ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ئابوری

خێزانێك 25 ساڵە لەماڵەكەی خۆیاندا شەربەتی مێوژ بەرهەمدێنن

سلێمانی – نزار جەزا

خێزانێكی شاری سلێمانی لەلادێكانی شارباژێڕەوە نزیكی 25 ساڵە مێوژ دەهێننە نێو شار و لەماڵەكەی خۆیاندا شەربەتی مێوژ بەرهەمدەهێنن.

قانع لەشعرێكیدا دەڵێت، (فەڕقی نییە نێر و مێ هەرچی دانیشتووە لەدێ گشت خەریك فەرمانن بۆ بەدەست هێنانی نانن)، هەر لەسەر ئەم ڕێچكەیە خێزانێكی كورد لەگەڕەكی مامەیارەی شاری سلێمانی ئەم شعرەیان پەیڕەوكردووە، بەڵام لەلادێ نا، بەڵكو لەشار.

لە دوای ساڵی 1991ەوە بەهاران و هاوینان ئەم خێزانەی گەڕەكی مامەیارە كاری دروستكردن و فرۆشتنی شەربەتی مێوژ دەكەن، بەڵام لەوەرزی پاییز و زستاندا شێلمی كوڵاو دەفرۆشن.

كاتێك چومە گەڕەكی مامەیارە و پرسیاری ناونیشانی ماڵی شەربەتفرۆشەكەم كرد، بەئاسانی ناونیشانی ماڵەكەیان پێ پیشاندام، كە نزیك بوومەوە لەماڵەكە هاتنوچونێكی خەڵكی لەبەردەم ماڵەكە دەبینرێت، كە هەندێك كەسیش بۆ بژێوی ژیانیان لەبەردەم ماڵەكە شیرینی دەفرۆشن.

كە ڕۆیشتمە نێو ماڵەكەوە سەرۆكی ئەم خێزانە، كە تەمەنی 65 ساڵە و بە مام ڕەحمان ناسراوە لە حەوشەكەدا ڕاوەستابوو، سەرپەرشتی كارەكانی دەكرد و بەفری بەكڕیاری شەربەتەكان دەدا.

مام ڕەحمان كە خۆی خەڵكی شارباژێڕە بە(خەڵك)ی وت :” لەگوندەكانی سەرگەڵو و بەرگەڵو و چاڵاوێ و وێڵەدەر و ئەو گوندانەی شارباژێڕ مێووژ دەكڕم”.

كاتێك مام ڕەحمان مێوژەكە دەهێنێتەوە ماڵەوە، بە هەر سێ كچ و پێنج كوڕ و بوكەكانیەوە، خەریكی پاككردنەوە و شۆردنەوە و هاڕین و بەشەربەتكردنی مێوژەكە دەبن.

ئەو سەرۆك خێزانە، ئاشكراشی كرد، بەتایبەتی لەمانگی ڕەمەزاندا خەڵك ڕوویان تێدەكات، بەڵام لە مانگەكانی دیكەشدا خەڵك لەشارەكانی دیكەی كوردستانەوە هەردێن، بەتایبەتیش هەندێك كەس بۆ نەخۆش ئەم شەربەتە دەكڕێت، چونكە سروشتییە.

ئەوەشی وت:” منداڵەكانم هیچیان فەرمانبەرنین و كاری دیكەمان نییە، بۆیە خەڵكی لادێین و دەزانین ژیانی لادێ چۆنە و دەزانین چۆن كاربكەین، بۆیە بەهەمومان لێرەش كار دەكەین”.

“چاومان هێندە جوان نییە، خەڵك لەبەر ئێمە بێتە مامەیارە و شەربەتمان لێ بكڕێت” ئەمە وتەی مام ڕەحمانە بەپێكەنینەوە وایگوت، پێشیوایە لەسەرەتاوە بە پاكی كاریان كردووە و شەربەتەكەیان پاك و بەتام بووە، بۆیە ئەم ماڵە لەناو خەڵكدا ناسراوە و زۆر كەس لەدوورەوە دێن شەربەتیان لێدەكڕن.

ئەوەی لەحەوشەی ماڵەكەدا دەبینرێت، كچ و بوكەكانی مام حامیدن، كە شەربەت دەكەنە نێو عەلاگەوە و بە كڕیارەكانی دەفرۆشن، دواتر ئامێرێكی دروستكردنی بەفر دانراوە و مام حامید یان یەكێك لەكچەكانی بەفر دەكەنە نێو عەلاگە شەربەتی كڕیارەكانەوە.

تریفە حەمید، هاوسەری كوڕێكی مام ڕەحمانە و ڕۆژانە پاشئەوەی كاروباری ماڵەوە دەكات دێتە حەوشەكەوە و خەریكی فرۆشتنی شەربەتە.

مام حامید لەبارەی تریفەوە وتی:” ئەم كچە هاوسەری كوڕەكەمە لەوەتەی هاتووەتە ئەم ماڵەوە، زۆر ئازایانە و دڵسۆزانە لەگەڵ ئێمە خەریكی كاركردنە”.

تریفە، بە(خەڵك)ی وت:”لەساڵی 2003ەوە هاوسەرگیریم لەگەڵ كوڕێكی مام حامید كرد و لەو كاتەوە لەگەڵ ئەواندا منیش كاردەكەم و لەكارەكەشم زۆر ئاسودەم و مامەڵەی خەڵكیش زۆر باش و بەڕێزن”.

تریفە، ئەوەشی خستەڕوو، ئاساییە ژنانی دیكە هەم كاری ماڵەوە هەم كاری دیكەش بكەن، بۆ ئەوەی بژێوی خۆیان و خێزانەكەشیان دابین بكەن.

كاتێك چومە قاتی خوارەوەی ماڵەكە، كوڕەكانی مام ڕەحمان دەبینرێن، كە هەموویان خەریكی دروستكردنی شەربەتەكەن و دەیكەنە ناو زەرفی تایبەتەوە.

یەكێك لەكوڕەكانی مام ڕەحمان بەناوی عومەر، كە تەمەنی 40 ساڵە، چۆنیەتی دروستكردنی شەربەتەكەی بۆ (خەڵك) ڕوونكردەوە و ئاماژەی بەوەدا، پاشئەوەی مێوژەكە دەكڕن پاكی دەكەنەوە و دەیشۆنەوە، دواتر بە مەكینەی قیمەیدا دەكەن بۆ ئەوەی تەواوی ورد ببێت، پاشان دەیكەنە ناو گوێنییەوە و ئاوی تێدەكەن و هەڵیدەواسن لەژێری گوێنییەكەشدا تەشتی گەورە دادەنێن، تاوەكو شەربەتەكە بچۆڕێتە ناویەوە، ئەمە چەندجارێك دووبارەدەكەنەوە، تاوەكو هیچ تامێك بە مێوژەكەی ناو گوێنیەكەوە نامێنێت.

ناوبراو ئەوەشی وت “جگە لەشەربەتی مێووژ، بەشێوازی خۆیان شەربەتی هەنار و پڕتەقاڵ و كاڵەك و مۆز دروستدەكەن”.

لەلادێكانی كوردستان هەموو خێزانێك بەبێ جیاوازی ڕەگەزی هەموو تاكەكانی خێزانێك كاردەكەن، ئەم خێزانەش سروشتی ژیانی لادێیان گواستووەتەوە بۆ شار و كاری پێكەوەیی دەكەن، بەمەبەستی دابینكردنی بژێوی ژیانی خۆیان.

ئابوری

ئەمڕۆ موچەی ئەم شوێنانە دابەش دەكرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ

وەزارەتی دارایی و ئابوری حكوومەتی ھەرێمی كوردستان ئەمڕۆ مووچەی مانگی 8ی ئەمساڵی ژمارەیەك وەزارەت و دەستە دابەش دەكات.

سەرچاوەیەك لە وەزارەتی دارایی و ئابوری حكومەتی هەرێم بە (خەڵك)ی وت:”ئەمڕۆ چوارشەممە 21/11/2018، مووچەی ژمارەیەك وەزارەت و دەستە و دامەزراوە دابەش دەكرێت، كە ئەمانەن:

وەزارەتی شارەوانی

وەزارەتی كارەبا

وەزارەتی گواستنەوە

وەزارەتی پلاندانان

وەزارەتی كشتوكاڵ

دیوانی چاودێری دارایی

مافی مرۆڤ

ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم

ژینگە

دەستەی وەبەرهێنان

دەستەی دەستپاكی

كۆمسیۆنی هەڵبژاردن

دەزگای مین

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

نرخی دراوەكان لە بازاڕەكانی هەرێمی كوردستان

خەڵك- بەشی هەواڵ

ئاكام عەبدوڵڵا، خاوەنی نوسینگەی سروشتی چنگیان لە شاری سلێمانی بە (خەڵك) ی ڕاگەیاند، ئەمڕۆ چوار شەممە نرخی دراوەكان لە بازاڕەكانی هەرێمی كوردستان بەمشێوەیەیە:

100 دۆلار 120 هەزار و 750 دینارە.
100 یۆرۆ 138 هەزار دینارە.
100 پاوەن 154 هەزار دینارە.
100 لیرە 23 هەزار دینارە.
100 هەزار تمەن 10 هەزار دینارە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

مەلا یاسین: كاركردن لە هەزار و 500 پڕۆژە دەستی پێكردۆتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ

یەكێتیی وەبەرهێنەرانی كوردستان رایدەگەیەنێت، هەزار و 500 پڕۆژە لە كۆی 10 هەزار پڕۆژەی لەكاركەوتوو كاركردن تێیاندا دەستی پێكردۆتەوە.

مەلا یاسین، سەرۆكی یەكێتی وەبەرهێنەرانی كوردستان لە لێدوانێكدا بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو باسی چەندین تەوەر و پرسی ئابووری پەیوەست بە هەرێمی كوردستان دەكات و سەبارەت بە سەپاندنی بەشی دووەمی سزاكانی ئەمریكا لەسەر ئێران رایدەگەیەنێت “بەدڵنییاییەوە لەبەر ئەوەی ئێمە لە هەرێمی كوردستاندا بەتایبەت لە سنووری پارێزگاكانی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەكانی گەرمیان و راپەڕین بەكاربەری سەرەكین بۆ كەلوپەلی ئێرانی و پێداویستییەكانی رۆژانەمان لە كۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە بۆ دێت بۆیە راستەوخۆ تووشی هەندێك لە كاریگەرییەكان دەبین و بەشێك لەو سزایانەی بەسەر ئێراندا دەسەپێنرێت بە نەرێنی لەسەر هەرێمی كوردستان دەشكێتەوە، بەتایبەت بەپێی پێشبینی ئێمە بەڕێژەی 20 لەسەد و هەندێكی دیكەی كەلوپەلیش بەڕێژەی 30 لەسەد نرخەكانییان گران دەبن، چونكە ئێمە لەدوای كۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە تاكە دەروازەیەك كە بتوانین پشتی پێ ببەستین وڵاتی توركیایە، بەڵام بە هۆی گرانیی گواستنەوە لە وڵاتی توركیاوە بۆ پارێزگای سلێمانی هەندێك لە كەرەستەكان گران لەسەر خەڵكی هەرێمی كوردستان و بەتایبەت پارێزگای سلێمانی دەكەوێت”.

مەلا یاسین هەر لە قسەكانیدا بۆ ئاژانسەكە پێشنیازێك ئاراستەی حكومەتی هەرێم دەكات بە دامەزراندنی ژوورێكی ئۆپەراسیۆن بۆ خۆئامادەكردن بۆ ئەو بەرەنگارییانەی رووبەڕووی هەرێمی كوردستان لەوبارەیەوە دەبنەوە، ناوبراو دەشڵێت “داوامكردووە لە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەتایبەت ئەنجومەنەكانی باڵای ئابووری و ئەنجوومەنی وەبەرهێنان كە بەپەلە ژوورێكی ئۆپەراسیۆن دروست بكەن لە ئەنجوومەنی وەزیران، خەڵكانی شارەزا لە كەرتی تایبەت و خەڵكانی شارەزا و لێهاتوو وەكو ئابووریناسان و مامۆستایانی زانكۆ بەشداربن تێیدا و بەهاوكاری حكوومەت رۆژانە چاودێری ئەو دۆخانە بكەن كە دوای ئابڵوقەی ئابووری بۆ سەر ئێران روودەدات، چونكە ئەگەر ئێمە ببین بە بەشێك لە ئابڵوقەی ئابووری سەر ئێران زۆر خراپ دەبێت بۆ هەرێمی كوردستان و خەڵك تەحەمولی ناكات جارێكی دیكە نرخی هەندێك كاڵا و كەلوپەلی لەسەر زیاد ببێت بەتایبەت سووتەمەنی، چونكە خەڵك داهاتی دیاریكراوە”.

ناوبراو سەبارەت بە توركیاش وتویەتی”داوامكردووە زوو پەیوەندییەكانمان لەگەڵ توركیا بە جۆرێكی تر بگۆڕین، چونكە ئێستا كە لەناكاو شتێك روودەدات و لەناكاودا لە هەندێك شوێنی هەرێمی كوردستان رێژەی 60 بۆ 70 لەسەدی كەرەستەكانی وڵات بۆ وڵاتێكی دیكە بگۆڕێت ئەمە پێویستی بە توێژینەوە هەیە، پێویستی بەوە هەیە دانیشتنی واقیعی بۆ بكرێت”.

هەروەها وتویەتی”خوازیارین كۆمەڵێك بڕیار و رێنمایی گرنگ لە سەرۆكایەتی ئەنجوومەنی وەزیران و ئەنجوومەنەكانی باڵای ئابووری و وەبەرهێنان دەربكەین بۆ ئەوەی هەرێمی كوردستان دوای ئەو گۆڕانكارییانەی لە ناوچەكەدا روودەدات بەتایبەت ئەو گەمارۆیانەی دەخرێنە سەر كۆماری ئیسلامیی ئێران ئەم هەرێمە تا ئەندازەیەك بتوانین رزگاری بكەین، چونكە ئاشكرایە سنووری پارێزگای سلێمانی بەڕێژەیەكی زۆر سەیر بەكاربەری كەلوپەلەكانی ئێرانین، هەروەها لە سنووری پارێزگای دهۆكیش تا ئەندازەیەكی زۆر سەیر بەكارهێنەری كەلوپەلی توركین، وەزارەتی بازرگانی ئێران و ژمارەیەك وەزارەتی دیكەی ئەو وڵاتە هەندێك كاڵا هەن كە رەنگە بەشێكیان لەوانە بن كە رۆژانە بەكاریان دەهێنین بخەنە لیستی قەدەغەكراوەكانەوە و ناتوانن بۆ هەرێمی كوردستانی بنێرن، لەنێویاندا بەرهەمە خۆراكییەكان وەكو بەربوومی سەوزە و میوە و خۆراك و پەلەوەر ئەمانە گەورەترین كێشە بۆ هەرێمی كوردستان دروست دەكات، چونكە كۆماری ئیسلامیی ئێران ئێستا ئەوەندە دەتوانێت بەرهەم بهێنێت كە بەشی رۆژانەی خەڵكەكەی خۆی بكات، هەقی خۆشییەتی، بۆیە ئێمە دەبێت لە هەرێمی كوردستان خۆمان بۆ ئەو سزایانە ئامادەبكەین”.

سەبارەت بە رەوشی ئابووری لە هەرێمی كوردستان و بەگەڕخستنەوەی ئەو پڕۆژانەی پێشتر بە هۆی قەیرانی دارایی و چەندین كێشەی دیكەوە وەستابوون، مەلا یاسین وتویەتی”لەمانگی ئاداری ئەمساڵەوە گۆڕانكاری و جووڵانەوەی باش روویداوە دوای ئەوەی هەرێمی كوردستان لە شەڕی داعش رزگاری بوو و پاشەكەوتی باشتر كرد و پەیوەندییەكانمان لەگەڵ حكوومەتی ناوەندیی باش بووە، پاش ئەوەشی كە پەیوەندییەكانی هەرێم لەگەڵ وڵاتی توركیا و سەردانەكەی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی بۆ توركیا و هەروەها دروستبوونی حكوومەتی عێراق و پاش ئەوەی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان كرا و حكوومەتی هەرێمی كوردستانیش لەسەروبەندی دروستبووندایە ئەمانە هۆكارن بۆ ئەوەی جووڵەی بازاڕ باش بووە و حكوومەتی هەرێمی كوردستانیش بڕیاری داوە بڕی 100 ملیۆن دۆلار بۆ بەڵێندەران خەرج بكات، هەروەها حكوومەتی هەرێم چەندین پڕۆژەی دەست پێكردووەتەوە، ئێستا باری ئابووری هەرێم بەرەو باشتر دەڕوات و بازاڕ جووڵەی تێكەوتووەتەوە و بەرەو پێش دەڕوات، خواست لەسەر بازاڕ دروست بووە، خستنەڕووی زیاتر دروست بوو، بەڵام ئەوەی گرنگتر لەوە دروستبوونی كابینەی حكوومەتی هەرێمی كوردستانە كە ئەو لەسەر چی بنەمایەك دروست دەبێت و ئەو كات دەتوانین ئەو بنەمایە بكەینە پێوەر و بزانین رەوشی ئابووری بەرەو كوێ دەڕوات”.

سەرۆكی یەكێتی وەبەرهێنەرانی كوردستان وتویەتی”كۆی گشتی ئەو پڕۆژانەی لەكاروەستابوون بە پڕۆژەكانی وەبەرهێنان و بەڵێندەرایەتییەوە نزیكەی 10 هەزار پڕۆژە دەبوو، ئێستا نزیكەی هەزارو 500 پڕۆژە دەستیان بەكاركردن كردووەتەوە، ئەگەر ئەو 100 ملیۆن دۆلارەی حكوومەت كە چاوەڕێ دەكرێت بە بەڵێندەرانی بدات ئەوا نزیكەی دوو هەزار پڕۆژەی دیكە دەست بەكاردەكەنەوە، چونكە بەڵێندەران متمانە لەسەر حكومەت دروست دەكەن و وەبەرهێنان متمانە لەسەر بازاڕ دروست دەكەنەوە، بەڵام ئەوەی كە گرنگە هەندێك لە پڕۆژەكان كەمە كەمە پارەیان بۆ خەرج دەكرێت، بەڵام چاوەڕوانی دروستبوونی كابینەی نوێی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكەن، چونكە ئەو بۆشاییەی ئێستا ئێمە هەمانە لە نێوان كابینەی هەشتەم و نۆیەمدا بۆشاییەكی خراپە، وەبەرهێنەران كەمێك ترس و دڵەڕاوكێیان هەیە لەم كاتانەدا، هەندێك لە وەبەرهێنەرانیش لە وڵاتانی توركیا و ئەورووپا و ئەمریكا چاوەڕوانی دروست بوونی كابینەی نوێی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكەن و بزانن ئەم كابینەیە پەیوەندییەكانی چۆن دەبێت لەگەڵ حكومەتی عێراقی و چی لە كەرتی ئابووریی دەكات، چونكە ئەوەی ئێمە تێگەیشتووین لەم كابینەیەدا پیشەسازی و بازرگانی و نیشتەجێ بوون لە حكومەت وەردەگیرێتەوە و دەچێتە سەر دەستەی وەبەرهێنان و دەستەی وەبەرهێنانیش دەبێتە وەزارەتی وەبەرهێنان و پەرەپێدان، بۆیە ئێمە چاوەڕێی گۆڕانكارییەكانین، بەگشتی بەدڵنیاییەوە رەوشی ئابووری هەرێمی كوردستان بەرەو باشتر دەڕوات و رێژەی 20 بۆ 30 لەسەدی نرخی خانووبەرە زیادیان كردووە و خواستیش لەسەر خانووبەرە زۆر زیادی كردووە، بەدڵنیاییەوە چاوەڕوانی ئەوە دەكەین تا كۆتایی 2019 نزیكەی پێنج بۆ شەش هەزار پڕۆژە لەوانەی لەكار وەستاون لە هەرێمی كوردستان دەست بەكاربكەنەوە”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین