ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

كاریگه‌رییه‌كانی گه‌ڕی دووه‌می سزائابوورییه‌كانی سه‌ر ئێران، له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان چی ده‌بن؟

مەلا یاسین

بە كەمبوونەوەی جموجوڵی بازرگانی لە سنورەكان لەدوای بڕیارەكەی “دۆناڵد ترامپ” و، داخستنی ئەو خاڵە سنورییە دیارانەی سەرچاوەی ھاتنی كاڵان، دەبێت ھەرێم بیر لە ڕێگایەكی تری بازرگانی بكاتەوە، بە تایبەت كە لە ئێستادا حكومەتی ھەرێمیش ھیچ بەرچاو ڕوونییەكی نیە .

كاریگەری سزاكانی ئەمریكا دژ بە ئێران، بۆ سەر ھەرێمی كوردستان دوو دیوی ھەیە، ئەگەر بەوریاییەوە مامەڵە نەكات ئەوا زیانی پێدەگات ‌و بە پێچەوانەشەوە دەرفەتی ئەوە ھەیە كوردستان و سلێمانی ببەنە مەڵبەندێكی ئاڵوگۆڕی بازرگانی.

بەپێی سزاكانی ئەمریكا بێت، بەندەر عەباس بەڕووی ئاڵوگۆڕی بازرگانیدا دادەخرێت، داخستنی ئەو بەندەرەش زیانی بۆ كوردستان دەبێت، ھەر ئەوەش وا دەكات پریشكی ئاگری سزاكانی ئەمریكا لەمڕۆوە بەر ھەرێمی كوردستان بكەوێت، وەك دەزانرێت بەشێكی نەوتی ھەرێم شوێنی ساغكردنەوەكەی ئەو بەندەرەیە، بە داخستنی ئەو بەندەرەش بەشێك لە پارەی دەسكەوتی نەوت بۆ ھەرێم نامێنێت.

لە ئەگەری داخستنی “بەندەرعەباس” ئەو كاتە جێگرەوە بۆ ھاتنە ناوەوەی كاڵا و شمەك “ئوم قەسر” دەبێت ‌و، لەوێوە كاڵا‌و شمەك ڕەوانەی عێراق دەكرێت ‌و بەشێك لە كاڵاكانیش لە ھەرێمی كوردستانەوە دەبرێنە ئێران.

ھەر سەبارەت بە سزاكانی ئەمریكا بۆ سەر ئێران “نێچیرڤان بارزانی” سەرۆكی حكومەتی ھەرێم ڕایگەیاندووە: ھەرێمی كوردستان لە چوارچێوەی عێراقدا مامەڵە دەكات ‌و تا ئێستا ھیچ بەرچاو ڕوونییەكیان نیە، ھەروەھا ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانیش تا ئێستا بەرچاوی ڕوون نیە‌و نازانێت دۆخەكە چی لێدێت.

دەرچەی چاو لێبووی ھەرێمی كوردستان لە ئێستادا تەنیا توركیایە وەك سنور بۆ ھاوردەی شمەك و پێداویستی، بۆ ئەوەی نەبەسترێینەوە بەوڵاتێك ئەگەر سزای بەسەردا سەپێندرا، گرنگە كە پەیوەندیەكانی ھەرێم و عیراق، ھەرێم و توركیا وەك ئەولەویەت لەوپەڕی باشیدابن و ھاوشێوەی ئەم دوو وڵاتە پەل بۆ دەرەوە بھاویژرێت و جێگرەوە بۆ دۆخە لە ناكاوەكان دابنرێت.

ھەرێمی كوردستان سنوورێكی بەرفراوانی لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران ھەیە‌و قەبارەی بازرگانی نێوانیشیان ساڵانە دەگاتە٦ بۆ ٧ ملیار دۆلار، بۆیە سەپاندنی سزای ئابووری بەسەر ئێراندا، كاریگەری لەسەر ھەرێمی كوردستانیش دەبێت.

بە پێی زانیارییەكان، كونسوڵگەری ئەمریكا لە ھەولێر بە وردی زانیاری كۆدەكاتەوە لەبارەی جموجۆڵی كورد بە ئاراستەی ئێران، بەھەمان شێوە باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغدا ئەویش چاودێری چڕی مامەڵەی عێراقییەكان دەكات لەگەڵ ئێران، وەك وتراوە، ئەوانەی ھاوبەشی و دەستگیرۆیی ئێران بكەن لەم قەیرانەدا وەك بەرەی دژە ئەمریكا تەماشا دەكرێن و وەك نەیاری ئەمریكا مامەڵە دەكرێن.

ئەمریكییەكانیش ڕەتیدەكەنەوە لە میانی قۆناغی دووەمی گەمارۆ ئابوورییەكان لەسەر ئێران، چاوپۆشی لە ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان ھەرێمی كوردستان و ئێران بكەن و، ئەوەشیان بە بازرگانان و كاربەدەستانی حكومەتی ھەرێمی كوردستان ڕاگەیاندووە، بەڵام ناشیانەوێ خەڵكی ھەرێمی كوردستان باجێكی قورس بدەن، بەو پێیەی لایەنی ئەمریكی رۆژی ٢٢ی ئەم مانگە سەردانی ھەولێریان كردبوو، بە دوو ئامانج ھاتبوون:

– ویستوویانە تێبگەن لەوەی زەمینە و ڕەوشی كاری وەبەرھێنان لە ھەرێمی كوردستان چەندە لەبارە بۆ كاركردن و ئاستەنگەكانی چین.

– تێگەیشتن لەوەی كاتێك ئەمریكا قۆناغی دووەمی گەمارۆكانی سەر ئێران جێبەجێ دەكات، چ ئاسەوارێكی لەسەر ھەرێمی كوردستان دەبێت.

“ئەمریكییەكان وتوویانە، دەبێ پەلە بكرێت لە دروستكردنی ژمارەیەك كارگەی نوێ لە كوردستان كە بەرھەمی كشتوكاڵی وەربگرنەوە و بیخەنە بازاڕەوە، ھەروەھا ھەندێك كارگەش دروستبكرێن كە ببنە جێگرەوەی ئەو كارگانەی لە دەرەوە كەلوپەل دەنێرن بۆ كوردستان، بۆ ئەو مەبەستەش ئەوان ئامادەبوون ھاوكاری حكومەت بكەن و ئەزموونی دەوڵەمەندی خۆیان بھێننە كوردستان”.

ھاوكات، زۆر جیدی بوون لەوەی ھەرێمی كوردستان ھەنگاوی گەورە بھاوێ لە بواری وەبەرھێنانی كشتوكاڵدا.

كاریگەریی گەمارۆكان زۆرتر لەسەر پارێزگای سلێمانی دەردەكەون لە ٦٩%ی كاڵا و خۆراكی پارێزگای سلێمانی ئێرانییە و لە پارێزگای دھۆكیش ٦٥%ی كاڵا و خۆراكی ھاوردەكراو توركین، پارێزگای ھەولێریش لە نێوان كاڵای ئێرانی و توركیدا ٥٠ بە ٥٠یە.

گەمارۆكانی سەرئێران نرخی كەلوپەل و خۆراك لە پارێزگای دھۆك زۆر بە كەمی دەجووڵێنێ “بەڵام بەوپێیەی سلێمانی ناچارە ڕوو لە توركیا بكات، نرخی كاڵا و خواردن بەھۆی كرێی گواستنەوە ٢٥% بەرز دەبێتەوە”.

ئەمریكییەكان ھەندێك زانیارییان خستووەتە ڕوو كە زۆرتر پێشبینی و خوێندنەوەی داھاتووی نزیكی ڕووداوەكان بوون لە كوردستان و عێراق “ئەوان وتویانە، گوشاری زۆر لە حكومەتی نوێی عێراقدەكەین كێشەكانی بە شێوەیەك لەگەڵ كورد چارەسەر بكات كە ئاستی داھاتی خەڵك و مووچەخۆران بەرز ببێتەوە، بەرزبوونەوەی نرخ كاریگەریی نەبێت، ھەروەھا حكومەتی ھەرێمی كوردستانیش سەرقاڵی لابردنی پاشەكەوتی مووچەیە، پلان ئەوەیە لە ئایندەیەكی نزیكدا ھەردوو حكومەتەكە بگەنە ڕێككەوتنێك و ئاستی داھات و بژێویی خەڵك بەرز ببنەوە”.

ئاڵوگۆڕی بازرگانی ھەرێمی كوردستان لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران بەردەوام لە پەرەسەندندا بووە، مەگەر لەو چەند مانگەی بەغدا بەھۆی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییەوە سزای كوردستانی دا و، ئێران ھاوكاری كرد بۆ توندكردنەوەی سزاكان.

لە ساڵی ٢٠١٥دا قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان ھەرێمی كوردستان و ئێران ٧ ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە، ئەوەش ئێرانی ھاندا بۆ ئەوەی لەو شارانەی ڕۆژھەڵاتی كوردستان كە نزیكن لە سلێمانی و ھەڵەبجەوە، ژمارەیەك كارگە دابمەزرێنێ.

ئێرانییەكان چاویان لەوە بوو قەبارەی بازرگانییەكە زۆرتر بچێتە سەرەوە و لە مانگی ئایاری ئەمساڵ، وەزیری بازرگانیی ئێران وتی بەنیازین ناوچەی بازرگانیی ئازاد لەسەر سنوورەكان دروست بكەین، بەڵام گەڕانەوەی سزاكانی ئەمریكا ئەو پلانەی تێكدا.

بۆ ئەم دۆخە حكومەتی ھەرێمی كوردستان ھیچ دەرفەتێكی نییە و، ناچارە كارگەی نوێ دروست بكات، ئاسانكاری بۆ وەبەرھێنانی كشتوكاڵی زۆرتر بكات .

لە ئێستادا، سزا ئابورییەكانی ئەمریكا بۆ سەر ئێران زۆر خەڵكی نیگەران كردووە و فشارێكی زۆر لەسەر خەڵكی ڕۆژھەڵاتی كوردستان دروست كردوە، نرخی ھەموو پێداویستییەك لەناوخۆی ئێراندا گران بووە.

كەلوپەلی خۆراك بەتایبەت ڕۆن، گۆشت و مریشك و پێداویستیە خۆراكیەكان زۆر گران بوون و بەردەوامیش لە ھەڵكشاندان. خەڵكیش بە شێوەیەكی فراوان ڕوولە كڕینیان دەكەن و لەماڵەوە ھەڵیاندەگرن، خوڵقاندنی ئەو دۆخە لە ئێراندا وا دەكات ھاتووی شمەك كەم و گران بێـ بۆ ھەرێم، لە لایەكی دیكەش تا ناوخۆی وڵات پێویستی بە شمەك و كەلوپەل بێت، بۆ دەرەوەی وڵات ھەناردە ناكرێت.

بێھێزی دراو و نەبوونی خامی پێویست بۆ بەرھەمھێنان و، لە دەستدانی دەرفەتی كار وا دەكات، بە ماوەیەكی زەمەنی نزیك، كارگەكانی ئێرانتوانای ئەوەیان نەبێت كە بەرھەم بۆ ناوخۆ و دەرەوەش بەرھەم بھێنن بەتایبەت ئەوانەی كەرەستە خاوەكانیان لە دەرەوەی ئێران ھاوردە دەكەن.

بەھۆی ئەوەی ھەرێمی كوردستان دراوسێی وڵاتی ئێرانە بۆیە سزاكان بێ كاریگەر نابن، ئەگەرچی ھەرێمی كوردستان زیاتر وابەستەی وڵاتی توركیایە بۆ زۆرێك لە شمەك و پێداویستییەكانی، بەڵام ئەویش لە ئێستادا دووچاری تەنگەژە و ناھەمواری ئابوریی بۆتەوە و تەنانەت كاریگەریەكانی ئێرانیش بەسەر توركیادا دەردەكەون، گەر توركیاش بە ھەمان شێوەی ئێران لەگەڵ ئەمریكا رێك نەكەوێت.

گومانەكان زۆرن لەسەر بەشی دووەمی سزاكان و كاریگەری بۆ سەر ھەرێمی كوردستان بەتایبەت كە ھەرێم ناتوانێت كاڵا و خزمەتگوزاری پێویست لە ناوخۆ بەرھەمبھێنێ و، پێویستی بە ھاوردەكردنە بۆ پڕكردنەوەی پێداویستی ناوخۆیی بۆیە سزا و گەمارۆ ئابووریەكانی سەر ئێران كاریگەری دەخاتە سەر ئابووری ھەرێمی كوردستان، چونكە بە گوێرەی ئامارەكان ساڵانە كۆماری ئیسلامی ئێران بەڕێژەی ١٥% كاڵا ھەناردەی عێراق دەكات بە ھەرێمی كوردستانیشتەوە.

لەگەڵ كاریگەرییەكانی ئەو گەمارۆ ئابووریەی سەر ئێران، ھەرێمی كوردستانیش دەتوانێت سوود لە گەمارۆ ئابووریەكانی سەر ئێران وەربگیرێت، سەرەڕای ئەوەی دەتوانێت دەرفەتەكە بقۆزێتەوە لە بواری سیاسیدا پێگەی خۆی لە ناوچەكەدا بەھێز بكات لە كاتێكدا كوردستان بەھەمان شێوەیئێران ھەناردەكارێكی نەوتە بۆ بازاڕەكانی جیھان.

‎ھەرێمی كوردستان كە وابەستەی دابینی خۆراك و پیشەسازی و وزەیە لەگەڵ ئێراندا، لەم پرسەدا دەبێت زۆر بەوریای مامەڵە بكات چونكە ئەگەری ئەوەش دەبێت ھەرێم بكەوێتە بەر سزا ئابووریەكانی ئەمریكا.

ئەگەر دێتە پێش ‎دوای سزاكان، سنورەكانی ھەرێمی كوردستان باشترین شوێن بن بۆ بە قاچاغ بردنی گەورەی نەوتی ئێران بەبێ ئەوەی ھیچ لایەنێك چاودێری بكات و سزا نێودەوڵەتیەكانیش بیگرێتەوە.

ئەم وتارە تایبەت بە سایتی چاوی كورد نوسراوە

وتار

یاسای وەبەرهێنان لە نێوان گرنگیدان بە وەبەرهێنی خۆماڵی و بیانیدا

پارێزەر: لوقمان مصطفی صالح

نکووڵی لەوە ناکرێت هەرێمی کوردستان گەشەسەندنێکی ئابووری بەر چاوی بەخۆیەوە بینیوە،بە تایبەت لە پاش ڕوخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ٢٠٠٣ ەوە.هەرچەندە لەگەڵ دەست درێژی داعش بۆ سەرهەرێم و بوونی کێشەی سیاسی نێوخۆیی ولەلایەک و لەگەڵ عێراق لەلایەکیتر،کە لە ئەنجامدا قەیرانی دارایی بەرۆکی گرتین و کاری وەبەرهێنان بەرزی و نزمی بەخۆیەوەبینی.بەڵام هێشتا هەر لەکاتی بوونی ڕژێمی بەعس باشترە.هەرلەم ڕوانگەیەوە حکومەتی هەرێمی کوردستان سودی لەو کرانەوە گەورەیە وەرگرتووە لە پەیوەند یەکانی لەگەڵ کۆمەڵگای نێونەتەوەیی و ئەو مەودا بەرفراوانە لە چالاکی ئابوری، کە بۆ خۆی ڕۆڵێکی گرنگی هەبووە لە ڕاکێشانی وەبەرهێنەرانی بیانی و کۆمپانیا نێونەتەوەییەکان و کۆمپانیاکانی کەرتی گشتی و تایبەت بەرەو کوردستان. بەڵام لە بەرامبەردا وەبەرهێنانی خۆماڵی لە چاو وەبەرهێنی بیانی کەمتر گرنگی پێدراوە و بەڵکوپشتگوێ خراوە.! کە لە درێژەی بابەتەکەماندا باسی لێوەدەکەین.

بۆ ئاسانترکردنی ئەم گەشەسەندنە زیاتر بەڕووی وەبەرهێنانی بیانیدا، حکومەتی هەرێمی کوردستان هەستاوە بە تێپەڕاندنی چەند یاسایەک، لە نێوانیاندا یاسای وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستان و یاسای نەوت و گاز، کە ئەمەش رێگا بۆ کەرتی تایبەت خۆش دەکات تا ببێتە بزوێنەری ئابووری بازاڕی ئازاد.

پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی 2006 دا هەستا بە دەرکردنی یاسایەک کە ڕێگا بۆ وەبەرهێنەرانی بیانی لە هەرێمی کوردستان خۆش دەکات. یاساکە تەنانەت ڕێگا بە کەسی بیانی دەدات ببێت بە خاوەن موڵک، ماوەی 10 ساڵ بەبێ باج کاربکات، وە بە شێوەیەکی ئاسان کار بە دەستمایەو قانزانجەکانەوە بکات کە لە پرۆژەکان دەستی دەکەوێت.

وەبەرهێنەری بیانی مافی ئەوەی هەیە کە بە پێ ی ویستی خۆی شەریکی هەبێت یان نا. کەسی وەبەرهێنەری بیانی مافی ئەوەی هەیە کە کرێکاری بیانی بهێنێت و کرێکارەکانیش مافی ئەوەیان هەیە کە ئەو پارەیەی دەستیاندەکەوێت هەواڵەی ووڵاتەکانی خۆیانی بکەن. وەبەرهێنەری عێراقی و بیانی مافی ئەوەیان هەیە کە سودەکانیان هەواڵەی ووڵاتانی خۆیان یان ووڵاتانی دیکە بکەن.

بڕگەی کارئاسانیەکان لە یاسای وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستان

لە پاش دەرچوونی یاساکە لە پەرلەمانەوە، حکومەت هەستا بە دامەزراندنی دەستەی وەبەرهێنان بە مەبەستی بەڕێوەبردن و گەشەپێدانی وەبەرهێنان.

ئەم یاسایە بە بەراورد بە یاسای ووڵاتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کارئاسانیەکی زۆر بە وەبەرهێنەرانی بیانی پێشکەشدەکات، هەندێک لە تایبەتمەندیەکان بریتین لە:-

  • ڕەفتار لەگەڵ وەبەرهێن و سەرمایەی بیانی وەک وەبەرهێن و سەرمایەی نیشتمانی دەکرێت (مادەی سێیەم).
  • وەبەرهێنی بیانی بۆی هەیە هەموو سەرمایەی ئەو پرۆژەیەی بەناوەوە بێت کە لە کوردستان دایدەمەزرێنێت (مادەی سێیەم).
  • حکومەت بەبێ بەرامبەر، یان بەرامبەر پارەیەکی کەم زەوی بۆ پرۆژەی وەبەرهێنان فەراهە دەکات کە بەپێ ی رێنماییەکان بێت (مادەی چوارەم).
  • وەبەرهێنەر بۆی هەیە سوود و قازانجی سەرمایەکەی بۆ دەرەوە بنێرێت (مادەی حەوتەم).
  • وەبەرهێنەری بیانی و نیشتمانی بۆیان هەیە بە شێوەیەکی یەکسان ببنە خاوەن زەوی یان زەوی بەمەبەستی پرۆژەی وەبەرهێنان بکڕن(مادەی چوارەم).
  • وەبەرهێنەر بۆ ماوەی 10 ساڵ لە باج و ڕەسمە ناگومرگیەکان دەبوردرێت لە رۆژی دەستپێکردنی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریەکان، یان بەرهەمهێنان. کەرەستەکانی پێویست بۆ پرۆژەکە لە ڕەسم و باجەکان دەبوردرێن (مادەی پێنجەم ).

دەبینین لە یاساکەدا گرنگیەکی زۆر دراوە بە وەبەرهێنانی بیانی کەله‌ئێستادا ژماره‌یه‌كی زۆر كۆمپانیای بیانی له‌هه‌رێمی كوردستان كارده‌كه‌ن و له‌به‌رامبه‌ریشدا رێژه‌یه‌كی به‌رچاو كۆمپانیای خۆماڵی بوونیان هه‌یه‌و ئه‌وانیش كارده‌كه‌ن، به‌شێك له‌ ئابوریناسان پێیان وایه‌ كه‌ بوونی كۆمپانیای بیانی له‌هه‌رێم كاریگه‌ری ئه‌رێنی بۆسه‌ر ئابوری هه‌رێم هه‌یه‌، به‌ڵام به‌شێكی تر پێیان وایه‌ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ كاریگه‌ری نه‌رێنی بۆسه‌ر ئابوری هه‌رێم ده‌بێت له‌رووی ده‌سته‌به‌رنه‌كردنی ده‌ستی كاری ناوخۆو هێنانی ته‌كنه‌لۆجیای پێشكه‌وتوو له‌لایه‌ن ئه‌و كۆمپانیا بیانییانه‌وه‌. وەک پێویست گرنگی بە وەبەرهێنانی خۆماڵی نەدراوە،کەهەردووک وەک یەک گرنگیان بۆ بوژانەوەی ئابووری هەرێم بە گرنگ و پێویست دادەنرێن.

بۆ زیاتر بەرەوپێشچوونی بەهێزکردنی ئابووری ووڵات گرنگیدانە بە ڕاگرتنی باڵانسی  هەردوو وەبەرهێنەکە واتە بیانی و خۆماڵی، بەڕەچاوکردنی پردی متمانە بەتایبەت بەرانبەر بە وەبەرهێنی خۆماڵی،بۆ ئەوەی بەبێ ترس سەرمایەکەیان بەگەر بخەن،یاخود پارە کەڵەکە بوەکانیان نەنێرنە دەرەوەی ووڵات بەڵکو بە پێچەوانەوە بتوانن لە نێو خۆی ووڵات وەگەڕیخەن وسودو قازانجەکەی بۆ گەشەسەندن و بوژاندنەوەی ئابووری ووڵات بەکار بهێنن،نمونەی زۆریشمان هەیە کە وەبەرهێنی خۆماڵی کاری زۆرباش و خزمەتێکی بەرچاوی نیشتیمانیان کردووە،کەهەم سوودوقازانجی بەرچاویان کردووە هەم بەرەو پێشچوونی بەرچاوو دیارە لە ئاوەدانکردنەوەی سەرخانی ئابووری ووڵات بە جوانی دەبینرێت.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ئەگەر ڕێکنەکەوین چی بکەین؟

مەجید ساڵح

1
گومان لەوەدا نییە لەم هەلومەرجەدا چارەنووسی یەکێتی و پارتی هەر ڕێکەوتنە، سازشێک لەم یان ئەو هیچ لەمەسەلەکە ناگۆڕێ، چونکە بەدیلی ڕێکنەکەوتنیان یان دوو ئیدارەییە، یاخود هەڵگیرسانەوەی شەڕی ناوخۆیە.

پێم وا نییە ئاوەزای سیاسی و بەرژەوەندییە ئابوریی و سیاسییەکانی زۆرێک لەسەرکردە و بنەماڵەکانیان ڕێگەیان پێ بدات یەکێک لەو دوو بژاردەیە هەڵبژێرن. جگەلەوە هەلومەرجی ناوچەکە و بەرژەوەندی وڵاتان دەرودراوسێ لە ئێستادا لە گەڵ هەڵگیرسانەوەی شەڕێکی دیکەدا ناگونجێ..بۆیە ئەگەری ڕێکەوتن لە نێوان پارتی و یەکێتی زۆرترە یان ڕێکنەکەوتن.

2
یەکێک لە دەردە دێرینەکانی کورد ئەوەیە کە دایم (دوودڵن پیسن لە گەڵ یەک شێت و شەیدای عانە)ن، ڕۆشنبیرەکانی سەرەتای سەدەی بیستەم هەموویان ڕایان لە گەڵ ئەو بۆچوونەی فایەق بێکەس بووە، بۆیە لە شیعر و نووسینەکانیاندا هەوڵیان داوە ئەو کرمی دوو دڵی و پیسی و ناکۆکییە لە ناو کۆمەڵگای کوردی دەربهێنن بۆ ئەوەی پێکەوە داری ئازادی ئاو بدەن.

ئەوان خۆیان پشتیان لە عانە کرد و بەڕووتی و ڕەجاڵی ژیان تەنها بۆ ئەوەی قسەیەکیان هەبێ لە ناو کۆمەڵگادا کاریگەر بێ. بەداخەوە لەم سەردەمەدا هەندێ لە ڕۆشنبیران بە نووسین و قسەکانیان کۆمەڵگای کوردی کرمەژەن دەکەن و دوودڵی و ناکۆکی دروست دەکەن. زۆرێک لەوانە لەکاتی ڕێکەوتنی گۆڕان و یەکێتیدا هیچیان نەوت و کاتێکیش یەکێتی عیبرەتی وەرنەگرت و ڕێکەوتنەکەی جێبەجێ نەکرد، نوزەیان لێوە نەهات.. کەچی ئێستا زمانیان پژاوە و دژی ڕێکەوتنی گۆڕان و پارتین، کە لەدژی هیچ لایەنێک نییە و بەنهینی نەکراوە و خاڵەکانی هەمووی لە بەرژەوەندی خەڵکدایە.
ڕۆشنبیری ڕاستەقینە بەدوای خاڵە هاوبەشەکاندا دەگەڕێ و خاڵەناکۆکەکان دەستنیشان دەکات و چارەسەریان بۆ دەدۆزێتەوە.. نەک زەقکردنەوەیان ..
3
کێشەیەکی دیکەی کۆمەڵگای کوردی ئەوەیە پارتی و یەکێتی عیبرەت لەمێژوو وەرناگرن و تا ئێستاش خۆیان بە حزبی قائید و پێشڕەو دەزانن. ئەم بیرکردنەوەیە بە تایبەتی پارتی زۆر زەقە، پارتی پێی وایە دەتوانێ لە دهۆکەوە ئیدارەی سەرەتاسەری کوردستان بکات. درێژەدان بەم بیرکردنەوەیە وای کردوە هیچ کات سەقامگیری لە کوردستاندا دروست نەبێ. پارتی دەبێ بزانێ لە ئێستادا کۆمەڵگای کوردستان دەیان ڕەوت و بیرکردنەوەی جیاجیای تێدایە و بەشی زۆریشیان ناکوکی قووڵیان لە گەڵ عەقڵییەتی ئەواندا هەیە، ئەمەش وای کردوە بەگومانەوە تەماشای هەر رێکەوتنێک لە گەڵ ئەوپارتەدا بکرێ.. ئەگەر پارتی بەڕاستیەتی دەیەوێت کوردستانێکی بەهێز و سەقامگیرمان هەبێ، پێوسیتە لەوە تێبگات بەتەنها کوردستانی بۆبەڕێوە نابرێ.. دەبێ لەگەڵ (گۆڕان)دا بەڵێنەکانی بباتە سەر و خاڵەکانی ڕێکەوتننامەکەیان جێبەجێ بکات، لەوەش گرنگتر دەبێ سازش بۆ (یەکێتی)یش بکات و لە پێناوی پوست و پلە و پایەی بۆ ئەم و ئەو، قەزیە گەورەکە کە کوردستانە نەدا بەفەتارەتدا..
بەدیلی ڕێکنەکەوتن چییە؟ مەرج نییە شەڕ بێ، بەڵام لەشەڕ خراپتر هێشتنەوەی دۆخەکەیە وەک خۆی. ئەزموونی چەندین ساڵەی کوردستان پێمان دەڵێ ڕێکەوتن لەگەڵ یەکتری لانی کەم خوێنی تێدا ناڕژێت و جۆرێک لە سەقامگیری کۆمەڵایەتی دروست دەکات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

چیتر دوای باغۆز؟

یاسین تەها

دوا هەواڵەكانی سوریا باس لەوە دەكەن كۆتا بنكەی دەسەڵاتی داعش لە شارەدێی “باغۆز” رادەستی هاوپەیمانان و هێزەكانی “سوریای دیموكرات” كراوە، بەم پێیەش كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەگەڵ وادەی ئاهەنگی راگەیاندنی كۆتایی دەسەڵاتەكەی داعشدا لەچاوەڕوانیدایە.

جیاواز لەم چاوەڕوانییەش كە زیاتر دەسكەوتێكی تڕەمپییە، وێنەكە لە پشت پەردە جۆرێكیترەو دەزگای هەواڵگری سەربازیی ئیسرائیل كە بە “ئەمان” ناسراوە دەڵێت: داعش نەك تێك نەشكاوە، بەڵكە ئێستا گەڕاوەتەوە بۆ سروشتی بنەڕەتیی خۆی كە كاركردنە وەك گروپێكی شاراوەی تۆقێنەری خوێناوی. زۆر سەرچاوەیتریش ناوی ئەم قۆناغەیان ناوە “گورگە تاكەكان” كە ئاماژەیە بۆ قۆناغی پاش دەوڵەت.

سەرچاوە ئیسرائیلییەكان باسیان لەوە كردووە داعش لەجیهاندا 150_200 هەزار چالاك و كادری جۆراوجۆری هەیە، لەپاش كۆنترۆڵكردنی بنكەو بارەگاكانیشی لە عێراق و سوریا، ئێستا ناوچەی بیابانی نێوان هەردوو وڵات بەكاردەهێنێت، ئەم ناوچەیەش “بادیەی شام” لە دەرەوەی كۆنتڕۆڵی رژێمی سوریادایەو زیاتر لە نیمچە دوورگەی “سەینا”ی میسر دەچێت كە لەسەردەمی موبارەكیشدا هەر نەتوانرا كۆنتڕۆڵ بكرێت و بووەتە كەلەكەیەكی بریندارو فشەڵی میسر.

ئیدارەی ئۆباما 30 ساڵی دانابوو بۆ شەڕی داعش، ئەوروپییەكان دانیان بەوەدا نابوو كە پێنج هەزار هەڵگری ڕەگەزنامەی وڵاتەكانیان بەرەو عێراق و سوریا هاتوون، بەڵام ئێستا جگە لە 800 دیلی لای قەسەدو كۆمەڵێك بارهەڵگری سەر داپۆشراو كە چەكدارانی داعشی تێدایە، ئاسەواری ئەو هەموو چەكدارە جیهادییە ناڕوونە كە وەگ موگناتیس لەهەموو لایەكی دنیاوە ڕوویان دەكردە “أرچ التمكین”.

داعش لەسوریا بەفەڕمی بەرەو شكان دەچێت، كەچی چەند رۆژێكە لە عێراق چالاكی نەوعی جۆراوجۆری هەیە لەپێناو ئەوەی بڵێت ئەوەتا ماوم، بۆ گەیاندنی ئەم پەیامەش كۆتا شت شەش لەو هاوڵاتییە سڤیلانەی ئەنباری كوشت كە بۆ كۆكردنەوەی گژوگیای بەهارە ڕوویان كردبووە بیابانی نخێب. راپۆرتە ئەمنییەكان باس لەوە دەكەن لە زنجیرە بەرزاییەكانی “مەكحول” لە نێوان كەركوك و سەلاحەدین شەوان كۆنترۆڵ لەدەستی هێزە ئەمنییە عێراقییەكان وەردەگرن و ئەمانەش ئاماژەی خراپن.

خروقاتەكانی داعش ئەمنی و كتوپڕو پارتیزانین، بەڵام زۆرێك لەشارەزایان پێیانوایە ڕەهەندو ڕەگ و ڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ باڵا دەستیی “ئابوری شەڕ”. لەسایەی ئەم ئابوورییەدا كە لەپاش 2014 لەعێراقدا سەریهەڵداوە چ داعش و چ ئەو گروپ و میلیشیا چەكدارە شیعەو سوننانەی شەڕی ئەم رێكخراوە دەكەن داهاتیان كەوتووەتە سەر تاڵانكاریی، كوشتن، قاچاخچێتی نەوت، ڕفاندنی خەڵك و سەرانە وەرگرتن، ئەم دۆخەش لەسایەی دەوڵەتێكی ناوەندیی لاوازدا دەگوزەرێت كە بەتەواوی لەناو بەغدای پایتەختیشدا باڵادەست نییە.

داعشەكان لەسوریاو لە باغۆز كۆتاییان دێت، بەڵام وەك تارمایی و لانكەیەك بۆ توندڕەوی ماون و درێژەیان دەبێت، ئەگەر جارانیش جیهادییەكان بۆ گێڕانەوەی خەلافەتی عوسمانی “مناری ونبووەكە” گیانفیداییان كردبێت، ئەوە دوور نییە لە داهاتوودا لەئەدەبیاتی جیهادیدا ئەبوبەكری بەغدادی ببێتە سوڵتان عەبدولحەمیدو شاری ڕەققەو دەیرلزۆریش بەئاستانەكەی جاران “ئیسلامبوڵ”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان