ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

گۆڕان لە لێواری هەرەسدا

بزوتنەوەی گۆڕان ئێستا دەقاودەق لەو كەسە دەچێت لە ناوەڕاستی دەریادا نوقم بووە و دەست بۆ چڵەپوش دەبات، كاتێك دەیەوێت بە هەر نرخێك بێت بچێتە حكومەتەوە، چونكە لە حاڵەتی بەشداری نەكردنی دواین بزمار بە تابوتی خۆیدا دادەكوتێت و بەشداری كردنیشی هیچ لە دەردە كوشندەكانی حزبەكە چارەسەر ناكات.

دوای زیاتر لە دوو مانگ هێشتا بزوتنەوەی گۆڕان بەبیانوی كۆبونەوەی جڤاتەوە خۆی یەكلای نەكردۆتەوە بۆ بەشداری لە حكومەت، لەبەرئەوەی نایەوێت لەپێشچاوی دەنگدەرەكانی بڵێت تەنها هیوامان حكومەتەوە و سوریش مەعلومە ئەگەر بەشداری نەكات هەر ئێوارە گورگ دەیخوات، بەتایبەتی كابینەی داهاتووی هەرێم جیاواز لە حكومەتەكانی پێشوو زیاتر سیمایەكی توند و مڕومۆچی پێوەدیارە.

ئاشكرایە بزوتنەوەی گۆڕان لە دواین هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستاندا 50%ی دەنگەكانی كەمیكرد و توشی نوشوستیەكی گەورەبوەوە و نزیكەی نیوەی نەیارەكەی “یەكێتی نیشتیمانی كوردستان” دەنگی هێنا، سەرباری چوونە دەرەوەی چەندین سەركردەی سیاسی و ئەمنی ئەو حزبە و نیگەران و زویربوونی دەیانی تریش، بۆیە هیچ پێچدانێكی مێشكی ناوێت تا بزانرێت بزوتنەوەی گۆڕان ئێستا بێهزترین زەمەنی سیاسی خۆی بەرێدەكات.

بزوتنەوەی گۆڕان كە لەسەرەتای دروستبوونەوە جاڕی سەردەمی نوێ و گۆڕانكاری گەورەی دەدا، ئێستا هاتوەتەسەر ئەوەی جێگری سەرۆك حكومەت یان پەرلەمان وەربگرێت و ببێتەوە بە بەشێك لە حكومەت، بەبێ‌ بوونی هیچ زەمانەتێك كە بە گورگان خواردی جاری پێشویان نەبەن، لەبەرئەوەی ئەمجارە پارتی بەئاشكرا هۆشداری داوە، كە دەبێت دەسەڵات بن یان ئۆپۆزسیۆن و سیاسەتی”خورمژ” تەواو بووە، كەواتە گۆڕان تەنها دوو رێگای كراوەی هەیە، بەشداری حكومەت و گوێڕایەلی پارتی، یان ئۆپۆزسیۆن و خۆكوژی، پارتیش بەو شليەی گۆڕان ئاگادارە و تەنانەت لە دوای كۆبونەوەكەی مانگی پێشوەوە بە راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ پرسی بەشداری حكومەتی لەگەڵ گۆڕاندا تاوتوێ‌ نەكردووە، تەنانەت هەندێجار ورژاندنی ئەو پرسەیش لەلایەن پارتییەوە تەنها بۆ ئیستفزازكردنی یەكێتی و بەكارهێنانی گۆڕانە وەك كارتی فشار بۆ سازشكردن بەو حزبە، ئەگینا پارتی چی پێویستی بە گۆڕانێكە كە لە ناوەوە داڕزاوە و بە تێپەڕبوونی كات پارچەكانی لێكهەڵدەوەرێن و گەیشتوەتە لێواری هەرەسی یەكجاری، چونكە گۆڕان لە بنەڕەتدا ئەگەر لای هەندێك خەڵكی دڵسۆز بۆ گۆڕانكاری بوبێت، دوای ماوەیەكی كەم بووە بازاڕی وەبەرهێنان و خۆدەوڵەمەند كردن، بەشێوەیەك زۆر كەمن ئەو سەركردە و وەزیر و پەرلەمانتارانەی كە لەسەرەتاوە تائێستا مابنەوە لەگەڵی و دوای چەوركردنی پاروەكانیان سفرەكەی گۆڕانیان جێهێشتووە.

تا كۆتایی ئەمساڵ بڕیارە كابینەی نۆهەم پێكبهێندرێت و گۆڕانیش بەشداری حكومەت دەكات، بەڵام بەشداری ئەمجارەی گۆڕان هاوشێوەی كابینەی پێشوو نیە، چونكە ئەمجارە نە نەوشیروان مستەفا هەیە و نە نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكومەتە، نە سەردەمی بان و دوو هەوای پەرلەمان و حكومەتە، ئەوەش لە سادەترین پێناسەدا بریتیە لە بەشداریەكی شكلی گۆڕان و دۆزینەوەی ئیش بۆ گروپێك لە دەسەڵاتدارەكانی، چونكە زۆرینەی قەواعیدی حزبەكەی لەگەڵ بەشداری سیاسیدا نیە، ئەگەرچی لە هەردوو حاڵەتەكەدا گۆڕان گەیشتوەتە زنجیرەی كۆتایی ژیانی سیاسی.

وتار

یاسای وەبەرهێنان لە نێوان گرنگیدان بە وەبەرهێنی خۆماڵی و بیانیدا

پارێزەر: لوقمان مصطفی صالح

نکووڵی لەوە ناکرێت هەرێمی کوردستان گەشەسەندنێکی ئابووری بەر چاوی بەخۆیەوە بینیوە،بە تایبەت لە پاش ڕوخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ٢٠٠٣ ەوە.هەرچەندە لەگەڵ دەست درێژی داعش بۆ سەرهەرێم و بوونی کێشەی سیاسی نێوخۆیی ولەلایەک و لەگەڵ عێراق لەلایەکیتر،کە لە ئەنجامدا قەیرانی دارایی بەرۆکی گرتین و کاری وەبەرهێنان بەرزی و نزمی بەخۆیەوەبینی.بەڵام هێشتا هەر لەکاتی بوونی ڕژێمی بەعس باشترە.هەرلەم ڕوانگەیەوە حکومەتی هەرێمی کوردستان سودی لەو کرانەوە گەورەیە وەرگرتووە لە پەیوەند یەکانی لەگەڵ کۆمەڵگای نێونەتەوەیی و ئەو مەودا بەرفراوانە لە چالاکی ئابوری، کە بۆ خۆی ڕۆڵێکی گرنگی هەبووە لە ڕاکێشانی وەبەرهێنەرانی بیانی و کۆمپانیا نێونەتەوەییەکان و کۆمپانیاکانی کەرتی گشتی و تایبەت بەرەو کوردستان. بەڵام لە بەرامبەردا وەبەرهێنانی خۆماڵی لە چاو وەبەرهێنی بیانی کەمتر گرنگی پێدراوە و بەڵکوپشتگوێ خراوە.! کە لە درێژەی بابەتەکەماندا باسی لێوەدەکەین.

بۆ ئاسانترکردنی ئەم گەشەسەندنە زیاتر بەڕووی وەبەرهێنانی بیانیدا، حکومەتی هەرێمی کوردستان هەستاوە بە تێپەڕاندنی چەند یاسایەک، لە نێوانیاندا یاسای وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستان و یاسای نەوت و گاز، کە ئەمەش رێگا بۆ کەرتی تایبەت خۆش دەکات تا ببێتە بزوێنەری ئابووری بازاڕی ئازاد.

پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی 2006 دا هەستا بە دەرکردنی یاسایەک کە ڕێگا بۆ وەبەرهێنەرانی بیانی لە هەرێمی کوردستان خۆش دەکات. یاساکە تەنانەت ڕێگا بە کەسی بیانی دەدات ببێت بە خاوەن موڵک، ماوەی 10 ساڵ بەبێ باج کاربکات، وە بە شێوەیەکی ئاسان کار بە دەستمایەو قانزانجەکانەوە بکات کە لە پرۆژەکان دەستی دەکەوێت.

وەبەرهێنەری بیانی مافی ئەوەی هەیە کە بە پێ ی ویستی خۆی شەریکی هەبێت یان نا. کەسی وەبەرهێنەری بیانی مافی ئەوەی هەیە کە کرێکاری بیانی بهێنێت و کرێکارەکانیش مافی ئەوەیان هەیە کە ئەو پارەیەی دەستیاندەکەوێت هەواڵەی ووڵاتەکانی خۆیانی بکەن. وەبەرهێنەری عێراقی و بیانی مافی ئەوەیان هەیە کە سودەکانیان هەواڵەی ووڵاتانی خۆیان یان ووڵاتانی دیکە بکەن.

بڕگەی کارئاسانیەکان لە یاسای وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستان

لە پاش دەرچوونی یاساکە لە پەرلەمانەوە، حکومەت هەستا بە دامەزراندنی دەستەی وەبەرهێنان بە مەبەستی بەڕێوەبردن و گەشەپێدانی وەبەرهێنان.

ئەم یاسایە بە بەراورد بە یاسای ووڵاتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کارئاسانیەکی زۆر بە وەبەرهێنەرانی بیانی پێشکەشدەکات، هەندێک لە تایبەتمەندیەکان بریتین لە:-

  • ڕەفتار لەگەڵ وەبەرهێن و سەرمایەی بیانی وەک وەبەرهێن و سەرمایەی نیشتمانی دەکرێت (مادەی سێیەم).
  • وەبەرهێنی بیانی بۆی هەیە هەموو سەرمایەی ئەو پرۆژەیەی بەناوەوە بێت کە لە کوردستان دایدەمەزرێنێت (مادەی سێیەم).
  • حکومەت بەبێ بەرامبەر، یان بەرامبەر پارەیەکی کەم زەوی بۆ پرۆژەی وەبەرهێنان فەراهە دەکات کە بەپێ ی رێنماییەکان بێت (مادەی چوارەم).
  • وەبەرهێنەر بۆی هەیە سوود و قازانجی سەرمایەکەی بۆ دەرەوە بنێرێت (مادەی حەوتەم).
  • وەبەرهێنەری بیانی و نیشتمانی بۆیان هەیە بە شێوەیەکی یەکسان ببنە خاوەن زەوی یان زەوی بەمەبەستی پرۆژەی وەبەرهێنان بکڕن(مادەی چوارەم).
  • وەبەرهێنەر بۆ ماوەی 10 ساڵ لە باج و ڕەسمە ناگومرگیەکان دەبوردرێت لە رۆژی دەستپێکردنی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریەکان، یان بەرهەمهێنان. کەرەستەکانی پێویست بۆ پرۆژەکە لە ڕەسم و باجەکان دەبوردرێن (مادەی پێنجەم ).

دەبینین لە یاساکەدا گرنگیەکی زۆر دراوە بە وەبەرهێنانی بیانی کەله‌ئێستادا ژماره‌یه‌كی زۆر كۆمپانیای بیانی له‌هه‌رێمی كوردستان كارده‌كه‌ن و له‌به‌رامبه‌ریشدا رێژه‌یه‌كی به‌رچاو كۆمپانیای خۆماڵی بوونیان هه‌یه‌و ئه‌وانیش كارده‌كه‌ن، به‌شێك له‌ ئابوریناسان پێیان وایه‌ كه‌ بوونی كۆمپانیای بیانی له‌هه‌رێم كاریگه‌ری ئه‌رێنی بۆسه‌ر ئابوری هه‌رێم هه‌یه‌، به‌ڵام به‌شێكی تر پێیان وایه‌ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ كاریگه‌ری نه‌رێنی بۆسه‌ر ئابوری هه‌رێم ده‌بێت له‌رووی ده‌سته‌به‌رنه‌كردنی ده‌ستی كاری ناوخۆو هێنانی ته‌كنه‌لۆجیای پێشكه‌وتوو له‌لایه‌ن ئه‌و كۆمپانیا بیانییانه‌وه‌. وەک پێویست گرنگی بە وەبەرهێنانی خۆماڵی نەدراوە،کەهەردووک وەک یەک گرنگیان بۆ بوژانەوەی ئابووری هەرێم بە گرنگ و پێویست دادەنرێن.

بۆ زیاتر بەرەوپێشچوونی بەهێزکردنی ئابووری ووڵات گرنگیدانە بە ڕاگرتنی باڵانسی  هەردوو وەبەرهێنەکە واتە بیانی و خۆماڵی، بەڕەچاوکردنی پردی متمانە بەتایبەت بەرانبەر بە وەبەرهێنی خۆماڵی،بۆ ئەوەی بەبێ ترس سەرمایەکەیان بەگەر بخەن،یاخود پارە کەڵەکە بوەکانیان نەنێرنە دەرەوەی ووڵات بەڵکو بە پێچەوانەوە بتوانن لە نێو خۆی ووڵات وەگەڕیخەن وسودو قازانجەکەی بۆ گەشەسەندن و بوژاندنەوەی ئابووری ووڵات بەکار بهێنن،نمونەی زۆریشمان هەیە کە وەبەرهێنی خۆماڵی کاری زۆرباش و خزمەتێکی بەرچاوی نیشتیمانیان کردووە،کەهەم سوودوقازانجی بەرچاویان کردووە هەم بەرەو پێشچوونی بەرچاوو دیارە لە ئاوەدانکردنەوەی سەرخانی ئابووری ووڵات بە جوانی دەبینرێت.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ئەگەر ڕێکنەکەوین چی بکەین؟

مەجید ساڵح

1
گومان لەوەدا نییە لەم هەلومەرجەدا چارەنووسی یەکێتی و پارتی هەر ڕێکەوتنە، سازشێک لەم یان ئەو هیچ لەمەسەلەکە ناگۆڕێ، چونکە بەدیلی ڕێکنەکەوتنیان یان دوو ئیدارەییە، یاخود هەڵگیرسانەوەی شەڕی ناوخۆیە.

پێم وا نییە ئاوەزای سیاسی و بەرژەوەندییە ئابوریی و سیاسییەکانی زۆرێک لەسەرکردە و بنەماڵەکانیان ڕێگەیان پێ بدات یەکێک لەو دوو بژاردەیە هەڵبژێرن. جگەلەوە هەلومەرجی ناوچەکە و بەرژەوەندی وڵاتان دەرودراوسێ لە ئێستادا لە گەڵ هەڵگیرسانەوەی شەڕێکی دیکەدا ناگونجێ..بۆیە ئەگەری ڕێکەوتن لە نێوان پارتی و یەکێتی زۆرترە یان ڕێکنەکەوتن.

2
یەکێک لە دەردە دێرینەکانی کورد ئەوەیە کە دایم (دوودڵن پیسن لە گەڵ یەک شێت و شەیدای عانە)ن، ڕۆشنبیرەکانی سەرەتای سەدەی بیستەم هەموویان ڕایان لە گەڵ ئەو بۆچوونەی فایەق بێکەس بووە، بۆیە لە شیعر و نووسینەکانیاندا هەوڵیان داوە ئەو کرمی دوو دڵی و پیسی و ناکۆکییە لە ناو کۆمەڵگای کوردی دەربهێنن بۆ ئەوەی پێکەوە داری ئازادی ئاو بدەن.

ئەوان خۆیان پشتیان لە عانە کرد و بەڕووتی و ڕەجاڵی ژیان تەنها بۆ ئەوەی قسەیەکیان هەبێ لە ناو کۆمەڵگادا کاریگەر بێ. بەداخەوە لەم سەردەمەدا هەندێ لە ڕۆشنبیران بە نووسین و قسەکانیان کۆمەڵگای کوردی کرمەژەن دەکەن و دوودڵی و ناکۆکی دروست دەکەن. زۆرێک لەوانە لەکاتی ڕێکەوتنی گۆڕان و یەکێتیدا هیچیان نەوت و کاتێکیش یەکێتی عیبرەتی وەرنەگرت و ڕێکەوتنەکەی جێبەجێ نەکرد، نوزەیان لێوە نەهات.. کەچی ئێستا زمانیان پژاوە و دژی ڕێکەوتنی گۆڕان و پارتین، کە لەدژی هیچ لایەنێک نییە و بەنهینی نەکراوە و خاڵەکانی هەمووی لە بەرژەوەندی خەڵکدایە.
ڕۆشنبیری ڕاستەقینە بەدوای خاڵە هاوبەشەکاندا دەگەڕێ و خاڵەناکۆکەکان دەستنیشان دەکات و چارەسەریان بۆ دەدۆزێتەوە.. نەک زەقکردنەوەیان ..
3
کێشەیەکی دیکەی کۆمەڵگای کوردی ئەوەیە پارتی و یەکێتی عیبرەت لەمێژوو وەرناگرن و تا ئێستاش خۆیان بە حزبی قائید و پێشڕەو دەزانن. ئەم بیرکردنەوەیە بە تایبەتی پارتی زۆر زەقە، پارتی پێی وایە دەتوانێ لە دهۆکەوە ئیدارەی سەرەتاسەری کوردستان بکات. درێژەدان بەم بیرکردنەوەیە وای کردوە هیچ کات سەقامگیری لە کوردستاندا دروست نەبێ. پارتی دەبێ بزانێ لە ئێستادا کۆمەڵگای کوردستان دەیان ڕەوت و بیرکردنەوەی جیاجیای تێدایە و بەشی زۆریشیان ناکوکی قووڵیان لە گەڵ عەقڵییەتی ئەواندا هەیە، ئەمەش وای کردوە بەگومانەوە تەماشای هەر رێکەوتنێک لە گەڵ ئەوپارتەدا بکرێ.. ئەگەر پارتی بەڕاستیەتی دەیەوێت کوردستانێکی بەهێز و سەقامگیرمان هەبێ، پێوسیتە لەوە تێبگات بەتەنها کوردستانی بۆبەڕێوە نابرێ.. دەبێ لەگەڵ (گۆڕان)دا بەڵێنەکانی بباتە سەر و خاڵەکانی ڕێکەوتننامەکەیان جێبەجێ بکات، لەوەش گرنگتر دەبێ سازش بۆ (یەکێتی)یش بکات و لە پێناوی پوست و پلە و پایەی بۆ ئەم و ئەو، قەزیە گەورەکە کە کوردستانە نەدا بەفەتارەتدا..
بەدیلی ڕێکنەکەوتن چییە؟ مەرج نییە شەڕ بێ، بەڵام لەشەڕ خراپتر هێشتنەوەی دۆخەکەیە وەک خۆی. ئەزموونی چەندین ساڵەی کوردستان پێمان دەڵێ ڕێکەوتن لەگەڵ یەکتری لانی کەم خوێنی تێدا ناڕژێت و جۆرێک لە سەقامگیری کۆمەڵایەتی دروست دەکات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

چیتر دوای باغۆز؟

یاسین تەها

دوا هەواڵەكانی سوریا باس لەوە دەكەن كۆتا بنكەی دەسەڵاتی داعش لە شارەدێی “باغۆز” رادەستی هاوپەیمانان و هێزەكانی “سوریای دیموكرات” كراوە، بەم پێیەش كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەگەڵ وادەی ئاهەنگی راگەیاندنی كۆتایی دەسەڵاتەكەی داعشدا لەچاوەڕوانیدایە.

جیاواز لەم چاوەڕوانییەش كە زیاتر دەسكەوتێكی تڕەمپییە، وێنەكە لە پشت پەردە جۆرێكیترەو دەزگای هەواڵگری سەربازیی ئیسرائیل كە بە “ئەمان” ناسراوە دەڵێت: داعش نەك تێك نەشكاوە، بەڵكە ئێستا گەڕاوەتەوە بۆ سروشتی بنەڕەتیی خۆی كە كاركردنە وەك گروپێكی شاراوەی تۆقێنەری خوێناوی. زۆر سەرچاوەیتریش ناوی ئەم قۆناغەیان ناوە “گورگە تاكەكان” كە ئاماژەیە بۆ قۆناغی پاش دەوڵەت.

سەرچاوە ئیسرائیلییەكان باسیان لەوە كردووە داعش لەجیهاندا 150_200 هەزار چالاك و كادری جۆراوجۆری هەیە، لەپاش كۆنترۆڵكردنی بنكەو بارەگاكانیشی لە عێراق و سوریا، ئێستا ناوچەی بیابانی نێوان هەردوو وڵات بەكاردەهێنێت، ئەم ناوچەیەش “بادیەی شام” لە دەرەوەی كۆنتڕۆڵی رژێمی سوریادایەو زیاتر لە نیمچە دوورگەی “سەینا”ی میسر دەچێت كە لەسەردەمی موبارەكیشدا هەر نەتوانرا كۆنتڕۆڵ بكرێت و بووەتە كەلەكەیەكی بریندارو فشەڵی میسر.

ئیدارەی ئۆباما 30 ساڵی دانابوو بۆ شەڕی داعش، ئەوروپییەكان دانیان بەوەدا نابوو كە پێنج هەزار هەڵگری ڕەگەزنامەی وڵاتەكانیان بەرەو عێراق و سوریا هاتوون، بەڵام ئێستا جگە لە 800 دیلی لای قەسەدو كۆمەڵێك بارهەڵگری سەر داپۆشراو كە چەكدارانی داعشی تێدایە، ئاسەواری ئەو هەموو چەكدارە جیهادییە ناڕوونە كە وەگ موگناتیس لەهەموو لایەكی دنیاوە ڕوویان دەكردە “أرچ التمكین”.

داعش لەسوریا بەفەڕمی بەرەو شكان دەچێت، كەچی چەند رۆژێكە لە عێراق چالاكی نەوعی جۆراوجۆری هەیە لەپێناو ئەوەی بڵێت ئەوەتا ماوم، بۆ گەیاندنی ئەم پەیامەش كۆتا شت شەش لەو هاوڵاتییە سڤیلانەی ئەنباری كوشت كە بۆ كۆكردنەوەی گژوگیای بەهارە ڕوویان كردبووە بیابانی نخێب. راپۆرتە ئەمنییەكان باس لەوە دەكەن لە زنجیرە بەرزاییەكانی “مەكحول” لە نێوان كەركوك و سەلاحەدین شەوان كۆنترۆڵ لەدەستی هێزە ئەمنییە عێراقییەكان وەردەگرن و ئەمانەش ئاماژەی خراپن.

خروقاتەكانی داعش ئەمنی و كتوپڕو پارتیزانین، بەڵام زۆرێك لەشارەزایان پێیانوایە ڕەهەندو ڕەگ و ڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ باڵا دەستیی “ئابوری شەڕ”. لەسایەی ئەم ئابوورییەدا كە لەپاش 2014 لەعێراقدا سەریهەڵداوە چ داعش و چ ئەو گروپ و میلیشیا چەكدارە شیعەو سوننانەی شەڕی ئەم رێكخراوە دەكەن داهاتیان كەوتووەتە سەر تاڵانكاریی، كوشتن، قاچاخچێتی نەوت، ڕفاندنی خەڵك و سەرانە وەرگرتن، ئەم دۆخەش لەسایەی دەوڵەتێكی ناوەندیی لاوازدا دەگوزەرێت كە بەتەواوی لەناو بەغدای پایتەختیشدا باڵادەست نییە.

داعشەكان لەسوریاو لە باغۆز كۆتاییان دێت، بەڵام وەك تارمایی و لانكەیەك بۆ توندڕەوی ماون و درێژەیان دەبێت، ئەگەر جارانیش جیهادییەكان بۆ گێڕانەوەی خەلافەتی عوسمانی “مناری ونبووەكە” گیانفیداییان كردبێت، ئەوە دوور نییە لە داهاتوودا لەئەدەبیاتی جیهادیدا ئەبوبەكری بەغدادی ببێتە سوڵتان عەبدولحەمیدو شاری ڕەققەو دەیرلزۆریش بەئاستانەكەی جاران “ئیسلامبوڵ”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان