ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

مامۆستا جەعفەر: مەلا بەختیار و زۆر بەرپرسی دیكەی یەكێتی كش مەلیكیان لێكراوە

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

یەكەم بەرپرسی راگەیاندنی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بووە و ساڵانێكی زۆریش بەرپرسی مەكتەبی بیر و هۆشیاری ئەو حزبە بووە، بەڵام ئێستا وەكخۆی دەڵێت”بەرپرسی هیچ نیم”، نوسەری چەندین كتێبە لەسەر مێژووی یەكێتی، فكر و كۆمەڵناسی و هەندێك بابەتی دیكە، ئەو كەسە فازل كەریم”مامۆستا جەعفەر”ە.

بۆ چاوپێكەوتنێك لەسەر بابەتەكانی فكر و سیاسەت و مێژووی یەكێتی و دۆخی حكومڕای هەرێم سەردانمان كرد لە یەكێك لە بارەگاكانی یەكێتیدا و لەسەر ئەو پرسانە گفتوگۆمان كرد.

هەر لە قسەكانیدا مامۆستا جەعفەر كە پێشتر ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكێتی بووە باسی دۆخی ئێستای یەكێتی كرد و پێیوایە، ئەو حزبە زیاتر گرنگی بە لایەنی سەربازی و ئەمنی دەدات و كادیرە سیاسییەكانی پەراوێز دەخات.

خەڵك: كورد گلەیی ئەوەی لێدەكرێت كێشەی فكری سیاسی و تەنانەت نەتەوەیشی هەیە، چونكە دەوڵەت و شارستانی نەبووە، هیچ پەیوەندی هەیە لە نێوان كێشەی لاوازی فكری سیاسی یان هەستی نەتەوەیی و دەوڵەتەوە؟

مامۆستا جەعفەر: هێشتا نەتەوە لە ناو كورددا دروستنەبووە، هۆكارەكەشی ئەوەیە دەوڵەتمان نەبووە، بەگشتی لە ناو دەوڵەتدا نەتەوە دروست دەبێت. لە كوردستاندا قۆناغەكانی گەشەكردنی كۆمەڵی ئێمە”كۆمەڵگا بەكارناهێنم”. لەبەرئەوەی ئەم كۆمەڵەی ئێمە گەشەی ئاسایی نەكردووە لە رووی ئابوری و سیاسی و پیشەسازییەوە، واتا شۆڕشێك نەبووە تەواوی نەتەوەكە یەكبخات. لە وڵاتانی پێشكەوتوو، دەوڵەتی نەتەوەیی و دەستوری نەتەوەیی و دامەزراوەی نەتەوەیی هەن، بۆ نمونە كۆمپانیای هەیە لە هەموو شارەكان یەكجۆرە، بەڵام تائێستاشی لەگەڵ بێت ئێمە دامەزراوەی یەكگرتوومان نییە، كەواتە گەل هەیە لە نێو كورددا، بەڵام نەتەوە نییە.

خەڵك: بۆچونێكی دیكە هەیە پێیوایە كورد لەبەرئەوەی گەلێكی رەوەند بووە بۆیە نەبوەتە دەوڵەت و ناتوانێت بە حكومی شارنشینی ئاشنا بێت و بە پێوەری مۆدێرنە كاربكات، لەكاتێكدا گەلی دیكەش هەبووە رەوەند بووە و ئێستا دەوڵەت و نەتەوەی گەورەن، پرسیارەكە ئەمەیە تاكەی مۆركی رەوەند بوون لە كورد نابێتەوە و بۆچی ناتوانێت قۆناغێكی دیكە دەستپێبكات؟
مامۆستا جەعفەر: گەلی زۆر هەبوون رەوەندیش بوون و ئێستا دەوڵەتن، جەنگیزخان رەوەند بوون و دنیاشی داگیركرد، لەسەردەمی ئیسلامیشدا هەر رەوەند بوون. كورد رەوەند بووە، بەڵام شاریشی هەبووە، وەك هەولێر، كۆیە، كفری، خانەقین، دەبێت دیراسەی زیاتر بكرێت و بزانرێت رۆڵیان چ بووە.

خەڵك: تا چەند نەبوونی ئاستی هۆشیاریێكی باڵا كاریگەری خراپی لەسەر شۆڕشەكان جێهێشتووە، بۆچونێك هەیە پێیوایە بەهۆی نەبوونی رۆشنبیرییەكی شیاوەوە، ئاكامی شۆڕشەكانی كورد خراپ كەوتنەوە، بەتایبەتی شۆڕشە تازەكان؟

مامۆستا جەعفەر: كورد بەگشتی خۆی بە رۆشنبیر دەزانێت، بۆ نمونە رۆژنامەنووسەكان خۆیان لە محەمەد حسێن هەیكەل بە خوێندەوارتر دەزانن، یان چیرۆك نوسەكان چوار چیرۆكیان نوسیوە و خۆیان لە”جیمس جۆیس” بە گرنگتر دەزانن. لە كاتی شۆڕشیدا ئەوەم وتووە، ئەوانەی سیمبولی شۆڕشی تازە بوون، ناتوانرێت بەراورد بكرێن بە سیمبولی شۆڕشی میللەتەكانی دیكە، بۆ نمونە بە سەركردەی شۆڕشی ئیتالیا یان فەرەنسا، فكری ئێمە زۆر دیاریكراوە و شۆڕشكراوە لای ئێمە، بەڵام لە رووی فكرییەوە دیراسە نەكراوە. تائێستاش بەرپرسانی ئێمە گرنگی بە بابەتە كۆمەڵناسییەكان نادەن، دیراسە ناكرێت بەرەو كوێ‌ دەڕوات؟ خەڵك چۆن مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت. بۆ نمونە لە وڵاتان چەندین سەنتەر بۆ بیركردنەوە هەیە بۆ ئەوەی بەرچاوڕونی بەڕێوەبردنی كۆمەڵ بدەنە دەسەڵاتداران. لای ئێمە ئەوەی پەیوەندی بە رۆشنیرییەوە هەیە بە قەدەر كلاشینكۆفێك یان دانانی كەسێك لە بەرپرسیارەتییەكدا گرنگ نییە. لە ساڵی 1976 ئەوانەی هاتنە دەرەوە ئاستی رۆشنبیریان باشتر بوو لە زۆربەی خەڵك و دەیانزانی بۆچی هاتوون و ئامانجیان چیە، بەڵام ئێستا بەشی زۆریان گرنگی نادەن بە رۆشنبیری و كتێب، لە شاخ گفتوگۆی فكری زیاتربوو، ئێستا حزب شانە و رێكخستەكانی خامۆش بوون و خەڵك بۆ دامەزراندن یان وەرگرتنی پلە و پۆست دەبێت بە حزبی. یانی خەڵك دوای بەرژەوەندی خۆی نەكەوتبوو، بە پێچەوانەی ئێستاوە، ئەوانە خەڵكی گەنج و خاوەن فكر بوون.

خەڵك: لەوانەیە ئەوانە بۆ گروپێك یان دەستەیەك راست بێت، بەڵام بەگشتی دەوترێت بزوتنەوەی چەكداری كورد زۆرینەیان خوێندەوار و رۆشنبیر نەبوون، بۆیە ئەنجامەكەشی خراپ كەوتەوە؟

مامۆستا جەعفەر: لە وڵاتانی دیكە دامەزراوەكان كار دەكەن، بە سیستماتیك كار دەكرێت.

خەڵك: بەڵام لەسەردەمی شۆڕشدا دامەزراوەیی نییە، شۆڕش زۆربەی جار هەڵچونێكی عەفەوییە؟

مامۆستا جەعفەر: نا شۆڕشیش دامەزراوەی هەیە. بۆ نمونە شۆڕشی ئەمریكی جۆرج واشنتۆن رابەرایەتی دەكرد میلیشیای هەبوو، ئەوانەشی لەگەڵیان كاریان كردووە سەرمایەداریان تێدا بووە و عەقڵیان هەبووە. لای ئێمە زۆربەی ئەوانەی هاتنە شاخ فكریان هەبوو، بەڵام سنوردار، خەڵكانی ئازا و قارەمان بوون، بەڵام لەرووی سیاسی و فكرییەوە لە ئاستی پێویستدا نەبوون.

خەڵك: بەرێزت یەكەمین بەرپرسی راگەیاندنی یەكێتی بوویت، چۆن لە راگەیاندنی ئێستای یەكێتی دەڕوانیت؟

مامۆستا جەعفەر: ئێمە راگەیاندنكار نەبوین و راگەیاندنمان بە ناچاری دروست كرد. بۆ نمونە كەسێكی وەك هەڤاڵ كوێستانی شاعیر بووە، من خۆم مامۆستا بووم و جارجار وتارم نوسیوە. راگەیاندنەكەشمان تەنها ئێزگەیەك بوو، كادیری راگەیاندنمان نەبوو. بە ئەزمون شتەكان فێربووین، وەك ئەوەی دەوترێت”learning by doing”.

خەڵك: دەوترێت بەرپرسانی باڵا نایانەوێت كادیری خوێندەوار و رۆشنیر دروست ببێت بۆ ئەوەی جێگایان نەگرنەوە؟

مامۆستا جەعفەر: لەدوای كۆنگرەی سێهەمی یەكێتی باڵە سەربازییەكە زیاتر زاڵبووە، دواین كەسیان مەلا بەختیارە، كە وەكخۆی دەڵێت”كادیرێكی سیاسی”ە، نەك سەربازی، ئەویش ناتوانێت لەو حزبەدا كاربكات، مەلا بەختیار لەگەڵ ئازاد هەورامی، سالار عەزیز و كاك ئارام هەوڵیانداوە شۆڕش دەستپێبكەنەوە و بەشداری زۆربەی چالاكییەكانی كردووە و ئەو سەردەمە زۆر قورس بووە و كاری كردووە، كەواتە بۆچی ئەو كاتە كاری كردووە و ئێستا ناتوانێت؟ چونكە دیوار و بەربەستی گەورە هاتوەتەبەردەمی، ماقوڵ نییە دوای چل و ئەوەندە ساڵ نەتوانی لە نێو حزبێكی سۆسیال دیموكراتدا جێگەت ببێتەوە.

“هەست دەكرێت كش مەلیك كراوە، زۆر كەس هەن، تەنها مەبەستم مەلا بەختیار نییە كش مەلیكیان لێكرا”

خەڵك: بەڵام دەوترێت كێشەی مەلا بەختیار زیاتر لەسەر ئاستی كەسی و بەرژەوەندییە، نەك فكر؟

مامۆستا جەعفەر: بێگومان بەرژەوەندی هەیە، هەموو كەسێك بەرژەوەندی هەیە، ئەوەی من مەبەستمە كاركردنە نەك فكر، چونكە هەست دەكرێت كش مەلیك كراوە، زۆر كەس هەن، تەنها مەبەستم مەلا بەختیار نییە كش مەلیكیان لێكرا و بواری خەباتكردنیان نەماوە.

خەڵك: بۆچونێكیش هەیە پێیوایە هاتنە پێشەوەی سەربازەكان پێویستی قۆناغەكە سەپاندویەتی، زەرورەت هەیە بۆ كردنی عەسكەر بە دەسەڵاتداری حزب؟

مامۆستا جەعفەر: سەیری شۆڕشی جەزائیر و كوبا و ڤێتنام بكە، شۆڕش كەسانی سەربازی دەوێت. جەزائیر كەسانی وەك بن بلە سەركردایەتی دەكرد، بەڵام بۆمیدیان هات و بە كودەتا پاڵێكی پێوەنا. عەسكەر دەتوانێت هەموو شتێك بكات و دەڵێت سیاسیم و رۆژنامەوانیش هەیە لەدەوروبەریان و كتێبی بۆ دەنوسرێت و لەگەڵ حزبەكاندا مامەڵە دەكات و لە ساڵی 1989، وتارێكم نوسی بەناوی”خەباتی چەكدار لە نێوان ئەفسانە و واقیع”دا. نائومێد بووم بەوەی بە خەباتی چەكدار گەل رزگار ناكرێت. خەباتی چەكدار دەرئەنجامی خراپی دەبێت، كاك ئارام دەیوت لە شۆڕشەكانی پێشوو عەسكەر دەسەڵاتداربوو، بەڵام ئەو دەیوت دەبێت كادیرە سیاسییەكان باڵادەست بن و دوای ئەو هەموو شتێك تێكچوو.

 

خەڵك: ئێستا یەكێتی لە چ دۆخێكدایە، بەتایبەتی لە رووی جەماوەری و سیاسییەوە؟

مامۆستا جەعفەر: یەكێتی بەناو حزبێكی سۆسیال دیموكراتە، بەڵام لەراستیدا نیولیبراڵە “New Liberal”. بەتایبەتی كەسێكی وەك د. بەرهەم، بڕوای بە بەرژەوەندی و بازاڕی ئازاد و پارە هەیە، چونكە ئەوان زیاتر گرنگی بە بازاڕ و دەستكەوت و قازانج دەدەن. كابرایەك شتێكی نوسیبوو كە خۆی لە مێرگەپان دانیشتووە و باسی خانووەقوڕەكان دەكات. خۆی نیولیبراڵە و باسی سۆسیال دیموكرات دەكات!

“لە ناو سەركردایەتی یەكێتیدا دەوڵەمەندەكان گرنگترن نەك هەژارەكان، سەدان كادیر لە یەكێتی دەركراون”

خەڵك: مەبەست سیاسییەكی وەك بەرهەم ساڵح بڕوای بە سۆسیال دیموكرات نییە، كە یەكێتی كردویەتی بە بەرنامەی فكری و سیاسی خۆی؟

مامۆستا جەعفەر: نەخێر، خۆشی وادەڵێت. لە ماوەی رابردوودا وتارێكم نوسیوە بەناونیشانی”ئایا یەكێتی بیری هەیە” یەكێتی هەر بیری نییە، سۆسیال دیموكراتەكان بڕوایان بە ماركسی هەیە و چەپن، بەڵام بڕوایان بە توندوتیژی نییە وەك ستالین. لە ناو سەركردایەتی یەكێتیدا دەوڵەمەندەكان گرنگترن نەك هەژارەكان، سەدان كادیر لە یەكێتی دەركراون كە هەندێكیان پێشمەرگەی 76 ن و پێشمەرگەی 76 لای سەركردایەتی یەكێتی گرنگ نین، خەڵكانی دەوڵەمەند گرنگن، بۆیە یەكێتی دەبێت فكری خۆی بگۆڕێت.

“یەكێتی ئێستا جیاوازە لە ساڵانی سەرەتای دروستبوونی و  پاشەكشەی كردووە”

خەڵك: چۆن داهاتووی یەكێتی دەبینیت، پێتانوایە جارێكی دیكە ئەو حزبە بەهێزببێتەوە، یان بەرەو لاوازی زیاتر دەڕوات؟

مامۆستا جەعفەر: یەكێتی ئێستا جیاوازە لە ساڵانی سەرەتای دروستبوونی. یەكێتی پاشەكشەی كردووە و ئەگەر ئیدارە و فكری بەڕێوەبردنی خۆی نەگۆڕێت، زیانی زیاتریش دەكات، بۆ نمونە لە هەڵبژاردنی 1992 دا، 50 كورسی هێناوە، ئێستا 21 كورسی هێناوە، سەرباری ئەوەی گۆڕان و هاوپەیمانیشی لێجابووەوە.

 

خەڵك: بەپێچەوانەی ئەو قسانەی بەڕێزتەوە، بۆچونێك هەیە دەڵێت، یەكێتی بە تێپەڕبوونی كات گۆڕانی بێهێزكرد و پاشان بینیمان سەرۆكی هاوپەیمانیش گەڕایەوە نێو یەكێتی؟

مامۆستا جەعفەر: تەنها سەرۆكی هاوپەیمانی گەڕایەوە نێو یەكێتی و تەنانەت پەرلەمانتارەكانیشیان نەهاتنەوە ناو یەكێتی، حزبەكەی ماوە و لەوانەیە پشتیوانیش بكرێن و كۆنگرەیان كرد و مانەوە، دكتۆر بەرهەمیش هێشتا قاچێكی لای هاوپەیمانییە و قاچێكی لای یەكێتییە و گۆڕانیش هێشتا هێزێكی سیاسی و ئەگەر 10 كورسیشی هەبێت هەر زۆرە، هەرچەندە گۆڕانیش توشی چەند كێشەیەك بووە، وەك ململانێی نێوان نەوەكان و كۆچكردنی كاك نەوشیروان كاریگەری زۆر هەبووە. دوو ساڵ پێش ئێستا پێموابوو پارتی 44 كورسی دەهێنێت، خەڵكانێك هەبوو گلەییان كرد و وتیان بۆ نەتوتووە یەكێتی ئەوەندە دەهێنێت، بەڵام من واقیعی سیاسی دەخوێنمەوە.

“دوو ساڵ پێش ئێستا پێموابوو پارتی 44 كورسی دەهێنێت، خەڵكانێك گلەییان كرد و وتیان بۆ نەتوتووە یەكێتی ئەوەندە دەهێنێت”

خەڵك: چۆن لە كابینەی نوێی حكومەت دەڕوانیت، بەتایبەتی سەرۆك و ستافەكەی دەگۆڕێن؟

مامۆستا جەعفەر: گۆڕانكاری گەورە روونادات. بە پلان و سیستم كارناكرێت. گۆڕانكارییەكان شكڵین و نامانەوێت سیستمی ئابوری و ئیداری بگۆڕین، پلە و پۆستیش تەنها بۆ خزمەتی تاك بەكاردەهێندرێت. ئیدارە دەبێت بگۆڕدرێت بۆ نمونە سلێمانی 24 هەزار كیلۆمەتر چوارگۆشەیە لەكاتێكدا ئیسرائیل 20 هەزار كیلۆمەتری چوارگۆشەیە، بەڵام بەرهەمی كشتوكاڵ و پیشەسازی هەناردەی وڵاتان دەكات و نەوتیشی نییە، بەڵام ئێمە رۆژانە ژینگە و سروشتی خۆمان وێران دەكەین.

 

چاوپێکەوتن

(خەڵك) دیمانەیەكی بڵاونەكراوەی ڕۆژنامەوانێكی عەرەب لەگەڵ نەوشیروان مستەفا بڵاودەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
بۆیەكەمجار (خەڵك) لە زاری عەلی ناجی، ڕۆژنامەنووسی عیراقی، دیمانەیەكی ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا، ڕێكخەری گشتی پێشووی بزوتنەوەی گۆڕان بڵاودەكاتەوە، كە تایبەتە بە هەندێك پرسی پەیوەست بە قۆناغە مێژووییەكانی عیراق و كوردستان و سیاسەتی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان، كە لەلایەن كەسی نەوشیروان مستەفاوە لە ساڵی 2009 دامەزرا و هەر لەو ساڵەدا لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستاندا توانی ببێتە خاوەنی 25 كورسی پەڕلەمانی و پێگەیەكی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسەتی هەرێمی كوردستان بۆخۆی دیاری بكات.

دەقی دیمانەكە وەك ڕۆژنامەنوسە عیراقییەكە خۆی بۆ (خەڵك)ی باس دەكات:
لە ساڵی 2012 چاوم بە نەوشیروان مستەفا، دامەزرێنەری بزوتنەوەی گۆڕان كەوت لە ماڵە سادە و ساكارەكەی، كە جلێكی مەیلەو شینی لەبەردابوو.

لە هۆڵی دانیشتنی ماڵەكەی زۆر بە گەرمییەوە پێشوازی لێكردم، جگە لەئێمە، كە من لەگەڵ هاوڕێم كاك نەژاد ڕۆیشتبووم، دوو كەسی تری كورد، كە لە سایتی (سبەی) كاریان دەكرد لەگەڵمان دانیشتبوون، ئەو لە تەنیشت خۆیەوە داینیشاندم و دوای كەمتر لە 10 خولەك دوو كەسەكە چوونە دەرەوە، پاشان ئاخاوتنمان بە زمانی عەرەبی دەستپێكرد.

نەوشیروان مستەفا وتی: بەخێر ببێیت بۆ سلێمانی و ئەم گەڕەكەی، كە تێدایت لەئێستاوە هەر بە ناوی تۆوەیە، كە عەلی ناجییە و ناوی شاعیرێكی كوردە.

من ناوبانگی تۆم لە سەردار عەبدوڵڵا، پەڕلەمانتاری بزوتنەوەكە بیستووە، كە كەسێكی گەلی كوردت خۆش دەوێت و بایەخ بە دۆزی كورد دەدەیت “ئەو چاوپێكەوتنەكەی بۆ ڕێكخستم”.

سوپاسم كرد بۆ قسەكانی و بۆ ئەو پێشوازییە گەرمەی لێكردم، دوای ئەوەی چایان بۆ هێناین، قسەكانمان لەبارەی دەستوری عیراقییەوە دەستپێكرد، نەوشیروان مستەفا وتی: من و مام جەلال و كاك مەسعود و كاك ڕۆژ نوری شاوەیس، وەك نوێنەری كورد دانوستانمان كرد بۆ دانانی دەستورێكی عیراقی، كە دەستورێكی باشە و خزمەت بە گەلی كورد دەكات.
بەردەوام بووین لە دانوستان و ئەو دانوستانەش زۆری خایاند، تا ئەو كاتەی شیعە و سوننەمان بە خواستی خۆمان لە دەستوردا ڕازیی كرد.

دوای ئەوەی هاتە سەر باسی ئەو حزبە سەرەكییانەی، كە حوكمڕانی عیراقیان كردووە، لەوانەش حزبی دەعوە، ئەو وتی: ئەو حزبە تەقلیدی هیچ مەرجەعێكی شیعە ناكاتەوە. من وەك عەلی ناجی تووشی شۆك بووم، كە چۆن كاك نەوشیروان ئەو زانیارییە دەزانێت، پرسیارم لێكرد لەكوێوە ئەو زانیارییە دەزانیت، لەكاتێكدا تۆ شیعە نیت.

نەوشیروان مستەفا وتی: حزبی دەعوە و ئەندام و سەركردەكانی بە باشی دەناسین (مەبەستی مالكی و عەبادی و ئیبراهم جەعفەری بوو)، ئەوان شوێنكەوتەی حسێن فەزلوڵڵان (مەرجەعی شیعەی لوبنانی) و تەقلیدی هیچ مەرجەعێك ناكەنەوە بە عەلی سیستانیشەوە.

دوای ئەوەی لەبارەی كەركوكەوە پرسیارم لێكرد، ئەو وتی: چارەسەرەكەی لەڕێی دەستوری عیراق و جێبەجێكردنی دەستور و بڕگەكانی پەیوەست بە كەركوک، كێشەكانی چارەسەر دەكات.

پاشان گفتوگۆمان لەبارەی ئەمریكاییەكان و ڕۆڵیان لە عیراقدا كرد، ئەو وتی: ئەمریكا تاكە لایەنی بەهێز نییە لە عیراق، بەهێزترینیش نابێت لە جیهاندا، چونكە لەئێستادا دەوڵەتی بەهێزی هاوشێوە سەریانهەڵداوە.

وتم ڕێگەم بدە بوێربم و هەندێك پرسیاری بوێرانەت لێبكەم، كە لێرەدا دەكرێت میواندارییەكەت بقۆزمەوە و دەشزانم میوان پێگەیەكی گەورەی هەیە لای ئێوە و ڕێزی زۆری لێدەگرن.

كاک نەوشیروان بە پێكەنیوە وتی، پرسیار بكە، پێم وت، بۆچی بە دەستێكی ئاسنین گۆڕان بەدەستەوە ناگریت، لە هەمان كاتدا ئێوە لە سێبەردان و بە دەگمەن لە میدیاكاندا دەردەكەون؟ لەو دەمەدا جگەرەی دەكێشا و جگەرەیەكی داگیرساند و بە توندی دووكەڵەكەی هەڵمژی و وەڵامی دەستی ئاسنینی بۆ بزوتنەوەكە پشتگوێ‌ خست و منیش حەزم نەكرد بێزاری بكەم، بۆیە وتی: نامەوێت لە میدیاكاندا وەك هەندێك لە سیاسەتوانان زۆربڵێ‌ بم.

پێم وت، تۆ بەشێكیت لە دروستكردنی بڕیار لە كوردستانی عیراق، بەڵام خواستی گەلەكەت بەجێنەگەیاندووە.
نەوشیروان مستەفا وتی: “كە لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەرچووم، دەستبەرداری پۆستەكان بووم بۆ بەدیهێنانی ئایندەیەكی باشتر بۆ كوردستان و گەلەكەی”. لەو دەمەدا باسی لە گرنگی ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن و ئەو ئامانجانە كرد، كە دەكرێت بیانهێنێتەدی.

بەر لە تەواوبوونی چاوپێكەوتنەكە، كە زیاتر لە كاتژمێرێكی خایاند، پرسیارم لەبارەی شەڕی پشت ئاشانەوە لێكرد، نەوشیروان مستەفا لە دوای كێشانی جگەرەیەك وتی: “ڕاگەیاندنی شیوعی بەهێز بوو، ئێستاش هەر بەهێزە”.

لەكاتی ماڵئاوییدا، لە بەردەم دەرگای هۆڵەكە پێی وتم: دەرگامان كراوەیە بۆت كاك عەلی و پێشوازی لە بوێری و بایەخت دەكەین، هەر كاتێك دێیت بەخێر بێیت.

من وەك عەلی ناجی، كە توێژەرم لە كاروباری كوردی، هیواخوازم كوڕەكانی كاك نەوشیروان مستەفا و ئەوانەی هەڵسورێنەری بزوتنەوەی گۆڕانن، كتێبی “پەنجەكان یەكتری دەشكێنن” كە بە زمانی كوردی نووسراوە، بۆسەر زمانەكانی تر وەربگێڕن، لەوانەش زمانی عەرەبی، چونكە شایتحاڵێكی گرنگی گەلی كوردە لەو قۆناغە مێژووییەدا.

عەلی ناجی لەدایكبووی 1987، ڕۆژنامەنووسێكی عیراقییە و ئێستا لە پاریس نیشتەجێیە، توێژەرە لە  كاروباری كورددا و كتێبێكی لەبارەی پارتی كرێكارانی كوردستان (pkk ) بڵاوكردۆتەوە بە ناونیشانی “ئەو چەكانەی بۆ ئاشتین” كە بە دوو چاپ لە كتیبخانەكاندا دەستدەكەوێت.
كتێبێكی تریشی هەیە، كە لە قۆناغی هاتنەبەردایە لەبارەی كوردی ئێران بە ناوی “ئەو چیایانەی گوللـە ماندووی كردوون”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

خانمە كاندیدێكی كورد بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج بۆ (خەڵك) دەدوێت

خەڵك – بەشی هەواڵ

خانمێكی كورد، كە دانیشتووی وڵاتی نەرویجە، لە سەر داوای پارتێكی ئەو وڵاتە كاندیدە بۆ هەڵبژاردنی شارەوانی “شاری فریدركستاد”.

ڤیان حەمەلاو، خانمە كوردێكی شاری سلیمانییە، لە ساڵی 2002 چۆتە دەرەوەی وڵات و لە نەرویج نیشتەجێ‌ بووە، لە ئێستادا ئەم خانمە لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان و وەك نوێنەری شاری فریدركستاد دەست نیشان كراوە.

 

لە گفتوگۆیەكدا لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك)، ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاو تیشكی خستە سەر ژیانی و وتی: ناوم ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاوە بە ڤیان حەمەلاو ناسراوم، لە ساڵی 1976 لە دایك بووم، خاوەن بڕوانامەی دبلۆمم بەر لە هاتنم بۆ نەرویج سەرقاڵی كاری مامۆستایی بووم، لە ساڵی 2002 هەرێمی كوردستانم بەرەو وڵاتی نەرویج بەجێ هێشتووە، بە گەیشتنم بە دەرەوەی وڵات، بڕوانامەی شارەزایی و پەروەردەیی و كاركردنم لەگەڵ منداڵ و لاوان بەدەست هێناوە.

سەبارەت بە خۆگونجاندن لەگەڵ كەلتور و داب و زمانێكی دیكە، ڤیان دەڵێت”كا تێك هاتمە وڵاتی نەرویج هیچ شارەزاییەكم لە زمان و فەرهەنگی نەرویجی و نرخی مرۆڤایەتی نەبوو، بەڵام بەشێوەیەكی خێرا هەموو شتێك پێچەوانە بووە وە،هەماهەنگی لە نێوان كەلتوری كورد و نەرویجی وای لە من كرد، بە زوویی شارەزایی زمان پەیدا بكەم و لە بواری سیاسی كاربكەم، بۆ لە سیاسەتیشدا، چونكە من لە خانەوادەیەكی خەباتگێڕ لە دایك بووم هەڵبەت دەبێت ئەم هۆكارەش كاریگەری هەبووبێت كە وا لە وڵاتێكی ئەوروپایی تێكەڵ بە كاری سیاسی بوومەتەوە”.

ڤیان حەمەلاو، لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، ئێستا كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان وەك نوێنەری شاری فریدركستاد، ئەو دەڵێت لێرە كاری حزبی بەراورد بە هەرێمی كوردستان جیاوازە، هەموو هەوڵێك بۆ خزمەتكردنە، ئەوەش كە تێكەڵ بە كاری سیاسی و حزبی دەبێت پێویستی بە خۆ لێڕابینینە چونكە لێرە خزمەتكردن ڕۆڵ دەبینێت.

بە پێی وتەكانی ڤیان، لە نەرویج، كوردەكان هۆگرییان بۆ پارتی كرێكاران هەیە، بەڵام ڤیان پێچەوانەی خواستی بەشێك لە ڕەوەندی كوردی دەڵێت، پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، یەكێك لە پارتە هاوخەم و دڵسۆزەكانی قەزییەی كوردییە، بە وتەی ڤیان، لە سەردەمی پەلاماردانی داعش بۆ باشوور و ڕۆژئاوا و دواتریش لە میانی پەلاماردانی توركیا بۆ عەفرین و ناوچەكانی ڕۆژئاوا، كاتێك وەك كوردێك ئەم باسەم لا وروژاندوون، بە هەوڵی ئێمە و بەشێكی زۆر لە ئەندامانی پارت، نوێنەری پارتی چەپی سۆسیالیست، لە پارلەمان داكۆكی سەختی لە قەزییەی كوردی كردووە، تەنانەت لە زۆر بابەتی دیكەی پەیوەست بە دۆخی كورد لە پارچەكانی دیكەی كوردستان قسەمان هەبووە لەگەڵ بەرپرسان و كاربەرێكەرانی نەرویجی گەنگەشەی بارودۆخەكانمان كردووە، پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویجیش لەگەڵ ئەوەیە كە كورد خاوەن كیانی خۆی بێت.

ڤیان لە ئێستادا، كاری ڕۆژانەی لە باخچەی ساوایانە، ئەو دەڵێت: بە لەبەرچاوگرتنی شارەزایم لە بواری پەروەردەیی، تا كاری باشتر بكەم بۆ یارمەتیدانی منداڵ و گەنج بۆ ئەوەی لە كەشێكی ئارام و ئابوریەكی جێگر و تەندروستیەكی باشتردا گەورە ببن، خزمەت دەكەم، تێكەڵی و هەماهەنگیشم لەگەڵ هاوڵاتیانی نەرویجی و نەتەوەكانی دیكە زۆر باشە، هەوڵ و ماندوو بوون و خەمخۆریم بۆ كارەكەم ئەوەی لێ‌ دەخوێنمەوە كە جێی متمانەی هاوڵاتیانی نەرویجی و غەیرە نەرویجییەكانی شارەكەم بم تا لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكاندا سەركەوتوو بم و لە نێوان وڵاتی دایك و وڵاتی نیشتەجێمدا ببمە هۆیەك بۆ لێك نزیكبوونەوەی زیاتری كەلتور و خەم و كۆژانەكانمان و پردی پەیوەندی نێوان كورد و نەرویج بم، دیموكراتی بۆ هەمووان گرنگە، من هیواخوازم لە ڕێگای پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویج باشتر بتوانین بە ناوی مرۆڤایەتیەوا پەیوەندی لەگەڵ یەكتر بكەین.

سەبارەت بە دەسپێكردنی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن و ڕێوشوێنەكانی بانگەشە كردن، ئەو خانمە كوردە دەڵێت: بانگەشەی هەڵبژاردن بە پێی یاسا ڕێكخراوە و ناتوانیت لە بەند و مەرجە یاساییەكان لابدەیت، وەك خانمێكیش كە خۆم كاندید كردووە لەوە ناترسم نازناوێكی خراپ یان تۆمەتێك یان كارێكی نەشیاوم بەرامبەر بكرێت ئێرە زۆر پێچەوانەی هەرێمی كوردستانە بە داخەوە دەیڵێم دەبینین لای خۆمان چی ناوەناتۆرە و بانگەشەی خراپ شوێن كەسەكان دەخرێت، كە پشت بەخوا ئێمەش دەبێت ببینە دەوڵەت و بەو دۆخە بگەین كە لە نەرویج دەگوزەرێت، لێرە كاندیدەكان پێشوەختە دەبێت خول ببینن، تا كۆتایی هەڵمەتی بانگەشە كاندید دەبێت سێ‌ خول ببینێت، ناتوانیت بۆ هەموو جێگەیەك و هەموو شوێنێك بچیت و بێ‌ ئاگاداركردنەوە بانگەشە بكەیت، ماوەیەكە هەڵمەتەكان دەستیان پێكردووە و لە ڕێگەی دانانی مەوعید سەردانی شوێن و جێگەكان دەكەین و ئامانج و بەرنامەمان بۆ خەڵك ڕوون دەكەینەوە، ئەولەویەتیش بۆ ڕێز گرتنە لە بەرامبەر و ڕەچاوكردنی مافی ئەوی دییە، چونكە ئێستا 9 پارت لە نەرویج، بە پارتی ئاینی و نەتەوەیی و چەپ و ڕاست ڕەو لە كێبڕكێداین بۆ بردنەوە.

كاندیدە كوردەكەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج، پێی وایە، پارتی چەپی سۆسیالیست، یەكێك لەو پارتانەیە كە داوای ئەوەی لە بەرپرسانی وڵاتی نەرویج كردووە كە هەر كەسێك بە كورد و غەیرە كورد كاتێك پەنا بۆ نەرویج دەهێنێت دەبێت پەنا بدرێت و وەك مرۆڤێك مافی هەبێت.

بڕیارە 19-9-2019 هاوڵاتیانی نەرویجی بچنە سەر سندوقەكانی دەنگدان و نوێنەری خۆیان بۆ شارەوانییەكان دیاری بكەن.
نەرویج یەكێكە لە وڵاتە ئەوروپییە سكاندیناڤییەكان، سنووری ھەیە لەگەڵ ھەریەك لە سوید، فینلاند، ڕووسیا، سنووری دەریایی لەگەڵ ھەریەك لە وڵاتانی دانمارك و بریتانیادا ھەیە.

نەرویج بە باشترین وڵات دادەنرێ لە ڕووی بژێوی ژیان.

ئەمانەی خوارەوە گەورەترین شارەكانی نەرویجن بە پێی سەرژمێری ساڵی 2014
ئۆسلۆ (نزیكەی 634000 كەس)
بێرگێن (نزیكەی 272000 كەس)
ترۆندهەیم (182000 كەس)
ستاڤانگێر (نزیكەی 130000 كەس)
كریستیانساند (نزیكەی 86000 كەس)
فریدریكستاد (نزیكەی 78000كەس)
ترۆمسۆ (نزیكەی 72000 كەس)
ساندنێس (نزیكەی 72000 كەس)
دراممێن (نزیكەی 66000 كەس)
سارپسبۆرگ (نزیكەی 54000 كەس)

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات”
سادیقون هەڵوێستی خۆی بۆ (خەڵك) لەبارەی سزاكانی سەر ئێران ئاشكرا دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەعد شاكر عەزیز، پەڕلەمانتاری فراكسیۆنی (سادیقون) كە لەلایەن قەیس خەزعەلی، سەرۆكی بزوتنەوەی ئەهلی حەقەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، لە دیمانەیەكدا لەگەڵ (خەڵك) باس لە ژمارەیەك پرسی نێو گۆڕەپانی سیاسی ئێستای عیراق دەكات و هەڵوێستی فراكسیۆن و بزوتنەوەكەیان لەبارەی ڕەوشی سیاسی وڵات و تەنگژەكانی ئێستای ناوچەكە دەخاتەڕوو.

خەڵك: لەئێستادا باس لە بوونی بەعسییەكان دەكرێت لە ناوەندە دیپلۆماسییەكانی دەوڵەت و لەلایەن چەند پەڕلەمانتارێكی عیراقییەوە ئەو پەرسە دەوروژێنرێت، ئێوە لە فراكسیۆنی (سادیقون) چۆن دەڕواننە ئەو پرسە؟

سەعد شاكر عەزیز، وەزارەتی دەرەوە، كە گرنگترین جومگەی دەوڵەتی عیراقە، بەو پێیەی لەنێوەندە دەرەكییەكان و نێوەندە نێودەوڵەتییەكاندا نوێنەرایەتی حكومەت و گەلی عیراق دەكات، بۆیە دەبێت ئەوانەی لە باڵێوزخانەكاندا دادەنرێت، بە باشی وردینی ناوەكانیان بكرێت لەلایەن دەزگای لێپرسینەوە و دادپەروەری (ڕیشەكێشكردنی بەعس) و دەزگاكانی تری وەك دەزگای چاودێری دارایی و دەزگای دەستپاكی و یاسای لێپرسینەوە دادپەروەری نەیگرێتەوە یان كەسێك لە خێزانەكەی ئەو یاسایە نەیگرێتەوە و تۆماری نیشتمانی بێخەوش بێت.

(خەڵك): ئەوانەی تۆمەتی بەعسیبونیان ڕووبەڕوو دەكرێتەوە، یان ناوەكانیان لەلایەن ئەندامانی پەڕلەمانی عیراقەوە دیاریكراوە كە گوایە بەعسیبوون و لە سەردەمی ڕژێمی پێشوودا كارییان لە دەزگاكانی بەعسدا كردووە، بەڵگەی تەواوەتییان لەسەر كۆكراوەتەوە، یان تەنیا وەك گومان داوای لێكۆڵینەوە لە تۆمارەكانیان دەكرێت؟

سەعد شاكر: لیژنەكانی پەڕلەمان هەریەكەو پسپۆڕە لە بواری خۆیدا، لیژنەی پەیوەندییەكانی دەرەوەش شارەزاتر و ئاگادارترە لەو ڕووەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پەڕلەمانتاران دەتوانن چاودێربن بەسەر تەواوی جومگەكانی دەوڵەتدا، هەندێك لە پەڕلەمانتاران دەستەواژەیان بەدی كردووە، سەبارەت بە هەندێك لە كەسێتییەكان لە كونسوڵخانەكانی عیراقدا لە دەرەوە، كە گومانیان لێدەكرێت پەیوەندییان بە حزبی بەعسەوە هەبێت، بۆیە ئێمە لەمڕۆدا دەمانەوێت لە چوارچێوەی حزبی بێینە دەرەوە و هەر تەنیا نوێنەرایەتی حزبەكانمان نەكەین و نوێنەرایەتی عیراق بكەین لەو ڕووەوە، بە تایبەت كە پەیوەندییەكانی دەرەوەی وڵات سێكتەرێكی گرنگی دەوڵەتە، بە تایبەت لەم ڕەوشەی ئێستادا، كە عیراق دەیەوێت بەڕووی هەموواندا كراوەبێت و لەدەرەوەی چوارچێوەی میحوەرەكاندا بێت، بۆیە دەبێت هەركەسێك بۆ باڵێوز دیاریی دەكرێت، وردبینییەكانی هەمەلایەنە و تەواوەتی بە تۆمارەكەیدا بكرێت.

خەڵك: هەڵوێستی فراكسیۆنی (سادیقون) بەرانبەر بە بوونی هێزە بیانییەكان بە گشتی و هێزەكانی ئەمریكا بە تایبەت چییە و چۆن دەڕواننە بوونی ئەو هێزانە لەسەر خاكی عیراق؟

سەعد شاكر: فراكسیۆنی سادیقون، بە هەموو شێوەیەك بوونی هێزەكانی ئەمریكا لەسەر خاكی عیراق ڕەتدەكاتەوە، باشترین بەڵگەش بۆ دروستی ئەم هەڵوێستە، دەستدرێژییەكانی ئەم دواییەیە، كە كرایە سەر هێزەكانی عیراق و تێیدا ژمارەیەك لە هێزەكانی سوپا و پۆلیسی فیدراڵی شەهید بوون، لەلایەكی تریشەوە دەتوانیین بەڵێین ئەم هێزەی ئێستا لە عیراقدا هەیە، هێزی شەڕكەرە نەك هێزی مەشقپێكردن، بەڵگەش بۆ ئەمە بەئامانجگرتنی هێزەكانی عیراقە لەلایەن ئەو هێزانەوە، كە لە دەرەوەی چوارچێوەی دەسەڵاتیاندایە.

پێشتر فراكسیۆنی سادیقون، چەند بڕگەیەكی خستەبەردەم سەرۆك وەزیران و فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عیراق، تا زانیاری تەواوەتی لەبارەی ئەو هێزانەوە ئاشكرابكات، بە تایبەت لەڕووی ژمارەی ئەو هێزانەی لەنێو سنوری عیراقدان، شوێنی بونیان لەنێو خاكی عیراق، پاشان هۆكاری بونیان لە وڵاتدا، گەر بۆ مەشقپێكردنە، پێویست ناكات ژمارەیان لە سەروو هەزارانە ساربازەوە بێت، واتا پێویستە ژمارەیەكی شیاو بێت، بەڵام شیاو نییە و قبوڵ ناكرێت ژمارەیان هەزاران سەرباز بێت.

خەڵك: ئەمریكا لە ساڵی 2003دا ڕژێمی بەعسی ڕوخاند و هۆكاری كەوتنی ئەو ڕژێمەش لە دوای دەیان ساڵ لە حوكمڕانی، هۆكارە سەرەكییەكەی ئەمریكا بوو، ئێوە پێتان وانییە لەئێستادا ئەمریكا خۆی بە شیاوی مانەوە بزانێت لە عیراقدا لەكاتێكدا سیستمی نوێی حوكمڕانی لەسەر دەستی ئەمریكاییەكان لە عیراقدا دروست بوو؟

سەعد شاكر: ئەمە بۆچوونێكی تایبەتە و ناكرێت گشتیگر بكرێت، ڕاستییەكەی هۆكاری ڕوخانی ڕژێمەكەی سەدام حسێن گەلی عیراق و قوربانیدانی گەلی عیراق و خوێنی شەهیدان بوو، كە بونە مایەی ڕوخاندنی دیكتاتۆری، بگرە ئەمریكاییەكان پیلانیان لە دژی عیراق گێڕا و بوونە مایەی كاولكردنی عیراق و بوونە مایەی كاولكركردنی دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەكانی وڵات، لەمڕۆشدا، كە سوپا بەهێز نییە و وەزارەتی بەرگری لاوازە ئەوەیە، كە ڕێگە نادەن چەكی قورسی هەبێت و تەنیا خاوەنی چەكی مامناوەند بێت، ئەمریكاییەكانن.

هەروەها ئەمریكاییەكان، هۆكاری سەرەكی هاتنەناوەوەی داعش بوون بۆ نێو وڵات، لەمڕۆشدا ئەمریكا پەیام ڕەوانە دەكات لەبارەی سەرهەڵدانەوەی ڕێكخراوە توندڕەوەكە و دەیانوێت جارێكی تر تەنگژە و ئاڵۆزی لە وڵاتدا دروستبكەنەوە، ئەمەش بەو هۆیەی، كە حكومەتی عیراقی دەیەوێت ئازاد بێت لە مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو وڵاتانەی دەیەوێت ڕێككەوتن و گرێبەستن و بازرگانیان لەگەڵ بكات و پەیوەندی لەگەبَیاندا باش بێت.
ئێمە بەڵگەی تەواوەتیمان هەیە، كە ئەمریكا داڵدەی پاشماوەی چەكدارانی داعش دەدات، بەو پێیەی لەم ماوەیەدا هێلیكۆپتەرەكانی لەو ناوچانەدا نیشتوونەتەوە، كە شوێنی چەكدەكانی ڕێكخراوەكەیە، ئەم بەڵگانەش لای حەشدی شەعبی پارێزراون، لەمڕۆدا واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات، ئەمەش لەكاتێكدایە، كە عیراق دەیەوێت لەڕووی ئابورییەوە بگەڕێتەوە و بوژاندنەوە بەخۆوە ببینێت.

خەڵك: ئێوە چۆن دەڕواننە تەنگژەكانی ئێستای نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكان و كۆماری ئیسلامی ئێران و پێتان باشە هەڵوێستی دەوڵەتی عیراقی لەم ڕووەوە چۆن بێت؟

سەعد شاكر: ئێمە دەمانەوێت عیراق بەڕووی هەموو وڵاتاندا كراوەبێت و مامەڵە لەگەڵ هەموواندا بكات، و ڕێگە نەداتن خاكی وڵاتەكەی لە دژی وڵاتێكی تر بەكاربهێنرێت، دەمانەوێت مامەڵەكانی عیراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی وڵاتدا بگونجێت و لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش دابمەزرێت.

دەبێت ئەوەمان لەیاد نەچێت، یەكەم وڵات، كە لە دژی داعش لە عیراقدا جموجۆڵی كرد، كۆماری ئیسلامی ئێران بوو، یەكەم وڵات، كە سنورەكانی خۆی بەڕووی عیراقییەكاندا كردەوە و چەك و تەقەمەنی و ڕاوێژكاری ئەمنی ڕەوانە كرد ئێران بوو، بۆیە ئێمە بە هەموو شێوەیەك ئەو سزایانە ڕەتدەكەینەوە، كە لەلایەن ئەمریكاوە بەسەر گەلی ئێراندا دەسەپێنرێت.

ئەمریكا لەئێستادا پیلانی هەیە، لە سنورەكانی نێوان عیراق و سوریا، ناوچەیەكی ئارام بۆ ڕێكخراوی داعش دروست بكات، حەشدی شەعبیش لەو بارەیەوە بەڵگە و وردەكاری تەواوەتی لەبەردەستدایە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان