ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ژیاندۆستی

چۆن بەکەمترین زیان لە قورسترین بەربونەوە ڕزگارت دەبێت؟

خێزان

زۆر جار ڕوودەدات کە بەهۆکاری جیاواز لە سەربان یان هەر شوێنێکی دیکەوە بەردەبینەوە، بەربونەوە تەنانەت گەر لە نهۆمی یەکەمیشەوە بێت مەترسیدارە، بەڵام چۆن وادەکەیت بە کەمترین زیان لێی دەربچیت؟

 

– لەکاتی بەربونەوەدا هەوڵبدە دەست بە هەرشتێکەوە بگرە کە دێت بە دەستەوە، بۆ ئەوەی هەم خێرایەکەت کەمبکاتەوە، هەم بەرزی بەربونەوەکەشت کەمبکاتەوە. جگە لەوە هەوڵبدە بچیتە سەر نزیکترین بەربەست لێتەوە جا جامی شوشەیی بێت یان پلاستیکی بۆ ئەوەی بەربونەوەکەت بوەستێنێت.

– تا دەتوانیت ماسولکەکانی خۆت نەرم بکە، منداڵ و کەسی سەرخۆش بەهۆی نەرمی ماسولەکەکانیان لەکاتی بەربونەوەدا کەمتر ئازاریان پێدەگات.

– ئەژنۆت کەمێک بنوشتێنەرەوە و بەیەکەوە بیاننوسێنە، بەو جۆرە پەستانی لەسەر جەستەت لەکاتی کێشان بە زەویدا کەمتر دەبێت.

– هەوڵبدە بە قۆڵەکانت سەرت دابپۆشیت و بەلادا خۆت بخەیت، بۆی کە بەر زەویی کەوتی، سەرت زیانی پێنەگات.

 

چۆن خۆت لە بەربەنەوە لە فڕۆکەوە دەپارێزیت:

ڕزگاربوون لە بەربونەوە لە فڕۆکە ئەستەمە، بەڵام مەحاڵیش نییە، Vesna Vulovic  پاش ئەوەی لە بەرزی ٣٣ هەزار پێوە لە فڕۆکە بەربویەوە، توانی ڕزگاری ببێت، جگە لەوەش  Juliane Koepke  لە بەرزی ١٠ هەزار پێوە لە فڕۆکە بەربویەوە و ڕزگاری بوو، بەڵام چۆن؟

 

– هەوڵبدە بەهەمان شێوەی  یاریزانانی خۆهەڵدان بە پەڕوشووت دەست و قاچت بکەیتەوە تا خێراییەکەت کەمبکەیتەوە و خۆت ئاڕاستەی شوێنی کەوتن بە زەویدا بکەیت.

 

– هەوڵبدە بەهیچ جۆرێک نەیدەیت بە سەر ئاودا، چونکە لەو بەرزیەوە ئاو بەهەمان شێوەی کۆنکرێت ڕەقدەبێت و ئەگەری ڕزگاربونت نییە، هەر بۆیە باشترین شت بەربونەوەیە لە نێو دارستان و دار و درەختدا.  Juliane Koepke   پاش ئەوەی بەربویەوە بۆ نێو دارستانی ئەمەزۆن، ١١ ڕۆژ بەتەنها ماوەیەوە لە دارستانەکەدا تا ڕزگاری بوو.

ژیاندۆستی

بۆ چی مرۆڤەکان دەمرن؟ شیکارێک و تێڕوانینێکی زانستی

خێزان
مردن چیە؟ بۆچی زیندەوەران بەگشتی هەموویان دەبێت بمرن؟ خانە یان زیندەوەرە نەمرەکان چین؟ ئایا ڕۆژێک دێت مرۆڤ بگاتە قۆناغی نەمری؟
لوقمان حەوێز ئەندامی کۆمەڵەی گەردوونناسانی تێکساس لەبارەی ئەم حاڵەتەوە شیکارێک و تێڕوانینێکی زانستی هەیە.
مردن چییە؟
مردن لە هەموو زیندەوەرەکان بە مرۆڤیشەوە بریتیە لە وەستانی بەردەوام و ئێجگارەکی هەموو کردار و زیندەچالاکییە بایۆلۆژییەکانی ناو هەموو خانەکانی لەش و پێکهاتەی ئەو زیندەوەرە لەبەر هەر هۆکارێک بێت، لەئەنجامی ئەم وەستانەش یەکسەر ئەو خانانە بەشێوەیەکی سروشتی شیدەبنەوە بۆ ئەو توخم و پێکهاتە سەرەکیانەی لێی دروست بوون، هەموو ئەو پێکهاتانەش ئەگەر بە ڕاستەوخۆیی بێت یان ناڕاستەوخۆیی بەتێپەڕبوونی کات تێکەڵی ئاو، هەوا، هەروەها خاکی گۆی زەوی دەبنەوە.
مردن، بەتایبەتی مردنی مرۆڤەکان هەر لە سەرەتای مێژووی مرۆڤایەتی تاوەکو ئێستا لەلایەن هەموو کۆمەڵگاکان بە گەورەترین تڕاژیدیا و ناخۆشترین ڕووداو دانراوە، ئەویش لەبەر نەمان و پچڕانی بەردەوامی پەیوەندیە خێزانی و کۆمەڵایەتیەکان لەگەڵ مرۆڤە مردوەکە.

پڕۆسەی پیربوون و مردن.
بۆچی ئێمەی مرۆڤ و زۆربەی هەرە زۆری زیندەوەران لە کۆتایییدا هەر دەبێت بمرین؟
هەموو مرۆڤەکان، هەروەها زۆربەی هەرە زۆری زیندەوەران ئەگەر بە درێژایی ماوەی ژیانیشیان لە هەموو هۆکارەکانی مردن ڕزگاریان ببێت، لەکۆتاییدا هەر دەمرن و لەناودەچن بەهۆی دیاردەی پیربوون، لە ووڵاتی بەریتانیا لە ئێستادا هۆکاری مردنی 9 کەس لە کۆی 10 کەس بەهۆی پیربوونەوەیە، کەواتە پیربوون چیە و بۆچی ڕوودەدات؟
پیربوون لە مرۆڤدا بریتیە لە کەڵەکەبوونی هەموو گۆرانکاریەکانی ناو خانەکانی لەش بە تێپەڕبوونی کات، لە ڕاستیدا تاوەکو ئێستا هەموو هۆکارەکانی دیاردەی پیربوون ڕوون و ئاشکرا نیە، لە نوێترین لێکۆڵینەوەکاندا سەرەکیترین هۆکاری پیربوون لە مرۆڤدا دەگێڕدرێتەوە بۆ کەڵەکەبوونی ئەو زیانانەی بە زنجیرەکانی DNA ی دەگات لەناو خانەکان یان ئەوەی پێی دەووترێت DNA.Oxidation واتە بەئۆکسیدبوونی دی ئێن ئەی.

وێنەکەی خوارەوە: تابلۆیەکی نیگارکێشی بەناوبانگی فەڕەنسی فیلیپ دی چامپێنە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەڤدەهەم، گوڵ و کەللە سەرەکەی مرۆڤ ئاماژەن بە ژیان و مردن، کاتژمێرەکەش نیشانەیەکە بۆ کات کە ژیان ومردن تیایدا دروست دەبن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ژیاندۆستی

چیرۆکی ئەو ئۆتۆمبێلە بەناوبانگە بخوێنەرەوە کە زۆرێک یادگاریان لەگەڵیدا هەیە

خێزان

ئۆتۆمبێلی لادا كه‌ به‌ مانای (كه‌شتی بچكۆله‌) دێت، ئۆتۆمبێلێكی ڕووسی بوو كه‌ له‌ لایه‌ن كۆمپانیای ئۆتۆفاز به‌رهه‌مده‌هێندرا و سه‌ره‌تاش له‌ ساڵی 1966 دامه‌زراو دواتر بووه‌ یه‌كێك له‌ پڕفرۆشترین ئۆتۆمبیله‌كانی جیهان له‌ نێوان ساڵانی 1970 تا ساڵانی 1980.

ئۆتۆمبێلی لادا له‌ ساڵی 2012 به‌ یه‌كجاری له‌ لایه‌ن كۆمپانیای ئۆتۆفاز به‌رهه‌مهێنانی ڕاگیرا، ئۆتۆمبێله‌كه‌ هه‌رچه‌نده‌ شێوه‌ی به‌ تێپه‌ڕبونی ساڵه‌كان نه‌گۆڕاوه‌ به‌ڵام زیاتر له‌ 20 ملیۆنی لێفرۆشراوه‌ كه‌ به‌ یه‌كێك له‌ پڕفرۆشترین ئۆتۆمبێله‌كان داده‌نرێت.

ئه‌م ئۆتۆمبێله‌ زیاتر له‌ ناوچه‌كانی بلۆكی خۆرهه‌ڵات له‌ یه‌كێتی سۆڤیه‌تی جاران و وڵاتانی ده‌وروبه‌ری به‌ناوبانگ بوو، نهێنی سه‌ركه‌وتنه‌ گه‌وره‌كه‌ی لاداش به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌ بوو كه‌ نرخی كه‌م و به‌كارهێنانی ئاسان و مامه‌ڵه‌ی گونجاو بوو.

ئۆتۆمبێلی لادا سه‌رچاوه‌یه‌كی داهاتی گه‌وره‌بوو بۆ یه‌كێتی سۆڤیه‌ت، ته‌نانه‌ت له‌ ململانێی سیاسیدا به‌كارده‌هات، بۆنمونه‌ ڕوسیا له‌ به‌رامبه‌ر رێگه‌دانی به‌ڕیتانیا به‌ فرۆشتنی لادا له‌و وڵاته‌ رێگه‌ی دا كۆكا كۆلا له‌ وڵاته‌كه‌یدا بفرۆشرێت.

ئه‌م ئۆتۆمبێله‌ یه‌كێك بوو له‌ ئۆتۆمبێله‌ به‌ربڵاوه‌كان كه‌ له‌ ساڵانی هه‌شتا  و نه‌وه‌ته‌كاندا له‌ هه‌رێمی كوردستان به‌كارده‌هێندرا.

 

ئۆتۆمبێلی لادا له‌ كوردستان


نمایشی ئۆتۆمبێلی لادا له‌ نیۆرك، ساڵی ١٩٧٣

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ژیاندۆستی

چەند تاکتیکێک بۆ خەوێکی ئاسوودە کە لە کەشتیوانی ئاسمانیمان بردووە

خێزان

کارمەندانی ناسا بەوپێیەی لە ئاسماندا دەبیت بخەون، کۆمەڵیک تاکتیکیان فێرکراوە تا بتوانن لە کەمترین ماوەدا باشترین خەوتنیان هەبێت، ئەمەی خوارەوە هەندێک لەو تاکتیکانەیە کە ئەوان بەکاری دەهێنن:

– هەمیشە لە کاتێکی دیاریکراودا بخەوە و جەستەتی لەسەر ڕابهێنە

– بەر لە خەوتن وەرزشی قورس یان خواردنی قورس مەخۆ

– ئامێرە ئەلەکترۆنیەکان بە چەند کاتژمێرێک بەر لە خەوتن لابدە

– ژینگەی لەبار بۆ خەوتن درووستبکە و شوێنی خەوەکەت تەنها بۆ ئەوە دابنێ و ناوە ناوە هەوای ژورەکەت بگۆڕە بۆئەوەی هەوایی پاکی تێدابێت

 

زانیاری: لە نێو بنکەی بۆشایی ئاسمان، کەشتیوانە ئاسمانیەکان لە تورەکەی خەودا دەخەون و خۆیان دەبەستنەوە تا لەکاتی خەودا جەستەیان بەملاولادا نەڕوات:


بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین