ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

كاریگه‌رییه‌كانی گه‌ڕی دووه‌می سزائابوورییه‌كانی سه‌ر ئێران، له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان چی ده‌بن؟

مەلا یاسین

بە كەمبوونەوەی جموجوڵی بازرگانی لە سنورەكان لەدوای بڕیارەكەی “دۆناڵد ترامپ” و، داخستنی ئەو خاڵە سنورییە دیارانەی سەرچاوەی ھاتنی كاڵان، دەبێت ھەرێم بیر لە ڕێگایەكی تری بازرگانی بكاتەوە، بە تایبەت كە لە ئێستادا حكومەتی ھەرێمیش ھیچ بەرچاو ڕوونییەكی نیە .

كاریگەری سزاكانی ئەمریكا دژ بە ئێران، بۆ سەر ھەرێمی كوردستان دوو دیوی ھەیە، ئەگەر بەوریاییەوە مامەڵە نەكات ئەوا زیانی پێدەگات ‌و بە پێچەوانەشەوە دەرفەتی ئەوە ھەیە كوردستان و سلێمانی ببەنە مەڵبەندێكی ئاڵوگۆڕی بازرگانی.

بەپێی سزاكانی ئەمریكا بێت، بەندەر عەباس بەڕووی ئاڵوگۆڕی بازرگانیدا دادەخرێت، داخستنی ئەو بەندەرەش زیانی بۆ كوردستان دەبێت، ھەر ئەوەش وا دەكات پریشكی ئاگری سزاكانی ئەمریكا لەمڕۆوە بەر ھەرێمی كوردستان بكەوێت، وەك دەزانرێت بەشێكی نەوتی ھەرێم شوێنی ساغكردنەوەكەی ئەو بەندەرەیە، بە داخستنی ئەو بەندەرەش بەشێك لە پارەی دەسكەوتی نەوت بۆ ھەرێم نامێنێت.

لە ئەگەری داخستنی “بەندەرعەباس” ئەو كاتە جێگرەوە بۆ ھاتنە ناوەوەی كاڵا و شمەك “ئوم قەسر” دەبێت ‌و، لەوێوە كاڵا‌و شمەك ڕەوانەی عێراق دەكرێت ‌و بەشێك لە كاڵاكانیش لە ھەرێمی كوردستانەوە دەبرێنە ئێران.

ھەر سەبارەت بە سزاكانی ئەمریكا بۆ سەر ئێران “نێچیرڤان بارزانی” سەرۆكی حكومەتی ھەرێم ڕایگەیاندووە: ھەرێمی كوردستان لە چوارچێوەی عێراقدا مامەڵە دەكات ‌و تا ئێستا ھیچ بەرچاو ڕوونییەكیان نیە، ھەروەھا ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانیش تا ئێستا بەرچاوی ڕوون نیە‌و نازانێت دۆخەكە چی لێدێت.

دەرچەی چاو لێبووی ھەرێمی كوردستان لە ئێستادا تەنیا توركیایە وەك سنور بۆ ھاوردەی شمەك و پێداویستی، بۆ ئەوەی نەبەسترێینەوە بەوڵاتێك ئەگەر سزای بەسەردا سەپێندرا، گرنگە كە پەیوەندیەكانی ھەرێم و عیراق، ھەرێم و توركیا وەك ئەولەویەت لەوپەڕی باشیدابن و ھاوشێوەی ئەم دوو وڵاتە پەل بۆ دەرەوە بھاویژرێت و جێگرەوە بۆ دۆخە لە ناكاوەكان دابنرێت.

ھەرێمی كوردستان سنوورێكی بەرفراوانی لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران ھەیە‌و قەبارەی بازرگانی نێوانیشیان ساڵانە دەگاتە٦ بۆ ٧ ملیار دۆلار، بۆیە سەپاندنی سزای ئابووری بەسەر ئێراندا، كاریگەری لەسەر ھەرێمی كوردستانیش دەبێت.

بە پێی زانیارییەكان، كونسوڵگەری ئەمریكا لە ھەولێر بە وردی زانیاری كۆدەكاتەوە لەبارەی جموجۆڵی كورد بە ئاراستەی ئێران، بەھەمان شێوە باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغدا ئەویش چاودێری چڕی مامەڵەی عێراقییەكان دەكات لەگەڵ ئێران، وەك وتراوە، ئەوانەی ھاوبەشی و دەستگیرۆیی ئێران بكەن لەم قەیرانەدا وەك بەرەی دژە ئەمریكا تەماشا دەكرێن و وەك نەیاری ئەمریكا مامەڵە دەكرێن.

ئەمریكییەكانیش ڕەتیدەكەنەوە لە میانی قۆناغی دووەمی گەمارۆ ئابوورییەكان لەسەر ئێران، چاوپۆشی لە ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان ھەرێمی كوردستان و ئێران بكەن و، ئەوەشیان بە بازرگانان و كاربەدەستانی حكومەتی ھەرێمی كوردستان ڕاگەیاندووە، بەڵام ناشیانەوێ خەڵكی ھەرێمی كوردستان باجێكی قورس بدەن، بەو پێیەی لایەنی ئەمریكی رۆژی ٢٢ی ئەم مانگە سەردانی ھەولێریان كردبوو، بە دوو ئامانج ھاتبوون:

– ویستوویانە تێبگەن لەوەی زەمینە و ڕەوشی كاری وەبەرھێنان لە ھەرێمی كوردستان چەندە لەبارە بۆ كاركردن و ئاستەنگەكانی چین.

– تێگەیشتن لەوەی كاتێك ئەمریكا قۆناغی دووەمی گەمارۆكانی سەر ئێران جێبەجێ دەكات، چ ئاسەوارێكی لەسەر ھەرێمی كوردستان دەبێت.

“ئەمریكییەكان وتوویانە، دەبێ پەلە بكرێت لە دروستكردنی ژمارەیەك كارگەی نوێ لە كوردستان كە بەرھەمی كشتوكاڵی وەربگرنەوە و بیخەنە بازاڕەوە، ھەروەھا ھەندێك كارگەش دروستبكرێن كە ببنە جێگرەوەی ئەو كارگانەی لە دەرەوە كەلوپەل دەنێرن بۆ كوردستان، بۆ ئەو مەبەستەش ئەوان ئامادەبوون ھاوكاری حكومەت بكەن و ئەزموونی دەوڵەمەندی خۆیان بھێننە كوردستان”.

ھاوكات، زۆر جیدی بوون لەوەی ھەرێمی كوردستان ھەنگاوی گەورە بھاوێ لە بواری وەبەرھێنانی كشتوكاڵدا.

كاریگەریی گەمارۆكان زۆرتر لەسەر پارێزگای سلێمانی دەردەكەون لە ٦٩%ی كاڵا و خۆراكی پارێزگای سلێمانی ئێرانییە و لە پارێزگای دھۆكیش ٦٥%ی كاڵا و خۆراكی ھاوردەكراو توركین، پارێزگای ھەولێریش لە نێوان كاڵای ئێرانی و توركیدا ٥٠ بە ٥٠یە.

گەمارۆكانی سەرئێران نرخی كەلوپەل و خۆراك لە پارێزگای دھۆك زۆر بە كەمی دەجووڵێنێ “بەڵام بەوپێیەی سلێمانی ناچارە ڕوو لە توركیا بكات، نرخی كاڵا و خواردن بەھۆی كرێی گواستنەوە ٢٥% بەرز دەبێتەوە”.

ئەمریكییەكان ھەندێك زانیارییان خستووەتە ڕوو كە زۆرتر پێشبینی و خوێندنەوەی داھاتووی نزیكی ڕووداوەكان بوون لە كوردستان و عێراق “ئەوان وتویانە، گوشاری زۆر لە حكومەتی نوێی عێراقدەكەین كێشەكانی بە شێوەیەك لەگەڵ كورد چارەسەر بكات كە ئاستی داھاتی خەڵك و مووچەخۆران بەرز ببێتەوە، بەرزبوونەوەی نرخ كاریگەریی نەبێت، ھەروەھا حكومەتی ھەرێمی كوردستانیش سەرقاڵی لابردنی پاشەكەوتی مووچەیە، پلان ئەوەیە لە ئایندەیەكی نزیكدا ھەردوو حكومەتەكە بگەنە ڕێككەوتنێك و ئاستی داھات و بژێویی خەڵك بەرز ببنەوە”.

ئاڵوگۆڕی بازرگانی ھەرێمی كوردستان لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران بەردەوام لە پەرەسەندندا بووە، مەگەر لەو چەند مانگەی بەغدا بەھۆی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییەوە سزای كوردستانی دا و، ئێران ھاوكاری كرد بۆ توندكردنەوەی سزاكان.

لە ساڵی ٢٠١٥دا قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان ھەرێمی كوردستان و ئێران ٧ ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە، ئەوەش ئێرانی ھاندا بۆ ئەوەی لەو شارانەی ڕۆژھەڵاتی كوردستان كە نزیكن لە سلێمانی و ھەڵەبجەوە، ژمارەیەك كارگە دابمەزرێنێ.

ئێرانییەكان چاویان لەوە بوو قەبارەی بازرگانییەكە زۆرتر بچێتە سەرەوە و لە مانگی ئایاری ئەمساڵ، وەزیری بازرگانیی ئێران وتی بەنیازین ناوچەی بازرگانیی ئازاد لەسەر سنوورەكان دروست بكەین، بەڵام گەڕانەوەی سزاكانی ئەمریكا ئەو پلانەی تێكدا.

بۆ ئەم دۆخە حكومەتی ھەرێمی كوردستان ھیچ دەرفەتێكی نییە و، ناچارە كارگەی نوێ دروست بكات، ئاسانكاری بۆ وەبەرھێنانی كشتوكاڵی زۆرتر بكات .

لە ئێستادا، سزا ئابورییەكانی ئەمریكا بۆ سەر ئێران زۆر خەڵكی نیگەران كردووە و فشارێكی زۆر لەسەر خەڵكی ڕۆژھەڵاتی كوردستان دروست كردوە، نرخی ھەموو پێداویستییەك لەناوخۆی ئێراندا گران بووە.

كەلوپەلی خۆراك بەتایبەت ڕۆن، گۆشت و مریشك و پێداویستیە خۆراكیەكان زۆر گران بوون و بەردەوامیش لە ھەڵكشاندان. خەڵكیش بە شێوەیەكی فراوان ڕوولە كڕینیان دەكەن و لەماڵەوە ھەڵیاندەگرن، خوڵقاندنی ئەو دۆخە لە ئێراندا وا دەكات ھاتووی شمەك كەم و گران بێـ بۆ ھەرێم، لە لایەكی دیكەش تا ناوخۆی وڵات پێویستی بە شمەك و كەلوپەل بێت، بۆ دەرەوەی وڵات ھەناردە ناكرێت.

بێھێزی دراو و نەبوونی خامی پێویست بۆ بەرھەمھێنان و، لە دەستدانی دەرفەتی كار وا دەكات، بە ماوەیەكی زەمەنی نزیك، كارگەكانی ئێرانتوانای ئەوەیان نەبێت كە بەرھەم بۆ ناوخۆ و دەرەوەش بەرھەم بھێنن بەتایبەت ئەوانەی كەرەستە خاوەكانیان لە دەرەوەی ئێران ھاوردە دەكەن.

بەھۆی ئەوەی ھەرێمی كوردستان دراوسێی وڵاتی ئێرانە بۆیە سزاكان بێ كاریگەر نابن، ئەگەرچی ھەرێمی كوردستان زیاتر وابەستەی وڵاتی توركیایە بۆ زۆرێك لە شمەك و پێداویستییەكانی، بەڵام ئەویش لە ئێستادا دووچاری تەنگەژە و ناھەمواری ئابوریی بۆتەوە و تەنانەت كاریگەریەكانی ئێرانیش بەسەر توركیادا دەردەكەون، گەر توركیاش بە ھەمان شێوەی ئێران لەگەڵ ئەمریكا رێك نەكەوێت.

گومانەكان زۆرن لەسەر بەشی دووەمی سزاكان و كاریگەری بۆ سەر ھەرێمی كوردستان بەتایبەت كە ھەرێم ناتوانێت كاڵا و خزمەتگوزاری پێویست لە ناوخۆ بەرھەمبھێنێ و، پێویستی بە ھاوردەكردنە بۆ پڕكردنەوەی پێداویستی ناوخۆیی بۆیە سزا و گەمارۆ ئابووریەكانی سەر ئێران كاریگەری دەخاتە سەر ئابووری ھەرێمی كوردستان، چونكە بە گوێرەی ئامارەكان ساڵانە كۆماری ئیسلامی ئێران بەڕێژەی ١٥% كاڵا ھەناردەی عێراق دەكات بە ھەرێمی كوردستانیشتەوە.

لەگەڵ كاریگەرییەكانی ئەو گەمارۆ ئابووریەی سەر ئێران، ھەرێمی كوردستانیش دەتوانێت سوود لە گەمارۆ ئابووریەكانی سەر ئێران وەربگیرێت، سەرەڕای ئەوەی دەتوانێت دەرفەتەكە بقۆزێتەوە لە بواری سیاسیدا پێگەی خۆی لە ناوچەكەدا بەھێز بكات لە كاتێكدا كوردستان بەھەمان شێوەیئێران ھەناردەكارێكی نەوتە بۆ بازاڕەكانی جیھان.

‎ھەرێمی كوردستان كە وابەستەی دابینی خۆراك و پیشەسازی و وزەیە لەگەڵ ئێراندا، لەم پرسەدا دەبێت زۆر بەوریای مامەڵە بكات چونكە ئەگەری ئەوەش دەبێت ھەرێم بكەوێتە بەر سزا ئابووریەكانی ئەمریكا.

ئەگەر دێتە پێش ‎دوای سزاكان، سنورەكانی ھەرێمی كوردستان باشترین شوێن بن بۆ بە قاچاغ بردنی گەورەی نەوتی ئێران بەبێ ئەوەی ھیچ لایەنێك چاودێری بكات و سزا نێودەوڵەتیەكانیش بیگرێتەوە.

ئەم وتارە تایبەت بە سایتی چاوی كورد نوسراوە

وتار

شـەوانە بازاڕ لە مانگی ڕەمەزان

 

لەمانگی ڕەمەزانی پیرۆزدا و لەگەڵ نزیكبوونەوەی جەژن بەشێكی زۆری هاونیشتیمانیان پێیان باشە بەشەودا بازاڕ بكەن و پێداویستییەكانیان دابین بكەن.
لەڕاستیدا ئەمەش دیاردەیەكی شارستانی نوێیە و دەرهاویشتەی جیهانگیرییە و ماوەی چەند ساڵێكە بووەتە كلتور لە كۆمەڵگای كوردستاندا بەشێوەیەك كاریگەری هەبووە لەسەر جموجوڵی كڕین و فرۆشتن و گەشەی ئابوری هەرێم.
كات یەكێكە لەڕەگەزە گرنگەكانی بازاڕ و ئەوكاتەی كڕیارو فرۆشیار بەیەك دەگەن نرخەكان دیاری دەكرێت و كرداری ئاڵوگۆڕ ئەنجام دەدرێت.
خۆشبەختانە بەهۆی سەقامگیری ئەمن و ئاسایش لە كوردستاندا ڕێژەیەكی زۆری كڕیاران بەشەو خواستەكانیان پڕدەكەنەوە و هەرچی مۆڵ و سۆپەرماركێت و بازاڕی میللی و هاوچەرخ هەیە جمەیان دێت لە كڕیاران و هەوڵ دەدەن پێویستییەكانیان بە كەمترین تێچونو نزمترین نرخ بەدەست بهێنن، كەدەتوانین بڵێین زۆربەی خواستەكانمان لەم كاتانەدا جلو بەرگ بۆ خانمان ومناڵان و سەبەتەی خواردن و خواردەمەنییە و بەشێكی تری هاونیشتیمانیان دەچنە بازاڕ و مۆڵەكان بۆ بەسەربردنی كاتێكی خۆش و قەرەبوكردنەوەی ڕۆژەكان كە بەهۆی بە ڕۆژوو بوون و بەرزبونەوەی پلەكانی گەرماوە ناتوانن بچنە دەرەوە.ئەوەشمان بیر نەچێت چاولێكەری خێزانەكان كاریگەری تایبەتی هەیە لەسەر شەوانەبازاڕ و هۆكارێكە بۆ برەوسەندنی ئەم دیاردەیە.
لەڕاستیدا شەوانە بازاڕی هاونیشتیمانیان و كڕیاران لەمانگی ڕەمەزاندا بۆ چەند هۆیەك دەگەڕێتەوە لەوانە زۆربەی كڕیاران بەهۆی ئەوەی كە بەڕۆژوو دەبن و زۆربەی كاتەكانی ڕۆژ لەماڵەوە پشوو دەدەن و پلەكانی گەرماش ووردە ووردە بەرزبوەتەوە و ناتوانن بچنە بازاڕەكانەوە و هەروەها بەشێكی تری كڕیاران بریتین لە فەرمانبەرانی دامودەزگاكانی حكومەت ئەمانە بەڕۆژ لە دەوامدان و ماندوو دەبن ناچار بۆ پڕكردنەوەی پێویستییەكانیان بەشەو دەچنە بازاڕو مۆڵەكان.
ئەوەمان لەبیر نەچێت لەبازاڕەكانی هەرێمی كوردستاندا نرخەكان بەهۆی خواست و خستنەڕووە دیاری دەكرێن بەبێ‌ دەست تێوەردانی حكومەت، لەم مانگەدا یاسای خواست كار ناكات (پەیوەندیەكی پێچەوانە هەیە لە نێوان نرخ و بڕی خواست ) واتە ئەگەر نرخ بەرز ببێتەوە ئەوا بڕی خواست دادەبەزێت بەڵام بەهۆی زۆری خواستەوە و ناچار بوونی كڕیاران بۆ پڕكردنەوەی پێویستییەكانیان ئەم یاسا ئابورییە كاری پێ‌ ناكرێت و خێزانەكان زۆربەی داهاتەكانیان و بگرە هەندێ‌ جار قەرزیشی بۆ دەكەن لە پێناو دابین كردنی پێداویستییەكانیان ئەمەش بارگرانیەكی ترە بەسەر شانی لێپرسراوانانی خێزانەكانەوە و خەرجییەكانی خێزان لەم مانگەدا دوو ئەوەندە و زیاتریش دەبێت !
لەلایەكی ترەوە بەسەیركردنی خێرا لەهەموو ئەو بازاڕكردنانەی كە ئەنجام دەدرێت دەردەكەوێت كەبەشی هەر زۆری خواست بۆ كڕینی شمەك و كەلوپەلی كەمالین (جوانكاری، ڕوواڵەتی) ئەمەش مانای گۆڕانكارییە لە گوزەرانی هاوڵاتیاندا بەرەو باشبون و لەلایەكی ترەوە بەداخەوە كڕیاران و بەكاربەران زۆر زوو قەیرانی دارایی و ئابوری كوردستانیان لەبیركردوە و هەرچەندە هێشتا قەیرانەكە بەتەواوەتی بنبڕ نەكراوە هەر بۆیە پێویستە بزانین كە ئیدارەدانی ئابوری دروستی بەكاربەران ئەوەیە كە پاشەكەوت بكەین و هەرچی مایەوە خەرجی بكەین نەك بە پێچەوانەوە داهاتەكانمان خەرج بكەین و هیچ بڕە پارەیەك پاشەكەوت نەكەین.
ئەوەی لێرەدا گرنگە تیشكی بخەینەسەر بۆ ئەوەی هەردوولا (كڕیاران و فرۆشیاران) بتوانن ئامانجەكانیان بەدەست بهێنن لە بەرژەوەندی هەردولا ئەم مانگە پیرۆزە بەڕی بكرێت و ئیستیغلال كردنی تێدا نەبێت لە ڕووی نرخ و جۆری شمەك و كاڵاكانەوە وئەم هەلە نەكرێت بۆ ساغكردنەوەی شمەك وكاڵای خراپ و ماوە بەسەرچوو، هەردوولا بەچاوێكی نەتەوەیی و ئایینی یەوە لەم دیاردەیە بڕوانن.جێگای خۆیەتی دەستخۆشی لە هێزەكانی ناوخۆ بكەین بۆ هەوڵ و ماندوبونیان و ڕەخساندنی كەشێكی ئارام و سەقامگیر كە دڵنیایی بە هەموولایەك دەدات.
هیوادارین ئەم دیاردە شارستانی یە لەساڵانی داهاتودا بەردەوام بێت و گەشەی زیاتری پێ بدرێت و ئەم ڕووە گەشە جوانەی ئابوری و كۆمەڵایەتی و پێكەوە ژیانیەی كوردستان بەهەموو لایەكی بگەیەنین…
*ئابوریناس

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

دەتوانین چی بکەین بۆ کەرکوک؟  

دکتۆر جەبار قادر

(١)

هەموو لایەک هاتوونەتە سەر ئەو باوەڕە، کە سیاسەتی دەسەڵاتدارانی کوردستان سەبارەت بە کەرکوک هیچ ئەنجامێکی ئەرێنی لێ ناکەوێتەوە، بەڵکو ڕۆژ لە دوای ڕۆژ بارودۆخەکە خراپتر دەبێ. هەڵبەتە کاتێ باسی کەرکوك دەکەین، مەبەستمان هەموو ناوچە دابڕاوەکانە، چونکە کرۆک و گەوهەری کێشەکە کەرکوکە. ئێستا هەموو کەسێک لە خۆی و دەوروبەرەکەی دەپرسێ: باشە دەبێ چی بکەین؟ چۆن لەم تونێلە تاریکە دەرچین؟. ئایە هەر لەسەر ئەم سیاسەتە نەفرەتییە بەردەوام بین، یا بیر لە ڕێبازێکی تر بکەینەوە؟. ئیستا هەندێ هەوڵ و جموجوڵ لە نێوخۆی وڵات لە ئارادان، ئێمەی دیاسپۆرا چۆن دەتوانین هاوکار و پشتیوانیان بین؟. دید و بۆچوونەکانتان لەم بارەیەوە گرنگە بۆ ئەوەی هەموو بە یەکەوە هەنگاوێکی دروست بنێین.
چەند ساڵێک کوردی ئەو ناوچانە بە مادەی ١٤٠ەوە خەریک کران. سەرباری ئەوەی مادەکە لە بنەمادا هەنگاوێکی نانیشتمانی بوو، لە یەکەم ڕۆژیشەوە دیار بوو کە دەرفەتی جێبەجێ کردنی سفرە. لە ڕۆژی ڕاگەیاندنی ئەو مادەیەوە ڕەنگبێ پەنجا وتارم لەسەری نووسیبێ و ئەوەندەش چاوپێکەوتنی ڕۆژنامەوانی و تەلەفزیۆنیم لە بارەیەوە کردبێت و لە هەموویاندا ئەو بۆچوونەم دووپات کردووەتەوە کە جێبەجێ ناکرێت و بەرپرسانی کورد کارێکی خراپیان کرد. ئێستاش داوا لە نەتەوە یەکگرتوەکان دەکرێت ڕۆڵی هەبێت لە جێبەجێ کردنی مادەی ١٤٠دا، وەک ئەوەی لە ئەزموونی ١٥ ساڵی ڕابردوو و هەڵس وکەوتی نەتەوە یەکگرتووەکان هیچ شتێک فێر نەبووبن.
لە ٢٢ نیسانی ٢٠٠٩دا نوێنەری تایبەتی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق ستیفان دی میستورا ڕاپۆرتی نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکانی بۆ هاوکاری عێراق (یونامی) سەبارەت بە ناوچە کێشە لەسەرەکان پێشکەش بە حکومەتی عێراق و کوردستان کرد، کە ناوی لێ نابوو”ڕاپۆرتی یونامی تایبەت بە سنوورە نێوخۆییە کێشە لەسەرکان لە باکوری عێراق”. ئەو ڕاپۆرتە بەرهەمی ساڵێک کارکردنی یونامی بوو و بەشێک بوو لەو ئەرکەی ئەنجومەن ئاسایش بە پێی هەردوو بڕیاری ١٧٧٠ و ١٨٣٠ بە یونامی سپاردبوو. ڕاپۆرتەکە لە دوو بەرگدا بوو و بەسەر یەکەوە ٤٧٢ لاپەڕە بوو، باسی لە ١٦ یەکەی کارگێڕی دەکرد کە بریتین لە ١٤ قەزا و ٢ ناحیە: سنجار، تەلەعفەر، شێخان، ئاکرێ، حەمدانیە، مەخمور، حەویجە، دوبز، داقوق، کەرکوک، خورماتو، کفری و خانەقین لە گەڵ مندەلی و بەلەدروز. کاتی خۆی لێژنەیەک پێکهێنرا و دید و بۆچوونەکانی خۆمان لە ٦٠ لاپەڕەدا پێشکەش بەحکومەتی هەرێم کرد بۆ وەڵامدانەوەی یونامی. وا دە ساڵ تێپەڕی ئێستاش شتێکم لە بارەی ئەو ڕاپۆرتەوە نەبیستەوە. کاری زۆرم لە سەر ڕاپۆرتەکە کرد و بوو بە بەشێک لە کتێبێک لەسەر کەرکوک کە قەولە بەم زووانە بڵاو بکرێتەوە، بۆیە لێرە دەرفەتی ئەوە نیە زۆری لەسەر بڵێم.
باوەڕم وایە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکان هیچ کێشەیەکی لە جیهاندا پێ چارەسەر نەکراوە و پێی چارەسەر ناکرێت. تەنها ئەو کاتە دەتوانێت کار بکات، ئەگەر پێشوەخت ئەنجومەنی ئاسایش ڕێککەوتبێت و بڕیاری تایبەتی لەسەر پرسێک دەرکردبێت. دامەزراوەکانی زۆر بیرۆکراتیانە کار دەکەن و مەگەر بەرپرسانی ئێمە ئەوەندەی ئەوان حەز لە کۆبوونەوەی بێ ئەنجام بکەن، گەندەڵی زۆریش لە کارەکانیاندا دەکرێت. کۆمەڵی کارمەند کە دەستیان لە کارێک گیر دەبێت، یەکەمین شت بیری لێ دەکەنەوە ئەوەیە، تا پێیان بکرێ تەمەنی کێشەکە درێژ بکەنەوە و لەسەر کارەکانیان بمێننەوە. بەرپرسە باڵاکانیانیش کاتەکەی خۆیان تەواو دەکەن و ڕادەستی یەکێکی تری دەکەن بێ هیچیان کردبێ. ئەوەتا دیمستورا دوای ئەوەی هیچی لە عێراق پێ چارەسەر نەکرا، کرا بە نوێنەری تایبەتی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کێشەی سوریا، لەوێش دوای ئەو هەموو ساڵە هیچ بەرهەمێکی نەبوو.
لەوەش خراپتر ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان، لە سەرووی هەمووشیانەوە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە هەموو کار و چالاکییەکانیاندا بەرژەوەندی دەوڵەتان لە بەرچاو دەگرن، ئاخر لە کۆتاییدا ئەوە دەوڵەتانن بڕیار دەدەن و پرۆژە و پێشنیارەکان دەخەنە واری جێبەجێ کردنەوە یا ڕەتیان دەکەنەوە. لە ڕاپۆرتەکەی یونامیدا ئەمە زۆر بە زەقی دەبینرێت. تێمەکە باش لەوە تێگەیشتووە کە کورد تاکە لایەنە کە لەسەر ئاستی نیودەوڵەتی بێ پشت و پەنایە. ئەمە لە کاتێکدا پێکهاتەکانی تری ئەو ناوچانە چەندین دەوڵەتیان هەیە کە لەسەریان دێنە دەنگ. تورکمان تورکیا و دەستەیەک دەوڵەتی تورکی زمانی هەیە، عەرەبی سوننەش چەندین دەوڵەتی عەرەبی و شیعەکانیش ئێران و هەندێ هێزی دیکەیان هەیە. ڕاپۆرتەکە تا ئەو شوێنەی بۆی کرا بێت پشتیوانی لەو پێکهاتانە کردووە و خواستی کوردی پشت گوێ خستووە. زۆر بە ئاسانی ڕەخنەی لە کورد گرتووە و بگرە تۆمەتی داوەتە پاڵی، لە کاتێکدا بەرامبەر بە کردەوە و هەڵس و کەوتی پێکهاتەکانی تر ئەو هەڵوێستەی نەنواندووە، ئەگەر ناچاریش بووبێ ئەوا ڕەخنەکانی زۆر نەرمتر و ڕووکەشیانە تر بوونە. بۆ گەیشتن بە ئامانجە دیاری کراوەکان تیمەکەی یونامی مامەڵەیەکی دوو فاقییانەی لە گەڵ زانیارییە مێژوویی، جوگرافییەکان و داتا و ئاماری سەرژمێرییەکاندا کردووە. لەم بارەیەوە لێکدانەوەی هەڵەی بۆ مێژووی زۆر لە ناوچانە کردووە و ئەو ئامارانەی خستووەتە ڕوو، کە تەنانەت لە گەڵ داتا و ئاماری سەرژمێرییە فەرمییەکانی دەوڵەتی عێراقیشدا یەک ناگرنەوە. لە بری ئەوەی بگەڕێنەوە بۆ داتا فەرمییەکان و سەرژمێرییە گشتییەکانی دەوڵەتی عێراق بە تایبەتی ئەوانەی بەر هەڵمەتی دەستکاری نەکەوتوون، پەنا دەبەنە بەر ئەو ژمارانەی هەندێ کەس وەریان گرتوون کە گوایە دیداریان لەگەڵیاندا کردووە و ناوی کەسیش ناهێنن و کەس نازانێ کێن ئەوانەی قسەیان بۆیان کردووە و تا چەند ئاگادارن و زانیارییان لەو بارەیەوە هەیە. ئەمەش شیوازێکی سەیرە بۆ گەیشتن بە ڕاستییەکان و بووەتە هۆی هەڵەی زەق لەم بوارەدا. ڕاپۆڕتکە بە جۆرێک لایەنگر و دژ بە خواستەکانی کوردە، کە ئەستەمە مرۆڤ چاوەڕوانی هەڵوێستێکی وا بکات لە ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتی، کە گوایە دەیەوێت هاوکار بێت لە چارەسەرکردنی کێشەیەکی ئاڵۆزی وەک کەرکوک و ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم. ئەو کەسەی بیر لەوە بکاتەوە یونامی ئەو کێشانەی بۆ چارەسەر بکات، دەبێ هەموو ژیانی لە چاوەڕوانی گۆدۆدا بێت.
بەکورتی وادەزانم لەسەر ئەوە هاوبیرین کە نە مادەی ١٤٠ جێبەجێ دەکرێت و نە یونامیش ناوبژیوانێکی بێ لایەنە و هاوکار دەبێت لە چارەسەرکردنی کێشەی کەرکوک و ئەو ناوچانەدا. ئێستا هەندێ هەوڵ لە ئارادان بۆ ئەوەی کوردی کەرکوک و ئەو ناوچانە لە دەرەوەی سیاسەتی دەسەڵاتداران ڕێبازێک بۆ خۆیان بدۆزنەوە. لەوە زیاتر نابێ بکرێن بە سوتەمەنی ململانێی حیزبیی بێ واتا و لە پێناو بەرژەوەندی ئەم و ئەودا کوڕیان بەکوشت بدەن و ماڵیان وێران بکەن. کوردانی هەندەران دەتوانن هاوکار و پشتیوانی ئەم هەوڵانە بن. ئێمە تا ساڵی ٢٠٠٣ چەندین ڕێکخراومان لە ئەوروپا بۆ بەرگری لە کەرکوک دروست کرد بوو و چالاکی زۆرمان هەبوو. لە دوای ئەو ساڵەوە وتمان ئیتر ئەوە ڕژێمی سەدام ڕووخا و نوێنەرانی کورد لە بەغدا ئەرکی خۆیان دەبێنن، کە لە دەرەوەی بەرژەوەندی حیزبی و پۆست و پارە نەیان بینی. ئێستا کوردانی دیاسپۆرا زۆر باشتر دەتوانن کار بکەن و خەڵکانی نیشتمانپەروەر لە دەوری خۆیان کۆ بکەنەوە و لەم ڕەوشە نالەبارە خۆیان ڕزگار بکەن.
ئەم پێشەکییە بەشی یەکەمی زنجیرە وتارێکە لەم بارەیەوە، کە لە ڕۆژانی داهاتوودا لەسەر ئەم لاپەڕەیە بڵاویان دەکەمەوە. پێشوازی لە هەموو بیر و بۆچوونێکی بەسود لەم بارەیەوە دەکەم، کە دوور بن لە بەرژەوەندی تایبەتی و نەیارێتی ئەم و ئەو، چونکە من بانگەشەی دامەزراندنی حیزب ناکەم، ئاخر کورد ئەوەندەی چەند دەوڵەتێک حیزبی هەیە. هیوادارم گفتوگۆیەکی تەندروست دەستپێبکەین و ببینە یارمەتیدەر بۆ ئەوانەی هەوڵی خۆ ڕزگارکردن دەدەن لە کۆت و بەندی حیزبی بێ ستراتیژ و بێ داهاتوو.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

كونسوڵی ئەمریكا لە سلێمانی سەری چاك ناكات!!

رەحمان غەریب

 

چالاكییەكانی دوو هەفتەی رابردووی (ستیڤ فەیگن) كونسوڵی گشتی كونسوڵخانەی ئەمریكا لە شارەكانی هەرێمی كوردستان، دڵخۆشكەرن، لایەنی كەم ئاماژەیە بە سەقامگیری سیاسی و ئارامی و جموجۆڵی بازاڕەكەی و ئەكتڤیبونی بواری فەرهەنگی‌و وەرزشی وڵاتەكەمان.

جەنابی كونسوڵ سەردانی بازاڕی پڕجموجۆڵی شەقڵاوا دەكات و بەرهەمی نانە قەیسی و سجوق و سركەی هەنار و هەنجیری وشكراو نۆش دەكات، نانی گەرم وچایەكی فرێشییش دەخواتەوە. لەناو بازاڕو شوێنە گەشتیارییەكان پیاسە دەكات.
لە تاڤگەی گەلی عەلی بەگ لادەدات وێنەی رەنگینی ناوچەكەمان پیشان دەدات بیریشمان دەخاتەوە كە لەسەر دراوی پێنج هەزاری وێنەی تاڤگەكە هەیە.

لە پایتەختەكەمان هەولێر دەچێتە هۆڵی میدیا ئامادەی ئیڤێنتێكی تایبەت بە هونەر و میوزیك دەبێت، وێنە لای تاڤگەكانی بێخاڵ بڵاودەكاتەوە، سەردانی كۆشك و قەڵای خانزاد (بانەمان)ی دەكات. سەردانی مەزاری ڕەبەن بۆیە/وسو ڕەحمان لە نزیك شەقڵاوا و پاشان چاوی بە بینینی دیمەنی قەشەنگی خەرەندی ڕواندز گەشدەكات.

لە عەینكاوە پیاسە دەكات و خەڵكیش سێڵفی لەگەڵدا دەگرن، دەچێتە دوكانەكانی زەڕەنگەری‌و زیوفرۆشتن‌و چەرەزات و میوەو سەوزەو كافێ‌و رێستۆرانت و چایخانەكانی بەسەردەكاتەوە.
كونسوڵی گشتی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا ستیڤ فەیگن بەیاوەری پارێزگاری هەولێر نەوزاد هادی ئامادەی ئاهەنگی دەرچوونی خوێندكارانی كۆرسی “بنەما سەرەكیەكانی پارێزگاری كردن لە كەلەپور”دەبێت.

لە بەردەم مزگەوتی گەورەی قەڵای ‌هەولێرەوە پەیامی پیرۆزبایی هاتنی مانگی رەمەزان بڵاودەكاتەوە، دەچێتە لای بریكاری كۆمپانیاكانی بۆبگاتی، ریكلام بۆ كولیتی بەرزی ئۆتۆمبێلی ئەمریكی دەكات. خواردنگەی KFCو Papa John’s لە هەولێر بەسەر دەكاتەوە.
سەردانی شوێنكاری مستەر ئەربیل وجێنتڵمانیان دەكات‌و لە پەراوێزی گەشتەكانیدا “سەرتاشێكی بەرهەرەمەندی خەڵكی سلێمانی سەری بۆ چاك دەكات.”

هەولێر و ناوچەكانی تر بۆ من وەك یەك خۆشەویست‌و ئازیزن، تاڤگەكانی گەلی عەلی بەگ‌و ئەحمەد ئاوا وەك یەك دڵگیرن، پیاسەی عەنكاوا و سەهۆڵەكە، وەك یەك دڵخۆشم دەكات.

جەنابی كونسوڵ چاییەكیش لە سەهۆڵەكەو وێنەیەك لەبەردەم قەڵای شێروانەو تامێكی روبە هەناری هەڵەبجەو نانێكی گەرمی دەستی ژنە جوتیارێكی قەڵادزێ‌و پیاسەیەكی بازاڕی كۆیە خراپ نییە. بە بینینی نمایشێكی شانۆیی كفری و سلێمانی‌و تامی كەبابی عەباس ئەبوشوارب‌و سەرتاشینێك لە شەقامی پیرەمێرد، تابلۆكە تەواو دەكات.

بەڵام تۆ كە هەر ناوچەیەك بەسەر بكەیتەوەو لە سلێمانیش هەر لە ئۆفیسی سیاسییەكاندا بتبینم، ترس دەخەیتە دڵمەوە، بە تایبەتیش وڵاتەكەتان هێزی زەبەلاحی هێناوەتە ناوچەكە. بە ئومێدم نەقەومێت‌و تۆش لە ژێر باخێكی گوێزی هەورامان ببیینم.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان