ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

بەشێك لە كەناڵە ئیسلامییەكان بە پارەی خێر و سەدەقە بەڕێوەدەچن


خەڵك-بەشی هەواڵ

ماوە ناماوەیەك هەڵمەتی كەناڵە ئیسلامییەكان بۆ كۆكردنەوەی پارەی خێر و زەكات دەستپێدەكات و لە نێوخۆشیاندا مشتومڕی ئەوە دروست دەبێت كە ئایا پارەی زەكات بەئەو كەناڵانە دروستە یان نا؟ بە رای شارەزایانی بواری مێدیاییش لە هەرێمی كوردستان هێشتا مێدیا وەك وڵاتانی پێشكەوتوو بەشێوەیەكی سەردەمیانە سەرپێ نەكەوتووە و لەبەر رەحمەتی خێر و سەدەقە و بودجەی حزب و حكومەت و بەرپرسەكانیاندایە، بە پێچەوانەی زۆرینەی وڵاتانی جیهان بە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستیشەوە، كە مێدیا بووەتە كەرتێكی بزنس و خۆی بەڕێوەدەبات و داهاتی زۆریشی بۆ خاوەكانیان هەیە.

“مێدیا لە هەرێمی كوردستان تاكو ئێستا نەیتوانیوە بەربەستی حزب و بەرپرسەكان ببڕێت و بچێتە سەر پێیەكانی خۆی”

ئامەد حەسەن رۆژنامەوان لەوبارەیەوە دەڵێت “مێدیا لە هەرێمی كوردستان تاكو ئێستا نەیتوانیوە بەربەستی حزب و بەرپرسەكان ببڕێت و بچێتە سەر پێیەكانی خۆی، بەردەوام لە چوارچێوەی بەرژەوەندی سیاسی و ئابووری و ئایدۆلۆژی حزب و بەرپرسەكانیدا كار دەكات، بەمهۆشەوە مێدیا بووەتە مێدیایەكی دەستەمۆكرا و سنووردار بۆ كۆمەڵێك وەرگری دیاریكراو لە چوارچێوەی بەرژەوەندییەكی سیاسی و ئابوری دیاریكراو یان ئایدۆلۆژیایەكی دیاریكراودا لەبری ئەوەی ببێتە مێدیایەكی گشتی بۆ هەموو خەڵك”.
ئاماژە بەوەش دەكات، مێدیاكانی هەرێمی كوردستان ئامانجی سەرەكییان پاراستنی بەرژەوەندی حزب و بەرپرسەكانیانە، نەك ئەوەی هەوڵ بدەن خۆیان لەسەر پێیەكانی خۆیان رابوەستن و ببنە كەرتێكی بزنس و لەگەڵ كۆمپانیا گەورەكاندا كار بكەن لەچوارچێوەی مێدیایەكی پیشەییدا.
رونیشیكردەوە لەساڵانی رابردوودا لە هەندێك كەناڵەكان هەوڵی بزنسبوون دراوە بە هاوبەشیكردن و رێكلام و سپۆنسەری هەندێك بەرنامە و گەشتی هەواڵەكان، بەڵام دواجار نەیتوانیووە ببێتەهۆی لەسەر پێوەستانی ئەو كەناڵانە، بەڵكو سەرچاوەی سەرەكی پشتیوانی داراییان حزب و بەرپرسەكانی پشتیانەوە بوون.
هەروەها ئەو رۆژنامەوانە، باس لەوەش دەكات، ئەوەش راستە بەشێك لە كەناڵەكان ئامانجی سیاسی و ئایدۆلۆژی خۆیان هەیە و لە جیهانیشدا زۆر كەناڵی وا هەن، بەڵام ئەوەی مێدیاكانی هەرێمی كوردستان لەوان جیادەكاتەوە، پەیوەستیان بە حزب و بەرژەوەندییە حزبییەكانیانەوە بەجۆرێكە دەستوپێی بەستوون.

زۆرینەی دەستەی بەڕێوەبەری دەستگا مێدیاییەكان كەسانی متمانەپێكراوی حزبی و بەرپرسە حزبییەكانن دوور لەكاری ئەكادێمی و سەردەمیانەی راگەیاندن

هەروەها لە بەشێكی دیكەی قسەكانیدا ئەو رۆژنامەوانە، ئاشكرایكرد، كێشەیەكی دیكەی مێدیاكانی هەرێمی كوردستان نەبوونی رۆژنامەوانی ئەكادیمی و پرۆفێشناڵە، بە تایبەت لە دەستەی بەڕێوەبەریدا، زۆرینەی دەستەی بەڕێوەبەری دەستگا مێدیاییەكان كەسانی متمانەپێكراوی حزبی و بەرپرسە حزبییەكانن دوور لەكاری ئەكادێمی و سەردەمیانەی راگەیاندن، بەڵكو فكرە و بۆچوونی مێدیاییان تەنها لە چوارچێوە تەسكە حزبییەكە و بەرژەوەندییەكانیدا دەخولێتەوە چ بۆ ئەو كەناڵانەی فەڕمین یان سێبەرن یان سەر بە بەرپرسە حزبییەكانن.

لەبارەی مێدیا ئیسلامییەكانی هەرێمی كوردستانەوە ئامەد حەسەن رونیكردەوە، كەناڵە ئیسلامییەكانیش هەمان كێشەی كەناڵەكانی دیكەی هەرێمی كوردستانیان هەیە بە گشتی، بەڵام هی ئەوان قوڵترە، بەهۆی ئەوەی مەودای كاركردنی ئەوان بەرتەسكترە بەهۆی بارە ئاینییەكانەوە، سەرباری نەبوونی رۆژنامەوان و كارمەندی بەتوانای ئەكادێمی و خاوەن ئەزموونی سەردەمیانە، ئەوانەی لەو كەناڵانەدا كار دەكەن كادری حزبی و پێگەیشتوون لە نێوەندە حزبییەكاندا نەك كادری راگەیاندن بن.
دەشڵێت “كێشەیەكی دیكەی مێدیا ئیسلامییەكان بەتایبەت و بە گشتی مێدیاكانی دیكەی هەرێمیش ئەوەیە كار بۆ ئەوە دەكەن كە خۆیان حەزیان لێیەتی و دەیانهەوێت، بەپێچەوانەی خواست و ئارەزووەكانی وەرگر، وێڕای لاساییكردنەوەی یەكدی لە پرۆگرامەكانیاندا یان گواستنەوەی پرۆگرامی كۆپیكراوی مێدیای دیكە، هیچ كەناڵێك بەدوای پرۆگرامێكی سەردەمیانە و لە هەمانكاتدا گونجاو لەگەڵ وەرگری كورددا ناگەڕێت”.

ئەوەشی خستەڕوو، كێشەیەكی دیكەی مێدیای ئیسلامی ئەوەیە، بەهۆی نەشارەزایی و بەرتەسكی شێوازەكانی كاركردنیان و كەمتوانایی دەستەی بەڕێوەبەری كەناڵەكانەوە، زۆر لۆكۆڵی و ناوچەیی و تەقلیدییە، تەنها كار بۆ ئەو كەسانە دەكەن كە سەر بە حزبەكانی خۆیانن، بەوردبوونەوەیەكی مەیدا دەردەكەوێت، ئەو كەس و خێزانانە سەیری كەناڵە ئیسلامییەكان دەكەن كە خۆیان سەر بە ئەو حزبانەن، ئەمە بۆ بەشێك لە كەناڵەكانی دیكەش راستە، بگرە زۆر خەڵك ئەو كەناڵانەشی نەبیستووە، بۆیە سەرنجی وەرگر راناكێشێت، وەرگر ناتوانێت بۆ ماوەی چەند خولەكێك لەسەیركردنی كەناڵێكی ئیسلامی یان ئەو كەناڵە حزبییەدا بەردەوام بێت، لە نێو هەزاران كەناڵی بەهێزدا، بۆیە پێویستە لەسەر ئەو كەناڵانە شێوازی كاركردن و دەستەی بەڕێوەبەر و بەشێك لە كارمەندەكانیان بگۆڕن، شێوازەكانی كاركردنیان بگۆڕن بۆ ئاستێكی بەرزتر و وەرگری زۆرتر لە خۆیان كۆبكەنەوە و كۆمپانیا گەورەكان وا لێبكەن هاوبەشی و سپۆنسەری بەرنامەكانیان بكەن، تا چیدیكە چاویان لەخێرو سەدەقە و زەكات نەبێت، چونكە ئەو جۆرە مێدیایانە نابنە مێدیایەكی بەهێزی سەردەم و ركابەری مێدیای پێشكەوتوو بكەن و وەرگر تێرناكەن.

 

هەڵمەتێكی كۆكردنەوەی خێرو سەدەقە بۆ كەناڵە ئیسلامییەكان دەستپێدەكات
لە چەند رۆژی رابردوودا هەر یەك لە بەرپرسانی كەناڵەكانی ئامۆژگاری و پەیام و بانگەواز كە 3 كەناڵی ئیسلامی سەر بە كۆمەڵی ئیسلامی و رەوتی سەلەفییەكانیانن ئاشكرایان كرد كە بەهۆی قەیرانی داراییەوە بەردەوام بوونی كەناڵەكایمان لە مەترسیدایە و داواشیان لە هاوڵاتیان كرد هاوكارییان بكەن.

مێدیا لە هەرێم پەیوەستە بە میدیای حزبییەوە، ئەو میدیایەش لەگەڵ بەرزبوون و دابەزینی حزبەكە تووشی قەیران دەبێت

پەیوەند عومەر ئەندامی ئەنجومەنی كەناڵی پەیامی زمانحاڵی كۆمەڵی ئیسلامی بە (خەڵك)ی راگەیاند، بەشێوەیەكی گشتی مێدیا لە هەرێم پەیوەستە بە میدیای حزبییەوە، ئەو میدیایەش لەگەڵ بەرزبوون و دابەزینی حزبەكە تووشی قەیران دەبێت.
وتیشی”هێزەكانی خاوەن دەسەڵات دەیانەوێ وردە وردە دەست بەسەر مێدیادا بگرن، ئەو مێدیایانەی لە دەرەوەی تێڕوانینی ئەواندا كاردەكەن ئەوانیش لاواز بكەن”.

ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، نایشارینەوە بەشێك لەو بودجەی هەمانبووە، هەمیشە بەشێكی خێر و زەكات بووە، بەشێوەیەك خەڵك بەخشیوێتی و پەیامی بە كەناڵێكی باش زانیوە، ئێمەش ئەوەمان پێ باشترە لە خەڵكی وەربگرین نەك لە دەسەڵات، چونكە ئەوكات دەبێت خزمەتی دەسەڵات بكەیت.

ئاشكراشیكرد، ئیسلامییەكان لە هەرێمی كوردستان هەژارترینن، لەبەرئەوەی لە هێزە بچوكەكانن و ئەمەش وایكردووە توانای بچوك بێت و نەتوانن ببنە خاوەنی بەرژەوەندی گەورە.

سەبارەت بە بودجەی رێكلام و پڕۆژەكان دیكەی كەناڵەكان، ناوبراو رایگەیاند، هیچ مێدیایەك بە رێكلام ناچێت بەڕێوە، دەبێت هێزێك لە پشتییەوە بێت، بەتایبەت ئەو مێدیایانەی سێبەرن‌و لەلایەن دەسەڵاتەوە بێ حساب بودجە وەردەگرن.

رونیشیكردەوە، ئەو كەمپینەی كردومانە كە خەڵك هاوكاریمان بكات، رووی لە خەڵك كردووە ئەویش بۆ هێشتنەوەی كەناڵەكەیە و دەشێت ئەم دۆخەمان تێپەڕێت و پێمانوایە سەركەوتوو دەبین لە ئایندەدا.

لای خۆشییەوە بێستون تاوگوزی راگەیەندكاری ئیسلامی بە (خەڵك)ی راگەیاند، هەر كەناڵێكی گەورەی راگەیاندن ئەگەر جوڵێنەرێكی گەورەی ئابوری لە پشتەوە نەبێت ناتوانێت سەركەوتوو بێت.

وتیشی”هەموو ئەو كەناڵە گەورانەی لە هەرێم بوونیان هەیەو كوالێتیان بەرزتر دەبێتەوە، هۆكارەكەی ئەوە نییە ئەمانە زۆر ئیدارین و ئیسلامییەكان ئیداری نین، نەخێر بەڵكو ئەو كەناڵانە ئابوورییەكی گەورەی ئابووری كە قوتی خەڵكە لە پشتیانەوەیە، دەتوانین ناویان بنێین كەناڵی نایاسایی، چونكە پارەی قوتی خەڵكە”.

هەندێك لە كەناڵەكان سێبەری وڵاتانی هەرێمی‌و دەوڵەتە زلهێزەكانن و بۆ مەرامەكانی خۆیان بەكاریان دەهێنن، بۆیە ئەمانە هەرگیز دووچاری قەیران نابن

 

ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، هەندێك لە كەناڵەكان سێبەری وڵاتانی هەرێمی‌و دەوڵەتە زلهێزەكانن و بۆ مەرامەكانی خۆیان بەكاریان دەهێنن، بۆیە ئەمانە هەرگیز دووچاری قەیران نابن، لەبەرانبەردا بۆچی ئیسلامییەكان كەناڵیان نامێنێت یان رووبەرووی قەیران دەبنەوە، چونكە داهاتی نیشتمانیان بەدەستەوە نییەو نەچوون ببنە داردەستی دەوڵەتێكی هەرێمی.

تاوگۆزی ئەوەشی ئاشكرا كرد، پێویستە كەناڵە ئیسلامییەكان كێبڕكێی ئەوانی دیكە نەكەن، كێبڕكێكە لەسەر حسابی لاشەی بیماری خۆیانە‌و ناتوانن هاوشانی ئەوان بڕۆن.

رونیشیكردەوە، پێویستە چۆنێتی ئیدارەدانی كەناڵەكان لەلایەن ئیسلامییەكانەوە گۆڕانكاری بەسەردا بێت، پێویستە لە رووی چۆنێتییەوە كێبڕكێیان بكەیت بۆ ئەوەی خەڵكانێكی زۆر سەیركەری تۆ بن.

راپۆرت

ئایا بەتەنیا نوێژی جەژن دەكرێت؟
نوێژی جەژن چۆن و كەی دەكرێت و چەند ڕكاتە؟


خەڵك- بەشی هەواڵ
سبەینێ‌ یەك شەممە 24ی ئایار هاوكاتە لەگەڵ 1ی شەوال-ی كۆچی و یەكەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز و مامۆستایەكی ئایینی شێوازی ئەنجامدانی نوێژی سوننەتی جەژن ڕووندەكاتەوە و دەڵێت: “دوو ڕكاتە و 12 جار زیكرەكە دەخوێندرێت”، هاوكات ئەمینداری گشتی یەكێتی جیهانی زانایانی موسڵمان فەتوایەك لەسەر ئەنجامدانی نوێژەكە لە ماڵەوە بەهۆی قەدەغەی هاتووچۆ و بوونی ڤایرۆسی كۆرۆناوە دەردەكات.

مامۆستا موسلیم مەلا صالح فریزی، مامۆستای ئایینی لە هەولێر بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، نوێژی جەژن دوو ڕكاتە و وەك نوێژی بەیانیه، بەڵام جیاوازە لە وتنی زیكركردنی (الله أكبر) لە نوێژەكەدا، بۆیە نیەت دەهێنیت و دڵ ئامادە دەكەیت، كە نیازت وایە نوێژی جەژن بكەیت.

چۆنیەتی وتنی تەكبیرە و زیكرەكانی نوێژی جەژن
مامۆستا موسلیم ڕوونی كردەوە، دوای ئەوەی دەستت بە نوێژەكەت كرد، لە ڕكاتی یەكەمدا حەوت جار دەڵێی (الله أكبر) و لە نێوان (الله أكبر)ەكان دەڵێیت: (سبحان الله والحمد لله و لا اله الا الله و الله أكبر) پاشان سورەتی (الفاتحە) دەخوێنیت و پاشان سورەتێكی تری بەدوادا دەخوێنی و پاشان ڕكوع و سوجدە دەبەیت وەك نوێژی ئاسایی و پاشان هەڵدەسیتەوە بۆ ڕكاتی دووەم.

مەلا موسلیم دەشڵێت: “لە ڕكاتی دووەمیش وەك ڕكاتی یەكەمە تەنها جیاوازە لە ژماری وتنی (الله أكبر)ەكان و زیكرەكانی نێوانی، چونكە لە ڕكاتی دووەم پێنج جار دەیخوێنی”.

ئایا دەست بەرزكردنەوە هەیە لەنوێژدا؟
سەبارەت بە دەست بەرزكردنەوە لەكاتی (الله أكبر)ەكان، ئاماژەی بەوەكرد، زانایان فەرمویانە، كە پێغەمبەری خوا (د.خ) لەنێوان تەكبیرەكان زیكری نەخوێندووە و دەستی بەرزنەكردۆتەوە، بەڵام عەبدوڵڵای كوڕی عومەر (ڕ. خ) دەستی بەرزكردۆتە و زیكر خوێندنیش لەوەوە هاتووە.

لە خاتوو عائیشەوە (خوای لێ‌ ڕازی بێت) كە پێغەمبەر (د. خ) لەنوێژی جەژنی ڕەمەزان و قوربان حەوت (تەكبیرە)ی كردووە لە ڕكاتی یەكەم و لە ڕكاتی دووەمدا پێنچ (توكبیرە)ی دەكرد جگە لە (تەكبیرە)كانی تر.

مەلا موسلیم وتیشی، “وتن و نەوتنی زیكر و دەست بەرزكردنە و نەكردنەوەی كێشە نیە و هەمووی دروستە”.

كەی نوێژی جەژن دەكرێت؟ ئەی ئەگەر فریای جەماعەت نەكەوتیت؟
سەبارەت بەوانەی فریای نوێژی جەژن ناكەون، ئەو مامۆستا ئایینیە دەڵێت: “هەر كەسێك فریای نوێژی جەژن نەكەوت بە جەماعەت ئەوا بە تەنیا دەتوانێت بیكات”.

سەبارەت بە كاتی ئەنجامدانی نوێژی جەژن ئاشكرای كرد، كاتی ئەنجامدانی نوێژی جەژن نزیكەی 10 خولەك دوای خۆرهەڵاتن دەكرێت بەئەندازەی ڕمێك خۆر دیاربێت.

ئایا بەهۆی قەدەغەی هاتووچۆوە دەكرێت بەتەنیا لەماڵەوە نوێژەكە بكرێت؟
بەپێی بڕیارێكی حكومەتی هەرێم، بۆ ڕۆژانی جەژنی ڕەمەزان بەهۆی قەدەغەی هاتووچۆی تەواوەتییەوە لە سەرتاسەری هەرێم، دەرگای مزگەوتەكانیش دادەخرێن و نوێژی جەژن-یش ئەنجام نادرێت، بۆیە موسڵمانان دەپرسن چۆن نوێژی جەژن ئەنجام بدەن؟ ئایا لە ماڵەوە و بەتەنیا ئەو نوێژە دەكرێت؟

لەو بارەیەوە، پ. د. عەلی قەرەداغی، ئەمینداری گشتی یەكێتی جیهانیی زانایانی موسڵمان لە فەتوایەكدا ئاماژەی بەوەكردووە، نوێژی هەردوو جەژنەكە لە سروت و پەرستشە گەورەكانی ئیسلامن، هەمووان پیاوان و ئافرەتان بەشداردەبن، تەنانەت ئەو ئافرەتانەش كە لە حاڵەتی سوڕی مانگانەدان بۆیان هەیە بەشداری بكەن تیایدا و لەدوای هەڵاتنی خۆرە لە ڕۆژی جەژن و بەرزبوونەی بەڕادەی (ڕم)ێك، یان دوو (ڕم)، واتە دوای 15 خولەك لە هەڵاتنی خۆر، كاتی تەواوبوونی ماوەكەشی بە 20 خولەكە لەپێش كاتی نوێژی نیوەڕۆ.

ڕوونیشی كردۆتەوە، دەكرێ‌ لە حاڵەتی بوونی ئەم بەڵایەدا نوێژی جەژن لەناو ماڵەكاندا ئەنجامبدرێ‌، باشتر وایە و ڕاستتر ە دروستترە كە بە كۆمەڵ بكرێ‌، ئەو كات لەنێو ئەو نوێژخوێنانەدا كامیان قورئانخوێندنی باشترە ببێتە پێشنوێژ و نوێژی جەژنیان بۆ بكات.

هەر بەپێی فەتواكە، “لە كتێبی پوختەی (اڵام) ی مەدەنی فیقهناس كە لە پێشەوا شافیعییەوە دەیگوێزێتەوە هاتووە دەڵێ‌: (نوێژی هەردوو جەژنەكە بە شێوەی تاك لە ماڵەكەیدا دەكات، رێبوار و ئافرەتیش هەروەها…..)، فیقهناسانی مالیكی و حەنبەلیش بەهەمانشێوەیە، كە ئەگەر هاتوو نوێژی جەژنی لەگەڵ ئیمامەكەدا لەدەستچوو ئەوا بۆی هەیە بە كۆمەڵ یان بە تەنها خۆی ئەنجامی بدات، ئیبن قودامە لە كتێبی (المغنی)دا دەڵێ‌: (ئەو خۆی سەرپشكە و ئازادە دەتوانێ‌ بە تەنیا بیكات، دەشتوانێ‌ بە كۆمەڵ نوێژەكە بكات)”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

كۆرۆنا رەونەقی زێر زیاتر دەكات


خەڵك – بەشی هەواڵ

یەكەمین ڕاپۆرتی ھاوبەشی ئینستیوتی ئابووری بەژمارە بۆ شیكردنەوەی ئابووری و كۆمپانیای(INGOT BROKER)ی نێوەندگیری داراییە كەرەستەكانی وەبەرهێنان لە بازاڕە داراییەكان تایبەت بە كاریگەرییەكانی كڕۆنا لەسەر بەھای زێر لە بۆرسەی جیھانی.

بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا كاریگەری نەرێنی بەهێزی لەسەر ئابووری دروستكرد، بەتایبەتیش لەدوای ئەوەی لەمانگی نیساندا حكومەتی وڵاتان بڕیاریان لەداخستنی سەرجەم سێكتەرەكانی ئابووریدا و زیاتر لە 3 ملیار و 600 ملیۆن كەس لەسەرتاسەری جیهان كەرەنتینكرا،ئەمەش بووە هۆكارێكی سەرەكی كە ترسی وەبەرهینەران و بازرگانان روو لە زیادبوون بكات و بەشێكی سامانەكانیان بكەن بە زێر بەمەبەستی خۆپاراستن لەهەر دۆخێكی مەترسیدار كە رووبەڕووی ئابووری جیهان بێتەوە.

لەمانگی نیسانی رابردووەوە نرخی یەك ئۆنسە زێر بەرزبوویەوە بۆ سەروو ئاستی 1600$ ، زیادبوونی ریژەی توشبووان بە ڤایرۆسی كۆرۆنا و بەرزبوونەوەی رێژەی بێكاری لە جیهاندا بووە هۆكاری سەرەكی بۆ بەرزبوونەوەی خێرای نرخی زێر، بەتایبەتیش لەدوای ئەوەی گەورەترین داكشان لەكەرتی كاری ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا تۆماركرا لە ساڵی 2010ەوە.

ناجێگیربوونی بازاڕە داراییەكان هانی بازرگانانیدا كە خواست لەسەر كڕینی زێڕ زیاتربكەن، ئەم هەنگاوەی بازرگانان هاوكاتبوو لەگەڵ ئەوەی بانكی فیدراڵی ئەمریكا بڕیاری پەیڕەوكردنی سیاسەتی پاڵپشتی نەختی بدات.

پەیڕەوكردنی سیاسەتی پاڵپشتی نەختی لەلایەن بانكی فیدراڵییەوە ، پاڵپشتی كۆمپانیاكان دەكات بۆ ئەوەی لەرێگەی پێدانی قەرزەوە بتوانن پەرە بە كارەكانیان بدەن و هەلیكاری نوێ دەستەبەر بكەن ، بەم شێوەیەش تارادەیەك لە كاریگەرییەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لەسەر ئابووری كەمدەبێتەوە.

بانكی فیدراڵی بڕیاریدا كە بە بڕی 2.3 تریلیۆن دۆلار پاڵپشتی ئابووری بكات ، ئەمەش ئەگەرەكانی روودانی داكشانی ئابووری زیاتركرد، هەربۆیە بازرگانان و بانكەكان و بەشێك لە سندوقەكانی وەبەرهێنان خواستیان لەسەر كڕینی زێڕ زیاتركرد.

بەرنامەكەی بانكی فیدراڵی بووە هۆكاری كەمبوونی خواست لەسەر دۆلاری ئەمریكی و قەواڵەكانی ئەمریكا لەلایەن بازرگانانەوە، ئەوكات بەشێك لەشارەزایانی بازاڕە داراییەكان پێیان وابوو كە ئەگەری هەیە نرخی یەك ئۆنسە زێڕ بگاتە ئاستەكانی 1900$ تا 2000$ ، بەڵام هەر زۆری نەخایاند، لە ناوەراستی مانگی نیسان بۆ سەرەتای مانگی ئایار جارێكی دیكە خواست لەسەر دۆلاری ئەمریكی زیادبووەوە بەتایبەتیش لەدوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا رایگەیاند، لە ناوەراستی مانگی ئایاردا بەشێوەیەكی پلەبەندی ئابووری دەكەنەوە و رێگە بە كۆمپانیاكان دەدەن دەستبەكارەكانیان بكەنەوە و كەرەنتین دەشكێندرێت چونكە ئابووری لەوەزیاتر بەرگەی راگرتن ناگرێت.

ئەمەش بووە هۆكاری ئەوەی لەسەرەتای مانگی ئایاردا نرخی زێڕ هێزی بەرزبوونەوەی كەمبێتەوە.

لەدوای بڕیارەكەی سەركی ئەمریكا ، بانكی فیدراڵی رایدەگەیەنێت كە ئەوان بەشێوەیەكی رۆژانە بەردەوامدەبن لە كڕینەوەی ئەسپاردەكان ، لەگەڵ بەرێوەچوونی پرۆسەكەش چاودیری بازاڕدەكەن ، هەموو ئەمانە بوونە هۆكاری ئەوەی ئارستەی بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ لاوازبێت، بەڵام زۆر ناخایەنێت لەگەڵ بەرزبوونەوەی رێژەی بێكاری و دابەزینی خەرجی بەكاربەر و نزیكبوونەوەی هەڵبژاردنەكانی ئەمریكا ، كێشە لە نێوان ئەمریكا و چین دروست دەبێتەوە ، سەرۆكی ئەمریكا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا بەشێوەیەكی زۆر خێرا بەجیهاندا دەخاتە ئەستۆی وڵاتی چین كە ئامارە راستەقینەكانی لە جیهان شاردۆتەوەوە رێژەی مەترسییەكەی وەك خۆی نەگەیاندووە، بۆ ئەو مەبەستەش داوای قەرەبووكردنەوەی لە چین دەكات.

سەرهەڵدانەوەی كێشەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە بووە هۆكاری ئەوەی جارێكی دیكە ئاراستەی بەرزبوونەوەی نرخی زێر كارا بێتەوە و نرخی یەك ئۆنسە زێر بگاتە 1750$.

بەشێك لە شارەزایانی بازڕە داراییەكان پێیان وایە كە داكشانی ئابووری و مەترسییەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لەسەر ئابووری ، ئەگەری هەیە نرخی زێڕ بگەیەنێتە ئاستەكانی 1810$ – 1945$.

بەڵام بەشێكیش لەشارەزایان پێیان وایە كە كاتێك نرخی زێڕ دەگاتە ئاستەكانی 1780$ -1810$ ئەگەری هەیە بەشێك لە بانكەكان بەمەبەستی بەدەستهێنانی پارەی بەردەستی نەختی بەشێك لە یەدەگەكانی زێڕیان بفرۆشنەوە ، ئەمەش ببێتە هۆكاری دابەزینی نرخی زێڕ.

بەشێوەیەكی تەكنیكی لە 2/10/2019 گەشتی بەرزبوونەوەی نرخی زێر لە ئاستەكانی 1030$ دەستی پێكرد، لەدوای گەیشتنی بە 1920$ لەساڵی 2011دا ، رووبەڕووی گەورەترین جوڵەی خۆراستكردنەوەی ساڵانە بوویەوە كە جارێكی دیكە نرخ بۆ ئاستەكانی 1062$ دابەزیەوە.

ئەگەر سەرنجی ناوچەی دابەزینی نرخی زێر بدەین دەبینین كە ئاستەكانی 1750$ ئەو ناوچەیەبوو كە نرخی زێڕ پاڵپشتی دابەزینی لێوەرگرت.

بەشێوەیەكی تەكنیكی جوڵەكانی نرخی زێڕ ئەوەمان پێدەڵێت ، كە دوو وێستگەی گرنگ هەیە بازرگانان بە وردی چاودێری دەكەن.
وێستگەی پێش شكاندنی ئاستی 1920$ بۆ هەر ئۆنسێك ، ئەگەر هاتوو ئاراستەی بەرزبوونەوەی نرخ ، نرخی زێڕ بگەیەنێتە 1795$ بە بێ ئەوەی بتوانێت ئاستی ئاماژەپێكراوو بشكێنێت ، ئەوا ئەگەری هەیە دووبارە لە 1795$ دابەزین تۆمار بكاتەوە بۆ ئاستەكانی 1659$ ، بەر لەوەی جارێكی دیكە بەرزبێتەوە.

وێستگەی دووەم وێستگەی دوای شكاندنی 1920$ دەبێت، كە لەئەگەری شكاندنی ئاستی ئاماژەپێكراوو بۆ سەرەوە، ئەوا چەندین نرخی نوێ بۆ زێر دروست دەبێت كە 2090$ – 2225$ – 2445$ دەبێت.

داخستنی مانگانەی نرخی زێر ، زۆر گرنگە بۆ ئەوەی قەبارەی جوڵەی خۆراستكردنەوەكەی دەربكەوێت كە لە چ ئاستێكدا مامەڵە دەكات.

لە رووی مێژووییەوە كە ئەگەر سەرنجی نرخی زێر بدەین ئەوا سەرجەم جوڵە خۆراستكردنەوەكان دووبارە بوونەتەوە:

• كاتێك نرخی یەك ئۆنسە زێر دەگاتە 180$ ، بەرێژەی 50٪ خۆراستكردنەوەی تۆماردەكات و نرخ دادەبەزێنێتەوە بۆ 100$.

• كاتێك نرخ لە 100$ جارێكی دیكە بەرزدەبێتەوە بۆ 870$، بەرێژەی 70٪ خۆراستكردنەوە دەكات و نرخ دادەبەزێت بۆ 250$.

• كاتێك نرخ لە 250$ بۆ 1030$ بەرزدەبێتەوە ، ئەوا بە نزیكەی 65٪ خۆراستكردنەوە دەكاتەوە و نرخی دادەبەزێتەوە بۆ ئاستەكانی 680$.

• كاتێك نرخ لە 680$ بۆ 1920$ بەرزدەبێتەوە، ئەوا بۆ 1030$ دادەبەزێتەوە.

بەم شێوەیەش دەبێت چاودێری ئاستی 1920$ بكەین، لەئەگەری شكاندنی بۆ سەرەوە ئەوا ئاراستەی زێر بەرەو 2445$ دەبێت، بەڵام لەئەگەری نەشكاندنی ئەوا ئاراستەی خۆراستكردنەوە دەستپیدەكاتەوە كە بنەماكان و رووداوەكانی ئەوكاتە، دەستنیشانی دەكات كە خۆراستكردنەوەكە تا چ ئاستێك دەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

نیشانەكانی شەوی قەدر كامانەن؟


خەڵك-بەشی هەواڵ

شەوی قەدر، یەكێكە لە شەوەكانی مانگی ڕەمەزان‌ و بەرزترینیانە، موسڵمانان لەو باوەڕەدان چاكترە لە ھەزار مانگ ‌و لەو شەوەدا قورئان دابەزیووە بۆ پێغەمبەری خودا (درودی خوای لەسەر بێت).

شەوی قەدر لە قورئان و فەرموودەدا
لەو ئایەتانەی قورئان و فەرموودەكانی پێغەمبەر دەربارەی ئەم شەوە ھاتوون، ئەمانەی خوارەوەن:

لە قورئاندا و لە سورەتی قەدردا دەربارەی ئەم شەوە ھاتووە (ئێمە بەڕاستی قورئانمان دابەزاندۆتە خوارەوە لە شەوێكی بەفەڕ و ڕێزداردا، جا تۆ چووزانی شەوی بەفەڕ كامەیە و چ خێر و بەرەكەتێكە،‌ شەوی قەدری بەڕێز لە ھەزار مانگ ڕێزدار و خێردارترە).

ھەر لە قورئاندا ھاتووە لە سورەتی دوخان-دا (بەڕاستی ئێمە لە شەوێكی بە فەڕو پیرۆزدا (كە شەوی قەدرە) دامانبەزاندووەتە خوارەوە، بێگومان ئێمە ھەمیشە بێداركەرەرەی بەندەكانمانین، لەو شەوەدا ھەموو كارو كردەوە و بەرنامەیەكی پڕ لە حیكمەت و دانایی لە یەك جیا دەكرێتەوە، ئەمەش فەرمان و بڕیارێكە لەلایەن ئێمەوە، بێگومان ئێمەیش پێغەمبەران دەنێرین، ڕەوانە كردنی ئەم قورئانە، ڕەحمەتی پەروەردگاری تۆیە بۆ ئادەمیزاد، تا لە سەرگەردانی ڕزگاری ببێت، بەڕاستی هەر ئەویشە كە بیسەرو زانایە بە هەموو شتێك).

پێغەمبەر (محەمەد) درودی خوای لەسەربێت دەربارەی ئەم شەوە فەرموویەتی: “هەر كەسێ شەوی قەدر زیندو بكاتەوە و باوەڕی پێی ھەبێ و چاوەڕێی پاداشتی خوا بێ، خوا لە تاوانەكانی پێشووی خۆش دەبێ”.

عائیشە (ر.خ) خێزانی پێغەمبەر ( د.خ) گێڕاویەتییەوە: “وتم، ئەی پێغەمبەری خوا ئەگەر زانیم چ شەوێك شەوی قەدرە، چی بڵێم لەو شەوەدا ؟ فەرمووی: بڵێ ” خوایە تۆ لێ بوردەیت و لیبوردنت خۆش ئەوێ، لێم ببورە”.

كاتی شەوی قەدر
ئامۆژگاری موسڵمانان كراوە بەوەی ئەم شەوە ڕابگرن بە یاد و پەرستنی خوا و نەخەون تا بەیانی لەبەر ئەو چاكە و گەورەیەی لەم شەوەدا ھەیە زیاترە لە ھەزار مانگ، بۆ زانینی ئەم شەوە لە فەرموودەی پێغەمبەر ئیسلامدا ھاتووە كەوا فەرموویەتی بۆ شەوی قەدر بگەڕێن لە دە شەوی كۆتایی ڕەمەزاندا.

نیشانەكانی شەوی قەدر
ئەم شەوە چەند نیشانەیەكی ھەیە كە پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر بێت) ئاماژەی پێداون، لەوانە “بەرەبەیانی شەوی قەدر خۆر ھەڵدێت و تیشكی نییە” و كەشوهەوا فێنك و ئارامە، ھەروەكو تەشتێك تا ئەو كاتەی بەرز دەبێتەوە، ھەروەھا “شەوی قەدر شەوێكی بێ دەنگ و ڕوونە، نە گەرمە و نەسارد، خۆری بەیانیەكەی لاواز و سوور دەبێ”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان