ڕۆژی دواتر خۆی لەو قسەیە بێ‌ بەری كردو وتی ئەوە پەیوەندی بە ئێمەوە نییە، ئەگەر سەیر بكرێت ئەم ڕووداوانە چەند ساڵ جارێك دووبارە دەبنەوە، گەر لە باشوور دووبارە نەبووبێتەوە لە ڕۆژئاوا دووبارە بۆتەوە لەباكور نەبوبێ‌ لە ڕۆژهەڵات دوبارە بۆتەوە.
بینیمان پاش ئەو هەموو قوربانیە لە عەفرین چی دووبارە بۆوە، ئەوەتا ئێستاش دۆخەكە هەمان دووبارە بوونەوەكانی پێشوو بەخۆیەوە دەبینێ‌ و دەیڵێمەوە شتی دیكەش دووبارە دەبێتەوە.

“بینیمان پاش ئەو هەموو قوربانيیە لە عەفرین چی دووبارە بۆوە، ئەوەتا ئێستاش دۆخەكە هەمان دووبارەبوونەوەكانی پێشوو بەخۆیەوە دەبینێ‌ و شتی دیكەش دووبارە دەبێتەوە”

چاوپێکەوتن

سەردار ئازاد: بازاڕی خانووبەرە، پەكی كەوتووە

 

خەڵك-ئارام سەردار

ڕاوێژكارێكی بواری كەرتی خانووبەرە ڕایدەگەیەنێت، سەقامگیری نرخی دراو كاریگەری لەسەر نرخی خانووبەرە دەبێت.

سەردار ئازاد لەدیمانەیەكی لەگەڵ (خەڵك) ڕایدەگەیەنێت، خەڵكانێك بەسوود وەرگرتن لەخراپی دۆخی دارایی خەڵك و ناهۆشیاری خەڵك لەبواری كڕین و فرۆشتن فێڵ لەخەڵك دەكەن.

خەڵك: ئێستا نرخی دۆلار بەرزە، چ كاڕیگەریەكی هەیە لەسەر بازاڕی خانوبەرەو هاوڵاتیان؟
سەردار ئازاد: سەقامگیری نرخی دراو كاریگەری لەسەر بازاڕی خانووبەرە دەبێت، چونكە خەڵك ناتوانێ هیچ بكڕێت و دوو دڵ بێت لەكڕینی هەر شتێك ئەمەش وای لێدێت بازاڕ بوەستێت، بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار و كەمبوونەوەشی لەهەفتەی ڕابردوو كە ١٠٠ دۆلار تاوەكو ١٢٩ هەزار بەرزبوو بۆ ماوەی هەفتەیەك بازاڕی ڕاگرت، ئێستاش كەنرخەكە كەم بۆتەوە و نزیك بۆتەوە لەنرخی پێشوو بازاڕ جوولەی كردۆتەوە.

خەڵك: چۆن هاوڵاتی خۆی لەزیانەكانی بپارێزێت؟
سەردار ئازاد: پێویستە هاوڵاتیان وریابن لەمامەڵەكردن بەدۆلار لەكاتی گۆڕانی نرخی دراو، چونكە گۆڕانی نرخی دۆلار بەرامبەر دراوی عیراقی كاتی دەبێت و درێژخایەن نابێت و پەلە نەكەن لەبڕیاردران و چاوەڕوان بكەن، چونكە نرخ كەم دەبێتەوە.

خەڵك: دواكەوتنی مووچە و بێ ئومێدی مووچەخۆر لەچارەنووسی مووچەدا چ كاریگەریەكی دەبێت؟
سەردار ئازاد: هاتن و نەهاتنی مووچە كاریگەری جێدەهێڵێت لەسەر بازاڕی خانوبەرە هەرچەندە ئەوانەی زیاتر كاری كڕین و فرۆشتن دەكەن لەبواری خانوبەرە كەمترین مووچەخۆری تێدایە، بەڵام بازاڕی كوردستان پشتی بەستووە بەهەواڵەكان كاتێك هەواڵێكی ناخۆش دەبیسترێت بازاڕ ڕادەگرێت، بەپێچەوانەشەوە هەواڵ خۆشبێت بازاڕ خۆش دەبێت، بۆیە نەهاتنی مووچە وادەكات بازاڕ بوەستێت، لەڕابردووش ناساقەمگیری بازاڕ وایكرد كەسانی زۆر زیان بكەن و زیانیان بەربكەوێت.

خەڵك: زیانە لاوەكیەكانی دۆخی خراپی دارایی چین؟

سەردار ئازاد: زیانە لاوەكیەكان بریتین لەوەی خەڵكێكی زۆر ناتوانێ سوودمەند بێت لەكڕینی یەكەی نیشتەجێبوون، یان بەهۆی خراپی دۆخی دارایی ئەو یەكە نیشتەجێبوونەی هەیانە لەدەستی بدەن، لەهەمان كاتدا كاریگەری گشتیش دروست دەكات چونكە مووچە نەبێت ئەوانەی قیستیان لەسەرە ناتوانن پابەندی دانەوەی قیستەكان بن، بۆیە پێویستە دۆخی دارایی لەهەرێم سەقامگیربكرێت تاوەكو هاوڵاتی لەدۆخێكی دەروونی جێگیر بژیت.

خەڵك: دەوترێت فێڵی زۆر لەهاوڵاتیان دەكرێت؟ هاوڵاتی چیبكات؟
سەردار ئازاد: بەڵێ فێڵكردن لەخانوبەرە زۆرە، خەڵكانێك بەسوود وەرگرتن لەخراپی دۆخی دارایی خەڵك و ناهۆشیاری خەڵك لەبواری كڕین و فرۆشتن فێڵ لەخەڵك دەكرێت، لەمەشدا خەڵك دەبێ هۆشیار بێت فێڵی لێ نەكرێت و لەهەر مامەڵەیەك پرسیار و ڕاوێژی زۆر بكات، خودی خۆی سەردان بكات و دوای لێكۆڵینەوە و دیراسە ئینجا بڕیار بدات.

خەڵك: سەرۆكی حكومەت وتی نرخ دادەبەزێنین، كاریگەری دەبێت لەسەر نڕخی خانوبەرە؟
سەردار ئازاد: لێدوانەكەی سەرۆكی حكومەت كاریگەری دەبێت لەسەر نرخی خانوو و شووقە، چونكە بەرنامەی حكومەت لەدەستی ئەودایە كاتێك دەڵێت نرخ دادەبەزێنین و بەرنامەیان هەیە بۆ زیادكردن و دروستكردنی خستنەڕووی خانووی شووقە، زیادبوونی خستنەڕوو و كەمی خواست نرخ كەم دەكاتەوە، لێرەدا كاریگەریش دروست دەكات لەوەی وەبەرهێنەر بەترسەوە وەبەرهێنان لەم كەرتەدا بكەن.

خەڵك: كڕینی شوقە و خانوو لەلایەن عەرەب نرخی بەرزكردۆتەوە؟
سەردار ئازاد: لە ساڵانی ٢٠٠٦ تاوەكو ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٧ش نرخی خانووبەرە و شووقە بەرزبۆوە بەهۆی هاتنی بەلێشاوی هاوڵاتیانی عەرەبی ناوەڕاست و باشوور، بەڵام ئێستا لەهەرێمی كوردستان نەماون چونكە ئێستا دەچن لەتوركیا خانوو و شووقە دەكڕن لەهەمان كاتدا ئیقامە و ڕەگەزنامەی توركیا وەردەگرن، لەكاتێكدا لەهەرێمی كوردستان دەبوایە هەر شەش مانگ جارێك ئیقامەیان نوێ بكردایەوە سەڕەڕای ئەوەی پارەیەكی زۆریان بەكڕینی مووڵك خەرج دەكرد بۆیە نەمان توانی مامەڵەیەكی دروست لەگەڵ ئەم دەرفەتە بكەین و دۆخی ئابووری پێچەوانە شكایەوە بەسەرماندا و بازاڕی زۆر لەشوێنەكان وەستاوە و نرخیش كەم بۆتەوە.

خەڵك: ئێستا نرخی بازاڕ چۆنە بۆ خانوو زەوی و شووقە؟
سەردار ئازاد: نرخەكان لەئاستێكی مام ناوەند دایە نەزۆر بەرزە نەزۆر كەم، لەهەموو دونیاش زۆنی زێڕ و زۆنی خراپ و زۆنی هەژار هەیە كە لەزۆنی زێڕ نرخەكان بەرز دەبنەوە ڕۆژ بەڕۆژ، بەڵام لەزۆنەكانی تر نرخ كەمێك بەرز دەبێت و دێتەوە خوارەوە.

خەڵك: كڕین و فرۆشتن زیاتربووە یان كەمە بەراورد بەچەند مانگی پێشوو؟
سەردار ئازاد: لە٥٠٪ كڕین و فرۆشتن دابەزیوە بەراورد بەچەند مانگی ڕابردوو، هۆكارەكەشی ناسەقامگیری ئابووری و سیاسی كوردستان و نەبوونی مووچە و بوودجەیە، تێربوونی بازاڕ لەبوونی شووقە پڕۆژە و نەبوونی سیستەمێكی باش،بوەهۆی خستنەڕوو زۆر بێت و خواست كەم بێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

عەبدولواحید محەمەد: سیستەمی ئەلیكترۆنی نەبۆتە جێگرەوەی هۆڵەكانی خوێندن

خەڵك-ئارام سەردار
سەرۆكی یەكێتی مامۆستایانی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، پڕۆسەی پەروەردە پڕۆسەیەكی بونیادیە و پەیوەندی بە ژێرخانی كۆمەڵگا و باش بەڕێوەچوونی هەیە، واتە ئەگەر باش بەڕێوەبچێت كۆمەڵگایەكی باش دروست ببێت و داهاتوویەكی باشیش بەرهەم بێت، بەڵام بەپێچەوانەوە كێشە و ئالنگاری زۆری لێ دەكەوێتەوە و كۆمەڵگا زیانی لێ‌ دەكات، مامۆستا عەبدولواحید محەمەد لەم دیمانەیەدا لەگەڵ (خەڵك) دەڵێت، “لەوڵاتانی پێشكەوتووش تائێستا سیستەمی ئەلیكترۆنی نەبۆتە جێگرەوەی هۆڵەكانی خوێندن، ڕاستە كاری پێكراوە و هەیە، بەڵام سیستەمی ئەلیكترۆنی ئالنگاری زۆری لێ دەكەوێتەوە”.

خەڵك: ئەگەر پڕۆسەی خوێندن بە ئۆنلاین دەست پێبكات، پێشبینیتان چیە بۆ پڕۆسەی خوێندنی ئەمساڵ؟
عەبدولواحید محەمەد: پڕۆسەی پەروەردە پڕۆسەیەكی بونیادیە و پەیوەندی بە ژێرخانی كۆمەڵگا و باش بەڕێوەچوونی هەیە، واتە ئەگەر باش بەڕێوەبچێت كۆمەڵگایەكی باش دروست ببێت و داهاتوویەكی باشیش بەرهەم بێت، بەڵام بەپێچەوانەوە كێشە و ئالنگاری زۆری لێ دەكەوێتەوە و كۆمەڵگا زیانی لێ‌ دەكات، هەمووانیش لەم ڕووانگەیەوە كۆك بووین، كە پڕۆسەی پەروەردە بەباشی بەڕێوەبچێت و حكومەت لەئەولەویەتی بەرنامەكانی دابنێت، لەهەموو وڵاتانی پێشكەوتووش پەروەردە لەئەولەویەتی بەرنامەكاندایە، كەواتە بۆ ئێمە گرنگە دووجار لەئەولەویەتی بەرنامەكاندا بێت، چونكە لەڕابردوو زۆر زیانمان كردوە كە پڕۆسەی پەروەردە باش بەڕێوەنەچووە لەسەردەمی ڕژێمەكانی پێشوو.

خەڵك: پڕۆژەكانی ئێوە لەچیەوە سەرچاوەی گرتووە بۆ دەست پێكردنەوەی دەوام؟
عەبدولواحید محەمەد: لەگەڵ هاتنی كۆڤید 19 لەكۆتایی ساڵی 2019 هەمووان كۆك بووین لەسەر ئەوەی پڕۆسەی پەروەردە ڕابگیرێت، چونكە ڤایرۆسەكە نوێ بوو و زانیاری ئەوتۆی لەسەر نەبوو، بەئومێد بووین ڤایرۆسەكە بەزوویی لەكۆڵمان ببێتەوە لەسەر ئەو بنەمایە ناوەندەكانی خوێندن داخران، كەچی تائێستا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە بەردەوامە و درێژەی كێشا دەرەنجامەكەشی دیار نیە، ڕاستە بەهەوڵی هەموو لایەك ئەزموونەكان كران بەسەركەوتوویی بەهەموو سەرنجەكان، بەڵام ئێستا لەبەردەم قۆناغێكی نوێداین و هەموو جیهان دەڵێت دەبێ ژیان لەگەڵ كۆرۆنا بكەین و تازە ژیان ناگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش بڵاوبوونەوەی كۆرۆنا، واتە دەبێ لەگەڵ كۆرۆنا ژیان و پەروەردە بەردەوام بكەین، ناكرێت پڕۆسەكە لەسەرەمەگدابێت و بەڕێوەنەچێت، چونكە هەمووان دەزانن پڕۆسەكە بەڕێوەنەچێت لێكەوتەكانی چی دەبێت لەسەر كۆمەڵگا چۆن ڕەنگ دەداتەوە، ئێمە پێمان وابوو ئامادەكاری باشتر بكرێت بۆ پڕۆسەی خوێندن و چاومان لەوە بوو بۆچوونی دایك و باوكان و مامۆستایان و لایەنەكانی پەیوەندیدار وەرگیرێت، كە چۆن مامەڵە بكەن لەگەڵ ئەم بابەتە، ڕاستە لێكەوتەخراپەكانی كۆرۆنا ماوە، بەڵام دەبێ ژیان بەردەوام بێت، پڕۆژەكانی ئێمەش بەسوود وەرگرتن بووە لەوڵاتان و بۆچوونی دایك و باوك و مامۆستایان بووە تاوەكو پڕۆسەكە دەست پێبكاتەوە و گفتوگۆش كرا لەئەنجوومەنی وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا، سەرەتا بڕیاربوو تەنها پۆلی 12 لەناو پۆل بخوێنن، بەڵام دوای كۆبوونەوەی تر، بەهۆی پۆلی 1 و 2ی بنەرٍەتی دوو قۆناغی سەرەكی گرنگن بڕیاردرا ئەوانیش لەناو پۆل بن ئەوانەی تریش بە ئەلیكترۆنی.

خەڵك: خراپیەكان و ئالنگاریەكانی خوێندنی ئەلیكترۆنی چین؟
عەبدولواحید محەمەد: لەوڵاتانی پێشكەوتووش تائێستا سیستەمی ئەلیكترۆنی نەبۆتە جێگرەوەی هۆڵەكانی خوێندن، ڕاستە كاری پێكراوە و هەیە، بەڵام پێمان وایە ئەو تێبینیانەی هەن لەسەری گفتووگۆی لەسەر بكرێت، سیستەمەكە گرفتی زۆری دێتە بەردەم، هەموو ئەو ڕاستیە دەزانین كۆرۆنا لێكەوتەی خراپی هەبووە، بەڵام ناكرێت بوەستین تا ڤایرۆسەكە كۆتایی دێت، چونكە كۆتایی هاتنی ڤایرۆسەكە دیارنیە، گفتووگۆش كراوە، بەڵام پێویستیش بوو ڕاوێژی زیاتر بكرایە بۆ بڕیارەكان بەتایبەت لەگەڵ دایك و باوكان، چونكە ئەوان لەناو كێشەكاندا بوون، كە منداڵەكانیان لە خوێندنی ساڵی ڕابردوو تووشی چ كێشەیەك بوون، سیستەمی ئەلیكترۆنیش كۆمەڵێك پێداویستی خۆی دەوێت، بۆیە دەبێت بەباشترین شێوە چارەسەر بدۆزینەوە، لەبەر ئەوەی سیستەمی ئەلیكترۆنی ئالنگاری زۆری لێ دەكەوێتەوە شوێن هەیە ئەنتەرنێتی نیە یان گرفتی كارەبا و شارەزایی مامۆستا لەتەكنیكی نوێ سنوردار بێت، توانای كڕینی ئامێریش لای خێزانەكان ئەمەش گرفتێكی ترە، جگە لەوەش خوێندنی ئەلیكترۆنی ئەگەر بەباشی بەڕێوەبچێت تەنها فێركردنە، بەڵام لە قوتابخانە پەروەردە و فێركردنە و لێك جیاناكرێنەوە ، بۆیە فێركردن بەتەنها ئامانجی خۆی ناپێكێت، ئێمە ناڵێین هەمووی بەیەكەوە بكرێتەوە بەڵكو هەنگاو هەنگاو، ئێستاش باشە هەنگاو نراوە، ئەگەر دۆخەكەش باشبوو دەبێ هەنگاوی تریش بنرێت، چونكە خوێندن لەناو هۆڵەكان باشترە نەوەك ئەلیكترۆنی و ساڵی ڕابردووش ئەو پڕۆسەیە سەركەوتوو نەبوو و بڕیاردرا تاقیكردنەوە بكرێت، دەكرێت بەشێوەی گروپ و دەوامی 3ڕۆژ بە 3 ڕۆژ بكرێت، لەهەر ناوچەیەكیش تەشەنەی ڤایرۆسەكە هەبێت دەكرێت تەنها لەم شوێنە دەوام ڕابگیرێت.

خەڵك- ماوەیەكی زۆرە خوێندكاران لەماڵەوەن، پێتان وایە ئەم ماوە زۆرە گرفتی دروست كردوە؟
عەبدولواحید محەمەد: مانەوەی خوێندكاران لەماڵەوە تووشی كۆمەڵێك كێشە بوونەتەوە و كاریگەری خراپیشی لەسەر دەروونیان هەبووە، لەزۆربەی ماڵەكانیش مۆبایل هەیە و بەهۆی كاتی بەتاڵی زۆریش منداڵان سەرقاڵی یاری ئەلیكترۆنی و پۆپ جی و تیك تۆك و چەندین بەرنامەی تر، یان چاویان لاواز بووە و مێشكیان هیلاك بووە و خواردن و خەویان لێ تێكچووە، ئەمەش گرفتی بۆ دایك و باوكان دروست كردوە، بۆیە دایك و باوكان دەیانەوێ منداڵەكانیان بگەڕێنەوە ناو قوتابخانە، ئەمە سەرەڕای ئەوەی گرفتی ئەوەی بەشێكی زۆری دایك و باوكان فەرمانبەرن، لەبەر ئەوە پێمان وایە ئەگەر سێ ڕۆژ دەوام بكرێت باشترە لەوەی بەشێوەی ئەلیكترۆنی بێت.

خەڵك: چ هەوڵێك هەیە بۆ دابینكردنی شایستەی دارایی مامۆستایان؟
عەبدولواحید محەمەد: زۆر پێداگیریمان كردوە لەگەڵ ئەنجوومەنی وەزیران و وەزارەت، بەمەش ناوەستین بەڵكو كێشەكانی مامۆستایان دەگەیەنین بەڕێكخراوە نێودەوڵەتیەكان و لەسەر حكومەتیش واجبە ژیانی مامۆستا دابین بكات، چونكە پەروەردە پڕۆسەیەكی بونیادیە و داهاتووی كۆمەڵگای لەسەر بونیاد دەنرێت و مامۆستاش سەركردەی پڕۆسەیەكەیە، بۆیە پەروەردەی باش نەوەی باش بەرهەم دەهێنێت و پەروەردەی باشیش بەمامۆستایی لەخەم ڕەخساو دەبێت، لەسەر حكومەت پێویستە مووچەكان لەكاتی خۆی دابین بكات بەدڵنیایی پڕۆسەكە بەباشی بەڕێوەدەچێت سەرەڕای بوونی مەترسیەكانی كۆرۆنا مامۆستایان ئامادەی ئەو ئەركەن بەڵام بەپێچەوانەوە پڕۆسەكە بەباشی بەڕێوەناچێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

تەندروستی سلێمانی: بڕیاری ئاساییكردنەوەی دەوام نا مەنتیقییە

خەڵك – بەشی هەواڵ
لەم چاوپێكەوتنەدا د.هێرش سه‌ید سه‌لیم جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ته‌ندروستی سلێمانی سه‌باره‌ت به‌ دۆخی كۆرۆنا ده‌ڵێت: بارودۆخی كۆرۆنا لە سلێمانی جێگیرە، بەڵام سەقامگیر نییە، چونكە ژمارەی مردن بە پەتاكە زیادیكردووە. سه‌باره‌ت به‌ئاساییكردنه‌وه‌ی ده‌وامی فه‌رمانبه‌رانیش د.هێرش ده‌ڵێت: “ئه‌م بڕیاره‌ی كه‌ ده‌ركراوه‌ بۆ بارودۆخی ئێستا شتێكی عه‌مه‌لی نییه‌، مه‌نتقیش نییه‌، به‌م هه‌موو بارودۆخه‌ سه‌خته‌ی كه‌ته‌ندروستی تێدایه‌ به‌ سواڵ و سه‌ده‌قه‌ پزیشك و كارمه‌ندمان هێناوه‌ته‌وه‌ سه‌ر ده‌وام، ده‌كرێت ده‌وام به‌شێوه‌ی نۆره‌ بێت”.

“ئێستا ئێمه‌ له‌سه‌ر هێڵێكی ئاسۆیی ڕێكداین كه‌ ده‌توانم بڵێم بارودۆخه‌كه‌ جێگیره‌ به‌ڵام سه‌قامگیر نییه‌ ”
له‌سه‌ره‌تای وتووێژه‌كه‌دا جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندوستی سلێمانی سه‌باره‌ت به‌ دۆخی سلێمانی له‌ڕووی ژماره‌ی تووشبووانی كۆرۆناوه‌ ده‌ڵێت” ئێمه‌ پێشتر ڕامانگه‌یاندبوو بارودۆخی ته‌ندروستی له‌ سلێمانی جێگیره‌، وه‌ ئێستاش ده‌توانم هه‌روا بڵێم بارودۆخی ته‌ندروستی سه‌باره‌ت به‌كۆرۆنا له سلێمانی جێگیره‌. ڕاسته‌ ناوبه‌ناو ڕۆژی وا هه‌یه‌ له‌ هه‌فته‌یه‌كدا ئاماره‌كان به‌رز ده‌بنه‌وه‌ ئاماری تووشبوون و ئاماری گیانله‌ده‌ستدان به‌ڵام وه‌كو ڕێژه‌ی تووشبوون ئێستا ئێمه‌ له‌سه‌ر هێڵێكی ئاسۆیی ڕێكداین كه‌ ده‌توانم بڵێم بارودۆخه‌كه‌ جێگیره‌ به‌ڵام سه‌قامگیر نییه‌.”

” له‌م چه‌ند ڕۆژه‌ی پێشوودا ژماره‌ی گیانله‌ده‌ستدان به‌كۆرۆنا زیادی كردووه‌ “
د.هێرش سه‌ید سه‌لیم ئه‌وه‌شی وت” ئه‌وه‌ی كه‌ جێگه‌ی نیگه‌رانییه‌ له‌م چه‌ند ڕۆژه‌ی پێشوودا ژماره‌ی گیانله‌ده‌ستدان به‌كۆرۆنا زیادیكردووه‌ هه‌ڵبه‌ته‌ ئێمه‌ به‌دواداچوون بۆ هۆكاره‌كه‌ی ده‌كه‌ین ئایا خۆی به‌ڕێكه‌وت ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ ژماره‌كان له‌ڕۆژێكدا دوو هێنده‌ زیادی كردبێت یاخود هۆكاریتر هه‌یه‌ بۆیه‌ ئێمه‌ ئێستا سه‌رقاڵی ئه‌وه‌ین لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ زیادبوونی ئاماری گیانله‌ده‌ستدان بكه‌ین به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ده‌توانم بڵێم كه‌ سلێمانی ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ بڵێن نه‌خۆشخانه‌كانی جێگه‌ی نه‌ماوه‌ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئێمه‌ له‌ كۆی گشتی نزیكه‌ی 380 قه‌ره‌وێڵه‌ی نه‌خۆشی كۆرۆنا ئه‌وه‌ی كه‌ ئێستا هه‌مانه‌ له‌ 180 تێنه‌په‌ڕیووه‌ كه‌ پڕبۆته‌وه‌ واته‌ی نیوه‌ی له‌ نیوه‌ی نه‌خۆشخانه‌كانمان پڕن ئه‌وه‌ی ده‌وترێت له‌وانه‌یه‌ له‌ ڕاگه‌یاندنی نافه‌رمیه‌وه‌ بڵاوبكرێته‌وه‌، ئه‌و ئامارانه‌ی كه‌ ئێمه‌ بڵاویده‌كه‌ینه‌وه‌ خۆمان لێی به‌رپرسین له‌ ڕاست و دروستی ئه‌و ئامارانه‌ی كه‌ ڕای ده‌گه‌یه‌نیین.”

” به‌م هه‌موو بارودۆخه‌ سه‌خته‌ی كه‌ته‌ندروستی تێدایه‌ به‌ سواڵ و سه‌ده‌قه‌ پزیشك و كارمه‌ندمان هێناوه‌ته‌وه‌ سه‌ر ده‌وام كردن ئه‌گینا ماوه‌ی پێشوو هه‌موویان له‌ مانگرتندا بوون “
ده‌رباره‌ی بڕیاری ئاساییكردنه‌وه‌ی ده‌وامی فه‌رمانگه‌كان، جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندروستی سلێمانی ده‌ڵێت” ئه‌م بڕیاره‌ی كه‌ ده‌ركراوه‌ بۆ بارودۆخی ئێستا شتێكی “عه‌مه‌لی نییه‌، مه‌نتقیش نییه‌ “كه‌ له‌ ئێستادا بتوانرێت ده‌وام به‌و شێوه‌ خه‌ستیه‌ زیاد بكرێت، ده‌بێت له‌ژێر ڕێكار و هۆكاری خۆپارێزی چڕ و پڕدا بتوانرێت قه‌ڕه‌باڵغی ته‌واو دروست بكه‌یته‌وه‌ و ده‌وام پڕبكرێته‌وه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ش پێویستی به‌وه‌ ده‌بێت كه‌ حكومه‌ت ده‌بێت پابه‌ندبێت به‌دابینكردنی هه‌موو ئه‌و پێداویستیه‌ خۆپارێزیییانه‌ ئینجا ده‌توانێت ده‌وامه‌كان به‌و شێوه‌یه‌ لێبكاته‌وه‌ ئه‌مه‌ له‌ڕووی مه‌سه‌له‌ی خۆپارێزییه‌وه‌، له‌ڕووی بابه‌تی مووچه‌ و ده‌رماڵه‌ و شایسته‌ی دارایی كارمه‌ند و فه‌رمانبه‌رانی حكومه‌تی هه‌رێم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ حكومه‌ت ئه‌رك بخاته‌ سه‌ر ئه‌ستۆی كارمه‌ند و فه‌رمانبه‌ران به‌ڵام له‌ هه‌ماندا كاتدا مافه‌كانیان پێنه‌دراوه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ تۆزێك قورسه‌ بتوانیین ئێمه‌ خه‌ڵك ناچار بكه‌ین به‌م هه‌موو بارودۆخه‌ سه‌خته‌ی كه‌ته‌ندروستی تێدایه‌ به‌ سواڵ و سه‌ده‌قه‌ پزیشك و كارمه‌ندمان هێناوه‌ته‌وه‌ سه‌ر ده‌وام كردن ئه‌گه‌رنا ماوه‌ی پێشوو هه‌موویان له‌ مانگرتندا بوون، وه‌ ئێستاش ئاماده‌یی ئه‌وه‌یان تێدایه‌ كه‌ له‌ هه‌ر بارودۆخێكی سه‌ختردا دیسانه‌وه‌ ده‌ست بكه‌نه‌وه‌ به‌ مانگرتن ، هیوادارین بڕیارێك به‌جێ بێت كه‌ قابیلی ئه‌وه‌ بێت كه‌ جێبه‌جێبكرێت نه‌ك بڕیارێك بێت كاردانه‌وه‌ی خراپتری لێبكه‌وێته‌وه‌ یاخود بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ كارمه‌ندان و فه‌رمانبه‌ران بچنه‌وه‌ به‌ گژ بڕیاره‌كانی حكومه‌تدا.”

” ده‌كرێت ده‌وام به‌شێوه‌ی نۆره‌ بێت ، به‌شێوه‌یه‌ك بێت كه‌ ئیش و كاری هاوڵاتیانیش بڕوات په‌كنه‌كه‌وێت به‌ڵام له‌ هه‌مانكاتدا هۆكاری خۆپارێزی و مه‌سه‌له‌ی ته‌شه‌نه‌سه‌ندی ڤایڕه‌سی كۆرۆنا به‌هه‌ند وه‌ربگیرێت و حكومه‌تیش ده‌ستكراوه‌ بێت له‌ دابینكردنی پێداویستی و پێدانی مووچه‌.”د.هێرش سه‌ید سه‌لیم وایوت”

هه‌روه‌ها ئه‌وه‌شی ڕاگه‌یاند” ئه‌م بڕیاردانه‌ بڕیارێكی گشتگیره‌ یان فره‌ لایه‌نه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌ته‌نها ته‌ندروستین، وه‌كو وتم به‌گرتنه‌به‌ری ڕێكاره‌كان ده‌توانرێت له‌زۆر شوێن ده‌وام ده‌ست پێبكاته‌وه‌ به‌ڵام به‌ڕاستی ئێمه‌ گره‌نتی ئه‌وه‌ ناده‌ین ئایا جێبه‌جێده‌كرێت یان ناكرێت له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌بێت به‌دواداچوون و لێپێچینه‌وه‌ش هه‌بێت و ڕێ و شوێن بگیرێته‌به‌ر له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌ی كه‌بڕیاری ته‌ندروستی جێبه‌جێناكه‌ن. ”

“شه‌ڕێكی گه‌وره‌مان به‌ماسك كردووه‌ له‌گه‌ڵ كۆرۆنا “

د.هێرش ئاماژه‌ی به‌ڕێ و شوێنه‌كانیان دژ به‌كۆرۆنا له‌سلێمانی كرد و ده‌ڵێت” ئێمه‌ له‌ سلێمانی له‌ كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نوسیدا هه‌ڵمه‌تی بڵاوكردنه‌وه‌ی هۆشیاری خۆپارێزی تاك-مان یان پیاده‌كردنی مه‌سه‌له‌ی پۆشینی ماسك له‌ سلێمانی ڕاگه‌یاند كه‌ ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌ چه‌ند ڕۆژێك ده‌خایه‌نێت 60 تیم له‌سنوری پارێزگای سلێمانی دابینكراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن هۆشیاری تاك به‌سه‌ر هاوڵاتیاندا بڵاوبكه‌نه‌وه‌ به‌پێدانی پروشه‌ر و ماسك بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن له‌ شوێنی گشتیه‌كان و زۆربه‌ی شوێنه‌كاندا خه‌ڵك ماسك بپۆشێت ، ئه‌مه‌ ئه‌و ڕێوشوێنانه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ مه‌سه‌له‌ی ماسك وه‌كو چه‌كێكی كاریگه‌ر به‌رامبه‌ر كۆرۆنا به‌كارده‌هێنین چونكه‌ هه‌موو ڕێكاره‌ خۆپارێزییه‌ ته‌ندروستیه‌كانی تر كه‌ له‌پێشتردا گیراوه‌ته‌به‌ر هیچیان وه‌كو مه‌سه‌له‌ی به‌كارهێنانی ماسك كاریگه‌ری نه‌بووه‌ بۆیه‌ ئێمه‌ ئێستاش له‌گه‌ڵ كردنه‌وه‌ی ده‌وام یاخود ڕێكردنه‌وه‌ی ده‌وامی فه‌رمانبه‌ر و كارمه‌ندان تاكه‌ هۆكاره‌ كه‌ ئێمه‌ وه‌كو به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ته‌ندروستی به‌باشی بزانیین به‌كارهێنانی ماسكه‌ كه‌ ده‌توانم بڵێم شه‌ڕێكی گه‌وره‌مان پێكردووه‌ له‌گه‌ڵ كۆرۆنایه‌، ڕێكاره‌كانی تریش ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ تێبینیمان كردووه‌ له‌هه‌موو دنیادا قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆ نه‌ماوه‌ كه‌ هیچ كاریگه‌ریه‌كی ئه‌وتۆی نه‌بووه‌، ئێستا هه‌موو وڵاتانی تر پیاده‌ی پۆشینی ماسك ده‌كه‌ن له‌لایه‌ن هاوڵاتیانی خۆیانه‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌ شوێنه‌ گشتی یه‌كاندا.”

“به‌هیچ شێوه‌یه‌ك به‌نیازی قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆنین به‌ڵام هه‌وڵده‌ده‌ین ڕێكاره‌كان له‌وه‌رزی پایز و وه‌رزی په‌تاكانی تردا تۆزێك توندتر بكه‌ینه‌وه‌ “
سه‌باره‌ت به‌پێشبینییان بۆ هاتنی وه‌رزی پایز و ته‌شه‌سه‌ندنه‌وه‌ی كۆرۆنا هاوكاتی ئه‌نفلۆزاكانی تر؟ د.هێرش سه‌ید سه‌لیم ده‌ڵێت ” وه‌كو خۆمان به‌ڕاستی ئێمه‌ تا ئێستاش به‌رچاو ڕوون نیین له‌مه‌سه‌له‌ی ته‌شه‌نه‌سه‌ندنه‌وه‌ یاخود سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی ڤایڕه‌سی كۆرۆنا له‌گه‌ڵ هاتنی وه‌رزی پایز و سه‌رما، “خوانه‌خواسته‌ ” ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ ڕووبدات ده‌بێت ڕێكاره‌كان تۆزێك توندتربكرێنه‌وه‌، ده‌بێت بابه‌تی پاراستنی ماوه‌ی نێوان دوو كه‌س خه‌ڵكی جێبه‌جێی بكات له‌به‌ر ئه‌وه‌ ڕێكاره‌كانی ئێمه‌ دیارن، ئێمه‌ ڕێنماییه‌كانیشمان زۆر زۆر ڕوون و ئاشكرایه‌. ”

هه‌روه‌ها ئه‌وه‌شی ڕاگه‌یاند ” هاتنی وه‌رزی پایز یه‌كسانه‌ به‌هاتنی كۆمه‌ڵێك په‌تای وه‌رزی تر، له‌به‌رئه‌وه‌ نیشانه‌ی ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ په‌تایانه‌ كه‌ له‌وه‌رزی پایزدا هه‌ن له‌ یه‌كه‌وه‌ نزیكن كه‌ ئه‌مانه‌ سه‌رلێشێوانێك دروست ده‌كات، بۆیه‌ هه‌وڵده‌ده‌ین ڕێكاره‌كان له‌وه‌رزی پایز و وه‌رزی په‌تاكانی تردا تۆزێك توندتر بكه‌ینه‌وه‌ و ڕێنمایی زیاتر بده‌ین به‌ هاوڵاتیان. ”

له‌وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ی به‌نیازن قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆی گشتی ڕابگه‌یه‌ننه‌وه‌، د.هێرش سه‌ید سه‌لیم ده‌ڵێت” نه‌خێر به‌هیچ شێوه‌یه‌ك تازه‌ ئێمه‌ به‌كارهێنانی مادده‌ پاكه‌ره‌وه‌كان بۆ ڕووه‌كان ئه‌مانه‌ش له‌ ڕێنماییه‌كانی WHO دا زۆر باسی ناكرێت و زیاتر بابه‌تی ئه‌م ماسكه‌ بووه‌ به‌ چه‌كێكی باش و كاریگه‌ر له‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی كۆرۆنادا.”

VOA

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان